Adhyaya 226

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । यतः सपिंडता प्रोक्ता पितृपिण्डैः समंततः । यावत्सपिण्डता नैव तावत्प्रेतः स तिष्ठति

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପିତୃପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ସହ ଯେ ସଂଯୋଗ, ତାହାକୁ ‘ସପିଣ୍ଡତା’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସପିଣ୍ଡତା ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଜୀବ ପ୍ରେତାବସ୍ଥାରେ ରହେ।

Verse 2

अपि धर्मसमोपेतस्तपसाऽपि समन्वितः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्ता मुनिभिस्तु सपिंडता

ମୃତକ ଧର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ଓ ତପସ୍ବୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁନିମାନେ ‘ସପିଣ୍ଡତା’କୁ ବିଧି ଭାବେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 3

यस्ययस्य च योऽन्यत्र योनिं प्राप्नोति मानवः । तत्रस्थस्तृप्तिमाप्नोति यद्दत्तं तस्य वंशजैः

ମଣିଷ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଯୋନି କିମ୍ବା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ନିଜ ବଂଶଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ-ତର୍ପଣରୁ ତୃପ୍ତି ପାଏ।

Verse 4

आनर्त उवाच । ये दृश्यंते निजाः स्वप्ने चिरात्पितृपितामहाः । प्रार्थयंति निजान्कामांस्ततः किं स्यान्महामुने

ଆନର୍ତ କହିଲେ—ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବେ ପରଲୋକଗତ ପିତା ଓ ପିତାମହମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ମାଗନ୍ତି; ହେ ମହାମୁନେ, ଏହା କ’ଣ ସୂଚାଏ?

Verse 5

भर्तृयज्ञ उवाच । येषां गतिर्न संजाता प्रेतत्वे च व्यवस्थिताः । दर्शयंति च ते सर्वे स्वयमात्मानमेव हि

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କର ଆଗାମୀ ଗତି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ଯେମାନେ ପ୍ରେତତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ନିଜକୁ ଦେଖାନ୍ତି।

Verse 6

स्ववंश्यानां न चान्ये तु सत्यमेतन्मयोदितम् । यथा लोकेऽत्र संजाता ये च कृत्यैः शुभाशुभैः

ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ବଂଶଜମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ କହିଛି। ଯେପରି ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମାନୁସାରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି…

Verse 7

आनर्त उवाच । यस्य नो विद्यते पुत्रः सपिण्डीकरणं कथम् । तस्य कार्यं भवेदत्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

ଆନର୍ତ କହିଲେ—ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ତାହାର ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କିପରି ହେବ? ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ କ’ଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । यस्य नो विद्यते पुत्र औरसश्च महीपते । चतुर्णां स्वपितॄणां तु कथं स स्याच्चतुर्थकः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ମହୀପତେ! ଯାହାର ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେ ନିଜ ଚାରି ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଚତୁର୍ଥ’ କିପରି ହେବ?

Verse 9

प्रकर्षेण व्रजेद्यस्मात्तस्मात्प्रेतः प्रकीर्तितः । पुत्रेण भ्रात्रा पत्न्या वा तस्य कार्या सपिंडता

ଯେହେତୁ ସେ ପ୍ରକର୍ଷରେ ଆଗକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ସେ ‘ପ୍ରେତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହାର ସପିଣ୍ଡତା କର୍ମ ପୁତ୍ର, କିମ୍ବା ଭ୍ରାତା, କିମ୍ବା ପତ୍ନୀ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

चतुर्थो यदि राजेंद्र जायते न कथंचन । क्षेत्रजादीन्सुतानेतानेकादश यथोदितान्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯଦି ‘ଚତୁର୍ଥ’ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ରୀତିରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ ଆଦି ଏକାଦଶ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 11

पुत्रप्रतिनिधीनाहुः क्रियालोपान्मनीषिणः । काले यदि न राजेंद्र जायतेऽस्योत्तरक्रिया

କ୍ରିୟାଲୋପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ମୁନିମାନେ ‘ପୁତ୍ର-ପ୍ରତିନିଧି’ କଥା କହନ୍ତି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯଥାକାଳେ ତାହାର ଉତ୍ତରକ୍ରିୟା (ପୁତ୍ରଦ୍ୱାରା) ନ ହେଲେ—

