Adhyaya 179

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुष्करत्रितयं शुभम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ପୁଷ୍କର-ତ୍ରୟ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶ କରେ।

Verse 2

यस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे कीर्तिते वा द्विजोत्तमाः । पातकं नाशमायाति भास्करेण तमो यथा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏହାକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ, ଛୁଇଁଲେ କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ପାପ ନାଶ ପାଏ—ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାର ନଶେ।

Verse 3

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानाद्दानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରର କେବଳ ଦର୍ଶନେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रूयते पुष्करंनाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ପୁଷ୍କର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଏବଂ ସେଠାରେ ତାହାର ବିସ୍ତାର ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣ କୁହାଯାଏ।

Verse 5

उत्तरे चन्द्रभागाया नद्या यावत्सरस्वती । दक्षिणे करतोयायाः सीमेयं पुष्करत्रये

ପୁଷ୍କର-ତ୍ରୟର ସୀମା—ଉତ୍ତରେ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀରୁ ସରସ୍ୱତୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦକ୍ଷିଣେ କରତୋୟା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହିପରି ପବିତ୍ର ସୀମା କୁହାଯାଏ।

Verse 6

अस्माकं तु पुरा सूत त्वयोक्तं वियति स्थितम् । एतन्नः कौतुकं सूत तत्कथं हाटकेश्वरे । तत्र क्षेत्रे समायातं तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

ହେ ସୂତ! ପୂର୍ବେ ଆପଣ କହିଥିଲେ ଯେ ଏହା ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ହେ ସୂତ! ଆମର କୌତୁହଳ ଏହି—ହାଟକେଶ୍ୱରର ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏହା କିପରି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା? ତେଣୁ ଆପଣ ଆମକୁ ଏହା କହିବା ଉଚିତ।

Verse 7

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठास्तच्छृणुध्वं समाहिताः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗମାନେ! ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହିଟା ସତ୍ୟ। ତେଣୁ ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର କଥା ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ।

Verse 8

सर्वतो विस्तराद्वच्मि नमस्कृत्य स्वयं भुवम्

ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 9

ब्रह्मलोके निवसतो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । देवर्षिर्नारदः प्राप्तो भ्रांत्वा लोकत्रयं मुनिः

ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବସବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ଲୋକତ୍ରୟ ଭ୍ରମଣ କରି ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ମୁନି ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 10

स नत्वा शिरसा पादावुपविष्टस्त दग्रतः

ସେ (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ) ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । कस्माद्वत्स चिराद्दृष्टः कुतः प्राप्तोऽधुना भवान् । क्व भ्रांतस्त्वं समाचक्ष्व ब्रूहि वत्सात्र कारणम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବତ୍ସ, ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆଜି ତୁମେ କାହିଁକି ଦେଖାଦେଲ? ଏବେ ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲ? ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ, ଏଠାରେ କାରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ।

Verse 12

नारद उवाच । मर्त्यलोकाद्विभो प्राप्तः सांप्रतं च त्वरान्वितः । तव पादप्रपूजार्थं सत्येनात्मानमालभे

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ, ମୁଁ ଏମାତ୍ରେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରୁ ଆସିଛି ଏବଂ ତ୍ୱରାସହିତ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଆପଣଙ୍କ ପାଦପୂଜାର୍ଥେ ମୁଁ ସତ୍ୟପୂର୍ବକ କହୁଛି ଏବଂ ନିଜକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । किंवदन्तीं ममाचक्ष्व मर्त्यलोकसमुद्भवाम् । कीदृशाः पार्थिवास्तत्र कीदृशा द्विजसत्तमाः । कीदृशा व्यवहाराश्च वर्तन्ते तत्र सांप्रतम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମର୍ତ୍ୟଲୋକରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଖବର ମୋତେ କହ। ସେଠାରେ ରାଜାମାନେ କେମିତି? ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କେମିତି? ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେଠାରେ ବ୍ୟବହାର ଓ ଆଚାର କିପରି ଚାଲିଛି?

