Adhyaya 223

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । श्राद्धार्हैर्ब्राह्मणैः कार्यं श्राद्धं दर्शे तु पार्वणम् । विपरीतं न कर्तव्यं श्राद्धमेकं कथंचन

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ପାର୍ୱଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଏକଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସୁଦ୍ଧା ବିପରୀତ ବିଧିରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 2

जारजातापविद्धाद्यैर्यो नरः श्राद्धमाचरेत् । ब्राह्मणैस्तु न संदेहस्तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ଯେ ନର ଜାରଜ, ଅପବିଦ୍ଧ ଆଦି ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତେବେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 3

आनर्त उवाच । भयं मे सुमहज्जातमत्र यत्परिकीर्तितम् । जारजातापविद्धैस्तु यच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ଆନର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ଏଠାରେ ଯାହା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି ତାହା ଶୁଣି ମୋତେ ମହାଭୟ ହେଲା; ଜାରଜାତ ଓ ତ୍ୟାଜ୍ୟ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 4

मनुना द्वादश प्रोक्ताः किल पुत्रा महामते । अपुत्राणां च पुत्रत्वं ये कुर्वंति सदैव हि

ହେ ମହାମତେ! ମନୁ ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁତ୍ରହୀନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଦା ‘ପୁତ୍ର’ତ୍ୱ ଓ ପୁତ୍ରକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 5

औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः । प्रतिपन्नः सहोढश्च कानीनश्चापि सत्तम

ହେ ସତ୍ତମ! ଔରସ ପୁତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ରଜ ପୁତ୍ର, କ୍ରୟକ୍ରୀତ (କିଣା) ପୁତ୍ର, ପାଳିତ ପୁତ୍ର, ପ୍ରତିପନ୍ନ (ଗୃହୀତ) ପୁତ୍ର, ସହୋଢ (ବଧୂ ସହ ଆସିଥିବା) ପୁତ୍ର ଓ କାନୀନ (କନ୍ୟାଜାତ) ପୁତ୍ର—ଏମାନେ (ତାଲିକାରେ) କଥିତ।

Verse 6

तथान्यौ कुण्डगोलौ च पुत्रावपि प्रकीर्तितौ

ତଥା ଅନ୍ୟ ଦୁଇ—କୁଣ୍ଡ ଓ ଗୋଲ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 7

शिष्यश्च रक्षितो मृत्योस्तथाश्वत्थो वनांतिगः । किमेते नैव कथिता यत्त्वमेवं प्रजल्पसि

ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି, ‘ଅଶ୍ୱତ୍ଥ’ ଓ ବନାନ୍ତିଗ (ବନସୀମାବାସୀ)—ତୁମେ ଏଭଳି କହୁଥିଲେ ଏମାନେ କାହିଁକି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହାନ୍ତି?

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग सर्वे ते धर्मतः सुताः । परं युगत्रये प्रोक्ता न कलौ कलुषापहाः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ଏହା ସତ୍ୟ; ଧର୍ମତଃ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଏହା ପୂର୍ବ ତିନି ଯୁଗ ପାଇଁ କଥିତ; କଳିଯୁଗେ ସେମାନେ କଲୁଷ ନାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 9

तदर्थं तेषु सन्तानं तावन्मात्रं युगेयुगे । सत्त्वाढ्यानां च लोकानां न कलौ चाल्पमेधसाम्

ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେହି ଯୁଗଗୁଡ଼ିକରେ ଯୁଗେଯୁଗେ ସନ୍ତାନ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁମତି କେବଳ ସେତିକି ପରିମାଣରେ ସୀମିତ ଥିଲା, କାରଣ ଲୋକମାନେ ସତ୍ତ୍ୱସମୃଦ୍ଧ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗେ ଅଳ୍ପମେଧା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରହେ ନାହିଁ।

Verse 10

कलावेव समाख्यातो व्यवहारः प्रपा तदः । अल्पसत्त्वा यतो लोकास्तेन चैष विधिः स्मृतः

ଏହିହେତୁ କଳିଯୁଗ ପାଇଁ ହିଁ ଆଚରଣର ଏହି ବିଶେଷ ବ୍ୟବହାର ଘୋଷିତ; କାରଣ ଲୋକମାନେ ଅଳ୍ପସତ୍ତ୍ୱ, ତେଣୁ ଏହି ବିଧି ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି।

Verse 11

अत्र यः संकरं कुर्याद्योनेस्तस्य फलं शृणु । ब्राह्मण्यां ब्राह्मणात्पुत्रो ब्रह्मघ्नः संप्रजायते

ଏଠାରେ ଯେ ଯୋନିଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର କରେ, ତାହାର ଫଳ ଶୁଣ: ବ୍ରାହ୍ମଣୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ‘ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ’—ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା—ହୋଇଯାଏ।

Verse 12

सर्वाधमानामधमो यो वारड इति स्मृतः

ସମସ୍ତ ଅଧମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ପରମ ଅଧମ, ସେ ‘ବାରଡ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 13

क्षत्रियाच्च तथा सूतो वैश्यान्मागध एव च । शूद्रात्तथांत्यजः प्रोक्तस्तेनैते वर्जिताः सुताः

କ୍ଷତ୍ରିୟରୁ ସୂତ, ବୈଶ୍ୟରୁ ମାଗଧ ଏବଂ ଶୂଦ୍ରରୁ ତଥା ଅନ୍ତ୍ୟଜ ପୁତ୍ର କୁହାଯାଏ; ତେଣୁ ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ବର୍ଜନୀୟ ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 14

एतेषामपि निर्दिष्टाः सप्त राजन्सुपुत्रकाः । पंच वंशविनाशाय पूर्वेषां पातनाय च

ହେ ରାଜନ୍, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସାତ ପ୍ରକାର ‘ସୁପୁତ୍ର’ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; କିନ୍ତୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବଂଶବିନାଶ ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପତନର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 15

औरसः प्रतिपन्नश्च क्रीतः पालित एव च । शिष्यश्च दत्तजीवश्च तथाश्वत्थश्च सप्तमः

ଔରସ, ପ୍ରତିପନ୍ନ, କ୍ରୀତ, ପାଲିତ, ଶିଷ୍ୟପୁତ୍ର, ଦତ୍ତଜୀବ ଏବଂ ‘ଆଶ୍ୱତ୍ଥ’—ଏହି ସାତ ପ୍ରକାର ଅନୁମୋଦିତ ପୁତ୍ର।

Verse 16

पुंनाम्नो नरकाद्घोराद्रक्षंति च सदा हि ते । पतन्तं पुरुषं तत्र तेन ते शोभनाः स्मृताः

ସେମାନେ ‘ପୁଂନାମ’ ନାମକ ଘୋର ନରକରୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ପତିତ ହେଉଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ‘ଶୋଭନ’ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 17

क्षेत्रजश्च सहोढश्च कानीनः कुण्डगोलकौ । पंचैते पातयंतिस्म पितॄन्स्वर्गगतानपि

କ୍ଷେତ୍ରଜ, ସହୋଢ, କାନୀନ ଏବଂ କୁଣ୍ଡ-ଗୋଲକ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସ୍ୱର୍ଗଗତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 18

एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं जारजातस्य तद्वृथा

ଏହି କାରଣରୁ ଜାରଜାତ (ବ୍ୟଭିଚାରଜନ୍ମ) ବ୍ୟକ୍ତି କରିଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଷ୍ଫଳ ଓ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 223

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धार्हानर्हब्राह्मणादिवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ଗ୍ରନ୍ଥ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ-ଅନର୍ହ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତ ତ୍ରୟୋବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।