Adhyaya 111

Verse 1

ऋषय ऊचुः । शिवक्षेत्राणि यैर्विप्रैः समानीतानि तत्र च । तेषां सर्वाणि गोत्राणि वद सूतज विस्तरात्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ଯେଉଁ ବିପ୍ରମାନେ ଶିବକ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସେଠାକୁ ଆଣି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୋତ୍ରକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 2

कस्य गोत्रोद्भवैर्विप्रैः किं क्षेत्रं समुपार्जितम् । शंकरस्य प्रसादेन तस्मिन्काल उपस्थिते

କେଉଁ କେଉଁ ଗୋତ୍ରୋଦ୍ଭବ ବିପ୍ରମାନେ, ସେହି ସମୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର ଲାଭ କରି ସ୍ଥାପନ କଲେ?

Verse 3

कियत्यपि च गोत्राणि चमत्कारपुरोत्तमे । स्थापितानि सुभक्तेन तेनानर्तेन सूतज

ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚମତ୍କାରପୁରରେ, ସେହି ସୁଭକ୍ତ ଆନର୍ତ ନୃପତି କେତେ ଗୋତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ?

Verse 4

त्वया प्रोक्तं पुरा दत्तं पुरं कृत्वा द्विजन्मनाम् । न च तेषां कृता संख्या तस्मात्तां परिकीर्तय

ତୁମେ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ବସତି ପାଇଁ ନଗର ତିଆରି କରି ଦାନ ଦିଆଗଲା; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କହାଯାଇନଥିଲା। ତେଣୁ ସେହି ସଂଖ୍ୟାକୁ ଏବେ କୀର୍ତ୍ତନ କର।

Verse 5

सूत उवाच । उपदेशः पुरा दत्तो द्विसप्ततिमुनीश्वरैः । आनर्ताधिपतिः पूर्वं कुष्ठरोग प्रपीडितः । शंखतीर्थं समागत्य स्नानं चक्रे त्वरान्वितः

ସୂତ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ବହାତ୍ତର ମୁନୀଶ୍ୱର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ପୂର୍ବେ ଆନର୍ତ୍ତର ଅଧିପତି କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଶଂଖତୀର୍ଥକୁ ଆସି ତ୍ୱରାରେ ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 6

तेन नाशं गतः कुष्ठो भूपतेस्तस्य तत्क्षणात् । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्निर्वि ण्णस्य तनुं प्रति

ସେହି କ୍ରିୟାରେ ସେଇ ଭୂପତିଙ୍କ କୁଷ୍ଠ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନାଶ ପାଇଲା। ସେଇ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ସେ ନିଜ ଦେହ ପ୍ରତି ଗଭୀର ନିର୍ବେଦ ଅନୁଭବ କଲା।

Verse 7

ततः स नीरुजो भूत्वा तोषेण महतान्वितः । तानुवाच मुनिश्रेष्ठान् प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

ତାପରେ ସେ ନିରୋଗୀ ହୋଇ ମହା ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା।

Verse 8

सुवर्णं वा गजाश्वं वा राज्यं सकलमेव वा । भवद्भ्यः संप्रदास्यामि तस्मादब्रूत द्विजोत्तमाः

‘ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହେଉ କି ଗଜ-ଅଶ୍ୱ ହେଉ, କିମ୍ବା ମୋର ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ହେଉ—ସବୁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, କହନ୍ତୁ—ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’

Verse 9

यद्यस्य रोचते यावन्मात्रमन्यदपि द्विजाः । प्रसादः क्रियतां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯାହାକୁ ଯେତେ ଓ ଯାହା କିଛି ରୋଚେ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଦୀନ ଓ ପ୍ରଣତ—ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃପା-ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ।

Verse 10

ब्राह्मणा ऊचुः । निष्परिग्रहधर्माणो वानप्रस्था वयं द्विजाः । सद्यःप्रक्षालकाः किं नो राज्येन विभवेन च

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ଦ୍ୱିଜ ବାନପ୍ରସ୍ଥ, ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ-ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ। ଆମେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଚି ହେଉ; ରାଜ୍ୟ ଓ ବିଭବ ଆମକୁ କାହିଁକି?

