Adhyaya 181

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे सर्वेर्नागरैर्ब्राह्मणोत्तमैः । प्रेषितो मध्यगस्तत्र गर्तातीर्थसमुद्भवः

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେହି ନଗରର ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମମାନେ ଗର୍ତ୍ତାତୀର୍ଥରୁ ସମୁଦ୍ଭୂତ ମଧ୍ୟଗଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ଦୂତ ଭାବେ ପ୍ରେଷିତ କଲେ।

Verse 2

रेरे मध्यग गत्वा त्वं ब्रूहि तं कुपितामहम् । विप्रवृत्ति प्रहंतारं नीतिमार्गविवर्जितम्

“ରେ ରେ ମଧ୍ୟଗ! ତୁ ଯାଇ ତାକୁ କହ—ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ; ସେ ବିପ୍ରବୃତ୍ତିର ପ୍ରହନ୍ତା, ନୀତିମାର୍ଗକୁ ବର୍ଜନ କରିଥିବା ଲୋକ।”

Verse 3

एतत्क्षेत्रं प्रदत्तं नः पूर्वेषां च द्विजन्मनाम् । महेश्वरेण तुष्टेन पूरिते सर्पजे बिले

ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଆମକୁ ଓ ଆମ ପୂର୍ବଜ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ମହେଶ୍ୱର ଦାନ କଲେ; ସର୍ପଜ ବିଳକୁ ପୂରି ଭୂମିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଯୋଗ୍ୟ କରିଦେଲେ।

Verse 4

तस्य दत्तस्य चाद्यैव पितामहशतं गतम् । पंचोत्तरमसन्दिग्धं यावत्त्वं कुपितामह

ସେଇ ଦାନର ଫଳରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ନିଃସନ୍ଦେହେ ଶତ ଓ ପଞ୍ଚ ପିତୃ-ପିଢ଼ି ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି—ହେ କୁପିତ ପିତାମହ, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 5

न केनापि कृतोऽस्माकं तिरस्कारो यथाऽधुना । त्वां मुक्त्वा पापकर्माणं न्यायमार्गविवर्जितम्

ଆଜି ଯେପରି ଅପମାନ ହେଉଛି, ସେପରି ଆମକୁ କେହି କରିନାହିଁ—ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ପାପକର୍ମୀ, ଯିଏ ନ୍ୟାୟମାର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରିଛ।

Verse 6

नागरैर्ब्राह्मणैर्बाह्यं योऽत्र यज्ञं समाचरेत् । श्राद्धं वा स हि वध्यः स्यात्सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ଏଠାରେ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବାହାରେ ରଖି ଯେ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡନୀୟ (ବଧ୍ୟ) ହୁଏ।

Verse 7

न तस्य जायते श्रेयस्तत्समुत्थं कथंचन । एतत्प्रोक्तं तदा तेन यदा स्थानं ददौ हि नः

ସେଇ ଅନୁଚିତ କର୍ମରୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଶ୍ରେୟଫଳ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। ସେ ଆମକୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଦାନ କରିଥିବା ସମୟରେ ଏହି କଥା ତେବେଇ କହିଥିଲେ।

Verse 8

तस्माद्यत्कुरुषे यज्ञं ब्राह्मणैर्नागरैः कुरु । नान्यथा लप्स्यसे कर्तुं जीवद्भिर्नागरैर्द्विजैः

ଏହେତୁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ କର, ସେହି ଯଜ୍ଞ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ କର। ନଚେତ୍ ନାଗର ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜୀବିତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତାହା କରିବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇବ ନାହିଁ।

Verse 9

एवमुक्तस्ततो गत्वा मध्यगो यत्र पद्मजः । यज्ञमण्डपदूरस्थो ब्राह्मणैः परिवारितः

ଏପରି କୁହାଯାଇବା ପରେ ସେ ସେଠାରୁ ଯାଇ ଯେଉଁ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ଥିଲେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରୁ କିଛି ଦୂରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 10

यत्प्रोक्तं नागरैः सर्वैः सविशेषं तदा हि सः । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह सांत्वपूर्वमिदं वचः

ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ନାଗରମାନେ ବିଶେଷଭାବେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରଥମେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ସହିତ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 11

मानुषं भावमापन्न ऋत्विग्भिः परिवारितः । त्वया सत्यमिदं प्रोक्तं सर्वं मध्यगसत्तम

ମୁଁ ମାନୁଷ ଭାବ ଧାରଣ କରି ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମଧ୍ୟଗସତ୍ତମ! ତୁମେ କହିଥିବା ସବୁ କଥା ସତ୍ୟ।

Verse 12

किं करोमि वृताः सर्वे मया ते यज्ञकर्मणि । ऋत्विजोऽध्वर्यु पूर्वा ये प्रमादेन न काम्यया

ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଯଜ୍ଞକର୍ମ ପାଇଁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଦେଇଛି; ଏହା ମୋର ଅସାବଧାନତାରୁ ହୋଇଛି, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ବକ ନୁହେଁ।

Verse 13

तस्मादानय तान्सर्वानत्र स्थाने द्विजोत्तमान् । अनुज्ञातस्तु तैर्येन गच्छामि मखमण्डपे

ଏହେତୁ ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଣ। ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଲେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଯିବି।

Verse 14

मध्यग उवाच । त्वं देवत्वं परित्यज्य मानुषं भावमाश्रितः । तत्कथं ते द्विजश्रेष्ठाः समागच्छंति तेंऽतिकम्

ମଧ୍ୟଗ କହିଲା—ତୁମେ ଦେବତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି ମାନବଭାବ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ। ତେବେ ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କିପରି ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସି ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି?

Verse 15

श्रेष्ठा गावः पशूनां च यथा पद्मसमुद्भव । विप्राणामिह सर्वेषां तथा श्रेष्ठा हि नागराः

ହେ ପଦ୍ମସମୁଦ୍ଭବ! ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗାଈ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 16

तत्माच्चेद्वांछसि प्राप्तिं त्वमेतां यज्ञसंभवाम् । तद्भक्त्यानागरान्सर्वान्प्रसादय पितामह

ଏହେତୁ ଯଦି ତୁମେ ଯଜ୍ଞଜନିତ ଏହି ସିଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ହେ ପିତାମହ! ଭକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ନାଗରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 17

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पद्मजो भीत ऋत्विग्भिः परिवारितः । जगाम तत्र यत्रस्था नागराः कुपिता द्विजाः

ସୂତ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରୋଧିତ ନାଗର ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 18

प्रणिपत्य ततः सर्वान्विनयेन समन्वितः । प्रोवाच वचनं श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः

ତାପରେ ସେ ବିନୟସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କରଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବଚନ କହିଲା।

Verse 19

जानाम्यहं द्विजश्रेष्ठाः क्षेत्रेऽस्मिन्हाट केश्वरे । युष्मद्बाह्यं वृथा श्राद्धं यज्ञकर्म तथैव च

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆପଣମାନଙ୍କ ବିନା କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ।

Verse 20

कलिभीत्या मयाऽनीतं स्थानेऽस्मिन्पुष्करं निजम् । तीर्थं च युष्मदीयं च निक्षेपोऽ यंसमर्पितः

କଲିର ଭୟରୁ ମୁଁ ମୋର ନିଜ ପୁଷ୍କରକୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଣିଛି; ଏହି ତୀର୍ଥ-ନିକ୍ଷେପକୁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ହିଁ ସମର୍ପଣ କରିଛି—ଏହା ଆପଣମାନଙ୍କର।

Verse 21

ऋत्विजोऽमी समानीता गुरुणा यज्ञसिद्धये । अजानता द्विजश्रेष्ठा आधिक्यं नागरात्मकम्

ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୋ ଗୁରୁ ଏହି ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ନାଗରମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଧିକାର ସେମାନେ ଜାଣିନଥିଲେ।

