
ସୂତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯେ ଶତ୍ରୁ-ଶକ୍ତି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ବଶିଷ୍ଠ ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ତାହାକୁ ରୋକି ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦେହରୁ ସ୍ୱେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେହି ସ୍ୱେଦରୁ ଶୀତଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛ, ପବିତ୍ର ଜଳ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ପାଦରୁ ବହି ଭୂମିକୁ ଭେଦି ନିର୍ମଳ ଧାରା ହେଲା—ଗଙ୍ଗାଜଳ ସଦୃଶ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ତୀର୍ଥ। ଏହି ଧାରାତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସନ୍ତାନହୀନ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସନ୍ତାନଲାଭ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରେ ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ। ସ୍ନାନ ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଦର୍ଶନ କଲେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଓ ରାଜସୁଖ ସହିତ ସଉଭାଗ୍ୟ ମିଳେ। ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ବଳି-ପିଣ୍ଡିକା ଅର୍ପଣର ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ସେହି ପିଣ୍ଡିକା ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ଭୋଜନ କଲେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଫଳ ମିଳେ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି କହେ। ଶେଷରେ ଦେବୀ ଅନେକ ନାଗର କୁଳର କୁଳଦେବୀ ଓ ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ନାଗରମାନଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଅନିବାର୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷିତ।
Verse 1
सूत उवाच । तथान्यदपि संजातमाश्चर्यं यदभूद्द्विजाः । विश्वामित्रेण सा शक्तिर्वसिष्ठाय विसर्जिता
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମୁନିମାନେ! ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା: ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି (ଅସ୍ତ୍ର) ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
Verse 2
वधार्थं तस्य विप्रर्षेर्वसिष्ठेन च धीमता । स्तंभिताऽथर्वणैर्मन्त्रैः प्रस्वेदः समजायत
ସେହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଧୀମାନ ବଶିଷ୍ଠ ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ତମ୍ଭିତ କଲେ; ତେବେ ତାହାରେ ପ୍ରସ୍ୱେଦ ଜନ୍ମିଲା।
Verse 3
स्वेदात्समभवत्तोयं शीतलं तदजायत । पादाभ्यां निर्गतं तोयमत्र दृश्यमजायत
ସେହି ପ୍ରସ୍ୱେଦରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ତାହା ଶୀତଳ ହେଲା; ପାଦଦ୍ୱୟରୁ ନିର୍ଗତ ସେହି ଜଳ ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।
Verse 4
विदार्य भूमिं संजाता जलधारा सुशीतला । निर्मलं पावनं स्वच्छं गंगांभ इव निःसृतम्
ଭୂମିକୁ ବିଦାରି ଅତିଶୀତଳ ଜଳଧାରା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ନିର୍ମଳ, ପାବନ, ସ୍ୱଚ୍ଛ—ଗଙ୍ଗାଜଳ ପରି ନିଃସୃତ ହେଲା।
Verse 6
तस्यां या कुरुते स्नानं नारी वंध्या द्विजोत्तमाः । सद्यः पुत्रवती सा स्याद्रौद्रे कलियुगे द्विजाः
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସଦ୍ୟଃ ପୁତ୍ରବତୀ ହୁଏ—ଏହି ରୌଦ୍ର କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ!
Verse 7
अन्योऽपि कुरुते स्नानं सर्वतीर्थफलं लभेत्
ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେ ସର୍ବତୀର୍ଥର ଫଳ ଲାଭ କରେ।
Verse 8
स्नात्वा तत्र तु यो देवीं पश्येच्च विधिना नरः । धनं धान्यं तथा पुत्रान्राज्योत्थं च सुखं लभेत्
ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁତ୍ର ଏବଂ ରାଜଭାଗ୍ୟଜନିତ ସୁଖ ଲାଭ କରେ।
Verse 9
या नारी दुर्भगा वन्ध्या साऽपि पुत्रवती भवेत् । चैत्रे मासि सिताष्टम्यां भक्तियोगसमन्विता । महानिशायां तत्रैव नैवेद्यबलिपिंडिकाम्
ଯେ ନାରୀ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ବନ୍ଧ୍ୟା, ସେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଯୋଗସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ମହାନିଶାରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ବଳି ସହିତ ପିଣ୍ଡିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ପୁତ୍ରବତୀ ହୁଏ।
Verse 10
प्रसन्नया कुमार्या तु स्वयं चाऽथ करोति या । गृह्णाति या च वै नारी पिंडिकां बलिसंयुताम्
ଯେ ନାରୀ ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାରୀ ସହିତ ସ୍ୱୟଂ ପିଣ୍ଡିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ ଏବଂ ପରେ ବଳିସହିତ ସେହି ପିଣ୍ଡିକା ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଇଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ।
Verse 11
शतवर्षा तु या नारी पिंडिकां भक्षयेद्द्विजाः । साऽपि पुत्रवती च स्याद्यदि वृद्धतमा भवेत्
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯଦି କୌଣସି ନାରୀ ଶତବର୍ଷୀୟା ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ସେ ପିଣ୍ଡିକା ଭକ୍ଷଣ କଲେ, ଅତିବୃଦ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନବତୀ ହୋଇପାରେ।
Verse 12
किं पुनर्यौवनोपेता सौभाग्येन समन्विता । पुत्रसौख्यवती नारी देव्या वै दर्शनेन च
ତେବେ ଯୌବନସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ନାରୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରସୁଖ ଏବଂ ବିଶେଷ ଆଶୀର୍ବାଦ ଅଧିକ ଭାବେ ପାଇବ।
Verse 13
सर्वेषां नागराणां तु भावजा देवता स्मृता । सा सार्धाष्टद्विपंचाशद्गोत्राणां कुलदेवता
ସମସ୍ତ ନାଗରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାବଜା ଦେବୀ ଅଧିଦେବତା ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ସେ ସାର୍ଧ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶତ୍ ଗୋତ୍ରର କୁଳଦେବୀ।
Verse 14
एतस्मात्कारणाद्यात्रा नागरैः सुकृता भवेत् । न विना नागरैर्यात्रां तुष्टिं याति सुरेश्वरी
ଏହି କାରଣରୁ ନାଗରମାନେ କରିଥିବା ଯାତ୍ରା ସୁକୃତ ଓ ସୁସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ନାଗର ବିନା ଯାତ୍ରାରେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 170
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटके श्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारातीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଧାରାତୀର୍ଥୋତ୍ପତ୍ତି-ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ସତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।