
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ଦୁଇଟି ସଂଯୁକ୍ତ ଆଲୋଚନା ରହିଛି। ପ୍ରଥମେ, ବଂଶପରମ୍ପରା ନଷ୍ଟ (ନଷ୍ଟବଂଶ) ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ‘ନାଗର’ ବୋଲି ଦାବି କରୁଥିବା ଆନର୍ତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧିବିଧାନ ପଚାରେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୂର୍ବ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ କହି—ଭର୍ତ୍ତୃଯଜ୍ଞଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ପ୍ରଥମେ ଶୀଳ ଓ ନାଗରଧର୍ମ/ଆଚାରର ସମନ୍ୱୟ ପରୀକ୍ଷା କରି, ଯଦି ମେଳ ଥାଏ ତେବେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୁଦ୍ଧି କରାଯାଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର୍ମର ଅଧିକାର ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ପରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶକ୍ର–ବିଷ୍ଣୁ ସଂବାଦ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ଭେଦ କରି କହନ୍ତି—ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ (ସଂବାଦରେ ‘ଧାରା-ତୀର୍ଥ’) ଶତ୍ରୁମୁଖେ ନିହତ ବୀରମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପଳାଇବାବେଳେ ମରିଥିବାମାନେ ପ୍ରେତାବସ୍ଥା ପାଆନ୍ତି। ମୋକ୍ଷୋପାୟ ପଚାରିଲେ—ଭାଦ୍ରପଦ (ନଭାସ୍ୟ) ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଥିବା ସମୟରେ, ବିଶେଷତଃ ଗୟାରେ ପିତୃଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଏହାରେ ପିତୃମାନେ ବାର୍ଷିକ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଅବହେଳା କଲେ ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଚାଲିଥାଏ।
Verse 1
आनर्त उवाच । प्रोक्ताऽस्माकं त्वया विप्र शुद्धिर्नागरसंभवा । वंशजा विस्तरेणैव यथा पृष्टोऽसि सुव्रत
ଆନର୍ତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ବଂଶଜ ନାଗର-ଶୁଦ୍ଧି ବିଷୟ ଆପଣ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଛନ୍ତି; ଯେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଇଥିଲା, ହେ ସୁବ୍ରତ।
Verse 2
सांप्रतं शीलजां ब्रूहि नष्टवंशश्च यो भवेत् । पितामहं न जानाति न च मातामहीं निजाम् । तस्य शुद्धिः कथं कार्या नागरोऽस्मीति यो वदेत्
ଏବେ ଶୀଳାଧାରିତ ଶୁଦ୍ଧି କହନ୍ତୁ। ଯଦି କାହାର ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ—ସେ ନ ପିତାମହଙ୍କୁ ଜାଣେ, ନ ନିଜ ମାତାମହୀଙ୍କୁ—ତେବେ ଯେ ‘ମୁଁ ନାଗର’ ବୋଲି କହେ, ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି କିପରି କରାଯିବ?
