Adhyaya 173

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अहो बत महाश्चर्यं विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । मंत्रप्रभावतो येन तत्तोयं रुधिरीकृतम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଅହୋ! ସନ୍ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହା ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; ମନ୍ତ୍ରପ୍ରଭାବରେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେହି ଜଳ ରକ୍ତରୂପ ହୋଇଗଲା!

Verse 2

ततःप्रभृति संप्राप्तं कथं तोयं प्रकीर्तय । सरस्वत्या महाभाग सर्वं विस्तरतो वद

ସେଥିଠାରୁ ଏହି ଜଳ ଏପରି କିପରି ହେଲା, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ। ହେ ମହାଭାଗ, ସରସ୍ୱତୀ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 3

सूत उवाच । बहुकालं प्रवाहः स सरस्वत्या द्विजोत्तमाः । महान्रक्तमयो जातो भूतराक्षससेवितः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ବହୁକାଳ ସରସ୍ୱତୀର ସେଇ ପ୍ରବାହ ରୁଧିରମୟ ମହାସ୍ରୋତ ହୋଇ, ଭୂତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା।

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः । अर्बुदस्थस्तया प्रोक्तो दीनया दुःखयुक्तया

ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅର୍ବୁଦରେ ବସୁଥିବା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସେଇ ଦୀନା ଓ ଦୁଃଖାକ୍ରାନ୍ତା (ସରସ୍ୱତୀ) ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 5

तवार्थाय मुने शप्ता विश्वामित्रेण कोपतः । रुधिरौघवहाजाता तपस्विजनवर्जिता

ହେ ମୁନେ, ତୁମ ନିମିତ୍ତରେ କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ; ମୁଁ ରୁଧିର-ଓଘ ବହନକାରିଣୀ ହୋଇ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଜିତ ହେଲି।

Verse 6

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे मम विप्रेन्द्र प्रयाति रुधिरं क्षयम्

ଏହେତୁ ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ପୁନର୍ବାର ଜଳ ହେଉ; ମୋ ପ୍ରବାହରେ ଥିବା ରୁଧିର କ୍ଷୟ ପାଇ ନିଶ୍ଶେଷ ହେଉ।

Verse 7

त्रैलोक्यकरणे विप्र संक्षये वा स्थितौ हि वा । नाशक्तिर्विद्यते काचित्तव सर्वमुनीश्वर

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତ୍ରିଲୋକର ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ କିମ୍ବା ସ୍ଥିତି—କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର କିଛି ଅସମର୍ଥତା ନାହିଁ; ହେ ସର୍ବମୁନୀଶ୍ୱର।

Verse 8

वसिष्ठ उवाच । तथा भद्रे करिष्यामि यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे तव निर्याति सर्वं रक्तं परिक्षयम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ଏମିତି କରିବି ଯେ ଜଳ ପୁନଃ ଫେରିଆସିବ; ତୁମ ପ୍ରବାହରେ ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟକୁ ପାଇ ନିଶ୍ଶେଷ ହେବ।

Verse 9

एवमुक्त्वा स विप्रर्षिरवतीर्य धरातले । गतः प्लक्षतरुं यस्मा दवतीर्णा सरस्वती

ଏପରି କହି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଋଷି ଧରାତଳକୁ ଅବତରି, ଯେଉଁ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷରୁ ସରସ୍ୱତୀ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 10

समाधिं तत्र संधाय निविष्टो धरणीतले । संभ्रमं परमं गत्वा विश्वामित्रस्य चोपरि

ସେଠାରେ ଧରାତଳରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ସମାଧି ସଂଧାନ କଲେ; ପରମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉତ୍କର୍ଷକୁ ପାଇ ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

Verse 11

वारुणेन तु मन्त्रेण वीक्ष यन्वसुधातलम् । ततो निर्भिद्य वसुधां भूरितोयं विनिर्गतम्

ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭୂତଳକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ସେ ଧରାକୁ ଭେଦିଦେଲେ; ତାହାପରେ ସେଠାରୁ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଉଦ୍ଗମ ହୋଇ ବାହାରିଲା।

Verse 12

रन्ध्रद्वयेन विप्रेन्द्रा लोचनाभ्यां निरीक्षणात् । एकस्य सलिलं क्षिप्रं यत्र जाता सरस्वती

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଚକ୍ଷୁର ଦୁଇ ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି କରିବାମାତ୍ରେ ଗୋଟିଏ ରନ୍ଧ୍ରରୁ ଶୀଘ୍ର ଜଳ ନିର୍ଗତ ହେଲା; ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 13

प्लक्षमूले ततस्तस्य वेगेनापहृतं बलात् । तद्रक्तं तेन संपूर्णं ततस्तेन महानदी

ତାପରେ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷର ମୂଳେ ତାହାର ରକ୍ତ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବଳପୂର୍ବକ ଅପହୃତ ହେଲା; ସେଇ ରକ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେଠାରୁ ଏକ ମହାନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 14

द्वितीयस्तु प्रवाहो यः संभ्रमा त्तस्य निर्गतः । सा च साभ्रमती नाम नदी जाता धरातले

ଏବଂ ତାହାର ଆକସ୍ମିକ ସମ୍ଭ୍ରମରୁ ଯେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରବାହ ନିର୍ଗତ ହେଲା, ସେ ଧରାତଳରେ ‘ସାଭ୍ରମତୀ’ ନାମକ ନଦୀ ହେଲା।

Verse 15

एवं प्रकृतिमापन्ना भूय एव सरस्वती । यत्पृष्टोऽस्मि महाभागाः सरस्वत्याः कृते द्विजाः

ଏହିପରି ସରସ୍ୱତୀ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସରସ୍ୱତୀ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ତାହା ମୁଁ କହିଦେଲି।

Verse 16

एतत्सारस्वतं नाम व्याख्यानमतिबुद्धिदम् । यः पठेच्छ्रणुयाद्वापि मतिस्तस्य विवर्द्धते । सरस्वत्याः प्रसादेन सत्यमेतन्म योदितम्

ଏହି ବ୍ୟାଖ୍ୟାନର ନାମ ‘ସାରସ୍ୱତ’; ଏହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଦାନ କରେ। ଯେ ଏହା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ତାହାର ମତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ସତ୍ୟ ଅଟେ।

Verse 173

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्या संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्युपाख्याने सरस्वती शापमोचनसाभ्रमत्युत्पत्तिवृत्तान्तवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ସରସ୍ୱତୀ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ‘ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶାପମୋଚନ ଓ ସାବ୍ରମତୀ ଉତ୍ପତ୍ତିବୃତ୍ତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ତେହତ୍ତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।