Verse 22

तस्माच्च क्षम्यतां मह्यं यतश्च वरणं कृतम् । एतेषामेव विप्राणामग्निष्टोमकृते मया

ଏହିହେତୁ ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହିଁ ବରଣ କରିଥିଲି।

Verse 23

एतच्च मामकं तीर्थं युष्माकं पापनाशनम् । भविष्यति न सन्देहः कलिकालेऽपि संस्थिते

ଏହି ମୋର ତୀର୍ଥ ତୁମମାନଙ୍କ ପାପନାଶକ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କଳିକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଫଳଦାୟକ ରହିବ।

Verse 24

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि त्वं नागरैर्बाह्यं यज्ञं चात्र करिष्यसि । तदन्येऽपि सुराः सर्वे तव मार्गानुयायि नः । भविष्यन्ति तथा भूपास्तत्कार्यो न मखस्त्वया

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଯଦି ତୁମେ ନାଗରମାନଙ୍କୁ ବାହାରେ ରଖି ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରିବ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପଥକୁ ଅନୁସରିବେ; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ତେଣୁ ତୁମେ ଏମିତି ମଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 25

यद्येवमपि देवेश यज्ञकर्म करिष्यसि । अवमन्य द्विजान्सर्वाक्षिप्रं गच्छास्मदंतिकात्

ତଥାପି, ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ତୁମେ ଯଜ୍ଞକର୍ମ କରିବାକୁ ଅଡ଼ି ରହ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି ଆମ ସନ୍ନିଧିରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति । श्राद्धं वा नागरैर्बाह्यं वृथा तत्संभविष्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଆଜିଠାରୁ ଯେ କେହି ଏଠାରେ ନାଗରମାନଙ୍କୁ ବାହାରେ ରଖି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ।

Verse 27

नागरोऽपि च यो न्यत्र कश्चिद्यज्ञं करिष्यति । एतत्क्षेत्रं परित्यज्य वृथा तत्संभविष्यति

ଏବଂ କୌଣସି ନାଗର ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରେ, ତେବେ ସେ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ।

Verse 28

मर्यादेयं कृता विप्रा नागराणां मयाऽधुना । कृत्वा प्रसादमस्माकं यज्ञार्थं दातुमर्हथ । अनुज्ञां विधिवद्विप्रा येन यज्ञं करोम्यहम्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ମୁଁ ଏବେ ନାଗରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ତେଣୁ ଆମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଏବଂ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ! ବିଧିମତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବି।

Verse 29

सूत उवाच । ततस्तैर्ब्राह्मणैस्तुष्टैरनुज्ञातः पितामहः । चकार विधिवद्यज्ञं ये वृता ब्राह्मणाश्च तैः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବିଧିମତେ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ନିୟମାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 30

विश्वकर्मा समागत्य ततो मस्तकमण्डनम् । चकार ब्राह्मणश्रेष्ठा नागराणां मते स्थितः

ତାପରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଆସି ମସ୍ତକ-ମଣ୍ଡନ (ମକୁଟ-ସଜ୍ଜା) ତିଆରି କଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ନାଗରମାନଙ୍କ ମାନ୍ୟ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 31

ब्रह्मापि परमं तोषं गत्वा नारदमब्रवीत् । सावित्रीमानय क्षिप्रं येन गच्छामि मण्डपे

ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଯେପରି ମୁଁ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇପାରିବି।”

Verse 32

वाद्यमानेषु वाद्येषु सिद्धकिन्नरगुह्यकैः । गन्धर्वैर्गीतसंसक्तैर्वेदोच्चारपरैर्द्विजैः । अरणिं समुपादाय पुलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्

ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନର ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିବାବେଳେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ; ଏବଂ ବେଦୋଚ୍ଚାରଣରେ ତତ୍ପର ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦିଗଦିଗନ୍ତକୁ ପୂରିଦେଉଥିବାବେଳେ—ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଅରଣି (ଅଗ୍ନିମଥନର କାଠି) ଉଠାଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 33

पत्नी ३ पत्नीति विप्रेन्द्राः प्रोच्चैस्तत्र व्यवस्थिताः

ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଡାକିଲେ— “ପତ୍ନୀ! ପତ୍ନୀ!”।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा नारदं मुनिसत्तमम् । संज्ञया प्रेषयामास पत्नी चानीयतामिति

