Adhyaya 233

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभाग श्रोतुमिच्छामहे वयम् । चातुर्मास्यव्रतानां हि त्वत्तो माहात्म्यविस्तरम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ହେ ମହାଭାଗ! ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆମେ ତୁମଠାରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 2

तदस्माकं महाभाग कृपां कृत्वाऽधुना वद । त्वद्वचोऽमृतपानेन भूयः श्रद्धाभिवर्धते

ଏହେତୁ, ହେ ମହାଭାଗ! ଆମପ୍ରତି କୃପା କରି ଏବେ କହ; ତୁମ ବଚନାମୃତ ପାନ କରିଲେ ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଏ।

Verse 3

सूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे चातुर्मास्यव्रतोद्भवम् । माहात्म्यं विस्तरेणैव कथयिष्यामि वोऽग्रतः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ! ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତର ଉଦ୍ଭବ ଶୁଣ। ଏହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।

Verse 4

पुरा ब्रह्ममुखाच्छ्रुत्वा नानाव्रतविधानकम् । नारदः परिपप्रच्छ भूयो ब्रह्माणमादरात्

ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ନାନା ବ୍ରତବିଧାନ ଶୁଣି, ନାରଦ ଆଦରସହିତ ପୁନର୍ବାର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 5

नारद उवाच । देवदेव महाभाग व्रतानि सुबहून्यपि । श्रुतानि त्वन्मुखाद्ब्रह्मन्न तृप्तिमधिगच्छति

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ! ହେ ମହାଭାଗ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ବହୁ ବ୍ରତ ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ।

Verse 6

अधुना श्रोतुमिच्छामि चातुर्मास्यव्रतं शुभम्

ଏବେ ମୁଁ ଶୁଭ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । शृणु देवमुने मत्तश्चातुर्मास्यव्रतं शुभम् । यच्छ्रुत्वा भारते खंडे नृणां मुक्तिर्न दुर्लभा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବମୁନି! ମୋଠାରୁ ଶୁଭ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ଶୁଣ। ଭାରତଖଣ୍ଡରେ ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 8

मुक्तिप्रदोऽयं भगवान्संसारोत्तारकारणम् । यस्य स्मरणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଏହି ଭଗବାନ୍ ମୁକ୍ତିଦାତା ଏବଂ ସଂସାରରୁ ପାର କରାଇବାର କାରଣ। ତାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 9

मानुष्ये दुर्लभं लोके तत्राऽपि च कुलीनता । तत्रापि सदयत्वं च तत्र सत्संगमः शुभः

ଏହି ଲୋକରେ ମାନବଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ; ତାହାରେ ମଧ୍ୟ କୁଳୀନତା ଦୁର୍ଲଭ। ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ଦୟା, ଏବଂ ସେହି ଦୟାରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଶୁଭ ସତ୍ସଙ୍ଗ ପରମ ଆଶୀର୍ବାଦ।

Verse 10

सत्संगमो न यत्रास्ति विष्णुभक्तिर्व्रतानि च । चातुर्मास्ये विशेषेण विष्णुव्रतकरः शुभः

ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ସଙ୍ଗ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଓ ବ୍ରତାଚରଣ ସତ୍ୟରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତ କରୁଥିବା ଜନ ଶୁଭ ଓ ଧନ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 11

चातुर्मास्येऽव्रती यस्तु तस्य पुण्यं निरर्थकम् । सर्वतीर्थानि दानानि पुण्यान्यायतनानि च

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯେ ଜନ ବ୍ରତ ରଖେ ନାହିଁ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟାୟତନର ଫଳ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 12

विष्णुमाश्रित्य तिष्ठंति चातुर्मास्ये समागते । सुपुष्टेनापि देहेन जीवितं तस्य शोभनम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲେ ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ହିଁ ସତ୍ୟରେ ଶୋଭନ—ଦେହ ଯେତେ ସୁପୁଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ।

Verse 13

चातुर्मास्ये समायाते हरिं यः प्रणमेद्बुधः । कृतार्थास्तस्य विबुधा यावज्जीवं वरप्रदाः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲେ ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଦେବଗଣ କୃତାର୍ଥ ହୋଇ ତାହାକୁ ଜୀବନଭର ବର ଦିଅନ୍ତି।

