Adhyaya 119

Verse 2

ऋषय ऊचुः । यत्वया सूतज प्रोक्तं देवी कात्यायनी च सा । महिषांतकरी जाता कथं सा मे प्रकीर्तय । कीदृग्दानववर्यः स माहिषं रूपमाश्रितः । कस्मात्स सूदितो देव्या तन्मे विस्तरतो वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ତୁମେ କହିଛ ଯେ ସେଇ ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନୀ ଏବଂ ସେ ମହିଷାସୁର-ସଂହାରିଣୀ ହେଲେ। ଏହା କିପରି ଘଟିଲା, ଆମକୁ କହ। ମହିଷରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ କେମିତି ଥିଲା? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ଦେବୀ ତାକୁ ବଧ କଲେ? ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 3

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि देव्या माहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतमात्रेऽपि मर्त्यानां येन शत्रुक्षयो भवेत्

ସୂତ କହିଲେ—ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ପରମୋତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରି କହିବି; ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁକ୍ଷୟ କରାଏ।

Verse 4

हिरण्याक्षसुतः पूर्वं महिषोनाम दानवः । आसीन्महिषरूपेण येन भुक्तं जगत्त्रयम्

ପୂର୍ବେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ମହିଷ’ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲା; ସେ ମହିଷରୂପ ଧାରଣ କରି ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ପୀଡ଼ିତ କରିଥିଲା।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । माहिषेण स्वरूपेण किंजातः सूतनंदन । अथवा शापदोषेण सञ्जातः केनचिद्वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ସେ କାହିଁକି ମହିଷ-ସ୍ୱରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲା? କିମ୍ବା କୌଣସି ଶାପଦୋଷରୁ ଏପରି ହେଲା କି? ଆମକୁ କହ।

Verse 6

सूत उवाच । संजातो हि सुरूपाढ्यः शतपत्रनिभाननः । दीर्घबाहुः पृथुग्रीवः सर्वलक्षणलक्षितः । नाम्ना चित्रसमः प्रोक्तस्तेजोवीर्यसमन्वितः

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପେ ଜନ୍ମିଲା; ତାହାର ମୁଖ ଶତଦଳ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ। ସେ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପୃଥୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ। ‘ଚିତ୍ରସମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତେଜ ଓ ବୀର୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 7

सबाल्यात्प्रभृति प्रायो महिषाणां प्रबोधनम् । करोति संपरित्यज्य सर्वमश्वादिवाहनम्

ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ସେ ପ୍ରାୟଃ ମହିଷମାନଙ୍କୁ ଜଗାଇ ହାଙ୍କିବାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲା; ଅଶ୍ୱ ଆଦି ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ବାହନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲା।

Verse 9

कदाचिन्महिषारूढः स प्रतस्थे दनोः सुतः । जाह्नवीतीरमासाद्य विनिघ्नञ्जलपक्षिणः

ଏକଦା ଦନୁର ପୁତ୍ର ସେ ମହିଷାରୂଢ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା; ଜାହ୍ନବୀ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ଜଳପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 10

विहंगासक्तचित्तेन शून्येन स मुनीश्वरः । दृष्टो न महिषक्षुण्णः खुरैर्वेगवशाद्द्विजः

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୁନୀଶ୍ୱର ଯେନ ଶୂନ୍ୟମନସ୍କ ହେଲେ; ବେଗରେ ଧାଉଥିବା ମହିଷର ଖୁରରେ ଦଳିତ ହେଉଥିବା ସେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।

Verse 12

ततः क्षतजदिग्धांगः स दृष्ट्वा दानवं पुरः । अथ दृष्ट्वा प्रणामेन रहितं कोपमाविशत् । ततः प्रोवाच तं क्रुद्धस्तोयमादाय पाणिना । यस्मात्पाप मम क्षुण्णं गात्रं महिषजैः खुरैः