Verse 11

राजोवाच उपकारं समासाद्य यः करोति न पापकृत् । उपकारं पुनस्तस्य स कृतघ्न उदाहृतः

ରାଜା କହିଲେ—ଉପକାର ପାଇ ଯେ ପାପ କରେନାହିଁ, ସେ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସେହି ଉପକାରର ପ୍ରତିଉପକାର ଯେ କରେନାହିଁ, ସେ ‘କୃତଘ୍ନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 12

ब्रह्मघ्नं च सुरापे च चौरे भग्नव ते शठे । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା, ସୁରାପାନୀ, ଚୋର, ବ୍ରତଭଙ୍ଗକାରୀ ଓ ଶଠ—ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଜ୍ଜନମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧାନ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କୃତଘ୍ନ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

Verse 16

तस्मात्त्वं गच्छ राज्यं स्वं स्वधर्मेण प्रपालय । इह लोके परे चैव येन सौख्यं प्रजायते

ଏହେତୁ ତୁମେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଯାଅ ଏବଂ ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ତାହାକୁ ପାଳନ-ରକ୍ଷା କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ସୁଖ ଜନ୍ମେ।

Verse 18

तत्र गत्वा प्रहृष्टा त्माकृत्वा रम्यं महेश्वरम् । गीतनृत्यसवाद्यैश्च रात्रिजागरणादिभिः । चकार पूर्ववद्राज्यं समंताद्धतकंटकम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ରମ୍ୟ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପୂଜା କଲେ। ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ-ବାଦ୍ୟ ଓ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ ଆଦି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ସମସ୍ତଦିଗରୁ କଣ୍ଟକରହିତ (ନିର୍ବିଘ୍ନ) କରିଦେଲେ।

Verse 19

चिंतयानो दिवानक्तं ब्राह्मणान्प्रति तत्सदा । कथं तेषां द्विजेंद्राणामुपकारो भविष्यति । मदीयो मम यैर्दत्तं गात्रमेतत्पुनर्नवम्

ସେ ଦିନରାତି ନିରନ୍ତର ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—“ଯେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରମାନେ ମୋତେ ଏହି ଦେହ ପୁନଃ ନବ କରି ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଉପକାର କିପରି କରିବି?”

Verse 20

तेऽपि सर्वे मुनिश्रेष्ठाः खेचरत्व समन्विताः । तपःशक्त्या यांति नानातीर्थेषु भक्तितः

ସେହି ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ—ଆକାଶଗମନ-ଶକ୍ତିରେ ସମନ୍ୱିତ—ତପଃଶକ୍ତିର ବଳରେ ଭକ୍ତିସହ ନାନା ତୀର୍ଥକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 21

तेषु स्नानं जपं कृत्वा तथैव पितृतर्पणम् । प्राणयात्रां पुनश्चक्रुस्तत्रागत्य स्व आश्रमे

ସେହି ତୀର୍ଥମାନେ ସ୍ନାନ, ଜପ ଏବଂ ପିତୃତର୍ପଣ କରି, ପୁନଃ ଫେରି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ଜୀବନଯାତ୍ରାକୁ ଆବାର ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 22

अन्ये तत्रैव कुर्वंति नित्यकृत्यानि ये द्विजाः । तथान्ये दूरमासाद्य तीर्थं दृष्ट्वा मनोहरम्

କିଛି ଦ୍ୱିଜ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟକୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ଆଉ କିଛି ଦୂରରୁ ଆସି ସେ ମନୋହର ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 23

उषित्वा रजनीं तत्र द्विरात्रं वा पुनर्गृहम् । समागच्छंति चान्ये तु त्रिरात्रेण समाययुः

ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ରାତି କିମ୍ବା ଦୁଇ ରାତି ରହି କେହି କେହି ପୁନଃ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ଅନ୍ୟେ ତିନି ରାତି ପରେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିଲେ।

Verse 24

वाराणस्यां प्रयागे वा पुष्करे वाथ नैमिषे । प्रभासे वाऽथ केदारे ह्यन्यस्मिन्नहि वांछ्यते

ବାରାଣସୀ ହେଉ କି ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର କି ନୈମିଷ; ପ୍ରଭାସ କି କେଦାର—ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଆକାଂକ୍ଷିତ ନୁହେଁ।

Verse 25

कदाचिदथ ते सर्वे कार्तिक्यां पुष्करत्रये । गता विनिश्चयं कृत्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः

ଏକଦା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପବିତ୍ର ସ୍ନାନାର୍ଥେ ପୁଷ୍କରତ୍ରୟକୁ ଗଲେ।

Verse 26

पंचरात्रं वसिष्यामो वयं तत्र समाहिताः । तस्माद्वह्निषु दारेषु रक्षा कार्या स्वशक्तितः