Verse 12

नारायणबलिः कार्यः प्रेतत्वस्य विनाशकः । यथान्येषां मनुष्याणामपमृत्युमुपेयुषाम् । कार्यश्चैवात्महंतॄणां ब्राह्मणान्मृत्युमीयुषाम्

ନାରାୟଣବଳି କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପ୍ରେତତ୍ୱକୁ ନାଶ କରେ। ଅପମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ବିହିତ; ଏବଂ ଆତ୍ମହନ୍ତା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କର୍ମ କରଣୀୟ।

Verse 13

आनर्त उवाच । कथं मृत्युमवाप्नोति पुरुषोऽत्र महामते

ଆନର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ, ଏଠାରେ ପୁରୁଷ କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?

Verse 14

स्वर्गं वा नरकं वापि कर्मणा केन गच्छति । मोक्षं वाऽथ महाभाग सर्वं मे विस्त राद्वद

କେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଏ? ହେ ମହାଭାଗ, ମୋକ୍ଷ କିପରି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ? ସବୁକିଛି ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 15

भर्तृयज्ञ उवाच । धर्मी पापी तथा ज्ञानी तिस्रोऽत्र गतयः स्मृताः । धर्मात्संप्राप्यते स्वर्गः पापान्नरक एव च

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ଏଠାରେ ତିନି ଗତି ସ୍ମୃତ: ଧର୍ମୀ, ପାପୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ଧର୍ମରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ୟ, ଏବଂ ପାପରୁ ନିଶ୍ଚୟ ନରକ।

Verse 16

ज्ञानात्संप्राप्यते मोक्षः सत्यमेतन्मयोदितम् । एनमर्थं भविष्यं तु भीष्मं शांतनवं नृप

ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏହା ମୋର କଥିତ ସତ୍ୟ। ହେ ନୃପ! ଏହି ଉପଦେଶ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଶୁଣାଯିବ।

Verse 17

युधिष्ठिरो महाराज धर्मपुत्रो नृपोत्तमः । कृष्णेन सह राजेंद्र पितामहमपृच्छत

ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—ଧର୍ମପୁତ୍ର ଓ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 18

युधिष्ठिर उवाच । कियंतो नरकाः ख्याता यमलोके पितामह । केन पापेन गच्छंति तेषु सर्वेषु जंतवः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ! ଯମଲୋକରେ କେତେ ନରକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ? ଏବଂ କେଉଁ କେଉଁ ପାପରେ ଜୀବମାନେ ସେସବୁରେ ଯାଆନ୍ତି?

Verse 19

श्रीभीष्म उवाच । एकविंशत्प्रमाणाः स्युर्नरका यममंदिरे । प्राणिनस्तेषु गच्छंति निजकर्मानुसारतः

ଶ୍ରୀଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯମମନ୍ଦିରରେ ନରକ ଏକୋଇଶଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମାନୁସାରେ ସେଥିରେ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 20

ख्यातौ चित्रविचित्रौ च कायस्थौ यममंदिरे

ଯମମନ୍ଦିରରେ ଚିତ୍ର ଓ ବିଚିତ୍ର ନାମକ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାୟସ୍ଥ (ଲେଖକ) ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଲେଖା-ଜୋଖା ରଖୁଥିବା ଧର୍ମବିଦ୍।

Verse 21

चित्रोऽथ लिखते धर्मं सर्वं प्राणिसमुद्भवम् । विचित्रः पातकं सर्वं परमं यत्नमास्थितः

ତେବେ ଚିତ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମକର୍ମକୁ ଲେଖେ; ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ପରମ ଯତ୍ନରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରେ।

Verse 22

यमदूताः सदैवाष्टौ धर्मराजसमुद्भवाः । ये नयंति नरान्मृत्युलोकात्स्ववशगान्सदा

ଯମଦୂତମାନେ ସଦା ଆଠଜଣ, ଧର୍ମରାଜଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ; ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକରୁ ନରମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନେଇ ନିଜ ବଶରେ କରନ୍ତି।