ତେବେ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗଧାରୀ ସେ ମୁନି ସମ୍ମୁଖରେ ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଣାମରହିତ ଦେଖି କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହେଲେ। ପରେ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ପାପୀ! ତୋର ମହିଷର ଖୁରରେ ମୋ ଦେହ ଦଳିତ ହୋଇଛି…”

Verse 13

समाधेश्च कृतो भंगस्तस्मात्त्वं महिषो भव । यावज्जीवसि दुर्बुद्धे सम्यग्ज्ञानसमन्वितः

ତୁମେ ମୋର ସମାଧି ଭଙ୍ଗ କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ମହିଷ (ଭଏଁସ) ହେଉ। ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ଯେତେଦିନ ଜୀବିତ ରହିବ, ସେତେଦିନ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନସହିତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚେତନା ତୁମରେ ରହିବ।

Verse 14

अथाऽसौ महिषो जातः कृष्णगात्रधरो महान् । अतिदीर्घविषाणश्च अंजनाद्रिरिवापरः

ତାପରେ ସେ ମହାନ୍ ମହିଷ ହେଲା—କୃଷ୍ଣ ଦେହଧାରୀ, ଅତିଦୀର୍ଘ ଶିଙ୍ଗବାନ; ଯେନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଞ୍ଜନାଦ୍ରି ପର୍ବତ।

Verse 15

ततः प्रसादयामास तं मुनिं विनयान्वितः । शापातं कुरु मे विप्र बाल्यभावादजानतः

ତାପରେ ସେ ବିନୟସହିତ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି କହିଲା—“ହେ ବିପ୍ର, ଦୟାକରି ମୋ ଶାପକୁ ମୃଦୁ କରନ୍ତୁ; ବାଲ୍ୟଭାବରୁ ଅଜାଣତେ ମୁଁ ବୁଝି ପାରିନଥିଲି।”

Verse 16

अथ तं स मुनिः प्राह न मे स्याद्वचनं वृथा । तस्माद्यावत्स्थिताः प्राणास्तावदित्थं भविष्यति

ତେବେ ସେ ମୁନି ତାକୁ କହିଲେ—“ମୋର ବଚନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯେତେଦିନ ପ୍ରାଣ ରହିବ, ସେତେଦିନ ଏହିପରି ହେବ।”

Verse 17

महिषस्य स्वरूपेण निन्दितस्य सुदुर्मते । एवं स तं परित्यज्य गंगातीरं मुनीश्वरः । जगामाऽन्यत्र सोऽप्याशु गत्वा शुक्रमुवाच ह

ଏଭଳି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ମହିଷରୂପରେ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଗଲା। ମୁନୀଶ୍ୱର ତାକୁ ପରିତ୍ୟଜି ଗଙ୍ଗାତୀରରୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଗଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 18

अहं दुर्वाससा शप्तः कस्मिंश्चित्कारणांतरे । महिषत्वं समानीतस्तस्मात्त्वं मे गतिर्भव

ମୁଁ କିଛି କାରଣାନ୍ତରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରେ ପଡ଼ି ମହିଷତ୍ୱକୁ ନୀତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଆପଣେ ମୋର ଗତି ଓ ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 19

यथा स्यात्पूर्वजं देहं तिर्यक्त्वं नश्यते यथा । प्रसादात्तव विप्रेंद्र तथा नीतिर्विधीयताम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏମିତି ନୀତି ବିଧାନ କରନ୍ତୁ ଯେ ମୁଁ ପୂର୍ବଦେହ ପୁନଃ ପାଉଁ ଏବଂ ଏହି ତିର୍ୟକ୍‌ଭାବ ନଶିଯାଉ।

Verse 20

शुक्र उवाच । तस्य शापोऽन्यथा कर्तुं नैव शक्यः कथंचन । केनापि संपरित्यज्य देवमेकं महेश्वरम्

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ସେଇ ଶାପକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ ନକରି ଏକଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ଯାଅ।