ଆମେ ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ବସିବୁ; ତେଣୁ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଗୃହିଣୀମାନଙ୍କ (ଗୃହବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ରକ୍ଷା କର।

Verse 27

एवं ते समयं कृत्वा गता यावद्द्विजोत्तमाः । तावद्ध पतिना ज्ञाता न कश्चित्तत्र तिष्ठति

ଏଭଳି ସମୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ପତି ଜାଣିଲେ ଯେ ସେଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ରହିନାହାନ୍ତି।

Verse 28

तेषां मध्ये मुनींद्राणां सुतीर्थाश्रमवासिनाम् । दमयंतीति विख्याता चंद्रबिंबसमानना

ସୁତୀର୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ସେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଦମୟନ୍ତୀ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ଜଣେ ନାରୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସମ ମନୋହର ଥିଲା।

Verse 29

तामुवाच रहस्येवं व्रज त्वं चारुहासिनि । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे ममादेशोऽधुना ध्रुवम्

ସେ ଗୁପ୍ତରେ ତାକୁ କହିଲେ—“ହେ ମଧୁରହାସିନୀ! ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଅ; ଏବେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼।”

Verse 30

तत्र तिष्ठंति याः पत्न्यो मुनीनां भावितात्मनाम् । भूषणानि विचित्राणि तासां यच्छ यथेच्छया

ସେଠାରେ ନିୟତମନ ମୁନିମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ବସନ୍ତି; ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ଭୂଷଣ ଦିଅ।”

Verse 31

न तासां पतयोऽस्माकं प्रकुर्वंति प्रतिग्रहम् । कथंचिदपि सुश्रोणि लोभ्यमानापि भूरिशः

ସେମାନଙ୍କ ପତି—ଆମ ମୁନିମାନେ—ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭ ଦେଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କେବେ ନେନ୍ତି ନାହିଁ।”

Verse 32

स्त्रीणां भूषणजा चिन्ता सदा चैवाधिका भवेत् । लौल्यं च कौतुकं चैव सदा भूषणजं भवेत्

ନାରୀମାନଙ୍କର ଭୂଷଣଜନିତ ଚିନ୍ତା ସଦା ଅଧିକ ହୁଏ; ଭୂଷଣରୁ ହିଁ ଚଞ୍ଚଳ ଲୋଭ ଓ କୌତୁହଳ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ଜାଗେ।

Verse 33

अपि मृन्मयकं किंचित्काष्ठसूत्रमयं च वा । जतुकाचमयं वापि नारी धत्ते विभूषणम्

ଏହା ଅଳ୍ପ ମାଟିରେ ତିଆରି ହେଉ, କିମ୍ବା କାଠ ଓ ସୂତାରେ ଗଢ଼ା ହେଉ, ଅଥବା ରେଜିନ୍ ଓ କାଚର ହେଉ—ନାରୀ ତଥାପି ତାହାକୁ ଭୂଷଣ ଭାବେ ଧାରଣ କରେ।

Verse 34

एष एव भवेत्तेषामुपकारस्यसंभवः । उपायः पद्मपत्राक्षि न चान्योऽस्ति कथंचन

ଏହିଟି ହିଁ ତାଙ୍କର ଉପକାର ସମ୍ଭବ କରାଇବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ; ହେ ପଦ୍ମପତ୍ରନୟନେ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ।

Verse 35

सा तथेति प्रतिज्ञाय विचित्राभरणानि च । गृहीत्वा हर्षसंयुका ततस्तत्क्षेत्रमाययौ

ସେ “ତଥେତି” ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟେ ସେଇ ବିଚିତ୍ର ଆଭୂଷଣଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରି, ପରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 36

मणिमुक्तामयान्येव कुण्डलानि शुभानि च । तथा चन्द्रोज्ज्वलाहारान्नूपुराणि बृहंति च

ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ତିଆରି ଶୁଭ କୁଣ୍ଡଳ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହାର, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ନୂପୁର ମଧ୍ୟ।

Verse 37

इन्द्रनीलमहानीलवैडूर्यखचितानि च । पद्मरागैस्तथा वज्रैर्माणिक्यैश्च मनोरमैः

ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲ, ମହାନୀଲ ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଖଚିତ; ତଥା ପଦ୍ମରାଗ, ବଜ୍ର (ହୀରା) ଓ ମନୋହର ମାଣିକ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ।