Verse 14

नारद उवाच । मर्त्यलोके कलिर्जातः सांप्रतं सुरसत्तम

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ କଳିର ଉଦୟ ହୋଇଛି।

Verse 15

राजानः सत्पथं त्यक्त्वा तथा लोभपरायणाः । पीडयंति च लोकांश्च अर्थहेतोः सुनिर्घृणाः

ରାଜାମାନେ ସତ୍ପଥ ତ୍ୟାଗ କରି ଲୋଭପରାୟଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ଧନର ହେତୁ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦୟ ହୋଇ ପ୍ରଜାକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 16

शौर्यभावपरित्यक्ताः परदारविमर्दकाः । पूजयन्ति न ते विप्रान्न देवान्न गुरूनपि

ଯେମାନେ ଶୌର୍ୟଭାବ ତ୍ୟାଗ କରି ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଲଞ୍ଛନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ନ ଦେବତାଙ୍କୁ, ନ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 17

वेदविक्रय कर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । पापप्रतिग्रहासक्ताः सन्ध्याहीनाः सुनिर्घृणाः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ବିକ୍ରୟକାରୀ ହୋଇ, ଶୌଚହୀନ ହୁଅନ୍ତି; ପାପମୟ ଦାନ ଗ୍ରହଣରେ ଆସକ୍ତ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନହୀନ ଓ ନିର୍ଦୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

कृषिकर्मरता नित्यं वैश्यवत्पशुपालकाः । वैश्याः सर्वे समुच्छेदं प्रयाता धरणीतले

ଯେମାନେ ସଦା କୃଷିକର୍ମ ଓ ପଶୁପାଳନରେ ରତ, ସେମାନେ କେବଳ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ବୈଶ୍ୟବର୍ଗ ମନୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 19

शूद्रा नित्यं धर्मकामाः शूद्राश्चैव तपस्विनः । लोकयात्राक्रियाः सर्वे प्रहसंति व्यपत्रपाः

ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଦା ଧର୍ମକାମୀ ହୁଅନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ତପସ୍ବୀ ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏବଂ ଲୋକଯାତ୍ରାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଆଚାରକୁ ସମସ୍ତେ ଲଜ୍ଜାହୀନ ହୋଇ ଉପହାସ କରନ୍ତି।

Verse 20

यस्य चास्ति गृहे वित्तं तरुण्यश्च तथा स्त्रियः । तेनतेन समं सख्यं प्रकुर्वन्ति नरा भुवि

ଯାହାର ଘରେ ଧନ, ଯୌବନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ (ଭୋଗ୍ୟରୂପେ) ଥାଆନ୍ତି, ପୃଥିବୀରେ ଲୋକେ ତାହା ସହିତ ସମତାରେ ମିତ୍ରତା କରନ୍ତି।

Verse 21

विधवानां व्रतस्थानां सर्वेषां लिंगिनां तथा । हृदि स्थितो महान्कामो व्रतचर्याबहिःस्थिताः

ବ୍ରତପରାୟଣ ବିଧବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ ମହା କାମନା ବସିଥାଏ; ତାଙ୍କର ବ୍ରତାଚରଣ ଭିତରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ବାହାରେ ଥାଏ।

Verse 22

तीर्थानि विप्लवं यांतिपापलोकश्रितानि च । कलेभींतानि सर्वाणि प्रद्रवन्ति दिशो दश

କଲିଯୁଗରେ ତୀର୍ଥମାନେ ବିପ୍ଲବ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପାପୀ ଲୋକସମୂହ ଆଶ୍ରିତ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି। କଲିର ଭୟରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଉଥିବା ପରି ଲାଗେ।

Verse 23

अहं तत्र स्थितो यस्मात्कलिकाले पितामह

ହେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)! କାରଣ କଲିଯୁଗରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 24

कलिकाले विशेषेण स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः । भर्त्रा विवदमानाश्च स्त्रियः कार्मणतत्पराः । वृथा व्रतानि कुर्वंति त्यक्त्वा ताः स्वपतेः कथाम्

ବିଶେଷକରି କଲିଯୁଗରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିଣୀ ଓ ଭୋଗଲାଲସାପରା ହୁଅନ୍ତି; ଭର୍ତ୍ତା ସହ ବିବାଦ କରି ବଶୀକରଣାଦି କର୍ମରେ ତତ୍ପର ରହନ୍ତି। ନିଜ ପତି ପ୍ରତି ପତିବ୍ରତା-ଧର୍ମର ପଥ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ ବ୍ରତ କରନ୍ତି।