Verse 23

करालो विकरालश्च वक्रनासो महोदरः । सौम्यः शांतस्तथा नंदः सुवाक्यश्चाष्टमः स्मृतः

ସେମାନେ ଏଭଳି ସ୍ମରଣୀୟ—କରାଳ, ବିକରାଳ, ବକ୍ରନାସ, ମହୋଦର, ସୌମ୍ୟ, ଶାନ୍ତ, ନନ୍ଦ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ସୁବାକ୍ୟ।

Verse 24

एतेषां ये पुरा प्रोक्ताश्चत्वारो रौद्ररूपिणः । पापं जनं च ते सर्वे नयन्ति यमसादनम्

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ରୌଦ୍ରରୂପୀ ଚାରିଜଣ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଯମସଦନକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 25

चत्वारो ये परे प्रोक्ताः सौम्यरूपवपुर्द्धराः । धर्मिणं ते जनं सर्वं नयंति यमसादनम्

ଅନ୍ୟ ଚାରିଜଣ ସୌମ୍ୟ ଓ ମନୋହର ରୂପଧାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଯମସଦନକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 26

विमानेन समारूढमप्सरोगणसेवितम्

ସେମାନେ ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରାନ୍ତି; ଅପ୍ସରାଗଣ ସେବା କରି ସମ୍ମାନରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ କରନ୍ତି।

Verse 27

लिखितस्यानुरूपेण पापधर्मोद्भवस्य च । एतेषां किंकरा ये च तेषां संख्या न जायते

ଯେପରି କର୍ମଲେଖ ଲିଖିତ ଅଛି ଏବଂ ଅଧର୍ମଜ ପାପାଚାର ଯେପରି, ସେହି ଅନୁରୂପ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ-ସେବକମାନେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି—ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନାତୀତ।

Verse 28

अष्टोत्तरशतं तेषां व्याधीनां परिकल्पितम् । सहायार्थं यमेनात्र ज्वरयक्ष्मांतरस्थितम्

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକଶ ଆଠଟି ବ୍ୟାଧି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏଠାରେ ଜ୍ୱର ଓ ଯକ୍ଷ୍ମା ଆଦିର ମଧ୍ୟରେ ଥାଇ ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ସହାୟକ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 29

ते गत्वा व्याधयः पूर्वं वशे कुर्वंति मानवम्

ସେଇ ବ୍ୟାଧିମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯାଇ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିଜ ବଶରେ କରନ୍ତି।

Verse 30

यमदूतास्ततो गत्वा नाभिमूलव्यवस्थितम् । वायुरूपं समादाय जनैः सर्वैरलक्षिताः

ତାପରେ ଯମଦୂତମାନେ ଯାଇ ନାଭିମୂଳରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି; ବାୟୁରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଲକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି।

Verse 31

गच्छंति यममार्गेण देहं संस्थाप्य भूतले । षडशीतिसहस्राणि यममार्गः प्रकीर्तितः

ସେମାନେ ଯମମାର୍ଗେ ଗମନ କରନ୍ତି, ଦେହକୁ ଭୂତଳେ ସ୍ଥାପି ଛାଡ଼ି। ଯମମାର୍ଗ ଛୟାଶୀ ହଜାର (ପରିମାଣ) ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 32

तत्र वैतरणीनाम नदी पूर्वं परिश्रुता । स्रोतोभ्यां सा महाभाग तत्र संस्था सदैव हि

ସେଠାରେ ‘ବୈତରଣୀ’ ନାମକ ନଦୀ ପୁରାତନ ପ୍ରସିଦ୍ଧିରେ ପରିଚିତ। ହେ ମହାଭାଗ, ସେ ତଥା ସଦା ଦୁଇ ସ୍ରୋତରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 33

तत्र शोणितमेकस्मिन्स्रोतस्यस्या वह त्यलम् । शस्त्राणि च सुतीक्ष्णानि तन्मध्ये भरतर्षभ

ସେଠାରେ ତାହାର ଗୋଟିଏ ସ୍ରୋତରେ ପ୍ରଚୁର ରକ୍ତ ବହେ; ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ର ରହିଛି, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 34