Verse 3
विश्वामित्र उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो भर्तृयज्ञश्च नागरैः । नष्टवंशकृते राजन्यथा पृष्टोऽस्मि वै त्व या
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ଅର୍ଥରେ, ବଂଶନାଶର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ପୂର୍ବେ ନାଗରମାନେ ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଥିଲେ—ଯେପରି ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରିଛ।
Verse 4
भर्तृयज्ञ उवाच । नष्टवंशस्तु यो ब्रूयान्नागरोऽस्मीति संसदि । तस्य शीलं प्रविज्ञेयं ततः शुद्धिं समादिशेत्
ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ଯାହାର ବଂଶ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ/ନଷ୍ଟ, ସେ ଯଦି ସଭାରେ ‘ମୁଁ ନାଗର’ ବୋଲି କହେ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ତାହାର ଶୀଳ-ଆଚରଣ ସୁପରୀକ୍ଷା କରି, ପରେ ଯଥୋଚିତ ଶୁଦ୍ଧିବିଧାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
नागराणां तु ये धर्मा व्यवहाराश्च केवलाः । तेषु चेद्वर्तते नित्यं संभाव्यो नागरो हि सः
ନାଗରମାନଙ୍କର ଯେ ବିଶେଷ ଧର୍ମ ଓ ଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର ଅଛି, ଯେ ନିତ୍ୟ ସେଥିରେ ଚାଲେ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ମାନ୍ୟ ଓ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ନାଗର ଅଟେ।
Verse 6
तस्य शुद्धिकृते देयं धटं ब्राह्मणसत्तमाः । धटे तु शुद्धिमापन्ने ततोऽसौ शुद्धतां व्रजेत्
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ! ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ‘ଧଟ’ ଦେବା ଉଚିତ। ଧଟ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧତା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 7
श्राद्धार्हः कन्यकार्हश्च सोमार्हश्च विशेषतः । सामान्यपदयोग्यश्च समस्ते स्थानकर्मणि
ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ, କନ୍ୟା-ସଂସ୍କାରାର୍ହ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସୋମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଅର୍ହ; ତଥା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ-କର୍ମରେ ସାଧାରଣ ପଦ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 8
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नरोत्तम । द्वितीया जायते शुद्धिर्यथा नष्टान्वये द्विजे । तस्माद्वद महाराज यद्भूयः श्रोतुमर्हसि
ହେ ନରୋତ୍ତମ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି—ବଂଶ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜଙ୍କରେ ଦ୍ୱିତୀୟ (ପୁନଃସ୍ଥାପକ) ଶୁଦ୍ଧି କିପରି ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ତେଣୁ, ହେ ମହାରାଜ! ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା, ତାହା କହ।
Verse 9
आनर्त उवाच । तस्मात्ते नागरा भूत्वा विप्राश्चाष्टकुलोद्भवाः । सर्वेषामुत्तमा जाताः प्राधान्येन व्यवस्थिताः
ଆନର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ଏହିପରି ଅଷ୍ଟକୁଳୋଦ୍ଭବ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ‘ନାଗର’ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରାଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।
Verse 10
तपसः किं प्रभावः स तेषां वा यजनोद्भवः । विद्योद्भवोऽथवा विप्र किं वा दानसमुद्भवः
ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା କି ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବ, ନା ଯଜ୍ଞଜନ୍ୟ? କିମ୍ବା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାହା ବିଦ୍ୟାଜନ୍ୟ—ନା ଦାନକର୍ମର ଫଳ?
Verse 11
विश्वामित्र उवाच । ते सर्वे गुणसंपन्ना यथान्ये नागरास्तथा । विशेषश्चापरस्तेषां ते शक्रेण प्रतिष्ठिताः
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ନାଗରମାନେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ ବିଶେଷତା—ସେମାନେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 12
तेन ते गौरवं प्राप्ताः सर्वेषां तु द्विजन्मनाम्
ସେହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୌରବ ଲାଭ କଲେ।
Verse 13
आनर्त उवाच । कस्मिन्काले तु ते विप्राः शक्रे णात्र प्रतिष्ठिताः । किमर्थं च वदास्माकं विस्तरेण महामते
ଆନର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ଶକ୍ର ଏଠାରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ସମୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? ଏବଂ କେଉଁ ହେତୁରେ? ହେ ମହାମତି, ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 14
विश्वामित्र उवाच । हिरण्याक्ष इति ख्यातः पुराऽसीद्दानवो त्तमः । अभवत्तस्य संग्रामः शक्रेण सह दारुणः
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ‘ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ଥିଲା। ତାହାର ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମ ହେଲା।
Verse 15
तत्र देवासुरे युद्धे मृता भूरिदिवौकसः । दानवाश्च महाराज परस्परजिगीषवः
ସେହି ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦିବୌକସ (ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ) ନିହତ ହେଲେ; ଏବଂ ହେ ମହାରାଜ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ—ଦୁଇ ପକ୍ଷ ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
Verse 16
अथ ते दानवाः संख्ये शक्रेण विनिपातिताः । विद्याबलेन ताञ्छुक्रः सजीवान्कुरुते पुनः
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ପତିତ ସେହି ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ବିଦ୍ୟାବଳରେ ପୁନର୍ବାର ସଜୀବ କଲେ।
Verse 17
देवाश्च निधनं प्राप्ता न जीवंति कथंचन । कस्यचित्त्वथ कालस्य विष्णुं प्रोवाच वृत्रहा
କିନ୍ତୁ ଯେ ଦେବମାନେ ନିଧନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ ବୃତ୍ରହା (ଇନ୍ଦ୍ର) ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 18
धारातीर्थमृतानां च प्रहारैः सन्मुखैः प्रभो । या गतिश्च समादिष्टा तां मे वद जनार्दन
ହେ ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦନ! ଧାରାତୀର୍ଥରେ ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସମ୍ମୁଖ ପ୍ରହାର ଗ୍ରହଣ କରି ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ଗତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 19
पराङ्मुखा मृता ये च पलायनपरायणाः । तेषामपि गतिं ब्रूहि यादृग्जायेतवाच्युत
ଏବଂ ଯେମାନେ ପିଠ ଫେରାଇ, କେବଳ ପଳାୟନରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ମରନ୍ତି—ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସେମାନଙ୍କର ଗତି ମଧ୍ୟ କୁହ; ସେମାନେ କେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଆନ୍ତି?