Verse 26

स्वर्गे वा मस्तके चैव पाताले चाथ पादयोः । सांप्रतं मर्त्यलोके च मया दृष्टमनेकशः

ସ୍ୱର୍ଗରେ ହେଉ, ମସ୍ତକରେ ହେଉ, ପାତାଳରେ ହେଉ କିମ୍ବା ପାଦଦ୍ୱୟରେ—ଏବେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ମଧ୍ୟ—ମୁଁ ଏହାକୁ ଅନେକଥର, ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ଦେଖିଛି।

Verse 27

श्वश्रूणां च वधूनां च तथा जनकपुत्रयोः । बांधवानां विशेषेण तथा च स्वामिभृत्ययोः

ଶ୍ୱଶ୍ରୂ ଓ ବଧୂ ମଧ୍ୟରେ, ପିତା ଓ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ବିଶେଷକରି ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଭୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର କଳହ ଓ ବିରୋଧ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 28

चौराणां पार्थिवानां च दम्पत्योश्च विशेषतः । स्वल्पोदकास्तथा मेघाः स्वल्पसस्या च मेदिनी

ଚୋରମାନଙ୍କ ଓ ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ବିଶେଷକରି ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ, କଳହ ପ୍ରବଳ ହୁଏ। ଜଳ ଅଳ୍ପ ହୁଏ, ମେଘ ଅଳ୍ପ ବର୍ଷେ, ପୃଥିବୀ ଅଳ୍ପ ଶସ୍ୟ ଦିଏ।

Verse 29

कलिर्बलिष्ठः सुतरां वरदानेन ते कृतः । यदा मर्त्ये भवेद्युद्धं कंडूतिर्जायते हृदि

ତୁମର ବରଦାନରେ କଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳିଷ୍ଠ ହୋଇଛି। ଯେତେବେଳେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମୋ ହୃଦୟରେ କଣ୍ଡୂତି ପରି ଅଶାନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳତା ଜନ୍ମେ।

Verse 30

अहं मर्त्ये परिभ्रांतश्चिरात्तेन समागतः । भूयो यास्यामि तत्रैव कण्डूतिर्महतीस्थिता

ମୁଁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଭ୍ରମଣ କରି ଏବେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଶିଛି। ତଥାପି ପୁଣି ସେଠାକୁ ଯିବି, କାରଣ ମୋ ମନରେ ମହା କଣ୍ଡୂତି—ବ୍ୟାକୁଳତା—ବସିଗଲା।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य पितामहः । पुष्करस्य कृते जातश्चिन्ताव्याकु लतेंद्रियः

ନାରଦଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଷ୍କରଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ; ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 32

मर्त्ये च मामकं तीर्थं पुष्करंनाम विश्रुतम् । नाशं यास्यति तन्नूनं कलिकालपरिप्लुतम्

ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ପୁଷ୍କର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ କଳିକାଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇବ।

Verse 33

तस्मादन्यत्र नेष्यामि कलिर्यत्र न विद्यते । येन तत्र विमुंचामि निजं तीर्थं च पुष्करम्

ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ କଳି ନାହିଁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ମୋର ‘ପୁଷ୍କର’ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି।

Verse 34

कलिकाले च संप्राप्ते सर्वप्राणिभयंकरे । तत्र प्रयांतु तीर्थानि सर्वा ण्येव विशेषतः

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର କଳିକାଳ ଆସିଲେ, ବିଶେଷତଃ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସେହି (କଳିହୀନ) ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରୟାଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 35

गते कलौ प्रयास्यंति निजस्थानमसंशयम्

କଳି ଗତ ହେଲେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପୁନଃ ଫେରିଯିବେ।

Verse 36

एवं निश्चित्य मनसा हस्तस्थं कमलं ततः । प्रोवाच सादरं तच्च स्वयं ध्यात्वा पितामहः

ଏଭଳି ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଧ୍ୟାନ କରି, ହାତରେ ଧରିଥିବା ପଦ୍ମକୁ ସାଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 37