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କୁ ସଂକେତରେ ପ୍ରେଷଣ କରି କହିଲେ— “ମୋ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ”।

Verse 35

सोऽपि मंदं समागत्य सावित्रीं प्राह लीलया । युद्धप्रियोंऽतरं वांछन्सावित्र्या सह वेधसः

ସେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦେ ଆସି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଲୀଳାଭାବେ କହିଲେ; ବେଧସ (ବ୍ରହ୍ମା) ସହ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ଭାବକୁ କଳହର ଅବକାଶ ମିଳୁ ଭାବି ଖୋଜୁଥିଲେ।

Verse 36

अहं संप्रेषितः पित्रा तव पार्श्वे सुरेश्वरि । आगच्छ प्रस्थितः स्नातः सांप्रतं यज्ञमण्डपे

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ତୁମ ପତି ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଆସ— ସେ ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 37

परमेकाकिनी तत्र गच्छमाना सुरेश्वरि । कीदृग्रूपा सदसि वै दृश्यसे त्वमनाथवत्

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାକି ଯାଉଛ; ସଭାରେ ତୁମେ କିପରି ଦିଶିବ— ଯେନେ ତୁମର କେହି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ?

Verse 38

तस्मादानीयतां सर्वा याः काश्चिद्देवयोषितः । याभिः परिवृता देवि यास्यसि त्वं महामखे

ଏହେତୁ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଦେବଲୋକର ଦେବୀ-ଯୋଷିତାମାନେ ଅଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଣ। ହେ ଦେବୀ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ତୁମେ ମହାଯଜ୍ଞକୁ ଯିବ।

Verse 39

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमः । अब्रवीत्पितरं गत्वा तातांबाऽकारिता मया

ଏଭଳି କହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“ତାତ, ଅମ୍ବାକୁ ମୁଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛି।”

Verse 41

पुलस्त्यं प्रेषयामास सावित्र्या सन्निधौ ततः । गच्छ वत्स त्वमानीहि स्थानं सा शिथिलात्मिका । सोमभारपरिश्रांतं पश्य मामूर्ध्वसंस्थितम्

ତାପରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ସେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ—“ଯାଅ ବତ୍ସ, ତାକୁ ତାହାର ସ୍ଥାନକୁ ଆଣ; ସେ ମନରେ ଶିଥିଲ। ସୋମଭାରରେ କ୍ଲାନ୍ତ ମୁଁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ—ମୋତେ ଦେଖ।”

Verse 42

एष कालात्ययो भावि यज्ञकर्मणि सांप्रतम् । यज्ञयानमुहूर्तोऽयं सावशेषो व्यवस्थितः

ଏବେ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ବିଳମ୍ବ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବାର ଏହି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏଯାବତ୍ ଅବଶିଷ୍ଟ—ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ବାକି।

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः सत्वरं ययौ । सावित्री तिष्ठते यत्र गीतनृत्यसमाकुला

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ସାବିତ୍ରୀ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ପରିବେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 44

ततः प्रोवाच किं देवि त्वं तिष्ठसि निराकुला । यज्ञयानोचितः कालः सोऽयं शेषस्तु तिष्ठति

ତେବେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ଦେବି, ତୁମେ କାହିଁକି ନିରାକୁଳ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଛ? ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବାର ଯୋଗ୍ୟ ସମୟ ଏହି; ଅଳ୍ପ ସମୟ ମାତ୍ର ଶେଷ ଅଛି।”

Verse 45

तस्मादागच्छ गच्छामस्तातः कृच्छ्रेण तिष्ठति । सोमभारार्द्दितश्चोर्ध्वं सर्वैर्देवैः समावृतः

“ତେଣୁ ଆସ, ଆମେ ଯାଉ। ତୁମ ପିତା କଷ୍ଟରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି, ସୋମର ଭାରରେ ପୀଡିତ; ତାଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହୋଇ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।”

Verse 46

सावित्र्युवाच । सर्वदेववृतस्तात तव तातो व्यवस्थितः । एकाकिनी कथं तत्र गच्छाम्यहमनाथवत्

ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ—“ପ୍ରିୟ, ତୁମ ପିତା ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ମୁଁ ଏକାକି ସେଠାକୁ କିପରି ଯିବି, ଅନାଥା ପରି?”