Verse 14

संप्राप्य मानुषं जन्म चातुर्मास्यपराङ्मुखः । तस्य पापशतान्याहुर्देहस्थानि न संशयः

ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇ ଯେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ହୁଏ, ତାହାର ଦେହରେ ଶତଶତ ପାପ ବସେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 15

मानुष्यं दुर्लभं लोके हरिभक्तिश्च दुर्लभा । चातुर्मास्ये विशेषेण सुप्ते देवे जनार्दने

ଲୋକରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ, ହରିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ—ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥାନ୍ତି।

Verse 16

चातुर्मास्ये नरः स्नानं प्रातरेव समाचरेत् । सर्वक्रतुफलं प्राप्य देववद्दिवि मोदते

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତେଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତା ପରି ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 17

चातुर्मास्ये तु यः स्नानं कुर्यात्सिद्धिमवाप्नुयात् । तथा निर्झरणे स्नाति तडागे कूपिकासु च

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ ସେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ଝରଣାଧାରାରେ, ପୋଖରୀରେ କିମ୍ବା କୂପରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 18

तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात् । पुष्करे च प्रयागे वा यत्र क्वापि महाजले । चातुर्मास्येषु यः स्नाति पुण्यसंख्या न विद्यते

ତାହାର ସହସ୍ର ପାପ ସେହି କ୍ଷଣେ ଲୟ ପାଏ। ପୁଷ୍କରେ, ପ୍ରୟାଗେ, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ମହାଜଳରେ—ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟସଂଖ୍ୟା ଅଗଣ୍ୟ।

Verse 19

रेवायां भास्करक्षेत्रे प्राच्यां सागरसंगमे । एकाहमपि यः स्नातश्चातुर्मास्ये न दोषभाक्

ରେବା (ନର୍ମଦା)ରେ ଭାସ୍କରକ୍ଷେତ୍ରେ, ପ୍ରାଚ୍ୟ ସାଗରସଙ୍ଗମେ—ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟେ ଯେ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଦୋଷଭାକ୍ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 20

दिनत्रयं च यः स्नाति नर्मदायां समाहितः । सुप्ते देवे जगन्नाथे पापं याति सहस्रधा

ଜଗନ୍ନାଥ ଦେବ ଦିବ୍ୟନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ, ନର୍ମଦାରେ ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ଯେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ପାପ ସହସ୍ରଗୁଣେ ନଶିଯାଏ।

Verse 21

पक्षमेकं तु यः स्नाति गोदावर्यां दिनोदये । स भित्त्वा कर्मजं देहं याति विष्णोः सलोकताम्

ଗୋଦାବରୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍ଷକାଳ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ କର୍ମଜ ଦେହବନ୍ଧନ ଭେଦି ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ବାସ ପାଏ।

Verse 22

तिलोदकेन यः स्नाति तथा चैवामलोदकैः । बिल्वपत्रोदकैश्चैव चातुर्मास्ये न दोषभाक्

ଯେ ତିଳଜଳରେ, ଆମଳକଜଳରେ ଏବଂ ବିଲ୍ୱପତ୍ରଜଳରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟେ ଦୋଷଭାକ୍ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 23

गंगां स्मरति यो नित्यमुदपात्रसमीपतः । तद्गांगेयं जलं जातं तेन स्नानं समाचरेत्

ଯେ ନିତ୍ୟ ଜଳପାତ୍ର ସମୀପରେ ରହି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେହି ଜଳ ‘ଗଙ୍ଗାଜଳ’ ହୋଇଯାଏ; ସେଇ ଜଳରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

गंगाऽपि देवदेवस्य चरणांगुष्ठवाहिनी । पापघ्नी सा सदा प्रोक्ता चातुर्मास्ये विशेषतः

ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଦେବଦେବଙ୍କ ଚରଣାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରୁ ପ୍ରବାହିତ ଧାରା; ସେ ସଦା ପାପନାଶିନୀ ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ—ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ।