मृत्युकाले प्रयच्छंति ये धेनुं ब्राह्मणाय वै । तस्याः पुच्छं समाश्रित्य ते तरंति च तां नृप

ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୋଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଗାଈର ପୁଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ (ବୈତରଣୀ)କୁ ପାର କରନ୍ତି, ହେ ନୃପ।

Verse 35

स्वबाहुभिस्तथैवान्ये शतयोजनविस्तृतम् । द्वितीयं चैव तत्स्रोतो वैतरण्या व्यवस्थितम् । तस्यास्तत्सलिलस्रावि गम्यं धर्मवतां सदा

ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ତାହାକୁ ପାର କରନ୍ତି। ବୈତରଣୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ରୋତ ଶତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ; ତାହାର ଜଳଧାରା ଧର୍ମବାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଗମ୍ୟ।

Verse 36

ये नरा गोप्रदातारो मृत्युकाले व्यवस्थिते । ते गोपुच्छं समाश्रित्य तां तरंति पृथूदकाम् । अन्ये स्वबाहुभिः कृत्वा गोप्रदानविवर्जिताः

ଯେ ନରମାନେ ଗୋଦାନ କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁକାଳ ଆସିଲେ ସେମାନେ ଗାଈର ପୁଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରଶସ୍ତ ଜଳମୟ ବୈତରଣୀକୁ ପାର ହୁଅନ୍ତି। ଗୋଦାନବିହୀନ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ବାହୁବଳେ ହିଁ ପାର ହେବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 37

गोप्रदानं प्रकर्तव्यं तस्माच्चैव विशेषतः । मृत्युकालेऽत्र संप्राप्ते य इच्छेद्गतिमात्मनः

ଏହିହେତୁ ଗୋଦାନ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷକରି ଯେ ମୃତ୍ୟୁକାଳ ଆସିଲେ ନିଜ ପାଇଁ ଶୁଭଗତି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଗୋଦାନ କରୁ।

Verse 38

तस्या अनन्तरं यांति पापमार्गेण पापिनः । धर्मिष्ठा धर्ममार्गेण विमानवरमाश्रिताः

ତାହା ପରେ ସହସା ପାପୀମାନେ ପାପମାର୍ଗରେ ଯାଆନ୍ତି; ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 39

वैतरण्याः परं पारे पंचयोजनमायतम् । असिपत्रवनंनाम पापलोकस्य दुःखदम्

ବୈତରଣୀର ପରପାରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପରିମାଣ ବିସ୍ତୃତ ‘ଅସିପତ୍ରବନ’ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଏହା ପାପଲୋକ ପାଇଁ ଦୁଃଖଦାୟକ।

Verse 40

तत्र लोहमयान्येवासिपत्राणां शतानि च । यानि कृन्तंति मर्त्यानां शरीराणि समंततः

ସେଠାରେ ଲୋହାରେ ତିଆରି ‘ଅସିପତ୍ର’—ତଳୱାର ସଦୃଶ ପତ୍ର—ଶତଶଃ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କାଟିଦିଏ।

Verse 41

यैर्हृतं परवित्तं च कलत्रं च दुरात्मभिः । नव श्राद्धानि तेषां चेत्तस्मान्मुक्तिः प्रजायते

ଯେ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ପରଧନ ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଦି ନବ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 42

तस्मात्परतरो ज्ञेयो विख्यातः कूटशाल्मलिः । अधोमुखाः प्रलंबंते तस्मिन्कंटकसंकुले

ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘କୂଟଶାଲ୍ମଲି’ ଅଛି; ସେଠାରେ କଣ୍ଟକ-ସଂକୁଳ ଝାଡ଼ିରେ ସେମାନେ ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ଝୁଲି ରହନ୍ତି।

Verse 43

अधस्ताद्वह्निना चैव दह्यमाना दिवानिशम् । विश्वासघातका ये च सर्वदैव सुनिर्दयाः । तस्मान्मुक्तिं प्रयांति स्म श्राद्धे ह्येकादशे कृते