Verse 47

तद्ब्रूहि पितरं गत्वा मुहूर्तं परिपाल्यताम्

“ତେଣୁ ତୁମେ ଯାଇ ପିତାଙ୍କୁ କୁହ—ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।”

Verse 48

यावदभ्येति शक्राणी गौरी लक्ष्मीस्तथा पराः । देवकन्याः समाजेऽत्र ताभिरेष्याम्यह८द्रुतम्

“ଏହି ସଭାକୁ ଶକ୍ରାଣୀ (ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ), ଗୌରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସିବି।”}]}}

Verse 49

सर्वासां प्रेषितो वायुर्निमत्रणकृते मया । आगमिष्यन्ति ताः शीघ्रमेवं वाच्यः पिता त्वया

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ବାୟୁଙ୍କୁ ପଠାଇଛି। ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆସିବେ—ଏହି କଥା ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ କହ।

Verse 50

सूत उवाच । सोऽपि गत्वा द्रुतं प्राह सोमभारार्दितं विधिम् । नैषाभ्येति जगन्नाथ प्रसक्ता गृहकर्मणि

ସୂତ କହିଲେ: ସେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସୋମଯାଗର ଭାରରେ ପୀଡିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ସେ ଆସୁନାହିଁ; ଗୃହକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ।”

Verse 51

सा मां प्राह च देवानां पत्नीभिः सहिता मखे । अहं यास्यामि तासां च नैकाद्यापि प्रदृश्यते

ସେ ମୋତେ କହିଲା—“ଦେବମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବି; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।”

Verse 52

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ कुरु यत्ते सुरोचते । अतिक्रामति कालोऽयं यज्ञयानसमुद्रवः । तिष्ठते च गृहव्यग्रा सापि स्त्री शिथिलात्मिका

ଏହା ଜାଣି, ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ଯାହା ଯଥୋଚିତ ଲାଗେ ତାହା କର। ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛି, ଯଜ୍ଞଯାନର ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ କୋଳାହଳ; ଏବଂ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟଗ୍ର ରହି ଅଟକିଛି—ତାହାର ସଙ୍କଳ୍ପ ଶିଥିଲ।

Verse 53

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुलस्त्यस्य पितामहः । समीपस्थं तदा शक्रं प्रोवाच वचनं द्विजाः

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେତେବେଳେ ସମୀପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶକ୍ରଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । शक्र नायाति सावित्री सापि स्त्री शिथिलात्मिका । अनया भार्यया यज्ञो मया कार्योऽयमेव तु

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ର! ସାବିତ୍ରୀ ଆସୁନାହିଁ; ସେ ମଧ୍ୟ ନାରୀ, ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଶିଥିଳ। ତେଣୁ ଏହି ଉପସ୍ଥିତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ମୋତେ ହିଁ କରିବାକୁ ପଡିବ।

Verse 55

गच्छ शक्र समानीहि कन्यां कांचित्त्वरान्वितः । यावन्न क्रमते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

ହେ ଶକ୍ର! ତ୍ୱରାସହିତ ଯାଇ କୌଣସି କନ୍ୟାକୁ ନେଇଆ; ଯଜ୍ଞଜନିତ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପୂର୍ବରୁ।

Verse 56

पितामहवचः श्रुत्वा तदर्थं कन्यका द्विजाः । शक्रेणासादिता शीघ्रं भ्रममाणा समीपतः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ର ନିକଟରେ ଘୁରୁଥିବା ଏକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ସମୀପ କଲେ।

Verse 57

अथ तक्रघटव्यग्रमस्तका तेन वीक्षिता । कन्यका गोपजा तन्वी चंद्रास्या पद्मलोचना

ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ଛାଛ ଘଡ଼ା ପ୍ରତି ମନ ଲଗାଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ଏକ ଗୋପକନ୍ୟାକୁ; ସେ ତନ୍ୱୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଓ ପଦ୍ମଲୋଚନା।

Verse 58

सर्वलक्षणसंपूर्णा यौवनारंभमाश्रिता । सा शक्रेणाथ संपृष्टा का त्वं कमललोचने

ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯୌବନାରମ୍ଭକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଥିଲା। ତେବେ ଶକ୍ର ତାକୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ କମଳଲୋଚନେ! ତୁମେ କିଏ?”