Verse 20
विष्णुरुवाच । धारातीर्थमृतानां च सन्मुखानां महाहवे । यथा चोच्छिन्नबीजानां पुनर्जन्म न विद्यते
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଧାରାତୀର୍ଥର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ଥାଇ ଯେ ମରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ; କଟା ବୀଜ ପୁଣି ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 21
ये पुनः पृष्ठदेशे तु हन्यते भयविक्लवाः । भुज्यमानाः परैस्ते च प्रेताः स्युस्त्रिदशाधिप
କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ପଛଦିଗରୁ ହତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି—ସେମାନେ ପ୍ରେତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ତ୍ରିଦଶାଧିପ।
Verse 22
इन्द्र उवाच । केचिद्देवा मृता युद्धे युध्यमानाश्च सन्मुखाः । तथैवान्ये मया दृष्टा हन्यमानाः पराङ्मुखाः । प्रेतत्वं दानवानां च सर्वेषां स्यान्न वा प्रभो
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—କେତେକ ଦେବ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖେ ଯୁଦ୍ଧ କରି କରି ମରିଲେ; ତଥା ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପିଠ ଫେରାଇ ହତ ହେଉଥିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି। ଦାନବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରେତତ୍ୱ ହେବ କି ନୁହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ?
Verse 23
विष्णुरुवाच । असंशयं सहस्राक्ष हता युद्धे पराङ्मुखाः । प्रेतत्वे यांति ते सर्वे देवा वा मानुषा यदि
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ନିଶ୍ଚୟ: ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପିଠ ଫେରାଇ ହତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରେତତ୍ୱକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଦେବ ହେଉନ୍ତୁ କି ମାନବ।
Verse 24
विषादग्नेः कुलघ्नानां तया चैवात्मघातिनाम् । दंष्ट्रिभिर्हतदेहानां शृंगिभिश्च सुरेश्वर । प्रेतत्वं जायते नूनं सत्यमेतदसंशयम्
ବିଷାଦର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ, କୁଳଘାତକ ଓ ଆତ୍ମଘାତୀ; ଏବଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଧାରୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗଧାରୀ ପଶୁମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ହତ କରିଛନ୍ତି—ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରେତତ୍ୱ ହୁଏ। ଏହା ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 25
इन्द्र उवाच । कथं तेषां भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येन यत्नं करोम्यहम्
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ସେଇ ଦାରୁଣ ପ୍ରେତତ୍ୱରୁ ସେମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତି କିପରି ହେବ? ମୁଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଯତ୍ନ କରିପାରିବି ଭାବେ ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 26
श्रीभगवानुवाच । तेषां संयुज्यते श्राद्धं कन्यासंस्थे दिवाकरे । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य सुरेश्वर
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ନଭସ୍ୟ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 27
गयायां भक्तिपूर्वं तु पितामहवचो यथा । ततः प्रयांति ते मोक्षं सत्यमेतदसंशयम्
କିନ୍ତୁ ଗୟାରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ) କରାଗଲେ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହା ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 28
इन्द्र उवाच । कस्मात्तत्र दिने श्राद्धं क्रियते मधुसूदन । शस्त्रैर्विनिहतानां च सर्वं मे विस्तराद्वद
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ମଧୁସୂଦନ! ସେଇ ଦିନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାହିଁକି କରାଯାଏ? ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିହତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ—ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 29