ଯେମାନେ ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରନ୍ତି—ସଦା କଠୋର ଓ ନିର୍ଦୟ—ସେମାନେ ତଳର ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଦିନରାତି ଦହିତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏକାଦଶ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଗଲେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 44

यंत्रात्मकस्ततः प्रोक्तो नरको दारुणाकृतिः । ब्रह्मघ्नास्तत्र पीड्यंते ये चाऽन्ये पापकर्मिणः

ତାପରେ ଦାରୁଣ ଆକୃତିର ‘ଯନ୍ତ୍ରାତ୍ମକ’ ନାମକ ନରକ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ପାପକର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 45

श्राद्धेन द्वादशोत्थेन तेभ्यो दत्तेन पार्थिव । तस्मान्मुक्तिं प्रगच्छन्ति यन्त्राख्यनरकात्स्फुटम्

ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ-ତର୍ପଣ ଦିଆଗଲେ, ‘ଯନ୍ତ୍ର’ ନାମକ ନରକରୁ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 46

ततो लोहसमाः स्तंभा ज्वलमाना व्यवस्थिताः । आलिंगंति च तान्सर्वान्परदाररताश्च ये

ତାପରେ ଲୋହା ସମ ଜ୍ୱଳମାନ ସ୍ତମ୍ଭମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅନ୍ତି; ପରସ୍ତ୍ରୀରତ ଯେମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଧରି ରଖନ୍ତି।

Verse 47

मासिकोत्थे कृते श्राद्धे तेभ्यो मुक्तिमवाप्नुयुः

ମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଗଲେ ସେମାନେ ସେହି ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 48

लोहदंष्ट्रास्ततो रौद्राः सारमेया व्यवस्थिताः । भक्षयंति च ते पापान्पृष्ठमांसा शिनो नरान् । त्रैपक्षिके कृते श्राद्धे तेभ्यो मुक्तिमवाप्नुयुः

ତାପରେ ଲୋହଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଭୟଙ୍କର କୁକୁରମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି; ସେମାନେ ପାପୀ ନରମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରି ପିଠିର ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି। ତ୍ରୈପକ୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଗଲେ ସେମାନେ ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 49

लोहचंचुमयाः काकाः संस्थितास्तदनंतरम् । सरागैर्लोचेनैर्यैश्च ईक्षिताः पर योषितः

ତଦନନ୍ତରେ ଲୋହା ଚଞ୍ଚୁ ସଦୃଶ ଚଞ୍ଚୁଥିବା କାକମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅନ୍ତି; କାମରାଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଯେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ (ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାତା ଭାବେ) ଦେଖନ୍ତି।

Verse 50

तेषां नेत्राणि ते घ्नंति भूयो जातानि भूरिशः । द्विमासिकं च यच्छ्राद्धं तेन मुक्तिः प्रजायते

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି; ସେ ଚକ୍ଷୁମାନେ ଆବାର ଆବାର ବହୁବାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଦ୍ୱିମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 51

ततः शाल्मलिकूटस्तु तथान्ये लोहकण्टकाः । तेषां मध्येन नीयंते पैशुन्यनिरता नराः । त्रिमासिकं तु यच्छ्राद्धं तेन मुक्तिः प्रजायते

ତାପରେ ଶାଲ୍ମଲୀକୂଟ ଓ ଲୋହକଣ୍ଟକରେ ଭରିଥିବା ଅନ୍ୟ ବନ ଅଛି। ନିନ୍ଦା ଓ ଚୁଗୁଲିରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଦ୍ୱାରା ହାଙ୍କି ନିଆଯାଏ। ତ୍ରିମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 52

रौरवोऽथ सुविख्यातो दारुणो नरको महान् । ब्रह्मघ्नानां समादिष्टः स महाक्लेशकारकः

ତାପରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ରୌରବ’ ନାମକ ଦାରୁଣ ମହାନରକ ଅଛି। ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ମହାକ୍ଲେଶକାରକ।

Verse 53

छिद्यंते विविधैः शस्त्रैस्तत्रस्था ये मुहुर्मुहुः । चतुर्मासिकश्राद्धेन मुक्तिस्तेषां प्रजायते

