Adhyaya 235

Verse 1

ब्रह्मोवाच । दानधर्मं प्रशंसंति सर्वधर्मेषु सर्वदा । हरौ सुप्ते विशेषेण दानं ब्रह्मत्वकारणम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ସଦା ଦାନଧର୍ମ ପ୍ରଶଂସିତ। ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହରି ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ-ପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 2

अन्नं ब्रह्म इति प्रोक्तमन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः । तस्मादन्नप्रदो नित्यं वारिदश्च भवेन्नरः

ଅନ୍ନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଅନ୍ନରେ ହିଁ ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଅନ୍ନଦାତା ଓ ଜଳଦାତା ହେବା ଉଚିତ।

Verse 3

वारिदस्तृप्तिमायाति सुखमक्षय्यमन्नदः । वार्यन्नयोः समं दानं न भूतं न भविष्यति

ଜଳଦାତା ତୃପ୍ତି ପାଏ, ଅନ୍ନଦାତା ଅକ୍ଷୟ ସୁଖ ପାଏ। ଜଳ ଓ ଅନ୍ନ ଦାନ ସମାନ ଦାନ ପୂର୍ବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 4

मणिरत्नप्रवालानां रूप्यं हाटकवाससाम् । अन्येषामपि दानानामन्नदानं विशिष्यते

ମଣି, ରତ୍ନ, ପ୍ରବାଳ, ରୂପା, ସୁନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ଦାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ—ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ନଦାନ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 6

वैकुण्ठपदवाञ्छा चेद्विष्णुना सह संगमे । सर्वपापक्षयार्थाय चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत्

ଯଦି ବୈକୁଣ୍ଠପଦ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଥାଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗମ ଚାହୁଁ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟ ପାଇଁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଅନ୍ନଦାତା ହେବା ଉଚିତ।

Verse 7

सत्यंसत्यं हि देवर्षे मयोक्तं तव नारद । जन्मांतरसहस्रेषु नादत्तमुपतिष्ठते

ହେ ଦେବର୍ଷି! ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ, ନାରଦ, ମୁଁ କହିଥିବା କଥା ଅଚଳ। ସହସ୍ର ଜନ୍ମରେ ଯାହା ଦାନ ହୋଇନାହିଁ, ତାହା ସହାୟ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 8

तस्मादन्नप्रदानेन सर्वे हृष्यंति जन्तवः । देवाश्च स्पृहयंत्येनमन्नदानप्रदायिनम्

ଏହିହେତୁ ଅନ୍ନଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନଦାନଦାତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 9

अन्नोदकप्रदानं च गोप्रदानं च नित्यदा । वेदपाठो वह्निहोमश्चातुर्मास्ये महाफलम्

ନିତ୍ୟ ଅନ୍ନ-ଜଳଦାନ ଓ ଗୋଦାନ; ଏହିପରି ବେଦପାଠ ଓ ଅଗ୍ନିହୋମ—ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ମହାଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 10

भोजनं गुरुविप्राणां घृतदानं च सत्क्रिया । एतानि यस्य तिष्ठन्ति चातुर्मास्ये न मानवः

ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ, ଘୃତଦାନ ଓ ସତ୍କ୍ରିୟା—ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯାହାରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 11

सद्धर्मः सत्कथा चैव सत्सेवा दर्शनं सताम् । विष्षुपूजा रतिर्दाने चातुर्मास्येषु दुर्लभाः

ସଦ୍ଧର୍ମ, ସତ୍କଥା, ସତ୍ସେବା ଓ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ; ବିଷ୍ଣୁପୂଜା ଏବଂ ଦାନରେ ରତି—ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 12

पितॄनुद्दिश्य यो मर्त्यश्चातुर्मास्येऽन्नदो भवेत् । सर्वपापविशुद्धात्मा पितृलोकमवामुयात्

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଅନ୍ନଦାନ କରେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପିତୃଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 13

देवाः सर्वेऽन्नदानेन तृप्ता यच्छन्ति वांछितम् । पिपीलिकाऽपि यद्गेहाद्भक्ष्यमादाय गच्छति