Verse 38

केशैः कंकणैर्दिव्यैः शक्रचापनिभैः शुभैः । हेमसूत्रैश्च जात्यैश्च मेखलाभिस्तथैव च

ଦିବ୍ୟ କେୟୂର ଓ କଙ୍କଣ—ଶୁଭ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ସୁବର୍ଣ୍ଣସୂତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଆଭୂଷଣ ଏବଂ ମେଖଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ।

Verse 39

अथ सा बोधने विष्णोः संप्राप्ते दिवसे शुभे । उपवासपरा स्नाता एकस्मिन्सलिलाशये

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବୋଧନର ଶୁଭଦିନ ଆସିଲାବେଳେ, ଉପବାସପରାୟଣା ସେ ଗୋଟିଏ ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 40

तीरदेशे निवेश्यैव महाभूषणपर्वतम् । यस्य प्रभाभिरुग्राभिर्व्याप्तं गगनमंडलम्

ଏବଂ ତୀରଦେଶରେ ସେ ମହା ଆଭୂଷଣର ଗୋଟିଏ ‘ପର୍ବତ’ ସ୍ଥାପନ କଲା; ଯାହାର ଉଗ୍ର ପ୍ରଭାରେ ଗଗନମଣ୍ଡଳ ବ୍ୟାପିଗଲା।

Verse 41

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तापस्यः कौतुकान्विताः । कीदृशा राजपत्नी सा किंरूपा किंविभूषणा

ଏହି ମଧ୍ୟରେ କୌତୁହଳରେ ଭରିଥିବା ତପସ୍ୱିନୀମାନେ ଆସିଲେ—“ସେ ରାଜପତ୍ନୀ କେମିତି? ତାହାର ରୂପ କ’ଣ? କେଉଁ ଆଭୂଷଣରେ ସଜିଛି?”

Verse 42

अथ तास्तां समालोक्य दिव्यभूषणभूषिताम् । सुरूपांगीं समाधिस्थां चित्ते चिन्तां प्रचक्रिरे

ତାପରେ ସେମାନେ ତାକୁ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ଓ ସମାଧିସ୍ଥ ଦେଖି, ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 43

धन्येयं भूपतेर्भार्या यैवं भूषणभूषिता । दमयंती सुरूपाढ्या सर्वलक्षणलक्षिता

“ଧନ୍ୟ ଏହି ଭୂପତିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏପରି ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ—ଏହି ଦମୟନ୍ତୀ ସୁରୂପସମ୍ପନ୍ନା ଓ ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତା।”

Verse 44

समाध्यंतं समासाद्य तापसीर्वीक्ष्य साऽपि च । दमयंती नमश्चक्रे ताः सर्वा विधिपूर्वकम्

ସମାଧିରୁ ଉଠି ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ତପସ୍ୱିନୀ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 45

ताः कृतांजलिना प्राह वल्गुवाक्यं मनोहरम् । मयायं भूषणस्तोम उद्दिश्य गरुडध्वजम् । कल्पितोऽद्य दिने स्नात्वा समुपोष्य दिने हरेः

ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେ ମଧୁର ଓ ମନୋହର ବଚନ କହିଲା—“ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ହରିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହି ଆଭୂଷଣ-ସମୂହକୁ ମୁଁ ଅର୍ପଣାର୍ଥେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି। ଆଜି ସ୍ନାନ କରି ହରିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଉପବାସ ରଖି…”

Verse 46

तस्माद्गृह्णंतु तापस्यो मया दत्तानि वांछया । भूषणानि विचित्राणि प्रसादः क्रियतां मम

“ଏହେତୁ, ହେ ତପସ୍ୱିନୀମାନେ, ମୋ ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ବିଚିତ୍ର ଆଭୂଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।”

Verse 47

ततश्चैकाऽब्रवीत्तासामेषा मुक्तावली मम । इमां देहि न मे वांछा विद्यतेऽन्या नृपप्रिये

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କହିଲା—“ଏହି ମୁକ୍ତାହାର ମୋର; ଏହା ମୋତେ ଦିଅ। ହେ ନୃପପ୍ରିୟେ, ମୋର ଅନ୍ୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।”

Verse 48

ततस्तया विहस्योच्चैः प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् । दत्ता मुक्तावली तस्या वस्त्रैर्दिव्यैः समन्विता । यस्याः षण्माषतुल्यानि मौक्तिकान्यमलानि च

ତାପରେ ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସି, ସ୍ୱୟଂ ତାହାର ଚରଣ ଧୋଇ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ସେଇ ମୁକ୍ତାହାର ତାକୁ ଦେଲା—ଯାହାର ନିର୍ମଳ ମୌକ୍ତିକ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଛଅ ମାଷ ତୁଳ୍ୟ ଓଜନର ଥିଲା।