ସେଠାରେ ଥିବାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ କାଟାଯାନ୍ତି। ଚତୁର୍ମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 54

अपरस्तु समाख्यातः क्षारोदस्तु सुदारुणः । कृतघ्नानां समादिष्टः सदैव बहुवेदनः

ଅନ୍ୟ ଏକ ‘କ୍ଷାରୋଦ’ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ନରକ ଘୋଷିତ। ଏହା କୃତଘ୍ନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ସଦା ବହୁବିଧ ବେଦନାଦାୟକ।

Verse 55

अधोमुखा ऊर्ध्व पादाः पीड्यंते यत्र लंबिताः । पञ्चमासिकदानेन मुक्तिस्तेषां प्रजायते

ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଲ୍ଟା ଝୁଲାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଏ—ମୁହଁ ତଳକୁ, ପାଦ ଉପରକୁ। ପଞ୍ଚମାସିକ ଦାନ କଲେ ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 56

कुम्भीपाकस्ततो ज्ञेयो नरको दारुणाकृतिः । तैलेन क्षिप्यमाणास्तु यत्र दण्डाभिसंधिताः । दृश्यंते जनहंतारो बालहंतार एव च

ତା’ପରେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ନରକ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ନରହତ୍ୟାକାରୀ ଏବଂ ଶିଶୁହତ୍ୟାକାରୀମାନଙ୍କୁ ଫୁଟୁଥିବା ତେଲରେ ପକାଇ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ।

Verse 57

पतंति नरके रौद्रे नरा विश्वासघातकाः । षण्मासिकप्रदानेन मुच्यंते तत्र संकटात्

ବିଶ୍ୱାସଘାତକ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରୌଦ୍ର ନାମକ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଷଣ୍ମାସିକ ଦାନ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସେଠାକାର ସଙ୍କଟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 58

सर्पवृश्चिकसंयुक्तस्तथाऽन्यो नरकः श्रुतः । तत्र ये दांभिका लोके ते गच्छन्ति नराधमाः । सप्तमासिकदानेन तेषां मुक्तिः प्रजायते

ସାପ ଏବଂ ବିଛାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ୟ ଏକ ନରକ ବିଷୟରେ ଶୁଣାଯାଏ। ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଦାମ୍ଭିକ ଏବଂ ନରାଧମ, ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସପ୍ତମାସିକ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ହୋଇଥାଏ।

Verse 59

तथा संवर्तकोनाम नरकोऽन्यः प्रकीर्तितः । वेदविप्लावकाः साधुनिंदकाश्च दुरात्मकाः

ସେହିପରି ସଂବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ନରକ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି। ବେଦ ବିରୋଧୀ ଏବଂ ସାଧୁ ନିନ୍ଦୁକ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 60

उत्पाट्यते ततो जिह्वा सन्दंशैर्व ह्निसम्भवैः । स्वकार्ये येऽनृतं ब्रूयुस्तद्गात्रं खाद्यते श्वभिः

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ନିର୍ମିତ ଚିମୁଟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଜିଭ ଓପାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମିଛ କୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ କୁକୁରମାନେ ଖାଆନ୍ତି।

Verse 61

परार्थेऽपि च ये ब्रूयुस्तेषां गात्राणि कृत्स्नशः । अष्टमासिकदानेन तेषां मुक्तिः प्रजायते

ଯେମାନେ ପରହିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୀଡିତ ହୁଏ। ଅଷ୍ଟମାସିକ ଦାନରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 62

अग्निकूटो महाप्लावो दारुणो नरको महान् । तत्र ते यांति वै मूढाः कूटसाक्ष्यिप्रदा नराः

ଅଗ୍ନିକୂଟ ଓ ମହାପ୍ଲାବ—ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ମହାନରକ। କୂଟସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥିବା ମୂଢ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 63

तत्रस्था यातनां रौद्रां सहं तेऽतीव दुःखिताः । नवमासिकदानं च तेषामाह्लादनं परम्

ସେଠାରେ ରହି ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯାତନା ସହନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନବମାସିକ ଦାନ ପରମ ସାନ୍ତ୍ୱନା ହୁଏ।