Verse 21

तस्मादाराधयाऽशु त्वं गत्वा लिंगमनुत्तमम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदायके

ଏହେତୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ସର୍ବସିଦ୍ଧିପ୍ରଦ ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ଅନୁତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 22

तत्र सञ्जायते सिद्धिः शीघ्रं दानवसत्तम । अपि पापयुगे प्राप्ते किं पुनः प्रथमे युगे

ହେ ଦାନବସତ୍ତମ! ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମେ—ପାପଯୁଗ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ତେବେ ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 23

एवमुक्तः स शुक्रेण दानवः सत्वरं ययौ । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तपस्तेपे ततः परम्

ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସେ ଦାନବ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲା। ହାଟକେଶ୍ୱର ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ ପରେ ସେ ତପସ୍ୟା କଲା।

Verse 25

तस्यैवं वर्तमानस्य तपःस्थस्य महात्मनः । जगाम सुमहान्कालः कृच्छ्रे तपसि वर्ततः

ଏଭଳି ତପସ୍ଥ ଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଅବିଚଳ ରହିଥିବାବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିତିଗଲା।

Verse 26

ततस्तुष्टो महादेवो गत्वा तद्दृष्टिगोचरम् । प्रोवाच परितुष्टोऽस्मि वरं वरय दानव

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ତାହାର ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରକୁ ଆସି କହିଲେ—“ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ହେ ଦାନବ, ବର ମାଗ।”

Verse 27

महिष उवाच । अहं दुर्वाससा शप्तो महिषत्वे नियोजितः । तिर्यक्त्वं नाशमायातु तस्मान्मे त्वत्प्रसादतः

ମହିଷ କହିଲା—“ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ମହିଷତ୍ୱରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ଏହି ତିର୍ୟକ୍‌ଭାବ ନାଶ ପାଉ।”

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । नान्यथा शक्यते कर्तुं तस्य वाक्यं कथंचन । तस्मात्तव करिष्यामि सुखोपायं शृणुष्व तम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—“ତାଙ୍କ ବଚନକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟଥା କରିହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ସହଜ ଉପାୟ କରିବି—ତାହା ଶୁଣ।”

Verse 29

ये केचिन्मानवा भोगा दैविका ये तथाऽसुराः । ते सर्वे तव गात्रेऽत्र सम्प्रयास्यंति संश्रयम्

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର, ଦେବମାନଙ୍କର ଏବଂ ଅସୁରମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଅଛି—ସେସବୁ ଏଠାରେ ତୁମ ଦେହରେ ଆସି ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଏକତ୍ରିତ ହେବ।

Verse 31

महिष उवाच । यद्येवं देवदेवेश भोगप्राप्तिर्भवेन्मम । तस्मादवध्यमेवास्तु गात्रमेतन्मम प्रभो

ମହିଷ କହିଲା—ଯଦି ଏହିପରି, ହେ ଦେବଦେବେଶ, ମୋତେ ଭୋଗପ୍ରାପ୍ତି ହେବ, ତେବେ ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଏହି ଦେହ ଅବଧ୍ୟ ହେଉ—ବଧ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 32

दशानां देवयोनीनां मनुष्याणां विशेषतः । तिर्यञ्चानां च नागानां पक्षिणां सुरसत्तम

ଦଶ ପ୍ରକାର ଦେବଯୋନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶେଷତଃ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ତିର୍ୟକ୍ (ପଶୁ)ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ନାଗମାନଙ୍କ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ହେ ସୁରସତ୍ତମ—

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । नावध्योऽस्ति धरापृष्ठे कश्चिद्देही च दानव । तस्मादेकं परित्यक्त्वा शेषान्प्रार्थय दैत्यप

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦାନବ, ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠରେ କୌଣସି ଦେହଧାରୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସେଇ ଏକ ବର ଛାଡ଼ି, ଶେଷ ବରଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର, ହେ ଦୈତ୍ୟପ।

