Adhyaya 198

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु दशार्णाधिपतिस्तदा । रत्नवत्या विवाहार्थं तत्र स्थाने समागतः

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ସମୟରେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣର ଅଧିପତି ରତ୍ନବତୀଙ୍କ ବିବାହ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 2

स श्रुत्वा तत्र वृत्तांतं रत्नवत्याः समुद्भवम् । विरक्तिं परमां कृत्वा प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

ସେଠାରେ ରତ୍ନବତୀଙ୍କ ଘଟଣାବଳୀର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ସେ ଗଭୀର ବୈରାଗ୍ୟ ଲାଭ କରି ନିଜ ନଗର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 4

अथाब्रवीच्च तं प्राप्य कस्मात्त्वं प्रस्थितो नृप । पाणिग्रहमकृत्वा तु मम कन्यासमुद्भवम्

ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ କେହି କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ମୋ କନ୍ୟା ସହ ପାଣିଗ୍ରହଣ ସଂସ୍କାର କରିବା ବିନା ଆପଣ କାହିଁକି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ?”

Verse 5

दशार्ण उवाच । दूषितेयं तव सुता कन्यकात्वविवर्जिता । यस्याः पीतोऽधरोऽन्येन मर्दितौ च तथा स्तनौ

ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜା କହିଲେ—“ତୋର କନ୍ୟା ଦୂଷିତ, କନ୍ୟାତ୍ୱରହିତ; କାରଣ ଅନ୍ୟେ ତାହାର ଅଧର ପାନ କରିଛି ଏବଂ ତାହାର ସ୍ତନଦ୍ୱୟକୁ ମଧ୍ୟ ଚାପି ମର୍ଦ୍ଦନ କରିଛି।”

Verse 6

पुनर्भूरिति संज्ञा सा सञ्जाता दुहिता तव । पुनर्भूर्जनयेत्पुत्रं यं कदाचित्कथंचन

ଏହିହେତୁ ତୁମ କନ୍ୟା ‘ପୁନର୍ଭୂ’ (ପୁନର୍ବିବାହିତା) ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ପୁନର୍ଭୂ ନାରୀ କେବେ କେମିତି ହେଉ, ପୁତ୍ର ପ୍ରସବ କରିପାରେ।

Verse 7

स पातयत्यसंदिग्धं दश पूर्वान्दशापरान् । एकविंशतिमं चैव तथैवात्मानमेव च

ଏପରି ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜଙ୍କୁ ପତନ କରାଏ; ଏକବିଂଶତମ—ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ—ତଥା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 8

न वरिष्याम्यहं तेन सुतां तेऽहं नरसिप । निर्दाक्षिण्यमिति प्रोच्य दशार्णाधिपतिस्तदा

ଏହିହେତୁ, ହେ ନରାଧିପ, ମୁଁ ତୁମ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ। ‘ଏହା ଅନୁଚିତ/ଧର୍ମବିରୋଧୀ’ ବୋଲି କହି ସେ ସମୟରେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣାଧିପତି ଏପରି କହିଲେ।

Verse 9

छंद्यमानोऽपि विविधैर्हस्त्यश्वरथपूर्वकैः । अवज्ञाय महीपालं प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଦାନରେ ମନାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରି ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 10

अथानर्त्तो गृहं प्राप्य मृगावत्याः समाकुलः । तद्वृत्तं कथयामास यदुक्तं तेन भूभुजा । स्वभार्यायाः सुतायाश्च मन्त्रिणां दुःखसंयुतः

ତାପରେ ଆନର୍ତ୍ତ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି ମୃଗାବତୀ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା। ଦୁଃଖସହିତ ସେ ରାଜା କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ, କନ୍ୟା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଶୁଣାଇଲା।

Verse 11

ते प्रोचुः संति भूपालाः संख्याहीना महीतले । रूपाढ्या यौवनोपेता हस्त्यश्वरथसंयुताः

ସେମାନେ କହିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ଅସଂଖ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ, ଯୌବନଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଗଜ‑ଅଶ୍ୱ‑ରଥସହିତ ସଜ୍ଜିତ।

Verse 12

तेषामेकतमस्य त्वं देहि कन्यां निजां विभो । मा विषादे मनः कृत्वा दुःखस्य वशगो भव

ହେ ବିଭୋ! ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଗୋଟିଏକୁ ନିଜ କନ୍ୟା ଦିଅ; ମନକୁ ବିଷାଦରେ ନ ରଖ, ଦୁଃଖର ବଶରେ ନ ପଡ଼।

Verse 13

आनर्तोऽपि च तच्छ्रुत्वा तेषां वाक्यं सुदुःखितम् । ततः प्राह प्रहृष्टात्मा तान्सर्वान्मन्त्रिपूर्वकान्

ଆନର୍ତ ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଭରା କଥା ଶୁଣି, ପରେ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହୃଦୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 14

तां च कन्यां स्थितां तत्र साम्ना परमवल्गुना । पुत्रि दृष्टा महीपालाः सर्वे चित्रगतास्त्वया

ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି—ହେ କନ୍ୟେ! ତୁମକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜା ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ଭଳି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଗଲେ।

Verse 15

तेषां मध्यान्नृपं चान्यं कञ्चिद्वरय शोभने । यस्ते चित्तस्य सन्तोषं कुरुते दृक्पथं गतः

ହେ ଶୋଭନେ! ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜାକୁ ବର କର; ଯିଏ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ପଡ଼ିଲେ ମାତ୍ରେ ତୁମ ଚିତ୍ତକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ।

Verse 16

रत्नावत्युवाच । न चाहं वरयिष्यामि पतिमन्यं कथंचन । दशार्णाधिपतिं मुक्त्वा श्रूयतामत्र कारणम्

ରତ୍ନାବତୀ କହିଲେ—ଦଶାର୍ଣ୍ଣାଧିପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ପତି ଭାବେ ବରିବି ନାହିଁ। ଏହାର କାରଣ ଏଠାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 17

सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति च द्विजाः । सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

ରାଜାମାନେ ଏକଥର ମାତ୍ର କଥା କହନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଥର ମାତ୍ର କହନ୍ତି; କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏକଥର ମାତ୍ର ଦିଆଯାଏ—ଏ ତିନିଟି ଏକଥରେ ଏକଥର।

Verse 18

एवं ज्ञात्वा न मां तात त्वमन्यस्मिन्महीपतौ । दातुमर्हसि धर्मोऽयं न भवेच्छाश्वतो यतः

ଏହା ଜାଣି, ହେ ପିତା, ଆପଣ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଧର୍ମନିୟମ; ନହେଲେ ଏହା ଶାଶ୍ୱତ ରହିବ ନାହିଁ।

Verse 19

आनर्त उवाच । वाङ्मात्रेण प्रदत्ता त्वं दशार्णाधिपतेर्मया । न ते हस्तग्रहं प्राप्तो विप्राग्निगुरुसन्निधौ

ଆନର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ମୁଁ କେବଳ ବାକ୍ୟମାତ୍ରରେ ତୁମକୁ ଦଶାର୍ଣ୍ଣାଧିପତିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ତୁମ ହସ୍ତଗ୍ରହଣ ହୋଇନଥିଲା।

Verse 20

तत्कथं स पतिर्जातस्तवः पुत्रि वदस्व मे

ତେବେ, ଝିଅ, ସେ କିପରି ତୋର ପତି ହେଲା? ମୋତେ କୁହ।

Verse 21

रत्नावत्युवाच । मनसा चिंत्यते कार्यं सकृत्तातपुरा यतः । वाचया प्रोच्यते पश्चात् कर्मणा क्रियते ततः

ରତ୍ନାବତୀ କହିଲା—ହେ ପିତା! ପ୍ରଥମେ କାର୍ଯ୍ୟ ମନରେ ଏକଥର ଚିନ୍ତା ହୁଏ; ପରେ ବାଣୀରେ କୁହାଯାଏ; ତାପରେ କର୍ମରେ କରାଯାଏ।

Verse 22

तन्मया मनसा दत्तस्तस्यात्माऽयं पुरा किल । त्वया च वाचया चास्मै प्रदत्तास्मि तथा विभो । तत्कथं न पतिर्मे स्याद्ब्रूहि वा यदि मन्यसे

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ମନରେ ତାହାକୁ ମୋ ଆତ୍ମା ଅର୍ପିଦେଇଥିଲି; ହେ ବିଭୋ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ବାଣୀରେ ମୋତେ ତାହାକୁ ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ତେବେ ସେ ମୋ ପତି କିପରି ନ ହେବ? ଅନ୍ୟଥା ଭାବିଲେ କହନ୍ତୁ।

Verse 23

साहं तपश्चरिष्यामि कौमारव्रतधारिणी । नान्यं पतिं करिष्यामि निश्चयोऽयं मया कृतः

ଏହେତୁ ମୁଁ କୌମାରବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କରିବି। ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ପତି କରିବି ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं रौद्रं माता तस्या मृगावती । अश्रुपूर्णेक्षणा दीना वाक्यमेतदुवाच ह

ତାହାର କଠୋର ବଚନ ଶୁଣି ତାଙ୍କ ମା ମୃଗାବତୀ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ଦୀନ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 25

मा पुत्रि साहसं कार्षीस्तपोऽर्थं त्वं कथञ्चन । बाला त्वं सुकुमारांगी सदैव सुखभागिनी

ହେ ଝିଅ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସାହସିକ ଅବିବେକ କରନି। ତୁ ଏଯାବତ୍ ବାଳା, ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ, ସଦା ସୁଖର ଭାଗିନୀ।

Verse 26

कथं तपः समर्थासि विधातुं त्वमनिंदिते । कन्दमूलफलाहारा चीरवल्कलधारिणी

ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ! କନ୍ଦ‑ମୂଳ‑ଫଳ ଆହାର କରି, ଚୀର ଓ ବଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଏପରି ତପସ୍ୟା ତୁମେ କିପରି କରିପାରିବ?