Verse 25

यतः पापसहस्राणि विष्णुर्दहति संस्मृतः । तस्मात्पादोदकं शीर्षे चातुर्मास्ये धृतं शिवम्

ଯେହେତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେ ହଜାର ହଜାର ପାପ ଦହନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଦୋଦକ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରିବା ଶୁଭ ଓ ହିତକର।

Verse 26

चातुर्मास्ये जलगतो देवो नारायणो भवेत् । सर्वतीर्थाधिकं स्नानं विष्णुतेजोंशसंगतम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଦେବ ନାରାୟଣ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବେ ବିରାଜନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ସମୟର ସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ଅଧିକ, କାରଣ ତାହା ବିଷ୍ଣୁ-ତେଜର ଅଂଶ ସହ ଯୁକ୍ତ।

Verse 27

स्नानं दशविधं कार्यं विष्णुनाम महाफलम् । सुप्ते देवे विशेषेण नरो देवत्वमाप्नुयात्

ବିଷ୍ଣୁନାମ ସହିତ ଦଶବିଧ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମହାଫଳଦାୟକ; ବିଶେଷକରି ଦେବ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ ନର ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ।

Verse 28

विना स्नानं तु यत्कर्म पुण्यकार्यमयं शुभम् । क्रियते निष्फलं ब्रह्मंस्तत्प्रगृह्णंति राक्षसाः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ସ୍ନାନ ବିନା କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି ଶୁଭ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ; ସେହି ପୁଣ୍ୟକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ହରିନେଇଥାନ୍ତି।

Verse 29

स्नानेन सत्यमाप्नोति स्नानं धर्मः सनातनः । धर्मान्मोक्षफलं प्राप्य पुनर्नैवावसीदति

ପବିତ୍ର ସ୍ନାନରେ ସତ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସ୍ନାନ ସନାତନ ଧର୍ମ। ଏହି ଧର୍ମରୁ ମୋକ୍ଷଫଳ ପାଇ ମଣିଷ ପୁନଃ କେବେ ଅବନତିରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 31

कृतस्नानस्य च हरिर्देहमाश्रित्य तिष्ठति । सर्वक्रियाकलापेषु संपूर्ण फलदो भवेत्

ଯିଏ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିଛି, ତାହାର ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ହରି ବସନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାକଳାପରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳଦାତା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 32

सर्वपापविनाशाय देवता तोषणाय च । चातुर्मास्ये जलस्नानं सर्वपापक्षयावहम्

ସମସ୍ତ ପାପବିନାଶ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ତୋଷ ପାଇଁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଜଳସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟକାରୀ।

Verse 33

निशायां चैव न स्नायात्संध्यायां ग्रहणं विना । उष्णोदकेन न स्नानं रात्रौ शुद्धिर्न जायते

ରାତିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମଧ୍ୟ—ଗ୍ରହଣ ଛଡ଼ା ନୁହେଁ। ଉଷ୍ଣ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ ନ କର; ରାତିରେ (ଏପରି) ସ୍ନାନରୁ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 34

भानुसंदर्शनाच्छुद्धिर्विहिता सर्वकर्मसु । चातुर्मास्ये विशेषेण जलशुद्धिस्तु भाविनी

ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶନରେ ଶୁଦ୍ଧି ବିଧିତ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷତଃ ଜଳଶୁଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟି ହୁଏ।

Verse 36

नारायणाग्रतः स्नानं क्षेत्र तीर्थनदीषु च । यः करोति विशुद्धात्मा चातुर्मास्ये विशेषतः

ଯେ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ହୋଇ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କରେ—ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।

Verse 233

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवादे गंगोदकस्नानफलमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦରେ ‘ଗଙ୍ଗୋଦକସ୍ନାନଫଳମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 233ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 358

अशक्त्या तु शरीरस्य भस्मस्नानेन शुध्यति । मंत्रस्नानेन विप्रेंद्र विष्णुपादोदकेन वा

ଶରୀର ଅଶକ୍ତ ହେଲେ ଭସ୍ମସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; କିମ୍ବା, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନରେ ଅଥବା ବିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ।