Adhyaya 202

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणाः सर्वे विनयावनताः स्थिताः । तं पप्रच्छुर्नरश्रेष्ठ कौतुकाविष्टचेतसः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ତାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନୟରେ ନମ୍ର ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌତୁକରେ ଆବିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 2

कस्यचिन्निर्णयो देयो मध्यस्थस्य द्विजोत्तमैः । वेदवाक्येन संत्यज्य वाक्यं मनुजसंभवम् ओ

କୌଣସି ବିଷୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଦେବା ଉଚିତ; ମାନବୀୟ ମତ ତ୍ୟାଗ କରି ବେଦବାକ୍ୟ ଆଧାରରେ ନ୍ୟାୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

कस्मात्तालत्रयं देयं मध्यगेन महात्मना । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ମହାତ୍ମା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ‘ତିନି ତାଳ’ କାହିଁକି ଦେବେ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କୁହ; ଆମର ପରମ କୌତୁହଳ ହେଉଛି।

Verse 4

तच्छ्रुत्वा भर्तृयज्ञस्तु तानुवाच द्विजोत्तमान् । श्रूयतामभिधास्यामि यदेतत्कारणं स्थितम्

ଏହା ଶୁଣି ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞ ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏହି ପ୍ରଥାର ପଛରେ ଯେ ସ୍ଥିର କାରଣ ଅଛି, ମୁଁ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।”

Verse 5

नासत्यं जायते वाक्यं नागराणां कथंचन । ब्रह्मशालास्थितानां च शुभं वा यदि वाऽशुभम्

ନାଗରମାନଙ୍କର ବାକ୍ୟ କେବେ ଅସତ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ବ୍ରହ୍ମଶାଳାରେ ଆସୀନ ଲୋକମାନଙ୍କର— ବିଷୟ ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ।

Verse 6

वेदोक्तेः सवनैस्तस्माद्दर्शयंति द्विजोत्तमाः । इष्टं वा यदि वानिष्टं पृच्छमानस्य चा र्थिनः

ଏହିହେତୁ ବେଦୋକ୍ତ ସବନକ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ଅର୍ଥୀଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅନିଷ୍ଟ କଥା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 7

भूयोभूयस्ततः कुर्यान्मध्यस्थः स द्विजन्मनाम् । प्रश्नं तस्य निमित्तं च यावत्तस्य विनिर्णयः

ତେବେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସେଇ ପ୍ରଶ୍ନଟିକୁ ତାହାର କାରଣ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ, ଶେଷ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଉଅବଧି ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରିବ।

Verse 8

ब्रह्मशालोपविष्टानां यदि वाक्यं वृथा भवेत् । माहात्म्यं नश्यते तेषां ततः क्रोधः प्रजायते

ବ୍ରହ୍ମଶାଳାରେ ଉପବିଷ୍ଟମାନଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଯଦି ବ୍ୟର୍ଥ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ନଶିଯାଏ; ତାହାରୁ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମେ।

Verse 9

क्रोधात्सञ्जायते द्रोहो द्रोहात्पापस्य संगमः । एतस्मात्कारणाद्विप्रा मध्यस्थः पृच्छ्यते मुहुः

କ୍ରୋଧରୁ ଦ୍ରୋହ ଜନ୍ମେ; ଦ୍ରୋହରୁ ପାପର ସଙ୍ଗ ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମଧ୍ୟସ୍ଥକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରାଯାଏ।

Verse 10

समुदायः समस्तानां यथा चैव प्रजायते । तदा तालत्रयं यच्च मध्यस्थः संप्रयच्छति

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକମତ ସମୁଦାୟ ଗଠିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସେଇ ‘ତାଳତ୍ରୟ’କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 11

तासां तु पूर्वया कामं हंति पृच्छाप्रदायिनाम् । द्वितीयया तथा क्रोधं हंति लोभं तृतीयया

ସେଇ ତିନିଟିରେ ପ୍ରଥମଟି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରଦାତାମାନଙ୍କର କାମ ଶମିତ ହୁଏ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧ ଶମିତ ହୁଏ; ତୃତୀୟଟି ଦ୍ୱାରା ଲୋଭ ଶମିତ ହୁଏ।

Verse 12

एतस्मात्कारणाद्देयं तेन तालत्रयं द्विजाः

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ‘ତାଲତ୍ରୟ’ ଦାନ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

ब्राह्मणा ऊचुः । आथर्वणश्चतुर्थस्तु ब्राह्मणः परिकीर्तितः । स कस्मात्प्रथमः प्रश्नो नागराणां प्रकीर्तितः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଆଥର୍ବଣକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେବେ ନାଗରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶ୍ନ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । आथर्वः प्रथमः प्रश्नो यस्मात्प्रोक्तो मया द्विजाः । तदहं संप्रवक्ष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ଆଥର୍ବଣକୁ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶ୍ନ ବୋଲି କହିଛି; ତାହାର କାରଣ ଏବେ କହୁଛି, ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଶୁଣ।

Verse 15

नेर्ष्या चैवात्र कर्तव्या स्वस्थानस्य विनाशनी । निरूपितं मया सम्यक्स्थानस्थस्य विशुद्धये

ଏଠାରେ ଈର୍ଷ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାହା ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ନାଶ କରେ। ସ୍ୱସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ନିରୂପଣ କରିଛି।

Verse 16

ऋग्यजुःसामसंज्ञाख्या अग्निष्टोमादिका मखाः । पारत्रिकाः प्रवर्तंते नैहिकाश्चाभिचारिकाः

ଋଗ୍, ଯଜୁଃ, ସାମ ନାମରେ ପରିଚିତ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦି ଯଜ୍ଞମାନେ ପରଲୋକଫଳ ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଆଉ କେତେକ ଇହଲୋକଫଳ ପାଇଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଭିଚାର-ପ୍ରତିକାର ଆଦି କ୍ରିୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।

Verse 17

अथर्ववेदे तच्चोक्तं सर्वं चैवाभिचारिकम् । हिताय सर्वलोकानां ब्रह्मणा लोककारिणा

ଅଥର୍ବବେଦରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି—ବିଶେଷକରି ରକ୍ଷାର୍ଥ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରୟୋଗବିଧି—ସେସବୁ ଲୋକକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ବଜୀବହିତାର୍ଥେ ପ୍ରଣୀତ କରିଥିଲେ।

Verse 18

अथर्ववेदः प्रथमं द्रष्टव्यः कार्यसिद्धये । एतस्मात्कारणादाद्यः स चतुर्थोऽपि संस्थितः

କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଅଥର୍ବବେଦକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏହି କାରଣରୁ ବ୍ୟବହାରରେ ସେ ‘ପ୍ରଥମ’, ଯଦିଓ ଗଣନାରେ ‘ଚତୁର୍ଥ’ ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 19

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । पृच्छा संबंधजं सर्वमेकं कार्यं सदैव हि

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି; ପ୍ରଶ୍ନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ ବିଷୟ ସଦା ଏକମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ—ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି—ପ୍ରତି ହିଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 202

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये भर्तृयज्ञवाक्यनिर्णयवर्णनंनाम द्व्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞବାକ୍ୟନିର୍ଣ୍ଣୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱ୍ୟୁତ୍ତରଦ୍ୱିଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।