Verse 27

तस्मान्मुख्यस्य भूपस्य कस्यचित्वां ददाम्यहम्

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କୌଣସି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜାଙ୍କୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଦେବି।

Verse 28

एषा ते ब्राह्मणीनाम सखी परमसंमता । प्रतीक्षते विवाहं ते कौमारं भावमाश्रिता

ଏହି ତୁମର ପ୍ରିୟ ସଖୀ ‘ବ୍ରାହ୍ମଣୀ’ ନାମରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମତ; କୌମାର୍ୟଭାବ ଆଶ୍ରୟ କରି ତୁମ ବିବାହକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛି।

Verse 29

यस्य भूपस्य त्वं हर्म्ये प्रयास्यसि विवाहि ता । पुरोधास्तस्य यो राज्ञो भार्येयं तस्य भाविनी

ତୁମେ ବଧୂ ହୋଇ ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ହର୍ମ୍ୟକୁ ଯିବ, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କର ଏହି ନାରୀ ପତ୍ନୀ ହେବ।

Verse 30

रत्नावत्युवाच । न च भूयस्त्वया वाच्यं वाक्यमेवंविधं क्वचित् । मदर्थे यदि मे प्राणास्त्वं वांछसि सुतैषिणी

ରତ୍ନାବତୀ କହିଲେ—ଆଉ କେବେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସନ୍ତାନକାମନାରେ ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୋ ହିତରେ ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ଯଦି ଚାହୁଁଛ—

Verse 31

अथवा त्वं हठार्थं च तपोविघ्नं करिष्यसि

ନଚେତ୍ ତୁମେ ହଠବଶେ ମୋ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ କରିବ।

Verse 32

ततस्त्यक्ष्याम्यहं देहं भक्षयित्वा महद्विषम् । खंडयिष्याम्यहं जिह्वां प्रवेक्ष्यामि च वा जलम्

ତେବେ ମୁଁ ଘୋର ବିଷ ଗିଳି ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି; କିମ୍ବା ଜିଭ କାଟିଦେବି, ନଚେତ୍ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 33

एवं सा निश्चयं कृत्वा प्रोच्य तां जननीं तदा

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ତେବେ ସେହି ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 34

ततः प्रोवाच तां कन्यां ब्राह्मणीं संमतां सखीम् । कृतांजलिपुटा भूत्वा समालिंग्य च सादरम्

ତାପରେ ସେ କରଯୋଡ଼ି, ସାଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସଖୀ ସେହି କନ୍ୟାକୁ କହିଲା।

Verse 35

गच्छ त्वं स्वपितुर्हर्म्यं प्रेषितासि मया शुभे । येन ते यच्छति पिता नागराय महात्मने

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଭବନକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଠାକୁ ପଠାଇଛି, ଯେଣୁ ତୁମ ପିତା ତୁମକୁ ମହାତ୍ମା ନାଗରଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 36

क्षमस्व यन्मया प्रोक्ता कदाचित्परुषं वचः । त्वयापि यन्मम प्रोक्तं क्षांतं चैतन्मया ध्रुवम्

ମୁଁ କେବେ କଠୋର ବଚନ କହିଥିଲେ ତାହା କ୍ଷମା କର; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଯାହା କହିଥିଲ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷମା କରିଛି।

Verse 37

ब्राह्मण्युवाच । अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा तु रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—ଆଠ ବର୍ଷରେ ‘ଗୌରୀ’, ନଅ ବର୍ଷରେ ‘ରୋହିଣୀ’; ଦଶ ବର୍ଷରେ ‘କନ୍ୟା’ କୁହାଯାଏ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ସେ ରଜସ୍ୱଳା ହୁଏ।

Verse 38

कौमार्यं च प्रणष्टं मे त्वत्संपर्काद्वरानने । जातं षोडशकं वर्षं स्त्रीधर्मेण समन्वितम्

ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତୁମ ସମ୍ପର୍କରୁ ମୋ କୌମାର୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଷୋଡଶ ବର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 39

न मे पाणिग्रहं कश्चिन्नागरोऽत्र करिष्यति । बुध्यमानस्तु स्मृत्यर्थं वक्ष्य माणं वरानने

ଏଠାରେ କୌଣସି ନାଗର ମୋ ପାଣିଗ୍ରହଣ (ବିବାହ) କରିବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ସେ ବୁଝିଲେ ସ୍ମୃତ୍ୟର୍ଥ (ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରୂପେ) କଥା କହିବ।

Verse 40

रजस्वलां च यः कन्यामुद्वाहयति निर्घृणः । तस्याः सन्तानमासाद्य पातयेत्पुरुषान्दश

ଯେ ନିର୍ଦୟ ହୋଇ ରଜସ୍ୱଳା କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇ ନିଜ ବଂଶର ଦଶ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପତନରେ ପକାଏ।