ଅନ୍ନଦାନରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତି। କାହାର ଘରୁ ପିପିଳିକା ମଧ୍ୟ ଭୋଜନର କଣା ନେଇ ଯାଇଲେ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 14

रात्रौ दिवाऽनिषिद्धान्नो ह्यन्नदानमनुत्तमम् । हरौ सुप्ते हि पापघ्नं वार्य मपि शत्रुषु

ରାତି ହେଉ କି ଦିନ, ନିଷିଦ୍ଧ ନୁହେଁ ଏମିତି ଅନ୍ନଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦାନ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହରି ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଜଳଦାନ ପାପନାଶକ ହୁଏ।

Verse 15

चातुर्मास्ये दुग्धदानं दधि तक्रं महाफलम् । जन्मकाले येन बद्धः पिंडस्तद्दानमुत्तमम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଦୁଗ୍ଧଦାନ, ଦଧି ଓ ତକ୍ରଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ। ଜନ୍ମକାଳେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେହ ପୋଷିତ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ଦାନକୁ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 16

शाकप्रदाता नरकं यमलोकं न पश्यति । वस्त्रदः सोमलोकं च वसेदाभूतसंप्लवम्

ଶାକଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନରକ କିମ୍ବା ଯମଲୋକ ଦେଖେ ନାହିଁ। ବସ୍ତ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୋମଲୋକରେ ବାସ କରେ।

Verse 17

सुप्ते देवे यथाशक्ति ह्यन्यासु प्रतिमासु च । पुष्पवस्त्रप्रदानेन सन्तानं नैव हीयते

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଶକ୍ତି, ପୁଷ୍ପ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ କୁଳ-ସନ୍ତାନ କେବେ ହ୍ରାସ ପାଏ ନାହିଁ।

Verse 18

चन्दनागुरुधूपं च चातुर्मास्ये प्रयच्छति । पुत्रपौत्रसमायुक्तो विष्णुरूपी भवेन्नरः

ଯେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ ଧୂପ ଦାନ କରେ, ସେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁସଦୃଶ ତେଜ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଏ।

Verse 19

सुप्ते देवे जगन्नाथे फलदानं प्रय च्छति । विप्राय वेदविदुषे यमलोकं न पश्यति

ଜଗନ୍ନାଥ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ ଫଳଦାନ କରି ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଏ, ସେ ଯମଲୋକ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 20

विद्यादानं च गोदानं भूमिदानं प्रयच्छति । विष्णुप्रीत्यर्थमेवेह स तारयति पूर्वजान्

ଯେ ଏଠାରେ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁପ୍ରୀତି ପାଇଁ ବିଦ୍ୟାଦାନ, ଗୋଦାନ ଓ ଭୂମିଦାନ କରେ, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାରେ।

Verse 21

गुडसैंधवतैलादिमधुतिक्ततिलान्नदः । देवतायास्समुद्दिश्य तासां लोकं प्रयाति हि

ଯେ ଗୁଡ଼, ସେନ୍ଧବ ଲୁଣ, ତେଲ ଆଦି, ମଧୁ, ତିକ୍ତ ଔଷଧଦ୍ରବ୍ୟ, ତିଳ ଓ ଅନ୍ନ ଦାନ କରି ଯେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 22

चातुर्मास्ये तिलान्दत्त्वा न भूयः स्तनपो भवेत् । यवप्रदाता वसते वासवं लोकमक्षयम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତିଳ ଦାନ କଲେ ପୁନଃ ସ୍ତନପାନକାରୀ ଶିଶୁରୂପେ ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯବ ଦାନକର୍ତ୍ତା ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକରେ ବସେ।

Verse 23

हूयेत हव्यं वह्नौ च दानं दद्याद्द्विजातये । गावः सुपूजिताः कार्याश्चातुर्मास्ये विशेषतः

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ହବ୍ୟ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

यत्किंचित्सुकृतं कर्म जन्मावधि सुसंचितम् । चातुर्मास्ये गते पात्रे विमुखे यन्न दीयते