Verse 34

ततः स सुचिरं ध्यात्वा प्रोवाच वृषभध्वजम् । स्त्रियमेकां परित्यक्त्वा नान्येभ्यस्तु वधो मम

ତାପରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ କହିଲା—ଏକ ନାରୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କାହାର ଦ୍ୱାରା ମୋର ବଧ ନ ହେଉ।

Verse 35

तथात्र मामके तीर्थे यः कश्चिच्छ्रद्धया नरः । करोति स्नानमव्यग्रस्त्वां पश्यति ततः परम्

ଏହିପରି ମୋର ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଅବ୍ୟଗ୍ରଚିତ୍ତେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପରେ ତୁମକୁ (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 36

तस्य स्यात्त्वत्प्रसादेन संसिद्धिः सार्वकामिकी । सर्वोपद्रवनाशश्च तेजोवृद्धिश्च शंकर

ହେ ଶଙ୍କର! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ତାହାର ସର୍ବକାମନା-ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ନଶିଯାଏ ଏବଂ ତାହାର ତେଜ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 37

भोगार्थमिष्यते कायं यतो मर्त्यं सुरासुरैः । समवाप्स्यसि तान्सर्वांस्तस्मात्तव कलेवरम्

ଭୋଗ ପାଇଁ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟଦେହକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ତେଣୁ ତୁମର ଏହି କଲେବର—

Verse 38

भूतप्रेतपिशाचादि संभवास्तस्य तत्क्षणात् । दोषा नाशं प्रयास्यंति तथा रोगा ज्वरादयः

ସେହି କ୍ଷଣରୁ ଭୂତ-ପ୍ରେତ-ପିଶାଚାଦି ଜନିତ ଦୋଷ ନଶିଯାଏ; ତଥା ଜ୍ୱର ଆଦି ରୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ପାଉଥାନ୍ତି।

Verse 39

एवमुक्त्वाऽथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । महिषोऽपि निजं स्थानं प्रजगाम ततः परम्

ଏପରି କହି ଦେବେଶ ପରେ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ମହିଷ ମଧ୍ୟ ତାପରେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 40

स गत्वा दानवान्सर्वान्समाहूय ततः परम् । प्रोवाचामर्षसंयुक्तः सभामध्ये व्यवस्थितः

ସେ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲା; ପରେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଅମର୍ଷ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲା।

Verse 41

पिता मम पितृव्यश्च ये चान्ये मम पूर्वजाः । दानवा निहता देवैर्वासुदेवपुरोगमैः

ମୋ ପିତା, ମୋ ପିତୃବ୍ୟ ଓ ମୋ ଅନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ—ସେହି ଦାନବମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ।

Verse 42

तस्मात्तान्नाशयिष्यामि देवानपि महाहवे । अहं त्रैलोक्यराज्यं हि ग्रहीष्यामि ततः परम्

ଏହିହେତୁ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନାଶ କରିବି; ତାପରେ ତ୍ରିଲୋକର ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।

Verse 43

अथ ते दानवाः प्रोचुर्युक्तमेतदनुत्तमम् । अस्मदीयमिदं राज्यं यच्छक्रः कुरुते दिवि

ତେବେ ସେହି ଦାନବମାନେ କହିଲେ—“ଏହା ଯୁକ୍ତ, ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁତ୍ତମ। ଦିବିରେ ଶକ୍ର ଯେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରୁଛି, ସେ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଆମର।”

Verse 44

तस्मादद्यैव गत्वाऽशु हत्वेन्द्रं रणमूर्धनि । दिव्यान्भोगान्प्रभुञ्जानाः स्थास्यामः सुखिनो दिवि

“ଏହିହେତୁ ଆଜିହିଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଯୁଦ୍ଧର ଶିଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା; ପରେ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖୀ ହୋଇ ରହିବା।”

