
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୂତ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ତୀର୍ଥକଥା କହିଛନ୍ତି। ପୁତ୍ରହୀନତାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତା ପିଙ୍ଗଳା ଜଣେ ଋଷିଙ୍କ (ପ୍ରସଙ୍ଗତ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ) ଅନୁମତି ନେଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବିଶାଳ ବାପୀ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପାପନାଶିନୀ ସ୍ନାନତୀର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ। ତାପରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ମହାଦେବ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବଂଶବର୍ଦ୍ଧକ, ସଦ୍ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ରର ବର ଦିଅନ୍ତି। ପରେ ଏହି ସ୍ଥାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ କୁହାଯାଏ—ବିଶେଷକରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥିରେ ନାରୀମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କଲେ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ପାଆନ୍ତି; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୀଡ଼ିତମାନେ ସ୍ନାନ-ପୂଜାରେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ପୁରୁଷମାନେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ତ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ନିଷ୍କାମମାନେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ମହାଦେବ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଅନ୍ତି, କପିଞ୍ଜଳ ନାମରେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏବଂ କେଳୀବରୀ ଦେବୀଙ୍କ ପୂର୍ବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସର୍ବତୋସିଦ୍ଧିଦାୟିନୀ ବୋଲି ସଂକ୍ଷେପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ।
Verse 1
। सूत उवाच । एवं तं निःस्पृहं ज्ञात्वा गृहं प्रति निजात्मजम् । पिंगला दुःखसंयुक्ता व्यासमेतदुवाच ह
ସୂତ କହିଲେ—ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ନିଃସ୍ପୃହ ଏବଂ ଗୃହ ପ୍ରତି ଆଉ ନ ଫେରୁଥିବା ବୋଲି ଜାଣି, ଦୁଃଖସଂଯୁକ୍ତ ପିଙ୍ଗଳା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
Verse 2
अहं तपश्चरिष्यामि पुत्रार्थं द्विजसत्तम । अनुज्ञां देहि मे येन तोषयामि महेश्वरम् । पुत्रो येन भवेन्मह्यं वंशवृद्धिकरः परः
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ମୁଁ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କରିବି। ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅ, ଯେପରି ମୁଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବି; ତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ବଂଶବୃଦ୍ଧିକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଉ।
Verse 3
एवं सा निश्चयं कृत्वा लब्ध्वानुज्ञां मुनेस्ततः । क्षेत्रमेतत्समासाद्य तपस्तेपे पतिव्रता
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପରେ ମୁନିଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ, ସେ ପତିବ୍ରତା ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କଲା।
Verse 4
संस्थाप्य शंकरं देवं तदग्रे निर्मलोदकम् । कृत्वा वापीं सुविस्तीर्णां स्नानात्पातकनाशनीम्
ଶଙ୍କରଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ମଳ ଜଳ ରଖିଲା; ଏବଂ ସ୍ନାନରେ ପାପନାଶ କରୁଥିବା ଏକ ସୁବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ବିଶାଳ ବାପୀ (ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ) ନିର୍ମାଣ କଲା।
Verse 5
ततस्तस्या गतस्तुष्टिं भगवांस्त्रिपुरांतकः । वरदोऽस्मीति तां प्राह प्रहृष्टेनांतरात्मना
ତାପରେ ଭଗବାନ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା।”
Verse 6
श्रीमहादेव उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते । यः स्थितो हृदये नित्यं नादेयं विद्यते मम
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ତୋପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ସୁବ୍ରତେ! ବର ମାଗ। ଯେ ନିତ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାହା ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ‘ଅଦେୟ’ ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ।
Verse 7
वटिकोवाच । सुतं देहि सुरश्रेष्ठ मम वंशविवर्धनम् । चित्ताह्लादकरं नित्यं सुशीलं विनयान्वितम्
ବଟିକୀ କହିଲା—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋ ବଂଶବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ; ଯେ ସଦା ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେ, ସୁଶୀଳ ଓ ବିନୟଯୁକ୍ତ ହେଉ।
Verse 8
श्रीमहादेव उवाच । भविष्यति न संदेहस्तव पुत्रः सुशोभने । यादृक्त्वया महाभागे प्रार्थितस्तद्विशेषतः
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ସୁଶୋଭନେ! କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମେ ଯେପରି ବିଶେଷଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛ, ସେପରି ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବ।
Verse 9
अन्यापि मानुषी याऽत्र वाप्यां स्नात्वा समाहिता । पञ्चम्यां वत्सरं यावच्छुक्लपक्षे ह्युपस्थिते । पूजयिष्यति मल्लिंगं यच्चाद्य स्थापितं त्वया
ଏଠାରେ ଏହି ବାପୀରେ ସ୍ନାନ କରି ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆଜି ତୁମେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ମଲ୍ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଲେ—
Verse 10
साथ लप्स्यति सत्पुत्रं दत्त्वा फलमनुत्तमम् । या च दौर्भाग्यसंयुक्ता तृतीयादिवसेऽत्र वै
—ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଫଳ ପାଇ ସତ୍ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଏବଂ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ତୃତୀୟା ଆଦି ତିଥିରେ ଏଠାକୁ ଆସି—
Verse 11
स्नात्वाऽत्र सलिले पश्चान्मल्लिंगं पूजयिष्यति । सा सौभाग्य समोपेता वर्षांते च भविष्यति
ଏଠାର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ମଲ୍ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବ; ସେ ସୌଭାଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନା ହେବ—ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବର୍ଷାନ୍ତରେ।
Verse 12
यः पुनः पुरुषश्चात्र स्नात्वा मां पूजयिष्यति । सकामो लप्स्यते कामान्विकामो मोक्षमेव च
ଯେ ପୁରୁଷ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମୋତେ ପୂଜିବ, ସେ ସକାମ ହେଲେ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଇବ; ନିଷ୍କାମ ହେଲେ କେବଳ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।
Verse 13
एवमुक्त्वा महादेवस्ततश्चादर्शनं गतः । साऽपि लेभे सुतं व्यासात्कपिंजलमिति श्रुतम्
ଏଭଳି କହି ମହାଦେବ ପରେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଲା; ତାହାର ନାମ ‘କପିଞ୍ଜଲ’ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
Verse 14
यादृक्तेन पुरा प्रोक्तो देवदेवेन शूलिना । येनैव स्थापिता चात्र देवी केलीवरी पुरा । सर्वसिद्धिप्रदा लोके तत्र याऽराधिता पुरा
ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀ ପୂର୍ବେ ଯେପରି କହିଥିଲେ—ଯିଏ ଏଠାରେ ପୁରା ଦେବୀ କେଳୀବରୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ—ସେହି ଦେବୀ ତଥା ପୂର୍ବକାଳରେ ସେଠାରେ ଆରାଧିତ ହୋଇ, ଲୋକେ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।