ଜୀବନଭରି ସାବଧାନରେ ସଞ୍ଚିତ ଯେକୌଣସି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ—ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ଆସି ଫେରିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦାନ ନ ଦିଆଯାଏ—

Verse 25

प्रणश्यति क्षणादेव वचना द्यस्तु प्रच्युतः । दिवसेदिवसे तस्य वर्द्धते च प्रतिश्रुतम्

ଯେ ନିଜ ବଚନରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନଶ୍ୟତି; ଏବଂ ଦିନେଦିନେ ତାହାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିର ଭାର ବଢ଼ିଚାଲେ।

Verse 26

तस्मान्नैव प्रतिश्राव्यं स्वल्पमप्याशु दीयते । तावद्विवर्द्धते दानं यावत्तन्न प्रयच्छति

ଏହେତୁ କେବଳ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। କାରଣ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଭାର ବଢ଼ିଚାଲେ।

Verse 27

यो मोहान्मनुजो लोके यावत्कोटिगुणं भवेत् । ततो दशगुणा वृद्धिश्चातुर्मास्ये प्रदातरि

ମୋହବଶତଃ ଏହି ଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟ (ପୁଣ୍ୟ/ଫଳ) କୋଟିଗୁଣ କରିଦେଲେ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଦାତାଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦଶଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 28

नरके पतनं तस्य याव दिंद्राश्चतुर्दश । अतस्तु सर्वदा देयं नरैर्यत्तु प्रतिश्रुतम्

ତାହାର ନରକପତନ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଯାଏଁ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ; ତେଣୁ ଲୋକେ ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ସର୍ବଦା ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 29

अन्यस्मै न प्रदातव्यं प्रदत्तं नैव हारयेत् । चातुर्मास्येषु यः शय्यां द्विजाग्र्याय प्रयच्छति

ଅନ୍ୟକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯାହା ଦିଆଯାଇଛି ତାହା ପୁନଃ ନେବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କରେ—

Verse 30

वेदोक्तेन विधानेन न स याति यमालयम् । आसनं वारिपात्रं च भाजनं ताम्रभाजनम्

ବେଦୋକ୍ତ ବିଧାନରେ କଲେ ସେ ଯମାଳୟକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। (ଦାନରୂପେ) ଆସନ, ଜଳପାତ୍ର, ପାତ୍ରସାମଗ୍ରୀ ଓ ତାମ୍ରପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 31

चातुर्मास्ये प्रयत्नेन देयं वित्तानुसारतः । सर्वदानानि विप्रेभ्यो ददत्सुप्ते जगद्गुरौ

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଜଗଦ୍ଗୁରୁ (ବିଷ୍ଣୁ) ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଇ—

Verse 32

आत्मानं पूर्वजैः सार्द्धं स मोचयति पातकात् । गौर्भूश्च तिलपात्रं च दीपदानमनुत्तमम्

ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜକୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରେ। ଗୋଦାନ, ଭୂମିଦାନ, ତିଳପାତ୍ରଦାନ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଅନୁତ୍ତମ ଦୀପଦାନ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 33

ददद्विजातये मुक्तो जायते स ऋणत्रयात्

ଯେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ତ୍ରିବିଧ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସେହି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ଲଭେ।

Verse 34

स विश्वकर्ता भुवनेषु गोप्ता स यज्ञभुक्सर्वफलप्रदश्च । दानानि वस्तुष्वधिदैवतं च यस्मिन्समुद्दिश्य ददाति मुक्तः

ସେଇ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଭୁବନର ରକ୍ଷକ; ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା ଏବଂ ସର୍ବଫଳଦାତା। ଯେ ବିରକ୍ତଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁରେ ଅଧିଦେବତା ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ମାନି ଦାନ କରେ, ସେହି ଦାନ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ।

Verse 235

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यदानमहिमवर्णनंनाम पञ्चत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା–ନାରଦ ସଂବାଦର ‘ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଦାନ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୩୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।