
ସୂତ କହିଲେ—ଅନର୍ତ୍ତଦେଶର ରାଜା ନିଜ କନ୍ୟା ରତ୍ନବତୀଙ୍କୁ ଯୌବନପ୍ରାପ୍ତା ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟଯୁକ୍ତ ଦେଖି କନ୍ୟାଦାନଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। କାର୍ଯ୍ୟସାଧନ-ଲୋଭରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ବରକୁ କନ୍ୟା ଦେବା ମହାଦୋଷ ଓ ଅନିଷ୍ଟଫଳଦାୟକ—ଏହି ନୀତିବାଣୀ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଯୋଗ୍ୟ ବର ନମିଳିବାରୁ ରାଜା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକାରମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ସାରା ପଠାଇଲେ—ଯୁବ, କୁଳୀନ ଓ ଗୁଣବାନ ରାଜାମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ଆଣି ରତ୍ନବତୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇବାକୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଧର୍ମୋଚିତ ଭାବେ ବର ଚୟନ କରିପାରିବେ ଓ ପିତୃଦୋଷ କମିବ। ସେହି ଚିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦାଶାର୍ଣ୍ଣର ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା। ତେଣୁ ଅନର୍ତ୍ତନୃପ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କୁ ବିବାହର ଔପଚାରିକ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପଠାଇ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମସୁନ୍ଦରୀ ରତ୍ନବତୀଙ୍କୁ ଦେବା ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ। ପ୍ରସ୍ତାବ ଶୁଣି ବୃହଦ୍ବଳ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା ସହ ଶୀଘ୍ର ଅନର୍ତ୍ତେଶଙ୍କ ନଗରୀକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ; ଏହିଭଳି ମିତ୍ରତା-ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
Verse 1
सूत उवाच । अथ तां यौवनोपेतां स्वसुतां प्रेक्ष्य पार्थिवः । अनौपम्येन रूपेण संयुक्तां वरवर्णिनीम् । आनर्तश्चिन्तयामास कन्यकां प्रददाम्यहम्
ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଆନର୍ତ୍ତର ରାଜା ନିଜ ଯୌବନପ୍ରାପ୍ତ କନ୍ୟାକୁ, ଅନୁପମ ରୂପ ଓ ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଯୁକ୍ତା ଦେଖି, ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମୁଁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ କାହାକୁ ବିବାହରେ ଦେବି?’
Verse 2
अनर्हाय च यो दद्या द्वराय निजकन्यकाम् । कार्यकारणलोभेन नरकं स प्रगच्छति
ଲାଭ କିମ୍ବା ସ୍ୱାର୍ଥର ଲୋଭରେ ଯେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବରକୁ ଦିଏ, ସେ ନରକକୁ ଗମନ କରେ।
Verse 3
एवं चिंतयतस्तस्य महान्कालो व्यवस्थितः । न पश्यति च तद्योग्यं कंचिद्वरमनुत्तमम्
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା; ତଥାପି ତାହାର ଯୋଗ୍ୟ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ବର କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
Verse 4
अथ संप्रेषयामास सर्वभूताश्रयेषु ये । चित्रकर्मणि विख्यातान्नरांश्चित्रकरांस्तदा
ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନରେ ଚଳାଚଳ କରିପାରୁଥିବା, ଚିତ୍ରକର୍ମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଚିତ୍ରକାରମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
Verse 5
गच्छध्वं मम वाक्येन सर्वा न्भूमितले नृपान् । लिखित्वा पट्टमध्ये तु दर्शयध्वं ततः परम्
ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଭୂମିତଳର ସମସ୍ତ ନୃପମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ; ପଟ୍ଟମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍କନ କରି ପରେ ତାହା ଦେଖାଅ।
Verse 6
सुताया मम येनाऽसौ दृष्ट्वाऽभीष्टं नराधिपम् । पत्यर्थं वरयेत्साध्वी मम दोषो भवेन्न हि
