
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି ଯେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ବ୍ୟବହାରିକ ଭାବେ କେତେ କଠିନ; ତେଣୁ ସେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ‘ସାର’ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଈଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଦେଇ ‘ଅନୁତ୍ତମ’ ତୀର୍ଥାଷ୍ଟକ କହନ୍ତି—ନୈମିଷ, କେଦାର, ପୁଷ୍କର, କୃମିଜଙ୍ଗଳ, ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରଭାସ ଓ ହାଟକେଶ୍ୱର—ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ। ଦେବୀ କଳିଯୁଗର ଉପଯୋଗିତା ପଚାରିଲେ, ଈଶ୍ୱର ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏହି ଆଠଟିରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ଏବଂ କହନ୍ତି ଯେ କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ‘ସନ୍ନିହିତ’ ରହେ। ଶେଷରେ ସୂତ ଫଳଶ୍ରୁତି ଦେଇ କହନ୍ତି—ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ ସ୍ନାନଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ଫଳ ଦିଏ; ତେଣୁ ଗ୍ରନ୍ଥଶ୍ରବଣ-ପାଠ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥକର୍ମ ସଦୃଶ ପୁଣ୍ୟସାଧନା ହୁଏ।
Verse 1
श्रीदेव्युवाच । नैतेष्वपि सुरश्रेष्ठ सर्वेषु भुवि मानवाः । अपि दीर्घायुषो भूत्वा स्नातुं शक्ताः कथंचन
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି।
Verse 2
एतेषामपि साराणि मम तीर्थानि कीर्तय । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्
ଏହାମଧ୍ୟରୁ ସାରଭୂତ ମୋର ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କର; ଯେଉଁଠାରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ।
Verse 3
ईश्वर उवाच । एतेषां मध्यतो देवि तीर्थाष्टकमनुत्तमम् । अस्ति स्नातैर्नरैस्तत्र सर्वेषां लभ्यते फलम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥାଷ୍ଟକ ଅଛି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ।
Verse 4
नैमिषं चैव केदारं पुष्करं कृमिजांगलम् । वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रभासं हाटकेश्वरम्
ନୈମିଷ, କେଦାର, ପୁଷ୍କର, କୃମିଜାଙ୍ଗଲ, ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରଭାସ ଓ ହାଟକେଶ୍ୱର—ଏହି (ଆଠ) ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର।
Verse 5
अष्टास्वेतेषु यः स्नातः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सत्यमेतन्मयोदितम्
ଯେ ଏହି ଆଠ (କ୍ଷେତ୍ରରେ) ଯଥାବିଧି ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଭାବେ ଗଣ୍ୟ—ଏହା ମୋର କଥିତ ସତ୍ୟ।
Verse 6
श्रीदेव्युवाच । कलिकाले महादेव भविष्यति कथंचन । स्नानं तस्मान्मम ब्रूहि यत्सारं तीर्थमेव हि
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ, କଳିକାଳରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେବ? ତେଣୁ ସତ୍ୟରେ ସାରଭୂତ ଯେ ସ୍ନାନ ଓ ତୀର୍ଥ, ସେଥି ବତାନ୍ତୁ।
Verse 7
अष्टानामपि चैतेषां देवदेव त्रिलोचन । यद्यहं वल्लभा भक्ता तथा चित्तानुवर्तिनी
ହେ ଦେବଦେବ ତ୍ରିଲୋଚନ! ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଭକ୍ତା ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଚିତ୍ତାନୁଗାମିନୀ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ଆଠଟି ମଧ୍ୟରୁ (ମୋତେ କହନ୍ତୁ)…
Verse 8
ईश्वर उवाच । अष्टानामपि देवेशि क्षेत्राणामस्ति चोत्तमम् । एतेषामपि तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶୀ! ଏହି ଆଠଟି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛି; ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ‘ହାଟକେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 9
यत्र सर्वाणि क्षेत्राणि संस्थितानि ममाज्ञया । तथान्यानि च तीर्थानि कलिकालेऽपि संस्थिते
ସେଠାରେ ମୋର ଆଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ କଳିକାଳରେ ସୁଦ୍ଧା ସ୍ଥିରଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହନ୍ତି।
Verse 10
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । मानुषैर्मोक्षमिच्छद्भिः सत्यमेतन्म योदितम्
ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛୁକ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିଛି।
Verse 11
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातमष्टषष्टिसमुद्भवम् । समुच्चयं द्विजश्रेष्ठा नामदेवसमन्वितम्
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ସମୁଚ୍ଚୟକୁ, ଦିବ୍ୟ ନାମসমେତ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
Verse 13
यश्चैतत्पठते भक्त्या ह्यष्टषष्टिसमुद्भवम् । स्नानजं लभते पुण्यं शृण्वानः श्रद्धयान्वितः
ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ପାଠକୁ ପଢ଼େ, ସେ ସ୍ନାନଜନିତ ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ; ଏବଂ ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।
Verse 110
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ऽष्टषष्टितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ଗ୍ରନ୍ଥ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ “ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଏକଶେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।