Verse 41

रजस्वला तु यः कन्यां पिता यच्छति निर्घृणः । स पातयेदसंदिग्धं दश पूर्वान्दशापरान्

ଯେ ପିତା ନିର୍ଦୟ ହୋଇ ରଜସ୍ୱଳା କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ବଂଶଜଙ୍କୁ ପତନ କରାଏ।

Verse 42

तस्मादहं करिष्यामि त्वया सार्धं तपः शुभे । पित्रा नैव हि मे कार्यं न च मात्रा कथंचन

ଏହେତୁ, ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରିବି। ମୋତେ ପିତା ସହ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ, ମାତା ସହିତ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନୁହେଁ।

Verse 43

तं श्रुत्वा प्रस्थितं भूपमानर्तः स्वपुरं प्रति । पृष्ठतोऽनुययौ तस्य व्याघो टनकृते तदा

ଏହା ଶୁଣି ଆନର୍ତ୍ତର ରାଜା ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ତେବେ ପଛରୁ ଏକ ବାଘ ଉତ୍ତ୍ୟକ୍ତ/ଛେଡ଼ାଖାନି କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 44

स्थितो वास्तुपदे रम्ये सर्वतीर्थमये शुभे । तस्य तपःप्रभावेन जातु कोपो न दृश्यते

ସେ ରମ୍ୟ, ଶୁଭ ଓ ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ସେହି ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କରେ କେବେ କ୍ରୋଧ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 46

कस्यचित्क्वापि मर्त्यस्य तिर्यग्योनिग तस्य च । क्रीडंति नकुलाः सर्पैर्मार्जाराः सह मूषकैः

କେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ—ଏବଂ ତିର୍ୟଗ୍ୟୋନି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ—ନକୁଳମାନେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳନ୍ତି, ଏବଂ ବିଲେଇମାନେ ମୂଷମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳନ୍ତି।

Verse 47

ब्राह्मण्युवाच । अहं सख्या समं याता ह्यनया राजकन्यया । तपोऽर्थे तव पादांते तद्ब्रूहि तपसो विधिम्

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—ମୁଁ ମୋ ସଖୀ ଏହି ରାଜକନ୍ୟା ସହିତ ତପସ୍ୟାର ନିମିତ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଆସିଛି। ତେଣୁ ତପସ୍ୟାର ଯଥାବିଧି କହନ୍ତୁ।

Verse 48

वदस्व येन तत्कृत्स्नं प्रकरोमि महामते

ହେ ମହାମତେ, ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ସେହି ତପସ୍ୟାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରିପାରିବି, ତାହା କହନ୍ତୁ।

Verse 49

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कथयिष्यामि तपश्चर्याविधिं पृथक् । येन संप्राप्यते मोक्षः कि पुनस्त्रिदशालयः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ତପଶ୍ଚର୍ୟାର ବିଧି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କହିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଦେବଲୋକର ନିବାସ ତ ଅଧିକ ସହଜ।

Verse 50

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । षष्ठे काले तथा भोज्यं दिनांतरितमेव च

ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ସାନ୍ତପନ ତପ କର; ତଥା ଷଷ୍ଠ କାଳରେ ଭୋଜନ ଏବଂ ଏକ ଦିନ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦିନ ଭୋଜନ କର।

Verse 51

ब्रह्मकूर्चं त्रिरात्रं च एकभक्तमयाचितम् । तपोद्वाराणि सर्वाणि कृतान्येतानि वेधसा

ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ, ତ୍ରିରାତ୍ର ବ୍ରତ ଏବଂ ଯାଚନା ବିନା ଏକଭକ୍ତ ବ୍ରତ—ଏସବୁ ତପସ୍ୟାର ଦ୍ୱାର; ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବେଧସ୍ ବିଧାତା ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 52

स्वशक्त्या चैव कार्याणि रागद्वेषविवर्जितैः । वांछितव्यं फलं चैव सर्वेषामेव पुत्रिके । ततः सिद्धिमवाप्नोति या सदा मनसि स्थिता

ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ, ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ତ୍ୟାଗ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ହେ କନ୍ୟେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ସାଧିବା ଉଚିତ; ତେବେ ମନରେ ସଦା ସ୍ଥିତ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 53

समत्वं शत्रुमित्राभ्यां तथा पा षाणरत्नयोः । यदा संजायते चित्ते तदा मोक्षमवाप्नुयात्

ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତରେ ଶତ୍ରୁ-ମିତ୍ର ପ୍ରତି ଏବଂ ପାଷାଣ-ରତ୍ନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସମତ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 54

यो लिंगग्रहणं कृत्वा ततः कोपपरो भवेत् । तस्य वृथा हि तत्सर्वं यथा भस्महुतं तथा

ଯେ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରି ପରେ କ୍ରୋଧପର ହୁଏ, ତାହାର ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ—ଭସ୍ମରେ ଢାଳା ଆହୁତି ପରି।

Verse 55

सूत उवाच । सा तथेतिप्रतिज्ञाय ब्राह्मणी सहिता तया । रत्नावत्या जगामाथ किंचिच्चैव जलाशयम्

