Adhyaya 2

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्नुत्पाटिते लिंगे भूतलाद्द्विजसत्तमाः । पातालाज्जाह्नवीतोयं तेन मार्गेण निःसृतम् । सर्वपापहरं नॄणां सर्वकामप्रदायकम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ, ସେହି ଲିଙ୍ଗ ଭୂତଳରୁ ଉତ୍ପାଟିତ ହେବା ସମୟରେ, ପାତାଳରୁ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଜଳ ସେହି ମାର୍ଗରେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲା; ତାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସର୍ବପାପହର ଓ ସର୍ବକାମପ୍ରଦାୟକ।

Verse 2

तत्र स्वयमभूत्पूर्वं यत्तद्द्विजवरोत्तमाः । शृणुध्वं वदतो मेऽद्य लोकविस्मयकारकम्

ହେ ଦ୍ୱିଜବରୋତ୍ତମମାନେ, ସେଠାରେ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଆଜି ମୋ କଥାରୁ ଶୁଣ—ସେ ଘଟଣା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ମୟ କରାଇଥିଲା।

Verse 3

त्रिशंकुर्नाम राजेंद्रश्चंडालत्वं समागतः । तत्र स्नातः पुनर्लेभे शरीरं पार्थिवोचितम्

ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ଜଣେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚାଣ୍ଡାଳତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁନଃ ରାଜୋଚିତ ଶରୀର ଲାଭ କଲେ।

Verse 4

ऋषयः ऊचुः । चंडालत्वं कथं प्राप्तस्त्रिशंकुर्नृपसत्तमः । एतत्त्वं सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କିପରି ଚାଣ୍ଡାଳତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ଏ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରେ କହ।

Verse 5

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशंकुनृपसंभवाम्

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି; ଏହା ପବିତ୍ର, ସର୍ବପାପହର, ଏବଂ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନୃପଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧଜାତ।

Verse 6

सूर्यवंशोद्भवः पूर्वं त्रिशंकुरिति विश्रुतः । आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः

ପୂର୍ବେ ସୂର୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ‘ତ୍ରିଶଙ୍କୁ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ—ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ରସମ, ବ୍ୟାଘ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 7

वसिष्ठस्य मुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः । तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा

ସେ ମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଦାନାଧିପତି ଓ ସମର୍ଥ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ; ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦି ସମସ୍ତ ମଖ ସଦା କରୁଥିଲେ।

Verse 8

संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति । तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना

ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 9

ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो दीनेभ्यश्च विशेषतः । व्रतानि च प्रचीर्णानि रक्षिताः शरणागताः

ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ବିଶେଷତଃ ଦୀନ-ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ପାଳନ କଲେ; ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କରି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 10

पुत्रवल्लालिता लोकाः शत्रवश्च निषूदिताः । भ्रांतानि भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । तपस्विभ्यो यथाकामं यच्छता वांछितं धनम्

ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ନେହରେ ପାଳନ କଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କଲେ; ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ଆୟତନମାନଙ୍କୁ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ; ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାମ୍ୟ ଧନ ଦାନ କଲେ।

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तेन प्रोक्तः सभामध्ये संस्थितो नतिपूर्वकम्

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ସେ ଭଗବାନ୍ ମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ଏବଂ ସେ ରାଜସଭାମଧ୍ୟରେ ନମ୍ରତାପୂର୍ବକ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।

Verse 12

त्रिशंकुरुवाच । भगवन्यष्टुमिच्छामि तेन यज्ञेन सांप्रतम् । गम्यते त्रिदिवं येन सशरीरेण सत्वरम्

ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଏବେ ସେହି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଶରୀର ସହିତ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗମନ ହୁଏ।

Verse 13

तस्मात्कुरु प्रसादं मे संभारानाहर द्रुतम् । तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं यथार्हान्ब्राह्मणांस्तथा