Verse 59

कुमारी वा सनाथा वा सुता कस्य ब्रवीहि नः

ତୁମେ କୁମାରୀ କି, ନା କାହାର ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛ? ତୁମେ କାହାର କନ୍ୟା—ଆମକୁ କହ।

Verse 60

कन्यो वाच । गोपकन्यास्मि भद्रं ते तक्रं विक्रेतुमागता । यदि गृह्णासि मे मूल्यं तच्छीघ्रं देहि मा चिरम्

କନ୍ୟା କହିଲା—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ଗୋପର କନ୍ୟା; ଛାଛ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଆସିଛି। ଯଦି ନେବ, ମୋ ମୂଲ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଦେ; ବିଳମ୍ବ କରନି।

Verse 61

तच्छ्रुत्वा त्रिदिवेन्द्रोऽपि मत्वा तां गोपकन्यकाम् । जगृहे त्वरया युक्तस्तक्रं चोत्सृज्य भूतले

ଏହା ଶୁଣି ତ୍ରିଦିବର ଇନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ଗୋପକନ୍ୟା ଭାବି ତ୍ୱରାରେ ଧରିଲା; ଛାଛକୁ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା।

Verse 62

अथ तां रुदतीं शक्रः समादाय त्वरान्वितः । गोवक्त्रेण प्रवेश्याथ गुह्येनाकर्षयत्ततः

ତାପରେ ଶକ୍ର ତ୍ୱରାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଉଠାଇ, ଗାଈର ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇ, ଗୁପ୍ତ ପଥରେ ସେଠାରୁ ଟାଣି ବାହାର କଲା।

Verse 63

एवं मेध्यतमां कृत्वा संस्नाप्य सलिलैः शुभैः । ज्येष्ठकुण्डस्य विप्रेन्द्राः परिधाय्य सुवाससी

ଏଭଳି ତାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରି, ଶୁଭ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ—ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ଜ୍ୟେଷ୍ଠକୁଣ୍ଡରେ ତାକୁ ସୁବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରାଗଲା।

Verse 64

ततश्च हर्षसंयुक्तः प्रोवाच चतुराननम् । द्रुतं गत्वा पुरो धृत्वा सर्वदेवसमागमे

ତତଃ ସେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଚତୁରାନନ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ସର୍ବଦେବମହାସମାଗମରେ ତାକୁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କର।”

Verse 65

कन्यकेयं सुरश्रेष्ठ समानीता मयाऽधुना । तवार्थाय सुरूपांगी सर्वलक्षणलक्षिता

“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି— ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ।”

Verse 66

गोपकन्या विदित्वेमां गोवक्त्रेण प्रवेश्य च । आकर्षिता च गुह्येन पावनार्थं चतुर्मुख

“ଏହାକୁ ଗୋପକନ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣି, ଗୋମୁଖ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇ, ପରେ ଗୁହ୍ୟ ପଥରେ ଟାଣି ବାହାର କରାଗଲା— ହେ ଚତୁର୍ମୁଖ! ପାବନାର୍ଥେ।”

Verse 67

श्रीवासुदेव उवाच । गवां च ब्राह्मणानां च कुलमेकं द्विधा कृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरन्यत्र तिष्ठति

ଶ୍ରୀ ବାସୁଦେବ କହିଲେ— “ଗୋମାତାଙ୍କ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କୁଳ ଏକେ, ଯଦିଓ ଦୁଇଭାବେ ଦିଶେ; ଏକଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ରହେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ହବି (ଯଜ୍ଞାହୁତି) ରହେ।”