ସୂତ କହିଲେ—‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରତ୍ନାବତୀଙ୍କ ସହିତ ନିକଟସ୍ଥ ଗୋଟିଏ ଜଳାଶୟକୁ ଗଲେ।

Verse 56

स्वच्छोदकेन संपूर्णं पद्मिनीषंडमंडितम् । ततश्चांद्रायणं चक्रे तपसः प्रथमं व्रतम्

ସେ ଜଳାଶୟ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ ପଦ୍ମଗୁଚ୍ଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ସେ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ବ୍ରତ—ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ—ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 57

ततः कृच्छ्रव्रतं चक्रे ततः सांतपनं च सा । षष्ठान्नकालभोज्या च सा चाभूद्वत्सरत्रयम्

ତାପରେ ସେ କୃଚ୍ଛ୍ରବ୍ରତ କଲା, ତାହାପରେ ସାନ୍ତପନବ୍ରତ ମଧ୍ୟ କଲା। ଷଷ୍ଠ ଅନ୍ନକାଳରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି କଠୋର ନିୟମରେ ତିନି ବର୍ଷ ରହିଲା।

Verse 58

त्रिरात्रोपोषणं पश्चाद्यावद्वर्षत्रयं तथा । एकान्तरोपवासैश्च साऽनयद्वत्सरत्रयम्

ତାପରେ ସେ ତ୍ରିରାତ୍ରି ଉପୋଷଣ କଲା ଏବଂ ଏଭଳି ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲାଇଲା। ଆଉ ଏକ ଦିନ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କରି ଅନ୍ୟ ତିନି ବର୍ଷ ଅତିବାହିତ କଲା।

Verse 59

हेमंते जलमध्यस्था सा बभूव तपस्विनी । पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे सा बभूव यशस्विनी

ହେମନ୍ତକାଳରେ ସେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରହି ତପସ୍ୱିନୀ ହେଲା। ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ସେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି-ସାଧନା କରି ଯଶସ୍ୱିନୀ ହେଲା।

Verse 60

निराश्रयाऽभवत्साध्वी वर्षाकाल उपस्थिते । ध्यायमाना दिवानक्तं देवदेवं जनार्दनम्

ବର୍ଷାକାଳ ଆସିଲେ ସେ ସାଧ୍ବୀ ନିରାଶ୍ରୟ ରହିଲା। ସେ ଦିନରାତି ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା।

Verse 61

यद्यद्व्रतं पुरा चक्रे ब्राह्मणी सा च सुव्रता । अन्यं जलाशयं प्राप्य सा तच्चक्रे नृपात्मजा । प्रीत्या परमया युक्ता तदा सा द्विजस त्तमाः

ସେ ସୁବ୍ରତା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପୂର୍ବେ ଯେଯେ ବ୍ରତ କରିଥିଲା, ରାଜକନ୍ୟା ଅନ୍ୟ ଜଳାଶୟକୁ ପହଞ୍ଚି ସେହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ କଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 62

ततो वर्षशतं सार्धं फलाहारा बभूव सा । शीर्णपर्णाशना पश्चात्तावन्मात्रं व्यवस्थिता

ତାପରେ ସେ ଦେଢ଼ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଫଳାହାରରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲା। ପରେ ସେଇ ପରିମାଣ କାଳ ଝରିପଡ଼ା ପତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 63

ततश्चैव जलाहारा यावद्वर्षशतानि षट् । वायुभक्षा बभूवाथ सहस्रं परिवत्सरान्

ତାପରେ ସେ ଛଅଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଜଳାହାରରେ ରହିଲା; ତା’ପରେ ବାୟୁକୁ ମାତ୍ର ଆହାର କରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଅବଧି ଚାଲାଇଲା।

Verse 64

यथायथा तपश्चक्रे सा कुमारी द्विजोत्तमाः । तथातथाऽभवत्तस्यास्तेजोवृद्धिरनुत्तमा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେଇ କୁମାରୀ ଯେତେ ଯେତେ ଥର ତପସ୍ୟା କଲା, ସେତେ ସେତେ ତାହାର ଅନୁତ୍ତମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତେଜ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।

Verse 65

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः

ସେଇ ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ଶଶିଶେଖର (ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର) —

Verse 66

गौर्या सह प्रसन्नात्मा तस्या गोचरमागतः । मेघगंभीरया वाचा ततोवचनमब्रवीत्

ଗୌରୀଙ୍କ ସହ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ତାହାର ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରକୁ ଆସିଲେ; ପରେ ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 67

वत्से तपोनिवृत्तिं त्वं कुरुष्व वचनान्मम । प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं येन सर्वं ददामि ते

ବତ୍ସେ, ମୋ ବଚନରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା ନିବୃତ୍ତ କର। ମନର ଅଭୀଷ୍ଟ ଯାହା, ତାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କର; ସେଇ ବରରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁକିଛି ଦେବି।