Verse 49

शरत्काले यथा व्योम्नि नक्षत्राणि द्विजोत्तमाः । तथान्या स्पर्द्धया युक्ता ययाचेऽमलवर्चसम् । हारं निर्मूल्यतायुक्तं चित्ताह्लादकरं परम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶରେ ଯେପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ପର୍ଧାରେ ପ୍ରେରିତ ଅନ୍ୟା ଜଣେ ନିର୍ମଳ ତେଜଯୁକ୍ତ, ଅମୂଲ୍ୟ ଓ ହୃଦୟକୁ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ହାର ଯାଚିଲା।

Verse 50

अथ सा तं करे कृत्वा तस्या हारं प्रयच्छति । तावदन्या प्रजग्राह हारं शृंगारलालसा

ତାପରେ ସେ ହାରଟି ତାଙ୍କ ହାତରେ ରଖି ଦେଲା; କିନ୍ତୁ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୃଙ୍ଗାରଲାଲସାରେ ଅନ୍ୟା ଜଣେ ହାରଟି ଝପଟି ନେଲା।

Verse 51

ततः शेषाश्च तापस्यो भूषणार्थं समुत्सुकाः । सस्पर्द्धा जगृहुस्तानि भूषणानि स्वयं द्विजाः

ତାପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ତାପସିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂଷଣ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସ୍ପର୍ଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେଇ ଭୂଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜେ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 52

अन्याश्चान्याकरे कृत्वा भूषणं सुमनोहरम् । बलादाकृष्य जग्राह धर्षयित्वा ततः परम्

ଆଉ ଜଣେ, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ହାତରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଭୂଷଣ ରଖି, ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣି ନେଇ ଝପଟିଲା; ତାପରେ ଆଉ ଅଧିକ ଅପମାନ ମଧ୍ୟ କଲା।

Verse 53

यथायथा प्रगृह्णंति तापस्यो भूषणार्चिताः । तथातथास्याः संजज्ञे दमयंत्या मुदा हृदि

ଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ତାପସିନୀମାନେ ଯେତେ ଯେତେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ସେତେ ସେତେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଆନନ୍ଦ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 54

अन्यानि च प्रचिक्षेप शतशोऽथ सहस्रशः । न तृप्तिर्जायते तासां तथापि द्विजसत्तमाः

ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ଅର୍ପଣ କଲା; ତଥାପି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ଜନ୍ମିଲା ନାହିଁ।

Verse 55

भूषणाभावमासाद्य ततः सा पार्थिवप्रिया । हृष्टा प्रोवाच ताः सर्वाः संतोषः क्रियतामिति

ଭୂଷଣ ନଥିବା ଅବସ୍ଥା ପାଇ ରାଜପ୍ରିୟା ରାଣୀ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲା—“ସନ୍ତୋଷ ଅଭ୍ୟାସ କର।”

Verse 56

पुनश्चैवानयिष्यामि प्रभाते नात्र संशयः । अन्यानि च विचित्राणि यस्या रोचंति यानि च

ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଭାତେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଆଣିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମମାନଙ୍କୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ ସେହି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 57

ततस्ताः सकलाः प्रोचुर्गच्छ त्वं पार्थिवप्रिये । आगंतव्यं च भूयोऽपि प्रगृह्याभरणानि च

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ—“ହେ ରାଜପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଯାଅ; ପୁଣି ମଧ୍ୟ ଆସିବାକୁ ହେବ, ଆଭରଣ ନେଇ ଆସ।”

Verse 58

एवमुक्ता ततस्ताभिः प्रणिपत्य नृपप्रिया । प्रहृष्टा प्रययौ तूर्णं स्वपुरं प्रति सद्द्विजाः

ସେମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ରାଜପ୍ରିୟା ରାଣୀ ପ୍ରଣାମ କରି, ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ନିଜ ନଗର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା, ହେ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 59

तापस्योपि गृहं गत्वा वस्त्राणि विविधानि च । भूषणानि च गात्रेषु सस्पर्द्धा निदधुस्तदा

ତାପରେ ସେମାନେ ତାପସୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ ନାନା ପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦେହରେ ଯେନେ ସ୍ପର୍ଧାରେ ପିନ୍ଧିଲେ।