Verse 45

एवं ते दानवाः सर्वे कृत्वा मंत्रविनिश्चयम् । मेरुशृंगं ततो जग्मुः सभृत्यबलवाहनः

ଏହିପରି ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଭୃତ୍ୟ, ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ ମେରୁଶୃଙ୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 46

अथ शक्रादयो देवा दृष्ट्वा तद्दानवोद्भवम् । अकस्मादेव संप्राप्तं बलं शस्त्रास्त्रसंयुतम् । युद्धार्थं स्वपुरद्वारि निर्ययुस्तदनंतरम्

ତେବେ ଶକ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ହଠାତ୍ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସହିତ ଆସିପହଞ୍ଚିଥିବା ସେ ଦାନବବଳକୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନିଜ ନଗରଦ୍ୱାରକୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 47

आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ च भिषग्वरौ । विश्वेदेवास्तथा साध्याः सिद्धा विद्याधराश्च ये

ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ବସୁମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଚିକିତ୍ସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ସାଧ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ (ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ) ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 48

ततः समभवद्युद्धं देवानां सह दानवैः । मिथः प्रभर्त्स्यमानानां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଦାନବମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ପରସ୍ପର ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନ୍ତ କରି ମାତ୍ର ହେଉଥିଲା।

Verse 49

एवं समभवद्युद्धं यावद्वर्षत्रयं दिवि । रक्तनद्योतिविपुलास्तत्रातीव प्रसुस्रुवुः

ଏହିପରି ଦିବ୍ୟଲୋକରେ ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା; ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ଧାରା ରକ୍ତନଦୀ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।

Verse 50

अन्यस्मिन्दिवसे शक्रं दृष्टैवारावणसंस्थितम् । तं शुक्लेनातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । देवैः परिवृतं दिव्यशस्त्रपाणिभिरेव च

ଅନ୍ୟ ଦିନେ ସେମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଐରାବତ ଉପରେ ଆସୀନ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ୱେତ ରାଜଛତ୍ର ତାଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ଛାୟା କରୁଥିଲା—ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ।

Verse 51

ततः कोपपरीतात्मा महिषो दानवाधिपः । महावेगं समासाद्य तस्यैवाभिमुखो ययौ

ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ଚିତ୍ତ ଦାନବାଧିପ ମହିଷାସୁର ମହାବେଗ ଧାରଣ କରି ସେହି ଶକ୍ରଙ୍କ ଅଭିମୁଖେ ସିଧା ଧାଇଲା।

Verse 52

शृंगाभ्यां च सुतीक्ष्णाभ्यां ततश्चैरावणं गजम् । विव्याध हृदये सोऽथ चक्रे रावं सुदारुणम्

ତାପରେ ସେ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୁଇ ଶୃଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଐରାବତ ଗଜର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା; ଏବଂ ଐରାବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରାବ କଲା।

Verse 53

ततः पराङ्मुखो भूत्वा पलायनपरायणः । अभिदुद्राव वेगेन पुरी यत्रामरावती

ତେବେ ସେ ମୁହଁ ଫେରାଇ, ପଳାୟନରେ ମାତ୍ର ପରାୟଣ ହୋଇ, ବେଗରେ ଯେଉଁ ପୁରୀରେ ଅମରାବତୀ ଅଛି ସେଠାକୁ ଧାଇଲା।

Verse 54

अंकुशोत्थप्रहारैश्च क्षतकुंभोऽपि भूरिशः । महामात्रनिरुद्धोऽपि न स तस्थौ कथंचन

ଅଙ୍କୁଶର ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରହାରରେ ତାହାର କୁମ୍ଭସ୍ଥଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆହତ ହେଲା; ମହାମାତ୍ରମାନେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଥମ୍ବି ରହିଲା ନାହିଁ।