Verse 68

ब्राह्मण्युवाच । अभीष्टमेतदेवं मे यत्त्वं दृष्टोऽसि शंकर । स्वप्नेऽपि दर्शनं देव दुर्लभं ते नृणां यतः

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କର, ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟ ଏତିକି ଯେ ମୁଁ ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇଛି। ହେ ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 69

भगवानुवाच । न मे स्याद्दर्शनं व्यर्थं कथंचित्सुतपस्विनि । तस्माद्वरय भद्रं ते वरं येन ददाम्यहम्

ଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ସୁତପସ୍ୱିନୀ, ମୋର ଦର୍ଶନ କେବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଏକ ବର ବାଛ; ମୁଁ ଦେବି।

Verse 70

ब्राह्मण्युवाच । एषा मे सुसखी साध्वी राजपुत्री यशस्विनी । ख्याता रत्नावतीनाम प्राणेभ्योऽपिगरीयसी

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—ଏହି ମୋର ପ୍ରିୟ ସଖୀ; ସାଧ୍ୱୀ, ରାଜପୁତ୍ରୀ ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ। ‘ରତ୍ନାବତୀ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ; ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 71

मम तुल्यं तपश्चक्रे शूद्रयोनावपि स्थिता । निवर्तते तु यद्येषा तपसस्तु निवर्तनम् । करोम्यद्य जगन्नाथ तदहं संशयं विना

ଶୂଦ୍ର ଯୋନିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋ ସମାନ ତପ କରିଛି। ଯଦି ସେ ଏବେ ତପସ୍ୟାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ମୋ ତପସ୍ୟା ନିବୃତ୍ତ କରିବି।

Verse 72

अस्याः स्नेहेन संत्यक्तो मया भर्ता सुरेश्वर । तस्माद्देव वरं देहि त्वमस्या मनसि स्थितम्

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ତାହାର ସ୍ନେହରେ ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ତେଣୁ ହେ ଦେବ, ତାହାର ହୃଦୟରେ ଥିବା ବର ଦିଅ।

Verse 73

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । अब्रवीद्राजपुत्रीं तां मेघगंभीरया गिरा । वत्से मद्वचनादद्य तपस्त्वं त्यक्तुमर्हसि

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ ଶଶିଶେଖର ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ସେଇ ରାଜକନ୍ୟାକୁ କହିଲେ—ବତ୍ସେ, ଆଜି ମୋ ବଚନରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 74

वरं वरय कल्याणि नित्यं मनसि संस्थितम् । अदेयमपि दास्यामि सांप्रतं तव भामिनि

କଲ୍ୟାଣୀ! ତୁମ ମନରେ ନିତ୍ୟ ଯେ ବର ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ବର ଚୟନ କର; ହେ ଦୀପ୍ତିମତୀ, ‘ଅଦେୟ’ ଭାବିତ ଥିବାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଏବେ ମୁଁ ଦେବି।

Verse 75

रत्नावत्युवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं पद्मिनीषण्ड मण्डितम्

ରତ୍ନାବତୀ କହିଲେ—ପଦ୍ମିନୀ ଗୁଚ୍ଛରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଜଳାଶୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ହେଉ।

Verse 76

यत्रैषा ब्राह्मणी साध्वी नित्यं च तपसि स्थिता । अस्या नाम्ना च विख्यातिं तीर्थमेतत्प्रपद्यताम्

ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସାଧ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନିତ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠା ତାହାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ହେଉ।

Verse 77

अत्र यः कुरुते स्नानं श्रद्धया परया युतः । तस्य भूयात्सदा वासो देवदेव त्रिविष्टपे औ

ଯେ ଏଠାରେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସ୍ନାନ କରେ, ହେ ଦେବଦେବ, ତାହାର ସଦା ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ରେ ବାସ ହେଉ।

Verse 78

मदीयं मम नाम्ना तु शूद्रासंज्ञं तु जायताम् । तस्य तुल्यप्रभावं तु तीर्थस्य प्रतिपद्यताम्

ମୋ ନାମରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ତୀର୍ଥ ଉଦ୍ଭବ ହେଉ; ତାହା ‘ଶୂଦ୍ରା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଉ; ଏବଂ ସେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସମ ପ୍ରଭାବ ପାଉ।

Verse 79

आवाभ्यां नित्यशः कार्यं कुमारत्वे महत्तपः । आराध्यस्त्वं सुरश्रेष्ठो वाङ्मनःकर्मभिस्तथा

ଆମେ ଉଭୟେ କୁମାରାବସ୍ଥାରେ ନିତ୍ୟ ମହାତପ କରିବା ଉଚିତ; ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାକ୍-ମନ-କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 80

एतस्मिन्नेव काले तु निर्भिद्य धरणीतलम् । लिंगं माहेश्वरं विप्रा निष्क्रांतं सूर्यसंनिभम्

ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଧରଣୀତଳକୁ ଭେଦି, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ମାହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 81