Verse 60

तापसीनां चतुष्कं च परित्यज्य यतव्रतम् । शेषाभिः प्रगृहीतानि मण्डनानि यथेच्छया

କିନ୍ତୁ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ଚାରି ତାପସୀ ସେଇ ଅଲଙ୍କାର ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୂଷଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 61

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । भूयोपि राजपत्नी सा भूषणान्यंबराणि च

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳ ଉଦିତ ହେଲାବେଳେ, ସେ ରାଜପତ୍ନୀ ପୁଣି ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣିଲେ।

Verse 62

तथैव प्रददौ तासां जगृहुश्च तथैव ताः । एवं तस्याः प्रयच्छंत्या अहन्यहनि भक्तितः

ସେ ଯେପରି ଦେଲେ ସେମାନେ ସେପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏଭଳି ସେ ଭକ୍ତିରେ ଦିନକୁ ଦିନ ଦାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 63

पंचरात्रमतिक्रांतं तृप्तास्तास्तापसप्रियाः । न राज्ञी तृप्तिमायाति प्रयच्छंती प्रभक्तितः

ପାଞ୍ଚ ରାତି ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲାପରେ ସେଇ ତାପସୀମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଣୀ ଗାଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ଦାନ କରି ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ।

Verse 64

ततः शुश्राव तापस्यश्चतस्रोऽत्र सुनिःस्पृहाः । वल्कलाजिनधारिण्यो न तस्याः पार्श्वमागताः । न चान्या भूषिता दृष्ट्वा चक्रुरीर्ष्यां कथंचन

ତେବେ ଶୁଣାଗଲା ଯେ ଏଠାରେ ଚାରିଜଣ ତପସ୍ୱିନୀ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍କାମ, ବଲ୍କଳ ଓ ଅଜିନ ଧାରିଣୀ—ତାହାର ପାଖକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତାକୁ ଦେଖିଲେ ବି କୌଣସି ପ୍ରକାର ଇର୍ଷ୍ୟା କଲେ ନାହିଁ।

Verse 65

अथ सा त्वरितं गत्वा तासां पार्श्वमनिंदिता । भूषणानि महार्हाणि गृहीत्वा पंचमीदिने

ତାପରେ ସେ ନିର୍ଦୋଷା ନାରୀ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଲଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ (ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ) ଦାଁଡ଼ାଇଲା।

Verse 66

ततः प्रोवाच ताः सर्वाः प्रसादः क्रियतामिति । इमानि भूषणार्थाय भूषणानि प्रगृह्यताम्

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲା—“କୃପା କରନ୍ତୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଶୋଭାର୍ଥ ଅଲଙ୍କାର; ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 67

तापस्य ऊचुः । नास्माकं भूषणैः कार्यं भूषिता वल्कलैर्वयम् । तस्माद्गच्छ निजं हर्म्यमर्थिभ्यः संप्रदीयताम्

ତପସ୍ୱିନୀମାନେ କହିଲେ—“ଆମକୁ ଅଲଙ୍କାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଆମେ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ରରେ ହିଁ ଭୂଷିତ। ତେଣୁ ତୁମେ ନିଜ ମହଳକୁ ଫେରିଯାଅ; ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆବଶ୍ୟକମନ୍ଦଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଦିଆଯାଉ।”

Verse 68

वदन्तीनां तया सार्धमेवं तासां द्विजोत्तमाः । चत्वारः पतयः प्राप्ता एकैकस्याः पृथक्पृथक्

ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେହି ତପସ୍ୱିନୀମାନଙ୍କର ପତି ଥିବା ଚାରିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଆସିଲେ।

Verse 69

शुनःशेपोऽथ शाक्रेयो बौद्धो दान्तश्चतुर्थकः । वियन्मार्गं हि चत्वारः स्वाश्रममाययुः

ଶୁନଃଶେପ, ଶାକ୍ରେୟ, ବୌଦ୍ଧ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଦାନ୍ତ—ଏହି ଚାରିଜଣ ଆକାଶମାର୍ଗେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 70

शेषाः सर्वे गतिभ्रंशं प्राप्य भूमार्गमाश्रिताः । अथ ते स्वाश्रमं दृष्ट्वा विकृताकारभूषणम् । किमिदंकिमिदं प्रोचुर्यत्तापस्यो विडंबिताः

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଗତିଭ୍ରଂଶ ପାଇ ଭୂମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ପରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ବିକୃତ ରୂପେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଓ ବିକାର ‘ଭୂଷଣରେ’ ସଜା ଦେଖି ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ—“ଏହା କ’ଣ, ଏହା କ’ଣ?”, କାରଣ ତାପସୀ ନାରୀମାନେ ଉପହାସିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 71

केनैवं पाप्मनाऽस्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । प्रदत्त्वा तापसीनां च भूषणान्यंबराणि च

ତାପସୀ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆମ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଏଭଳି କେଉଁ ପାପୀ ଅପମାନିତ କଲା?