पत त्वं पद्म भूपृष्ठे कलिर्यत्र न विद्यते । येनानयामि तत्रैव पुष्करं तीर्थमात्मनः

ହେ ପଦ୍ମ! ଯେଉଁ ଭୂପୃଷ୍ଠରେ କଳି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ତୁମେ ପତିତ ହେଉ; ସେଇ ନିମିତ୍ତରେ ମୁଁ ସେଠି ମୋର ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କର-ତୀର୍ଥକୁ ଆଣି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି।

Verse 38

ततस्तत्प्रेषितं तेन पद्मं भ्रांत्वा महीतले । समस्ते पतितं क्षेत्रे हाटकेश्वरसंभवे

ତାପରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେଷିତ ସେହି ପଦ୍ମ ଭୂମିତଳେ ଭ୍ରମଣ କରି କରି ଶେଷରେ ହାଟକେଶ୍ୱର-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 39

दृष्ट्वा वेदविदो विप्रान्स्वाध्यायनिरताञ्छुचीन् । तेषां यज्ञक्रियाभिश्च यज्ञोपांतैः समंततः

ସେଠାରେ ସେ ବେଦବିଦ୍, ଶୁଚି ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟନିରତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଓ ଯଜ୍ଞର ଉପାଙ୍ଗ ଆଚାର ସମସ୍ତତଃ ବ୍ୟାପିଥିଲା।

Verse 40

यूपाद्यैः सर्वतो व्याप्ते सदिशे गगनांगणे । ऋग्यजुःसामघोषेण तथा चाथर्वजेन च

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ସେହି ଗଗନ-ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଯୂପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ଘୋଷ ଓ ଅଥର୍ବ ଜପରେ ତାହା ଗୁଞ୍ଜିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 41

दिग्मण्डले तथा व्याप्ते नान्यः संश्रूयते ध्वनिः । तथा च तार्किकाणां च विवादेषु महत्सु च

ଏପରି ଭାବେ ଦିଗ୍ମଣ୍ଡଳ ବ୍ୟାପିଗଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉନଥିଲା; ଏହିପରି ତାର୍କିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ୍ ବାଦବିବାଦ ମଧ୍ୟ ଚାଲୁଥିଲା।

Verse 42

वेदांतानां समस्तानां व्याख्याने बहुधा कृते । दृश्यन्ते मुनयो यत्र संस्थिता नियमेषु च

ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ନାନାପ୍ରକାରେ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ନିୟମ-ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠିତ ମୁନିମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 43

एकाहारा निराहारा एकांतरकृताशनाः । त्रिरात्रोपोषिताश्चान्ये कृच्छ्रचांद्रायणे रताः

କେହି ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, କେହି ନିରାହାର ରହୁଥିଲେ, କେହି ଏକ ଦିନ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦିନ ଖାଉଥିଲେ। ଆଉ କେହି ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପରି କଠୋର ବ୍ରତରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 44

महापाराकिणश्चान्ये तथा मासोपवासिनः । अश्मकुट्टाशिनश्चान्ये दन्तोलूखलिकास्तथा

ଅନ୍ୟେ କେହି ମହାପାରାକ ତପ କରୁଥିଲେ, କେହି ମାସଭରି ଉପବାସ ରଖୁଥିଲେ। କେହି ପଥରରେ କୁଟି ତିଆରି କରା ଆହାର ଖାଉଥିଲେ, ଆଉ କେହି ‘ଦନ୍ତ-ଉଲୂଖଳ’ ତପରେ ଦାନ୍ତରେ ପିଷି ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ।

Verse 45

शीर्णपर्णाशिनश्चैके फलाहारा महर्षयः । तद्दृष्ट्वा तादृशं क्षेत्रं संयुक्तं विविधैर्गुणैः

କେହି ମହର୍ଷି ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଆହାର କରୁଥିଲେ, କେହି କେବଳ ଫଳାହାରୀ ଥିଲେ। ନାନା ଗୁଣରେ ସଂଯୁକ୍ତ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖି (ତାହାର ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା)।

Verse 46

ततस्तत्पतितं तत्र पुण्यं ज्ञात्वा महीतले । यत्र स्थानेऽपतत्पूर्वं तस्मादुच्चलितं पुनः