ततः प्रोवाच ते देवः स्वयमेव महेश्वरः । ताभ्यां सुतपसा तुष्टः सादरं भक्तवत्सलः

ତାପରେ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭାବେ, ସାଦରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 82

एतत्तीर्थद्वयं ख्यातं त्रैलोक्येपि भविष्यति । शूद्रीनाम त्वदीयं तु ब्राह्मणी च सखी तव

ଏହି ଦୁଇ ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଗୋଟିଏ ତୁମ ନାମରେ ‘ଶୂଦ୍ରୀ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ହେବ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତୁମ ସଖୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନାମ ଦେବ।

Verse 83

तीर्थद्वयेऽपि यः स्नात्वा एतस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः । त्वत्तः पद्मानि संगृह्य अस्यास्तोयं च निर्मलम् । एतच्च मामकं लिंगं स्नापयित्वाऽर्चयिष्यति

ଯେ ଭକ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଏହି ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ତୁମଠାରୁ ପଦ୍ମଫୁଲ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଏହି ତୀର୍ଥର ନିର୍ମଳ ଜଳ ନେଇ, ମୋର ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ପୂଜା କରିବ—ସେ ମୋତେ ପ୍ରୀତିକର କର୍ମ କରେ।

Verse 84

पश्चात्पद्मैश्चतुर्दश्यां शुक्लायां सोमवासरे । चैत्रे मासि च संप्राप्ते चिरायुः स भविष्यति

ତାପରେ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଯେତେବେଳେ ସୋମବାରରେ ପଡ଼ିବ, ସେତେବେଳେ ପଦ୍ମଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା କଲେ ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବ।

Verse 85

सर्वपापविनिर्मुक्तो यद्यपि स्यात्सुपापकृत्

ସେ ଯଦିଓ ଘୋର ପାପୀ ହୋଇଥାଉ, ତଥାପି ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 86

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । तत्र नित्यं च तपसि स्थिते सख्यावुभावपि

ଏଭଳି କହି ସେ ଭଗବାନ୍ ପରେ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ସେ ଦୁଇ ସଖୀ ନିତ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 87

यावत्कल्पशतं तावज्जरामरणवर्जि ते । अद्यापि गगने ते च दृश्येते तारकात्मके

ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଆକାଶେ ତାରାରୂପେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 88

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थयुग्मं धरातले । आगत्याथ नरो दूरात्ताभ्यां कृत्वा निमज्जनम्

ସେଥିଠାରୁ ସେ ତୀର୍ଥ-ଯୁଗ୍ମ ଧରାତଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ପରେ କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଦୂରରୁ ଆସି ସେ ଦୁଇଟିରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି ସ୍ନାନ କଲେ—

Verse 89

पूजयित्वा तु तल्लिंगं ततो याति दिवालयम् । महापातकयुक्तोऽपि तत्प्रभावादसंशयम्

ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ସେ ଦିବ୍ୟଧାମକୁ ଯାଏ। ମହାପାତକଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 90

एतस्मिन्नंतरे मर्त्ये नष्टा धर्मस्य च क्रिया । यज्ञदानकृता या च देवार्चनसमुद्भवा

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମକ୍ରିୟା ନଷ୍ଟ ହେଲା—ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନଜନିତ କର୍ମ, ଏବଂ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଆଚାର ମଧ୍ୟ।

Verse 91

व्याप्तस्तथाखिलः स्वर्गो मानवैः स्पर्धयान्वितैः । सार्धं देवैर्विमानस्थैरप्सरोगणसेवितैः

ଏଭଳି ସ୍ପର୍ଧାଭାବରେ ଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମଗ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ବ୍ୟାପିଦେଲେ—ବିମାନସ୍ଥ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ଯାହାଙ୍କୁ ଅପ୍ସରାଗଣ ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 92

एतस्मिन्नेव काले तु धर्मराजः समाययौ । यत्र वेदध्वनिर्ब्रह्मा ब्रह्मलोकं समाश्रितः

ସେହି ସମୟରେ ଧର୍ମରାଜ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ବେଦଧ୍ୱନିର ନିନାଦ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 93

अब्रवीद्दुःखितो दीनः क्षिप्त्वाग्रे पत्रकद्वयम् । एकं पापसमुद्भूतमन्यद्धर्मसमुद्भवम्

ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ହୋଇ ସେ କହିଲା, ଆଗରେ ଦୁଇଟି ପତ୍ର ଛାଡ଼ି—“ଏକଟି ପାପରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ଅନ୍ୟଟି ଧର୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ”।

Verse 94

चित्रेण लिखितं यच्च विचित्रेण तथा परम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवतीर्थयुगं स्थितम्

ବିଚିତ୍ର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଯାହା ଲିଖିତ ଥିଲା, ତାହା ଏହି କଥା କହୁଥିଲା—ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେବତୀର୍ଥର ଏକ ଯୁଗଳ ଅଛି।

Verse 95

शूद्राख्यं ब्राह्मणीनाम तथान्यत्पद्ममंडितम् । तथा तत्रास्ति लिंगं च पुण्यं माहेश्वरं महत्