श्रीभगवानुवाच । भूतप्रेतपिशाचैश्च कूष्मांडै राक्षसैरपि । पुरा संप्रार्थितः शंभुर्दिने तत्र समागते । अद्यैकं दिवसं देव कन्यासंस्थे दिवाकरे
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ସେହି ଦିନ ଆସିଲେ ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ, କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବିନତି କଲେ—“ହେ ଦେବ! ଆଜି ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ ଆମକୁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଦିଅନ୍ତୁ।”
Verse 30
अस्माकं देहि येन स्यात्तृप्तिर्वर्षसमुद्भवा । प्रदत्ते वंशजैः श्राद्धे दीनानां त्वं दयां कुरु
“ଆମକୁ ଏମିତି ଦିଅନ୍ତୁ ଯାହାଦ୍ୱାରା ବର୍ଷଭରି ତୃପ୍ତି ହେବ। ଆମ ବଂଶଜମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଲେ, ଦୀନ ଆମପ୍ରତି ଆପଣ କୃପା କରନ୍ତୁ।”
Verse 31
श्रीभगवानुवाच । यः करिष्यति वै श्राद्धमस्मिन्नहनि संस्थिते । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य च वंशजः । भविष्यति परा प्रीतिर्यावत्संवत्सरः स्थितः
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ଯେ କୌଣସି ବଂଶଜ ଏହି ଦିନେ, ନଭସ୍ୟ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ, ବର୍ଷ ଯେତେଦିନ ରହେ ସେତେଦିନ ପରମ ପ୍ରୀତି (ପିତୃମାନଙ୍କୁ) ହେବ।
Verse 32
यः पुनस्तु गयां गत्वा युष्मद्वंशसमुद्भवः । करिष्यति तथा श्राद्धं तेन मुक्तिमवाप्स्यथ
ପୁନଶ୍ଚ, ତୁମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଯେ କେହି ଗୟାକୁ ଯାଇ ସେହି ପ୍ରକାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ, ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।
Verse 33
शस्त्रेण निहतानां च स्वर्गस्थानामपि ध्रुवम् । न करिष्यति यः श्राद्धं तस्मिन्नहनि संस्थिते
ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିହତମାନେ—ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ: ସେହି ଦିନ ଆସିଲେ ଯେ କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ ନାହିଁ…
Verse 34
क्षुत्पिपासार्तदेहाश्च पितरस्तस्य दुःखिताः । स्थास्यंति वत्सरं यावदेतदाह पितामहः
ତାହାର ପିତୃମାନେ ଭୁଖ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଦେହେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ରହିବେ ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଭୋଗିବେ—ଏହିପରି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ।
Verse 35
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्नहनि कारयेत् । अन्यमुद्दिश्य तत्सर्वं प्रेतानामिह जायते
ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ଦିନେଇ କର୍ମ (ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି) କରାଇବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯାହା କିଛି କରାଯାଏ, ସେ ସବୁ ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଯାଏ।
Verse 36
ततो भगवता दत्ता तेषां चैव तु सा तिथिः श्रा । द्धकर्मणि संजाते विना शस्त्रहतं जनम्
ତାପରେ ଭଗବାନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ତିଥିକୁ ନିୟତ କଲେ; ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଶସ୍ତ୍ରହତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବର୍ଜନ କରି (ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 37
संमुखस्यापि संग्रामे युध्यमानस्य देहिनः । कदाचिच्चलते चित्तं तीक्ष्णशस्त्रहतस्य च
ସମରରେ ସମ୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧାର ମନ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ—ବିଶେଷକରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ହତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର।
Verse 204
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे प्रेतश्राद्धकथनंनाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶକ୍ର-ବିଷ୍ଣୁ ସଂବାଦରେ ‘ପ୍ରେତ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଥନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।