ତାପରେ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠାରେ ତାହା ପଡ଼ିଥିଲା ସେହି ସ୍ଥାନର ପୁଣ୍ୟତା ଜାଣି, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବେ ତାହା ଅବତରିଥିଲା, ସେଠାରୁହିଁ ତାହା ପୁନର୍ବାର ଉଠିଲା।

Verse 47

अन्यस्मिंश्च ततः स्थाने द्वितीये द्विजसत्तमाः । तस्मादपि तृतीये तु तृतीयं पंकजं हितम्

ତତଃ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ—ଦ୍ୱିତୀୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳକୁ ଗଲା; ଏବଂ ସେଠାରୁ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ତୃତୀୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ପଦ୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 48

ततो गर्तात्रयं जातं तेषु स्थानेषु च त्रिषु । गर्तासु च जल जातं स्वच्छं स्फटिकसंनिभम्

ତାପରେ ସେଇ ତିନି ସ୍ଥାନରେ ତିନିଟି ଗର୍ତ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ସେ ଗର୍ତ୍ତମାନଙ୍କରେ ଜଳ ଉଦ୍ଭବିଲା—ସ୍ୱଚ୍ଛ, ନିର୍ମଳ, ସ୍ଫଟିକସଦୃଶ।

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ।

Verse 50

दृष्ट्वा समंततः क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । नानाविप्रैः समाकीर्णं वेदवेदांगपारगैः । तपस्विभिस्तथानेकैर्व्रतचर्यापरायणैः

ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେଖି—ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ନାନା ବିପ୍ରମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା, ଏବଂ ବ୍ରତଚର୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ ଅନେକ ତପସ୍ବୀମାନେ ଯୁକ୍ତ—(ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦବିସ୍ମିତ ହେଲେ)।

Verse 51

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्मायज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये

“ଆହୋ! କି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର—ଆହୋ! କି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର—ପବିତ୍ର, ରମଣୀୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜାଶ୍ରୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି।”

Verse 52

आनयिष्यामि तच्चापि पुष्करत्रितयं शुभम् । गर्तास्वेतासु पुण्यासु ज्येष्ठं मध्यं कनीयकम्

ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଶ୍ୱେତ-ଗର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ପୁଷ୍କର-ତ୍ରୟ—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟ ଓ କନିଷ୍ଠ—କୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆଣିବି।

Verse 53

कलिकाले च संप्राप्ते येन लोपं न गच्छति । स्वयं निश्चित्य मनसा चोपविश्य धरातले

କଳିକାଳ ଆସିଲେ ଏହି ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରା ଯେଣୁ ଲୋପ ନ ହେଉ—ଏହିପରି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଧରାତଳରେ ବସି ଧ୍ୟାନ-ଚିନ୍ତନରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 54

ध्यात्वा च सुचिरं कालमानयामास तत्र च । पुष्करत्रितयं श्रेष्ठं ज्येष्ठमध्यकनीयकम्

ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେଠାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର-ତ୍ରୟ—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟ ଓ କନିଷ୍ଠ—କୁ ଆଣିଲେ।

Verse 55

ततोऽब्रवीत्स हृष्टात्मा ह्येतद्धि पुष्कर त्रयम् । मया सम्यक्समानीतं कलिकालभयेन च

ତାପରେ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ କହିଲେ—କଳିକାଳର ଭୟରୁ ଏହି ପୁଷ୍କର-ତ୍ରୟକୁ ମୁଁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆଣି ସ୍ଥାପନ କରିଛି।

Verse 56

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । ते यास्यंति परां सिद्धिमक्षयां मत्प्रसादतः

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ପରମ ଓ ଅକ୍ଷୟ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 57

ये च श्राद्धं करिष्यंति कार्तिक्यां सुसमाहिताः । करिष्यंति गयाशीर्षे तेषां पुण्यं महत्तमम्

ଯେମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଗୟାଶୀର୍ଷରେ ତାହା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବେ, ସେମାନେ ପରମ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ।

Verse 58

तत्राद्यात्पुष्करात्पुण्यं लभिष्यंति शताधिकम् । मया यज्ञः कृतस्तत्र कार्तिक्यां पूर्वपुष्करे