Verse 55

अथाब्रवीत्सहस्राक्षो महिषं वीक्ष्य गर्वितम् । गर्जमानांस्तथा दैत्यान्क्ष्वेडनास्फोटनादिभिः

ତେବେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଗର୍ବେ ଫୁଲିଥିବା ମହିଷକୁ ଦେଖି, ଏବଂ ହୁଙ୍କାର, ତାଳି ଓ ଅନ୍ୟ କୋଳାହଳରେ ଗର୍ଜୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ।

Verse 56

मा दैत्य प्रविजानीहि यन्नष्टस्त्रिदशाधिपः । एष नागो रणं हित्वा विवशो याति मे बलात्

ହେ ଦୈତ୍ୟ! ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ ବୋଲି ଭାବନି। ଏହି ନାଗ (ଐରାବତ) ରଣ ଛାଡ଼ି, ମୋ ବଳରେ ବିବଶ ହୋଇ ହଟୁଛି।

Verse 57

तस्मात्तिष्ठ मुहूर्तं त्वं यावदास्थाय सद्रथम् । नाशयामि च ते दर्पं निहत्य निशितैः शरैः

ଏହେତୁ ତୁମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ଠିଆ ରୁହ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ତୁମକୁ ନିହତ କରି ତୁମ ଦର୍ପ ନାଶ କରିଦେବି।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मातलिः शक्रसारथिः । सहस्रैदर्शभिर्युक्तं वाजिनां वातरंहसाम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସାରଥି ମାତଲି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ପବନବେଗରେ ଧାଉଥିବା ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ରଥ ନେଇ ଆସିଲେ।

Verse 59

ते ऽथ मातलिना अश्वाः प्रतोदेन समाहताः । उत्पतंत इवाकाशे सत्वं संप्रदुद्रुवुः

ତାପରେ ମାତଲି ପ୍ରତୋଦରେ ଆଘାତ କରିବା ସହିତ ସେଇ ଅଶ୍ୱମାନେ ମହାବେଗରେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ; ଯେନେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯିବେ ବୋଲି ଲାଗିଲା।

Verse 60

अथ चापं समारोप्य सत्वरं पाकशासनः । शरैराशीविषाकारैश्छादयामास दानवम्

ତେବେ ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ ଆରୋପ କରି, ବିଷଧର ସର୍ପାକାର ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦାନବକୁ ସର୍ବତ୍ର ଆବୃତ କଲେ।

Verse 61

ततः स वेगमास्थाय भूयोऽपि क्रोधमूर्छितः । अभिदुद्राव वेगेन स यत्र त्रिदशाधिपः

ତାପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବେଗ ସଂଗ୍ରହ କରି, କ୍ରୋଧମୂର୍ଛାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିଦଶାଧିପ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ସେଠାକୁ ମହାବେଗରେ ଧାଇଲା।

Verse 62

ततस्तान्सुहयांस्तस्य शृंगाभ्यां वेगमाश्रितः । दारयामास संक्रुद्ध आविध्याविध्य चासकृत्

ତେବେ ସେ ବେଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଶୃଙ୍ଗଦ୍ୱୟରେ ସେହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଫାଡ଼ିଦେଲା ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଆଘାତ କରି ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲା।

Verse 63

ततस्ते वाजिनस्त्रस्ताः संजग्मुः क्षतवक्षसः । रक्तप्लावितसर्वांगा मार्गमैरावणस्य च

ତେବେ ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆହତ ଓ ରକ୍ତରେ ପ୍ଲାବିତ ସର୍ବାଙ୍ଗ ସହ, ଐରାବତର ମାର୍ଗ ଧରି ମଧ୍ୟ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 64

ततः शक्ररथं दृष्ट्वा विमुखं सुरसत्तमाः । सर्वे प्रदुद्रुवुर्भीतास्तस्य मार्गमुपाश्रिताः

ତେବେ ଶକ୍ରଙ୍କ ରଥ ବିମୁଖ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେହି ମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦୌଡ଼ିଗଲେ।