Verse 68

धेनूदराद्विनिष्क्रांता तज्जातेयं द्विजन्मनाम् । अस्याः पाणिग्रहं देव त्वं कुरुष्व मखाप्तये

“ସେ ଧେନୁର ଉଦରରୁ ବାହାରିଛି; ତେଣୁ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଜାତିର। ହେ ଦେବ! ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତାହାର ପାଣିଗ୍ରହଣ (ବିବାହ) ତୁମେ କରାଅ।”

Verse 69

यावन्न चलते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଳ ଆଗକୁ ଗତି କରେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଜ୍ଞଯାନଜନିତ ଏହି ପଥ ପ୍ରବହମାନ ରହେ।

Verse 70

रुद्र उवाच । प्रविष्टा गोमुखे यस्मादपानेन विनिर्गता । गायत्रीनाम ते पत्नी तस्मादेषा भविष्यति

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଯେ ଗୋମୁଖ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରି ଅପାନମାର୍ଗରେ ବାହାରିଲା, ସେହିହେତୁ ଏହି ଜଣେ ‘ଗାୟତ୍ରୀ’ ନାମରେ ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବ।

Verse 71

ब्रह्मोवाच । वदन्तु ब्राह्मणाः सर्वे गोपकन्याप्यसौ यदि । संभूय ब्राह्मणीश्रेष्ठा यथा पत्नी भवेन्मम

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯଦି ଏହି ଜଣେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଗୋପକନ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ସମେତ ହୋଇ ତାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଶ୍ରେଷ୍ଠା ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଠାରାନ୍ତୁ।

Verse 72

ब्राह्मणा ऊचुः । एषा स्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठा गोपजातिविवर्जिता । अस्मद्वाक्याच्चतुर्वक्त्र कुरु पाणिग्रहं द्रुतम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଏହି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଗୋପଜାତିବିବର୍ଜିତା; ଆମ ବାକ୍ୟରେ, ହେ ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ପାଣିଗ୍ରହଣ କର।

Verse 73

सूत उवाच । ततः पाणिग्रहं चक्रे तस्या देवः पितामहः । कृत्वा सोमं ततो मूर्ध्नि गृह्योक्तविधिना द्विजाः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଦେବ ପିତାମହ ତାହାର ପାଣିଗ୍ରହଣ କଲେ; ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଗୃହ୍ୟବିଧିଅନୁସାରେ ତାହାର ମସ୍ତକରେ ସୋମକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 74

संतिष्ठति च तत्रस्था महादेवी सुपावनी । अद्यापि लोके विख्याता धनसौभाग्यदायिनी

ସେଠାରେ ପରମ ପାବନୀ ମହାଦେବୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ବିରାଜିତ; ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଧନ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟଦାତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି।

Verse 76

कन्या हस्तग्रहं तत्र याऽप्नोति पतिना सह । सा स्यात्पुत्रवती साध्वी सुखसौभाग्यसंयुता

ଯେ କନ୍ୟା ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପତିଙ୍କ ସହ ହସ୍ତଗ୍ରହଣ-ସଂସ୍କାର ପାଏ, ସେ ସାଧ୍ବୀ ହୋଇ ପୁତ୍ରବତୀ ଓ ସୁଖ-ସୌଭାଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 77

पिंडदानं नरस्तस्यां यः करोति द्विजोत्तमाः । पितरस्तस्य संतुष्टास्तर्पिताः पितृतीर्थवत्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଯେ ନର ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଯେପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପିତୃତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥାଏ।

Verse 79

यस्तस्यां कुरुते मर्त्यः कन्यादानं समाहितः । समस्तं फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ କନ୍ୟାଦାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 181

इति श्रीस्कादे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गायत्रीविवाहे गायत्रीतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकाशीत्युत्तरशततमोअध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗାୟତ୍ରୀବିବାହ ପ୍ରସଙ୍ଗର ‘ଗାୟତ୍ରୀତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 181ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।