Verse 72

अनया संप्रदत्तानि सर्वासां भूषणानि वै

ନିଶ୍ଚୟ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭୂଷଣ ଦାନ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 73

अस्माकमपि संप्राप्ता गृहे वै नृपवल्लभा । दातुं विभूषणान्येव निषिद्धाऽस्माभिरद्य सा

ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ଆମ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ଆଜି ସେ ସେଇ ଭୂଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନିଷେଧ କଲୁ।

Verse 74

सूत उवाच । तासां तद्वचनं श्रुत्वा ततस्ते कोप मूर्च्छिताः । ऊचुस्तां नृपतेर्भार्यां शापं दातुं मुहुर्मुहुः

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଶାପ ଦେବାକୁ କହିଲେ।

Verse 75

द्विसप्ततिर्वयं पापे स्नानार्थं पुष्करे गताः । कार्तिक्यां व्योममार्गेण मनोमारुतरंहसा

‘ପାପୀ ଆମେ ବହାତ୍ତର ଜଣ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲୁ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଆକାଶମାର୍ଗେ ମନ ଓ ପବନ ସମ ବେଗରେ ଯାତ୍ରା କଲୁ।’

Verse 76

चत्वारस्त इमे प्राप्ता येषां दारैः प्रतिग्रहः । न कृतस्तस्य भूपस्य कुभार्यायाः कथंचन

‘ଏହି ଚାରିଜଣ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି—ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନ-ଗ୍ରହଣ କେବେ ହୋଇନାହିଁ; ଏବଂ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଯଥୋଚିତ ଗ୍ରହଣ ହୋଇନାହିଁ।’

Verse 78

अथ सा तत्क्षणादेव शिलारूपा बभूव ह । निश्चेष्टा तत्क्षणादेव मुनिवाक्यादनंतरम्

ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେ ଶିଳାରୂପ ହୋଇଗଲା; ମୁନିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପରେ ସେ ସହସା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 79

ततः स परिवारोऽस्यास्तद्दुःखेन समाकुलः । वाष्पपूर्णेक्षणो दीनः प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

ତାପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସେଇ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହେଲା; ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ଦୀନ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଜ ନଗର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 80

कथयामास तत्सर्वं दमयंत्याः समुद्भवम् । वृत्तांतं ब्राह्मणश्रेष्ठास्तस्याः शापसमुद्भवम्

ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେପରି ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଶାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।

Verse 81

श्रुत्वा स पार्थिवस्तूर्णं वृत्तांतं शापजं तदा । प्रसादनाय विप्राणां दुःखितः स वनं ययौ

ଶାପଜନ୍ୟ ସେଇ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 82

ततस्ते मुनयस्तूर्णं चत्वारोऽपि महीपतिम् । ज्ञात्वा प्रसादनार्थाय भार्यार्थं समुपस्थितम्

ତାପରେ ସେଇ ଚାରିଜଣ ମୁନି ତୁରନ୍ତ ବୁଝିଲେ ଯେ ରାଜା ଭାର୍ଯ୍ୟାର ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରସାଦ ପାଇବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।

Verse 83

अग्रिहोत्राणि दारांश्च समादाय ततः परम् । कुरुक्षेत्रं समाजग्मुः खमार्गेण द्रुतं तदा

ତାପରେ ସେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ଖମାର୍ଗରେ ତୁରନ୍ତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 85

ततो जगाम तं देशं यत्र भार्या शिलामयी । सा स्थिता तापसीवृन्दैः सर्वतोऽपि समन्विता

ତାପରେ ସେ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶିଳାମୟୀ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାପସୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦଳଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ।

Verse 87

ततः कृच्छ्रात्समासाद्य संज्ञां तोयसमुक्षितः । प्रलापमकरोत्पश्चात्स्मृत्वास्मृत्वा प्रियान्गुणान्

ତାପରେ ସେ କଷ୍ଟରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପାଇଲା; ଜଳ ଛିଟାଯାଇ ପରେ, ପ୍ରିୟାର ଗୁଣକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରି ବିଲାପ କଲା।

Verse 88

हा प्रिये मृगशावाक्षि मम प्राणविनाशिनि । मां मुक्त्वाऽद्य प्रियं कांतं क्व गतासि शुभानने

“ହା ପ୍ରିୟେ! ମୃଗଶାବକ-ନୟନୀ, ମୋ ପ୍ରାଣନାଶିନୀ! ଆଜି ମୋତେ, ତୋ ପ୍ରିୟ କାନ୍ତକୁ ଛାଡ଼ି, କେଉଁଠି ଗଲୁ, ହେ ଶୁଭାନନେ?”