Verse 64

ततो लोहमयैः कीलैः संचितोऽन्यः समंततः । तत्र चाग्निप्रदातारः स्त्रीणां हन्तार एव च

ତାପରେ ଲୋହାର କୀଳରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭରିଥିବା ଆଉ ଏକ ନରକ ଅଛି। ସେଠାକୁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇବାଳେ ଓ ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତାମାନେ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 66

ततोंऽगारमयैः पुंजैरावृताभूः समंततः । स्वामिद्रोहरतास्तत्र भ्राम्यंते सर्वतो दिशः

ତାପରେ ଭୂମି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାରର ଢେରରେ ଆବୃତ ଥାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ୱାମୀଦ୍ରୋହରେ ରତ ଲୋକେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 67

एकादशोद्भवं दानं तत्र मुक्त्यै प्रजायते । संतप्तसिकतापूर्णो नरको दारुणाकृतिः

ସେଠାରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ‘ଏକାଦଶ’‑ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ ତପ୍ତ ବାଳୁକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ନରକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 68

स्वामिनं चागतं दृष्ट्वा पलायनपरायणाः । ये भवन्ति नरास्तत्र पच्यंते तेऽपि दुःखिताः । तेषां द्वादशमासीयं श्राद्धं चैवोपतिष्ठति

ସ୍ୱାମୀ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି ଯେମାନେ ପଳାଇବାକୁ ମାତ୍ର ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଦୁଃଖରେ ‘ପଚାଯାନ୍ତି’ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲେଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶମାସୀୟ (ବାର୍ଷିକ) ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 69

यत्किंचिद्दीयते तोयमन्नं वा वत्सरांतरे । प्रभुंजते च तन्मार्गे प्रदत्तं निजबान्धवैः

ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଯେ କିଛି ଜଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଏ, ପଥରେ ସେମାନେ ସେହିଟିକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନେ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି।

Verse 70

ततः संवत्सरादूर्ध्वं निजकर्मसमुद्भवम् । शुभाशुभं प्रपद्यंते धर्मराजसमीपगाः

ତାପରେ ଏକ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲେ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 71

एवं पंचदशैतानि संसेव्य नरकाणि ते । प्राप्नुवंति ततो जन्म मर्त्यलोके पुनर्नराः

ଏହିପରି ସେହି ପନ୍ଦରଟି ନରକକୁ ଭୋଗ କରି, ପରେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ମାନବଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 72

प्राप्नुवंति विदेशे च जन्म ये हेतुवादकाः । नित्यं तर्पणदानेन तेषां तृप्तिः प्रजायते

ଯେ ହେତୁବାଦୀ (ତର୍କପ୍ରିୟ) ଲୋକ, ସେମାନେ ବିଦେଶରେ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି; ତଥାପି ନିତ୍ୟ ତର୍ପଣ-ଦାନ କଲେ ସେମାନଙ୍କ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 73

स्वामिद्रोहरता ये च कुराज्ये जन्म चाप्नुयुः । हंतकारप्रदानेन तेषां तृप्तिः प्रजायते

ଯେମାନେ ସ୍ୱାମୀଦ୍ରୋହରେ ରତ ଓ କୁଶାସନରାଜ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି—‘ହନ୍ତକାର’ ନାମକ ଅର୍ପଣ ଦେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 74

अदत्त्वा ये नरोऽश्नंति पितृदेवद्विजातिषु । दुर्भिक्षे जन्म तेषां तु तेन पापेन जायते

ଯେ ଲୋକ ପିତୃ, ଦେବ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭାଗ ନ ଦେଇ ଭୋଜନ କରନ୍ତି—ସେହି ପାପରୁ ସେମାନେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଅଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 76

ये प्रकुर्वंति दम्पत्योर्भेदं वै सानुरागयोः । परस्परमसत्यानि तेषां भार्याऽसती भवेत्

ଯେମାନେ ସ୍ନେହମୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ପରସ୍ପର ବିରୋଧରେ ଅସତ୍ୟ କହାନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅସତୀ ହୁଏ।