ଯେପରି ମୋ କନ୍ୟା ନିଜ ଅଭିଷ୍ଟ ନରାଧିପଙ୍କୁ ଦେଖି ପତିରୂପେ ବରଣ କରିପାରିବ; ତେବେ ମୋ ଉପରେ କୌଣସି ଦୋଷ ପଡିବ ନାହିଁ।
Verse 7
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे चित्रकरास्तदा । प्रस्थिता धरणीपृष्ठे पार्थिवानां गृहेषु च
ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଚିତ୍ରକାରମାନେ ତେବେ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠରେ ଏବଂ ରାଜମାନଙ୍କ ଗୃହଗୃହକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 8
ते लिखित्वा महीपाला न्यौवनस्थान्वयोऽन्वितान् । रूपौदार्यगुणोपेतान्दर्शयामासुरग्रतः । रत्नवत्याः क्रमेणैव तस्य भूपस्य शासनात्
ସେମାନେ ଯୌବନସ୍ଥ, ବୟସର ପ୍ରାଢ଼ତାରେ ଥିବା, ରୂପ-ଔଦାର୍ୟ-ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ରାଜମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍କନ କରି, ସେହି ଭୂପଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରତ୍ନବତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 9
अथ तेषां तु सर्वेषां मध्ये राजा वृहद्बलः । दशार्णाधिपतिर्भव्यः पत्यर्थं च वृतस्तया
ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶାର୍ଣ୍ଣର ଶୁଭ ଅଧିପତି ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କୁ ସେ ପତିରୂପେ ବରଣ କଲା।
Verse 10
तदाऽनर्ताधिपो हृष्टः प्रेषयामास तं प्रति । विवाहार्थं सुविज्ञाय वाक्य मेतदुवाच ह
ତେବେ ଅନର୍ତ୍ତର ଅଧିପତି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୂତ ପଠାଇଲେ; ବିବାହବିଷୟ ବୋଲି ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 11
गच्छध्वं मम वाक्येन दशार्णाधिपतिं प्रति । वाच्यः स विनयाद्गत्वा विवाहार्थं ममांतिकम्
“ମୋର ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ଦଶାର୍ଣ୍ଣାଧିପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ବିନୟରେ ଯାଇ କହ—ବିବାହାର୍ଥେ ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସନ୍ତୁ।”
Verse 12
समागच्छ निजां कन्यां येन यच्छाम्यहं तव । नाम्ना रत्नवतीं ख्यातां त्रैलोक्यस्यापि सुन्दरीम्
“ଆସନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ମୋର ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି—‘ରତ୍ନବତୀ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ତ୍ରିଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”
Verse 13
गत्वा स सत्वरं तत्र यत्र राजा बृहद्बलः । प्रोवाच सकलं वाक्यमानर्ताधिपतेः स्फुटम्
ସେ ଶୀଘ୍ର ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଅନର୍ତ୍ତାଧିପତିଙ୍କ ସମଗ୍ର ବାର୍ତ୍ତା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କହିଦେଲା।
Verse 14
सोऽपि तत्सहसा श्रुत्वा तेषां वाक्यमनुत्तमम् । परमां तुष्टिमासाद्य प्रस्थितस्तत्पुरं प्रति । सैन्येन महता युक्तश्चतुरंगेण पार्थिवः
ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅନୁତ୍ତମ ବାକ୍ୟ ହଠାତ୍ ଶୁଣି ପରମ ତୁଷ୍ଟି ପାଇ ତଦ୍ନଗର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ରାଜା ବିଶାଳ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନାସହ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 196
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये दशार्णाधिपतेर्बृहद्बलस्यानर्तेशपुरं प्रत्यागमनवर्णनंनाम षण्णवत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ‘ଦଶାର୍ଣାଧିପତି ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କର ଅନର୍ତେଶପୁର ପ୍ରତ୍ୟାଗମନ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 196ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।