ସେଠାର ଆଦ୍ୟ ପୁଷ୍କରରୁ ସେମାନେ ଶତଗୁଣ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ; କାରଣ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୂର୍ବ ପୁଷ୍କରରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲି।

Verse 59

वैशाख्यां च करिष्यामि अत्राहं च द्वितीयके

ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏଠାରେ—ଦ୍ୱିତୀୟ (ପୁଷ୍କର) ଠାରେ—ସେହି କର୍ମ କରିବି।

Verse 60

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा ह्यादिदेश सदागतिम् । ममादेशाद्द्रुतं वायो समानय पुरंदरम्

ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ଦ୍ରୁତଗାମୀ ବାୟୁକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ମୋ ଆଦେଶରେ ଶୀଘ୍ର ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ଆଣ।”

Verse 61

आदित्यैर्वसुभिः सार्धं रुद्रैश्चैव मरुद्गणैः । गंधर्वैर्लोकपालैश्च सिद्धैर्विद्याधरैस्तथा

ଆଦିତ୍ୟ ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ସହ, ରୁଦ୍ର ଓ ମରୁଦ୍ଗଣଙ୍କ ସହ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ଲୋକପାଳ ଏବଂ ସେହିପରି ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ସହିତ (ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଣ)।

Verse 62

येन मे स्यात्सहायत्वं समस्ते यज्ञकर्मणि । तच्छ्रुत्वा सकलं वायुर्गत्वा शक्रनिवेशनम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं परमेष्ठिना

“ଯେନ ମୋର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ସହାୟତା ହେଉ।” ଏହା ଶୁଣି ବାୟୁ ଶକ୍ରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଇ, ପରମେଷ୍ଠୀ (ବ୍ରହ୍ମା) ଯାହା କହିଥିଲେ ସେସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲା।

Verse 63

सत्वरं प्रययौ तत्र सर्वैर्देवगणैः सह । प्रणिपत्य ततस्तं स ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ତ୍ୱରାରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 64

आदेशो दीयतां देव ह्यहमाकारितस्त्वया । यदर्थं तत्करिष्यामि तस्माच्छीघ्रं निवेदय

ହେ ଦେବ! ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ଆପଣ ମୋତେ ଡାକିଛନ୍ତି। ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ତାହା କରିବି, ସେଥି ଶୀଘ୍ର ଜଣାନ୍ତୁ।

Verse 65

ब्रह्मोवाच । मया शक्रात्र चानीतं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कलिकालभयाच्चैव करिष्ये तदहं स्थिरम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ର! ମୁଁ ଏଠାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ପୁଷ୍କରତ୍ରୟ ଆଣିଛି; ଏବଂ କଳିକାଳର ଭୟରୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବି।

Verse 66

अग्निष्टोमत्रयं कृत्वा वैशाख्यां च यथार्चितम् । संभारमाहरस्वाशु तदर्थं सर्वमेव हि

ତିନି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ବୈଶାଖ ମାସରେ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି—ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।

Verse 67

ब्राह्मणांश्च तदर्हांश्च वेदवेदांगपारगान् । तच्छ्रुत्वा विनयाच्छक्रस्तथेत्युक्त्वा त्वरान्वितः । संभारानानयामास तदर्हांश्च द्विजोत्तमान्

“ସେହି କର୍ମର ଯୋଗ୍ୟ, ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଣ।” ଏହା ଶୁଣି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବିନୟରେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି, ତ୍ୱରାସହିତ ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।

Verse 68

ततश्चकार विधिवद्यज्ञं स प्रपितामहः । यथोक्तविधिना सर्वं तथा संपूर्णदक्षिणम्

ତାପରେ ପ୍ରପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ବିଧିବତ୍ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଯଥୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଦାନ ହେଲା।

Verse 179

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करत्रयोत्पत्तिपूर्वकं यज्ञसमारंभार्थमुपकरणानयनब्राह्मणामन्त्रणादि प्रकारकथनंनामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ପୁଷ୍କରତ୍ରୟ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯଜ୍ଞାରମ୍ଭ ପାଇଁ ଉପକରଣ ଆଣିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଆଦି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବର୍ଣ୍ଣନା’ ନାମକ 179ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।