
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନ ଦେବଗଣଙ୍କ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ନିଖୁଟ ଗଣନା ସହ କହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂଜାର ଦିନକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ। ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଇ—ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଶର୍ବ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଆଦି ରୁଦ୍ରଗଣ; ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଅନିଲ, ଅନଲ, ପ୍ରଭାସ ଆଦି ଆଠ ବସୁ; ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆର୍ୟମନ୍, ଧାତା, ଭଗ, ମିତ୍ର ଆଦି ବାର ଆଦିତ୍ୟ; ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର—ଏହି ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଏହି ତେତ୍ରିଶ ଦେବାଧିପତି ଧର୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ରହନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ରୁଦ୍ରପୂଜା ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ; ବସୁପୂଜା ଦଶମୀରେ (ବିଶେଷତଃ ଅଷ୍ଟମୀରେ); ଆଦିତ୍ୟପୂଜା ଷଷ୍ଠୀ ଓ ସପ୍ତମୀରେ; ଏବଂ ରୋଗଶମନ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱିନପୂଜା ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିଧିତ। ଏହି ନିୟମବଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ଅପମୃତ୍ୟୁ ନିବାରଣ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତି, ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟଲାଭ ଫଳ ଭାବେ କଥିତ।
Verse 1
ऋषय ऊचुः । आदित्यानां च सर्वेषां वसुरुद्रादिकाश्विनाम् । प्रत्येकशः समाचक्ष्व नामानि त्वं महामते
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ମହାମତେ! ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନଙ୍କର ନାମ ଆମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବେ ଏକେକ କରି କହ।
Verse 2
सूत उवाच । वृषध्वजश्च शर्वश्च मृगव्याधस्तृतीयकः । अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी षष्ठ एव हि
ସୂତ କହିଲେ— ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଶର୍ବ, ତୃତୀୟ ମୃଗବ୍ୟାଧ; ଅଜୈକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ ଓ ପିନାକୀ— ଏହିମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଛଅ ନାମ।
Verse 3
दहनश्चेश्वरश्चैव कपाली नवमस्तथा । वृषाकपिस्तु दशमो रुद्रस्त्र्यंबक एव च
ଦହନ ଓ ଈଶ୍ୱର; ନବମ କପାଳୀ; ଦଶମ ବୃଷାକପି; ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଓ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ମଧ୍ୟ।
Verse 4
धुरो ध्रुवश्च सोमश्च मखश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः
ଧୁର, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ମଖ, ଅନିଲ, ଅନଲ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ ଓ ପ୍ରଭାସ— ଏହି ଆଠଜଣ ବସୁ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 5
वरुणश्च तथा सूर्यो भानुः ख्यातश्च तापनः । इंद्रश्चैवार्यमा चैव धाता चैव भगस्तथा
ବରୁଣ; ତଥା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭାନୁ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାପନ; ଇନ୍ଦ୍ର, ଆର୍ୟମା, ଧାତା ଓ ଭଗ ମଧ୍ୟ।
Verse 6
गभस्तिर्धर्मराजश्च स्वर्णरेता दिवाकरः । मित्रश्च वासुदेवश्च द्वादशैते च भास्कराः
ଗଭସ୍ତି, ଧର୍ମରାଜ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେତା, ଦିବାକର, ମିତ୍ର ଓ ବାସୁଦେବ— ଏହିମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାସ୍କର (ସୌର ଦେବତା) ଅଟନ୍ତି।
Verse 7
नासत्यश्चैव दस्रश्च ख्यातावेतौ तथाश्विनौ । देववैद्यौ महाभागौ त्वाष्ट्रीगर्भसमुद्भवौ
ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅଶ୍ୱିନୌ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ଦେବ-ବୈଦ୍ୟ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀର ଗର୍ଭରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।
Verse 8
त्रयस्त्रिंशत्समाख्याता एते ये सुरनायकाः । क्षेत्रेऽत्रैवास्थिता नित्यं दानवानां वधाय च
ଏହି ସୁରନାୟକମାନେ ‘ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍’ ଅର୍ଥାତ୍ ତେତ୍ରିଶ ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେମାନେ ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ଦାନବମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
Verse 9
यस्तान्संपूजयेद्भक्त्या पुरुषः संयतेंद्रियः । यथोक्तदिवसे प्राप्ते नापमृत्युः प्रजायते
ଯେ ପୁରୁଷ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂୟମୀ ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜନ କରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅପମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 10
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां रुद्राः पूज्या विचक्षणैः । तस्मिन्क्षेत्रे विशेषेण वांछद्भिः परमं पदम्
ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ—ଯେମାନେ ପରମ ପଦ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 11
दशम्यां वसवः पूज्यास्तथाष्टम्यां विशेषतः । स्वर्गं समीहमानैश्च विलासैर्विविधैस्तथा
ଦଶମୀ ତିଥିରେ ବସୁମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ୱର୍ଗକାମୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ପଣ ଓ ଉତ୍ସବାଚାର ସହିତ।
Verse 12
सप्तम्यामथ षष्ठ्यां च पूजनीया दिवाकराः । ये वांछन्ति नराः सत्त्वं परिपंथिविवर्जितम्
ଷଷ୍ଠୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଦିବାକର ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଢ଼ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ଶତ୍ରୁ-ବାଧାରହିତ ଜୀବନ ଚାହାନ୍ତି।
Verse 13
देववैद्यौ तथा पूज्यौ द्वादश्यां व्याधिसंक्षयम् । ये वांछन्ति सदा मर्त्या नीरुजा सम्भवंति ते
ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଦେବବୈଦ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ରୋଗନାଶ ପାଇଁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଯେମାନେ ସଦା ଏହା ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ନିରୋଗ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 146
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽमरेश्वरकुण्डमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଅମରେଶ୍ୱରକୁଣ୍ଡମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୪୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।