Verse 77

एकस्मिन्वचने प्रोक्ते दश ब्रूते क्रुधान्विता । विरूपा भ्रममाणा च सर्वलोकविगर्हिता । कन्यादानफलैस्तेषां तत्रासां च सुखं भवेत्

ଏକ କଥା କହିଲେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ଦଶ କଥା କହେ; ବିରୂପା ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରେ ଏବଂ ସର୍ବଲୋକଙ୍କ ନିନ୍ଦିତା ହୁଏ। ତଥାପି କନ୍ୟାଦାନର ପୁଣ୍ୟଫଳରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଓ ସେହି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ସୁଖ ମିଳେ।

Verse 78

कन्यकादानविघ्नं हि विक्रयं वा करोति यः । स कन्याः केवलाः सूते न पुत्रं केवलं क्वचित्

ଯେ କନ୍ୟାଦାନରେ ବିଘ୍ନ କରେ କିମ୍ବା କନ୍ୟାକୁ ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ କେବଳ କନ୍ୟାସନ୍ତାନ ହିଁ ପାଏ; କେବେ ପୁତ୍ର ପାଏ ନାହିଁ।

Verse 79

जायंते ताश्च बंधक्यो विधवा दुर्भगास्तथा । कन्यादानफल प्राप्त्या तासां सौख्यं प्रजायते

ସେମାନେ ବନ୍ଧନରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ବିଧବା ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କନ୍ୟାଦାନର ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଇଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଜନ୍ମେ।

Verse 80

यैर्हृतानि च रत्नानि तथा शास्त्रांतराणि च । ते दरिद्राः प्रजायंते मूकाः खंजा विचक्षुषः । तेषां शास्त्र प्रदानेन इह सौख्यं प्रजायते

ଯେମାନେ ରତ୍ନ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରଗ୍ରନ୍ଥ ଚୋରି କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦରିଦ୍ର, ମୂକ, ଖଞ୍ଜ ଓ ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ଶାସ୍ତ୍ରଦାନ କଲେ ଏହି ଲୋକରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳେ।

Verse 81

एते तु नरकाः प्रोक्ता मर्त्यलोकसमुद्भवाः । एतैर्विज्ञायते सर्वं कृतं कर्म शुभाशुभम्

ଏହି ନରକଗୁଡ଼ିକ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରୁ ହିଁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ସମସ୍ତ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ ତାହାର ଯଥାର୍ଥ ଫଳ ସହିତ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Verse 82

तीर्थयात्राफलैस्तस्य ततः शुद्धिः प्रजायते

ତାପରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 83

भीष्म उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि नराधिप । एकविंशत्प्रमाणं च नरकाणां यथा स्थितम्

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ନରାଧିପ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏକୋଇଶ ନରକର ପ୍ରମାଣ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଯଥାସ୍ଥିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ।

Verse 84

भूयश्च पृच्छ राजेंद्र संदेहो यो हृदि स्थितः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପୁନର୍ବାର ପଚାର; ହୃଦୟରେ ଯେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିଛି, ତାହା କହ।

Verse 226

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे तत्तद्दुरितप्राप्यैकविंशतिनरकयातनातन्निवारणोपायवर्णनंनाम षड्विंशत्युत्तरद्विशत तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ୟ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପରେ, ଭୀଷ୍ମ–ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସଂବାଦାନ୍ତର୍ଗତ ‘ବିଭିନ୍ନ ଦୁରିତରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଏକୋଇଶ ନରକଯାତନା ଓ ତାହାର ନିବାରଣୋପାୟ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 226ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 685

तत्र धावंति दुःखार्तास्ताड्यमानाश्च किंकरैः । दशमासिकजं दानं तत्र तेषां प्रमुक्तये

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଧାଉଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦଣ୍ଡସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିଟାଯାନ୍ତି; ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦଶମାସିକ ବ୍ରତସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନକୁ ଉପାୟ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 758

क्षयाहे श्राद्धसंप्राप्तौ तत स्तृप्तिः प्रजायते

କ୍ଷୟତିଥି ଦିନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତେବେ (ପିତୃମାନଙ୍କର) ତୃପ୍ତି ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।