ଏହେତୁ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ; ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ଶୀଘ୍ର ଆଣନ୍ତୁ, ଏବଂ ସେହି ଯଜ୍ଞର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯଥାର୍ହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଡାକନ୍ତୁ।

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । न स कश्चित्क्रतुर्येन गम्यते त्रिदिवं नृप । अनेनैव शरीरेण सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ନୃପ! ଏହି ଦେହ ସହିତ ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଗମନ କରାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 15

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये प्रोक्ताः प्राक्स्वयंभुवा । अन्यदेहांतरे स्वर्गः प्राप्यते तैः कृतैर्नृप

ହେ ନୃପ! ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦି ଯଜ୍ଞ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେହାନ୍ତର ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ (ମୃତ୍ୟୁ ପରେ) ହିଁ ଲଭ୍ୟ।

Verse 16

यदि वा पृथिवीपाल त्वया यज्ञप्रभावतः । पार्थिवो वा द्विजो वाथ वैश्यो वान्यतरोऽपि वा

ହେ ପୃଥିବୀପାଳ! ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ—ରାଜା ହେଉ କି ଦ୍ୱିଜ, ବୈଶ୍ୟ କି ଅନ୍ୟ କେହି—ଏମିତି ଫଳ ଚାହିଲେ…

Verse 17

स्वयं दृष्टः श्रुतो वापि संजातोऽत्र धरातले । स्वर्गं गतः शरीरेण सहितस्तत्प्रकीर्तय

ତୁମେ ନିଜେ ଦେଖିଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିଥିବା—ଏହି ଧରାତଳରେ ଜନ୍ମିତ କେହି ନିଜ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା—ସେ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଟି ସ୍ପଷ୍ଟ କହ।

Verse 18

त्रिशंकुरुवाच । नासाध्यं विद्यते ब्रह्मंस्तवाहं वेद्मि तत्त्वतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मनसेप्सितम्

ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେ; ତେଣୁ ମୋପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛା ସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 19

वसिष्ठ उवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि हि जिह्वया । तस्मान्नास्ति मखः कश्चित्सत्यं त्वं यष्टुमिच्छसि

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ମୋ ଜିଭା ପୂର୍ବେ କେବେ, ସ୍ୱେଚ୍ଛା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ କହିନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ଚାହୁଁଛ, ସେପରି ମଖ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ହେଉଛି ତୁମେ ଧର୍ମସମ୍ମତ ନୁହେଁ ଏମିତି କ୍ରିୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।

Verse 20

त्रिशंकुरुवाच । यदि मां विप्रशार्दूल न त्वं याजयितुं क्षमः । स्वर्गप्रदेन यज्ञेन वपुषानेन वै विभो

ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରଶାର୍ଦୂଳ! ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦେହ ସହିତ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବି ଭାବେ, ମୋତେ ଯାଜନ କରାଇବାକୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ, ହେ ବିଭୋ—

Verse 21

तत्किं ते तपसः शक्त्या ब्राह्मणस्य विचक्षण । अपरं शृणु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि परिस्फुटम् । शृण्वतां मुनिवृन्दानां तथान्येषां द्विजोत्तम

ହେ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତେବେ ତୁମ ତପଶ୍ଶକ୍ତିର ଉପକାର କଣ? ଏବେ ମୋର ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ଶୁଣ—ମୁଁ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହୁଛି; ମୁନିବୃନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

Verse 22

यदि मे न करोषि त्वं वचनं वदतोऽसकृत् । तेन यज्ञेन यक्ष्येऽहं तत्कृत्वान्यं द्विजं गुरुम्

ତୁମେ ମୋର ବାରମ୍ବାର କହିଥିବା କଥା ପାଳନ ନ କଲେ, ମୁଁ ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରିବି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଗୁରୁ କରିନେବି।

Verse 23

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो भगवांस्ततः । तमुवाच विहस्योच्चैः कुरुष्वैवं महीपते

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ତେବେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସି କହିଲେ—“ତେବେ ସେହିପରି କର, ହେ ମହୀପତେ।”