Verse 89

नाभुक्ते मयि भुक्तासि निद्रां नाऽनिद्रिते गता । न सौभाग्यस्य गर्वेण ममाज्ञा लंघिता क्वचित्

“ମୁଁ ନ ଖାଇଲେ ତୁମେ କେବେ ଭୋଜନ କରୁନଥିଲ; ମୁଁ ଜାଗିଥିଲେ ତୁମେ ନିଦ୍ରାକୁ ଯାଉନଥିଲ। ସୌଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କେବେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଲଂଘନ କରିନଥିଲ।”

Verse 90

न स्मरामि त्वया प्रोक्तं कदाचिद्वि कृतं वचः । रहस्यपि विशालाक्षि किमु भोजनसंसदि

“ତୁମେ କେବେ କଠୋର କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କଥା କହିଥିଲ ବୋଲି ମୋତେ ସ୍ମରଣ ନାହିଁ। ହେ ବିଶାଳନୟନୀ, ଗୁପ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେବେ ଭୋଜନସଭାରେ କିପରି?”

Verse 91

सूत उवाच । एवं प्रलपतस्तस्य भूपतेः करुणं बहु । आयाता मंत्रिणस्तस्य श्रुत्वा भूपं तथाविधम्

ସୂତ କହିଲେ—“ଏଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ ଭାବେ ବହୁତ ବିଲାପ କରୁଥିବା ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।”

Verse 92

ततः संबोध्य तं कृच्छाद्दृष्टान्तैर्वहुविस्तरैः । राजर्षीणां पुराणानां महद्व्यसनसंभवैः

ତତଃ ସେମାନେ ବହୁବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଇ—ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ପୁରାତନ ପୁରାଣକଥା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ମହାବିପଦରୁ ଗୃହୀତ—କଷ୍ଟକରେ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କଲେ।

Verse 93

निन्युस्तं भूपतिं दीनं वाष्पव्याकुललोचनम् । निश्वसंतं यथानागं तेजसा परिवर्जितम्

ସେମାନେ ସେହି ଦୀନ ଭୂପତିଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ—ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନ; ହାତୀ ପରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ତେଜରୁ ବିହୀନ।

Verse 94

पार्थिवोऽपि समन्वेष्य यत्नात्तान्सर्वतो मुनीन् । निर्विण्णः श्रमार्तश्च भार्याव्यसनदुःखितः

ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଯତ୍ନରେ ଖୋଜିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭାର୍ଯ୍ୟାର ବିପଦଜନିତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ନିର୍ବିଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ରମାର୍ତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 96

अथ तां तादृशीं दृष्ट्वा सेवकैः सकलैर्वृतः । हाहेति स मुहुः प्रोच्य मूर्च्छितः प्रापतत्क्षितौ

ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ଘେରିଥିବା ସେ ବାରମ୍ବାର ‘ହା ହା!’ ବୋଲି କହି, ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 111

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्याने दमयन्त्या विप्रशापेन शिलात्वप्राप्तावानर्ताधिपतिकृतशोककथनंनामैकादशोत्तर शततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଏକାଶୀ-ସହସ୍ରୀ ସଂହିତାଯୁକ୍ତ ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ଦମୟନ୍ତୀ-ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ‘ବିପ୍ରଶାପେ ଦମୟନ୍ତୀ ଶିଳାତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାରେ ଆନର୍ତ୍ତାଧିପତିଙ୍କ ଶୋକକଥନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଏଗାରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 707

तस्माद्विडंबितो यस्मादाश्रमोऽयं तपस्विनाम् । शिलारूपा च भवती तस्माद्भवतु कुत्सिता

ଏହେତୁ—ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଉପହାସିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତୁମେ ଶିଳାରୂପ ଧାରଣ କରିଛ—ଏହେତୁ ତୁମେ ନିନ୍ଦିତ ଓ ଧିକ୍କୃତ ହେଉ।