ଏକ ତୀର୍ଥ ‘ଶୂଦ୍ରା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅନ୍ୟଟି ‘ବ୍ରାହ୍ମଣୀ’ ନାମରେ, ପଦ୍ମାକୃତିରେ ଅଲଙ୍କୃତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ମାହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 96

त्रयाणामथ तेषां च प्रभावात्सर्वमानवाः । अपि पापसमायुक्ताः प्रयांति त्रिदशालयम्

ସେଇ ତିନୋଟିର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ମାନବ—ପାପଭାର ଥାକିଲେ ମଧ୍ୟ—ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ଆଲୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 97

शून्या मे नरका जाताः सर्वे ते रौरवादयः

ମୋର ନରକସମୂହ ସବୁ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା—ରୌରବ ଆଦି ସମସ୍ତ।

Verse 98

न कश्चिद्यजनं चक्रे न दानं न च तर्पणम् । देवतानां पितॄणां च मनुष्याणां विशेषतः

କେହି ଯଜନ କଲେ ନାହିଁ, ଦାନ ନୁହେଁ, ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଦେବତାମାନଙ୍କୁ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ବିଶେଷତଃ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 99

तस्मान्मुक्तो मया सर्वो योऽधिकारस्तवोद्भवः । नियोजयस्व तत्रान्यं कञ्चिच्छक्ततमं ततः

ଏହେତୁ ତୁମଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସମସ୍ତ ଅଧିକାର-କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ; ସେଠାରେ ମୋ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସକ୍ଷମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କର।

Verse 100

अप्रमाणं स्थितं सर्वमेतत्पत्रद्वयं मम । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह समानीय शतक्रतुम्

ମୋର ଏହି ଦୁଇଟି ପତ୍ର-ଲେଖା ସବୁ ଅପ୍ରମାଣ ହୋଇଗଲା। ଏହା ଶୁଣି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ଡାକି କହିଲେ।

Verse 101

गत्वा शीघ्रतमं मर्त्ये त्वं शक्र वचनान्मम । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तीर्थद्वयमनुत्तमम्

ହେ ଶକ୍ର! ମୋର ବଚନାନୁସାରେ ଅତିଶୀଘ୍ର ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଅ—ହାଟକେଶ୍ୱରଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥଦ୍ୱୟ ପାଖକୁ।

Verse 102

शूद्र्याख्यं ब्राह्मणीत्येव यच्च लिंगमनुत्तमम् । तत्रस्थं नाशय क्षिप्रं कृत्वा पांसुप्रवर्षणम्

‘ଶୂଦ୍ରା’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ‘ବ୍ରାହ୍ମଣୀ’ ନାମର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ—ଧୂଳିବର୍ଷା କରାଇ ଶୀଘ୍ର ତାହାକୁ ନାଶ କର।

Verse 103

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं शक्रो गत्वा भूमितलं ततः । पांसुभिः पूरयामास ते तीर्थे लिंगमेव च

ସୂତ କହିଲେ—ତାହା ଶୁଣି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତୁରନ୍ତ ଭୂମିତଳକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଧୂଳି-ମାଟିରେ ପୂରି ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଢାକିଦେଲେ।

Verse 104

अद्यापि कलिकालेऽस्मिन्द्वाभ्यां गृह्य सुमृत्तिकाम् । स्नात्वा च तिलकं कार्यं सर्वपापविशुद्धये

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏହି କଳିକାଳରେ, ଦୁଇ ହାତରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ମାଟି ନେଇ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ସେହି ମାଟିରେ ତିଳକ କରିବା ଉଚିତ—ସମସ୍ତ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 105

चतुर्दशीदिने प्राप्ते सोमवारे च संस्थिते । द्वाभ्यां यः कुरुते श्राद्धं श्रद्धया परया युतः । गयाश्राद्धेन किं तस्य मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି ଆସି ଯେତେବେଳେ ସୋମବାର ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଦୁଇ ହାତରେ (ସେହି ପବିତ୍ର ମାଟି ସହ) ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ—ତାହା ପାଇଁ ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧର କି ଆବଶ୍ୟକ? ଏହିପରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ କହିଥିଲେ।

Verse 106

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । यथा सा ब्राह्मणी जाता शूद्री चापि तथापरा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି—ସେ ନାରୀ କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ହେଲା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନାରୀ କିପରି ଶୂଦ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ହେଲା।

Verse 107

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा द्विजसत्तमाः । सोऽपि तद्दिनजात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ଯେ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 108

एवं नरो न कः सिद्धस्तस्य लिंगस्य पूजनात् । चिरायुश्च तथा जातो यथान्यो नात्र विद्यते

ଏଭଳି ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପୂଜାରୁ କେଉଁ ନର ସିଦ୍ଧି ପାଇବ ନାହିଁ? ସେ ଏମିତି ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ ଯେ ଏଠାରେ ତାହାର ସମାନ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।