Verse 65

ततस्तु दानवाः सर्वे भग्नान्दृष्ट्वा रणे सुरान् । शस्त्रवृष्टिं प्रमुंचंतो गर्जमाना यथा घनाः

ତେବେ ରଣରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦାନବ ଘନମେଘ ପରି ଗର୍ଜି ଶସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟି ବର୍ଷାଇଲେ।

Verse 66

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता रजनी तमसावृता । न किंचित्तत्र संयाति कस्यचिद्दृष्टिगोचरे

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ତମସାବୃତ ରଜନୀ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା; ସେଠାରେ କାହାର ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରରେ କିଛିମାତ୍ର ଆସୁନଥିଲା।

Verse 67

ततस्तु दानवाः सर्वे युद्धान्निर्वृत्य सर्वतः । मेरुशृंगं समाश्रित्य रम्यं वासं प्रचक्रमुः

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ସବୁଦିଗରୁ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ମେରୁର ଶୃଙ୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସୁନ୍ଦର ଶିବିର-ବାସ ସଜାଇଲେ।

Verse 68

विजयेन समायुक्तास्तुष्टिं च परमां गताः । कथाश्चक्रुश्च युद्धोत्था युद्धं तस्य यथा भवत्

ବିଜୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧକଥା କଲେ—ସେ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଘଟିଲା ବୋଲି।

Verse 69

देवाश्चापि हतोत्साहाः प्रहारैः क्षतविक्षताः । मंत्रं चक्रुर्मिथो भूत्वा बृहस्पतिपुरःसराः

ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହ ହରାଇ, ପ୍ରହାରରେ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।

Verse 70

सांप्रतं दानवैः सैन्यमस्माकं विमुखं कृतम् । विध्वस्तं सुनिरुत्साहमक्षमं युद्धकर्मणि

ବର୍ତ୍ତମାନ ଦାନବମାନେ ଆମ ସେନାକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଦେଇଛନ୍ତି; ସେ ଧ୍ୱଂସିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରୁତ୍ସାହ ଓ ଯୁଦ୍ଧକର୍ମରେ ଅସମର୍ଥ।

Verse 72

एवं ते निश्चयं कृत्वा ब्रह्मलोकं ततो गताः । शून्यां शक्रपुरीं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ; ଶକ୍ରପୁରୀ (ଅମରାବତୀ)କୁ ଶୂନ୍ୟ କରି ଛାଡ଼ିଗଲେ।

Verse 73

ततः प्रातः समुत्थाय दानवास्ते प्रहर्षिताः । शून्यां शक्रपुरीं दृष्ट्वा विविशुस्तदनंतरम्

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସେଇ ଦାନବମାନେ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଶୂନ୍ୟ ଶକ୍ରପୁରୀକୁ ଦେଖି ସତ୍ୱର ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 74

अथ शाक्रे पदे दैत्यं महिषं संनिधाय च । प्रणेमुस्तुष्टिसंयुक्ताश्चक्रुश्चैव महोत्सवम्

ତାପରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସିଂହାସନରେ ଦୈତ୍ୟ ମହିଷକୁ ବସାଇ, ସନ୍ତୋଷସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ମହୋତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ।

Verse 76

जगृहुर्यज्ञभागांश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । देवस्थानेषु सर्वेषु देवताऽभिमताश्च ये

ସେମାନେ ତ୍ରିଦିବବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭାଗ ହରଣ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବସ୍ଥାନରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଅଧିକାରସିଦ୍ଧ ଅଂଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଖଲ କଲେ।

Verse 94

स्थापयित्वा महल्लिगं भक्त्या देवस्य शूलिनः । प्रासादं च ततश्चक्रे कैलासशिखरोपमम्

ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ସେ ମହାଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲା; ପରେ କୈଲାସଶିଖର ସଦୃଶ ଭବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲା।