Adhyaya 104

Verse 1

ऋषय ऊचुः । राक्षसैस्तत्र लिंगानि यानि भक्त्या समन्वितैः । स्थापितानि च माहात्म्यं तेषां सूत प्रकीर्तय

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ସେଠାରେ ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କର।

Verse 2

सूत उवाच । तेषां पूजाकृते रौद्रा राक्षसा बलवत्तराः । लंकापुर्याः समायांति सदैव शतशः पुरा

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ପୁରାତନ କାଳରେ ଲଙ୍କାପୁରୀରୁ କ୍ରୂର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ଶତଶଃ ସଂଖ୍ୟାରେ ଆସୁଥିଲେ।

Verse 3

आगच्छन्तो व्रजन्तस्ते मार्गे क्षेत्रे च तत्र च । भक्षयन्ति जनौघांश्च बालवृद्धाञ्जनानपि

ସେମାନେ ଆସୁଥିବା-ଯାଉଥିବାବେଳେ, ମାର୍ଗରେ ଓ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକସମୂହକୁ—ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧ ସହିତ—ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 4

ततस्ते मानवाः सर्वे प्रद्रवंतः समंततः । इतश्चेतश्च धावन्ति प्राणरक्षणतत्पराः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ; ପ୍ରାଣରକ୍ଷାରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ଏଠି-ସେଠି ଧାଉଥିଲେ।

Verse 5

तथान्ये बहवो गत्वा ह्ययोध्याख्यां महापुरीम् । रामपुत्रं नृपश्रेष्ठं कुशं प्रोचुः सुदुःखिताः

ଏହିପରି ଅନେକେ ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ମହାପୁରୀକୁ ଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମପୁତ୍ର ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶଙ୍କୁ ସମାଚାର କହିଲେ।

Verse 6

तव पित्रा समं प्राप्ताः पूर्वं ये राक्षसा नृप । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे विभीषणपुरःसराः

ହେ ନୃପ! ପୂର୍ବେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ସହ ଯେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ହାଟକେଶ୍ୱରଜ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।

Verse 7

संस्थापितानि लिंगानि चतुर्वक्त्राणि तत्र वै । राक्षसेंद्रैः स्वमन्त्रैस्तैस्तस्य क्षेत्रस्य पश्चिमे

ସେଠାରେ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ, ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମାନେ ନିଜ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ମୁଖ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 8

तेनैव चानुषंगेण समागच्छंति नित्यशः । तस्मिन्क्षेत्रे प्रकुर्वंति तथा लोकस्य भक्षणम्

ସେହି ସମ୍ବନ୍ଧ ହେତୁ ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି।

Verse 9

यदि वा तानि लिंगानि कश्चित्संपूजयेन्नरः । सद्यो विनाशमायाति सोऽप्यनर्थो महानभूत्

ଯଦି କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ସେ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ବିନାଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ମହା ଅନର୍ଥ ହୋଇଛି।

Verse 10

तस्माद्यदि न रक्षा नः करिष्यसि महीपते । तच्छनैर्यास्यते लोकः सर्वोऽयं संक्षयं ध्रुवम्

ହେ ମହୀପତି! ତେଣୁ ଯଦି ଆପଣ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ନ କରିବେ, ତେବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବିନାଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 11

तच्च क्षेत्रं विशेषेण यत्रागच्छंति ते सदा । राक्षसाः क्रूरकर्माणो महामांसस्य लोलुपाः

ଏବଂ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେହି କ୍ରୂର କର୍ମକାରୀ ଏବଂ ମହାମାଂସର ଲୋଭୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ସର୍ବଦା ଆସନ୍ତି।

Verse 12

तच्छ्रुत्वा स नृपस्तूर्णं स्वामात्यानां न्यवेदयत् । राज्यभारं ततस्तत्र बलेन सहितो ययौ

ତାହା ଶୁଣି ସେହି ରାଜା ଶୀଘ୍ର ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ରାଜ୍ୟଭାର ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ଏବଂ ତା’ପରେ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 13

अथ प्राप्तं कुशं दृष्ट्वा हतशेषा द्विजोत्तमाः । प्रोचुस्तं भर्त्सयित्वा तु वचनैः परुषाक्षरैः

ତେବେ କୁଶ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ହତ୍ୟାରେ କେବଳ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାକୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଭର୍ତ୍ସନା କରି କହିଲେ।

Verse 14

किमेवं क्रियते राज्यं यथा त्वं क्षत्रियाधमः । करोषि यत्र विध्वंसं राक्षसै र्नीयते जनः

ଏହା କି ପ୍ରକାର ରାଜ୍ୟପାଳନ? ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟାଧମ, ତୁମେ ଏମିତି ବିଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଦେଉଛ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ଧରି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି!?

Verse 15

नूनं जातो न रामेण भवान्रावणसंभवः । येनोपेक्षसि सर्वान्नो राक्षसैः परिपीडितान्

ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ବଂଶଜ ନୁହଁ; ତୁମେ ରାବଣସମ୍ଭବ, କାରଣ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁମେ ଉପେକ୍ଷା କରୁଛ।

Verse 16

सत्यमेतत्पुरा प्रोक्तं नीतिशास्त्रविचक्षणैः । यस्य वर्णस्य यो राजा स वर्णः सुखमेधते

ଏହା ସତ୍ୟ; ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ପୁରାତନକାଳରୁ କହିଛନ୍ତି—ଯେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣର ଯେ ରାଜା, ସେହି ବର୍ଣ୍ଣ ସୁଖରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 17

तस्मात्त्वं राक्षसोद्भूतो राक्षसैर्द्विजसत्तमान् । उपेक्षसे ततः सर्वान्भक्ष्यमाणांस्तथापरान्

ତେଣୁ ତୁମେ ରାକ୍ଷସଜନ୍ମା ହେବା ନିଶ୍ଚୟ; କାରଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଉପେକ୍ଷା କରୁଛ।

Verse 18

आर्तानां यत्र लोकानां दोषैः पार्थिवसंभवैः । पतंत्यश्रूणि भूपृष्ठे तत्र राजा स दोषभाक्

ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷରେ ଆର୍ତ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଭୂମିପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼େ, ସେଠାରେ ସେଇ ରାଜା ତାହାର ପାପଭାର ବହନ କରେ।

Verse 19

कुश उवाच । प्रसादः क्रियतां विप्रा न मया ज्ञातमीदृशम् । राक्षसेभ्यः समुत्पन्नो ब्राह्मणानां पराभवः

କୁଶ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପରାଭବ ଓ ଅପମାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲି।

Verse 20

अद्यप्रभृति यः कश्चिद्विनाशं नीयते क्वचित् । ब्राह्मणो वाऽथवाऽन्योऽपि तद्भवेन्मम पातकम्

ଆଜିଠାରୁ ଯଦି କେଉଁଠି ଯେ କେହି—ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ କି ଅନ୍ୟ—ବିନାଶକୁ ନିୟତ ହୁଏ, ତେବେ ସେହି ପାପ ମୋର ହେଉ।

Verse 21

एवमुक्त्वा ततस्तूर्णं प्रेषयामास राघवः । विभीषणाय संक्रुद्धो दूतं भयविवर्जितम्

ଏପରି କହି ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭୟଶୂନ୍ୟ ଦୂତକୁ ତୁରନ୍ତ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 22

गच्छ दूत द्रुतं गत्वा त्वया वाच्यो विभीषणः । रामोचितस्त्वया स्नेहो मया सह कृतो महान्

“ଦୂତ, ଯାଅ—ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହ: ‘ତୁମେ ମୋ ସହ ରାମୋଚିତ ମହାନ୍ ସ୍ନେହବନ୍ଧନ କରିଛ।’”

Verse 23

यद्राक्षसगणैः सार्धं मम भूमिं समंततः । त्वं क्लेशयसि दुर्बुद्धे मां विश्वास्य सुभाषितैः

ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି! ରାକ୍ଷସଗଣ ସହିତ ତୁମେ ମୋ ଭୂମିକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କ୍ଲେଶ ଦେଉଛ; ମଧୁର ବଚନରେ ମୋର ବିଶ୍ୱାସ ଜିତି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛ।

Verse 24

मम पित्रा कृतेयं ते प्रतिष्ठा राक्षसाधम । तेन नो हन्मि ते भ्राता यथा तातेन शातितः

ହେ ରାକ୍ଷସାଧମ! ତୋର ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମୋ ପିତା ହିଁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ତୋର ଭାଇକୁ ବଧ କରିବି, ଯେପରି ମୋ ପିତା ତୋର ପିତାକୁ ଶାସିଥିଲେ।

Verse 25

विषवृक्षोऽपि यो वृद्धिं स्वयमेव प्रणीयते । कथं संछिद्यते सोऽत्र स्वयमेव मनीषिभिः

ଯେ ବିଷବୃକ୍ଷ ନିଜେ ନିଜେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେ ଯଦି ସ୍ୱୟଂ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲେ, ତେବେ ଏଠାରେ ମନୀଷୀମାନେ ତାହାକୁ କିପରି ଛେଦିବେ?

Verse 26

तस्मादद्य दिनादूर्ध्वं यदि कश्चिन्निशाचरः । समुद्रस्योत्तरं पारं कथंचिदागमिष्यति

ଏହିହେତୁ ଆଜିଠାରୁ ପରେ, ଯଦି କୌଣସି ନିଶାଚର କିପରି ହେଉ ନାହିଁ ସମୁଦ୍ର ପାରି ଉତ୍ତର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ…

Verse 27

तदहं सत्वरं प्राप्य लंकां तव पुरीमिमाम् । ससैन्यो ध्वंसयिष्यामि तथा सर्वान्निशाचरान्

ତେବେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଲଙ୍କା—ତୋର ଏହି ପୁରୀ—କୁ ପହଞ୍ଚି, ସେନାସହିତ ତାହାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ନିଶାଚରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରିବି।

Verse 28

त्वां च बद्ध्वा दृढैः पाशैर्निगडैश्च सुसंयतम् । कारासंस्थं करिष्यामि सद्य एव न संशयः

ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ପାଶ ଓ ନିଗଡ଼ରେ କଠୋରଭାବେ ବାନ୍ଧି, ଆଜିହିଁ ନିଶ୍ଚୟ କାରାଗାରକୁ ନିକ୍ଷେପ କରିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 29

एवमुक्तस्ततो दूतो गत्वा सेतुं द्रुतं ततः । दृष्ट्वा रामेश्वरं देवं यावदग्रे व्यव स्थितः

ଏପରି କୁହାଯାଇ ଦୂତ ଶୀଘ୍ର ସେତୁକୁ ଗଲା। ପରେ ଦେବ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି କିଛି ସମୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।

Verse 30

तावत्पृष्टो जनैः कैश्चित्कस्त्वं वत्स इहागतः । केन कार्येण नो ब्रूहि नात्र गच्छंति मानवाः

ତେବେ କିଛି ଲୋକ ତାକୁ ପଚାରିଲେ—“ବତ୍ସ, ତୁମେ କିଏ, ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସିଛ, କୁହ; କାରଣ ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।”

Verse 31

दूत उवाच । अहं कुशेन भूपेन विभीषणगृहं प्रति । प्रेषितः कार्यमुद्दिश्य तत्र यास्याम्यहं कथम्

ଦୂତ କହିଲା—“ରାଜା କୁଶ ମୋତେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଗୃହ ପ୍ରତି ପଠାଇଛନ୍ତି; ତେବେ ମୁଁ ସେଠାକୁ କିପରି ଯିବି?”

Verse 32

जना ऊचुः । नातः परं नरः कश्चिद्गन्तुं शक्तः कथंचन । भग्नः सेतुर्यतो मध्ये रामेणाक्लिष्टकर्मणा

ଲୋକେ କହିଲେ—“ଏଠାରୁ ପରେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ; କାରଣ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ଶ୍ରୀରାମ ସେତୁକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଛନ୍ତି।”

Verse 33

तस्मादत्रैव ते कार्यं सिद्धिं दूत प्रयास्यति । विभीषणकृतं सर्वं दर्शनात्तस्य रक्षसः

ତେଣୁ ହେ ଦୂତ, ଏଠାରେ ହିଁ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ସେହି ରାକ୍ଷସ (ବିଭୀଷଣ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ।

Verse 34

सर्वदा राक्षसेन्द्रोऽसौ शुभं रामेश्वरत्रयम् । त्रिकालं पूजयत्येव नियमं समुपाश्रितः

ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜ ସର୍ବଦା ଶୁଭ ରାମେଶ୍ୱର ତ୍ରୟଙ୍କୁ ନିୟମ ପାଳନ ପୂର୍ବକ ତିନି କାଳରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 35

लंकाद्वारे स्थितो यो वै सेतुखण्डे महेश्वरः । प्रभाते कुरुते तस्य स्वयं पूजां विभीषणः

ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରରେ ସେତୁଖଣ୍ଡରେ ଯେଉଁ ମହେଶ୍ୱର ଅବସ୍ଥିତ, ବିଭୀଷଣ ନିଜେ ପ୍ରଭାତରେ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 36

जलमध्यगतं यच्च सेतुखंडं द्वितीयकम् । तत्र रामेश्वरो यश्च मध्याह्ने तं प्रपूजयेत्

ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସେତୁଖଣ୍ଡରେ ଯେଉଁ ରାମେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 37

एनं देव निशीथे च सर्वदागत्य भक्तितः । संपूजयेन्न सन्देहः सत्यमेतत्प्रकीर्तितम्

ଏବଂ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଆସି ଭକ୍ତି ସହକାରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 38

तस्मात्तिष्ठ त्वमव्यग्रः स्थानेऽत्रैव समाहितः । यावदागमनं तस्य राक्षसस्य महात्मनः

ଏହେତୁ ତୁମେ ଅବ୍ୟଗ୍ର ଓ ସମାହିତଚିତ୍ତ ହୋଇ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ରୁହ; ସେଇ ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆଗମନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 39

तेनैव सहितः पश्चात्स्वेच्छया तस्य मन्दिरम् । प्रयास्यसि गृहं वापि स्वकीयं तद्विसर्जितः

ତାପରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହି ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବ; କିମ୍ବା ସେ ଯେତେବେଳେ ବିଦା କରିବେ, ତୁମ ନିଜ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିବ।

Verse 40

अथ तेषां तदाकर्ण्य स दूतो हर्षसंयुतः । बाढमित्येव चोक्त्वाथ तत्र चैव व्यवस्थितः

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୂତ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ‘ବାଢମ୍’—‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଲା।

Verse 41

अथ प्राप्ते निशार्धे स राक्षसैः परिवारितः । विभीषणः समायातस्तस्मिन्नायतने शुभे

ତାପରେ ନିଶାର୍ଧ ଆସିଲେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ଥିବା ବିଭୀଷଣ ସେଇ ଶୁଭ ଆୟତନକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 42

विमानवरमारूढः स्तूयमानः समन्ततः । राक्षसैर्बंदिरूपैस्तैर्गीयमानस्तथा परैः

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସ୍ତୁତି ପାଉଥିଲେ; ଭାଟରୂପ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 43

उत्तीर्य च विमानाग्र्यात्कृत्वाऽथ त्रिः प्रदक्षिणाम् । रामेश्वरं प्रणम्योच्चैः स्तोत्रमेतच्चकार सः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନର ଶିଖରରୁ ଅବତରି ସେ ପରେ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କଲେ।

Verse 44

नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । सर्वतः पाणिपादं ते सर्वतोक्षिशिरोमुखम्

ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆପଣ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବାଳି। ଆପଣଙ୍କର ହାତପାଦ ସର୍ବତ୍ର, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଆପଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ଶିର ଓ ମୁଖ।

Verse 45

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वं चंद्रस्त्वं प्रभाकरः । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रः शक्रस्त्वं परमेश्वरः

ଆପଣ ହିଁ ଯଜ୍ଞ, ଆପଣ ହିଁ ବଷଟ୍କାର; ଆପଣ ହିଁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ହିଁ ପ୍ରଭାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)। ଆପଣ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ହିଁ ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା; ଆପଣ ହିଁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)—ଆପଣ ହିଁ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 47

यथा काष्ठगतो वह्निः संस्थितोऽपि न लक्ष्यते । मूढैः सर्वत्रसंस्थोपि तथा त्वं नैव लक्ष्यसे

ଯେପରି କାଠରେ ନିହିତ ଅଗ୍ନି ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେପରି ଆପଣ ସର୍ବତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୂଢମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 48

यथा दधिगतं सर्पिर्निगूढत्वेन संस्थितम् । चराचरेषु भूतेषु तथा त्वं देव संस्थितः

ଯେପରି ଦହିରେ ଘିଅ ଗୁପ୍ତଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେପରି ହେ ଦେବ! ଆପଣ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବେ ବିରାଜିତ।

Verse 49

यथा जलं धरापृष्ठात्खनन्नाप्नोति मानवः । तथा त्वां पूजयन्नित्यं मोक्षमाप्नोत्यसंशयम्

ମଣିଷ ଯେପରି ଭୂମି ଖୋଦି ଜଳ ପାଏ, ସେପରି ଯେ ନିତ୍ୟ ତୁମ ପୂଜା କରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 50

तावच्च दुर्लभः स्वर्गस्तावच्छूराश्च शत्रवः । यावदेव न सन्तोषं त्वं करोषि शरीरिणाम्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଉନାହଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୁର୍ଲଭ ରହେ ଏବଂ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂର ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଟିକିରହନ୍ତି।

Verse 51

तावल्लक्ष्मीश्चला नॄणां तावद्रोगाः पृथग्विधाः । न यावद्देवदेव त्वं सन्तोषं संप्रयास्यसि

ହେ ଦେବଦେବ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସନ୍ତୋଷ ଦାନ କରୁନାହଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚଞ୍ଚଳ ରହେ ଏବଂ ନାନାପ୍ରକାର ରୋଗ ଚାଲିଥାଏ।

Verse 52

तावत्पुत्रोद्भवं दुःखं तथा प्रियसमु द्भवम् । यावत्त्वं देव नायासि सन्तोषं देहिनामिह

ହେ ଦେବ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏଠାରେ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଉନାହଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁତ୍ରଜନିତ ଦୁଃଖ ଓ ପ୍ରିୟଜନିତ ଦୁଃଖ ଚାଲିଥାଏ।

Verse 53

एवं स्तुत्वा ततो लिंगं स्नापयित्वा यथाविधि । गन्धानुलेपनैदिव्यैर्मर्दयामास वै ततः

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ସେ ପରେ ବିଧିମତେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲା; ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଲେପନଦ୍ରବ୍ୟରେ ତାହାକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ-ଅନୁଲେପନ କଲା।

Verse 54

पारिजातकपुष्पैश्च तथा सन्तानसम्भवैः । कल्पपादपसंभूतैस्तथा मन्दारजैरपि

ସେ ପାରିଜାତ ପୁଷ୍ପରେ, ସନ୍ତାନବୃକ୍ଷଜ କୁସୁମରେ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷୋଦ୍ଭବ ପୁଷ୍ପରେ ଏବଂ ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପରେ ମଧ୍ୟ (ଦେବଙ୍କ) ପୂଜା କଲେ।

Verse 55

पूजां चक्रे सुविस्तीर्णा श्रद्धया परया युतः । दिव्यैराभरणैर्भूष्य दिव्यवस्त्रैस्ततः परम्

ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଭବ୍ୟ ପୂଜା କଲେ; (ଦେବଙ୍କୁ) ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ କରି, ପରେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ କଲେ।

Verse 56

स च गीतं स्वयं चक्रे तालमादाय पाणिना । मूर्छातालकृतं रम्यं सप्तस्वरविराजितम्

ସେ ନିଜେ ଗୀତ ରଚି ଗାଇଲେ, ହାତରେ ତାଳ ଧରି; ମୂର୍ଛା-ତାଳରେ ରମ୍ୟ ଭାବେ ଗଠିତ, ସପ୍ତସ୍ୱରର ଶୋଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Verse 57

तानयुक्त्या समोपेतं ग्रामै रागैः स्वलंकृतम् । एवं कृत्वा स शुश्रूषा तस्य देवस्य भक्तितः

ସେ ଗୀତ ଯଥାଯଥ ତାନ-ଯୁକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଗ୍ରାମ ଓ ରାଗରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା-ସେବା କଲେ।

Verse 58

यावत्संप्रस्थितो भूयो लंकां प्रति विभीषणः । तावद्दूतोऽग्रतः स्थित्वा कुशवाक्यमुवाच ह

ବିଭୀଷଣ ଯେତେବେଳେ ପୁନର୍ବାର ଲଙ୍କା ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଦୂତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି କୁଶଙ୍କ ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 59

विशेषतस्तु तेनोक्तं यत्तस्य पुरतः पुरा । अतिकोपाभिभूतेन प्ररक्तनयनेन च

ବିଶେଷତଃ ସେ ସେଇ କଥାହିଁ କହିଲା, ଯାହା ପୂର୍ବେ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ କୁହାଯାଇଥିଲା—ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନଯୁକ୍ତ ଜଣେ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା।

Verse 60

तच्छ्रुत्वाथ प्रणम्योच्चैर्दूतं प्राह विभीषणः । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

ତାହା ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ ପ୍ରଣାମ କରି ଦୂତଙ୍କୁ ଆଦରସହ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲେ; ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି, ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ସେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।

Verse 61

यद्येवं विहितं राज्ये रामपुत्रस्य राक्षसैः । तन्नूनं तन्मया सर्वं विहितं दूतसत्तम

ଯଦି ରାମପୁତ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ସେ ସବୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ହୋଇଛି, ହେ ଦୂତଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 62

तस्मान्महाप्रसादो मे कृतस्तेन महात्मना । कुशेन प्रेषितो यस्त्वं मम मूर्खस्य संनिधौ

ଏହିହେତୁ ସେ ମହାତ୍ମା କୁଶ ମୋ ପ୍ରତି ମହାପ୍ରସାଦ କରିଛନ୍ତି—କାରଣ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେଷିତ ତୁମେ, ଏହି ମୂର୍ଖ ମୋର ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛ।

Verse 63

एवमुक्त्वा स तान्सर्वाञ्छोधयामास राक्षसान् । ये गत्वा भूतले मर्त्यान्ध्वंसयंति सदैव हि

ଏପରି କହି ସେ ସେଇ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଶୋଧନ କରି ଶାସନ କଲେ, ଯେମାନେ ଭୂତଳକୁ ଯାଇ ସଦା ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି।

Verse 64

ततस्तत्रैव चानीय तस्य दूतस्य संनिधौ । प्रत्येकं तानुवाचेदं कोपादश्रूणि चोत्सृजन्

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେଇ ସେହି ଦୂତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣି, କ୍ରୋଧରେ କଥା କହି ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏକେକରି ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 65

यैः कृतो जनविध्वंसो राक्षसैः सुदुरात्मभिः । राज्ये कुशस्य संप्राप्तैः प्रभोर्मम महात्मनः

“କୁଶଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ମହାତ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଜାବିନାଶ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 66

ते सर्वे व्यंतरा रौद्राः प्रभवंतु सुदुःखिताः । लंकाद्वारगता नित्यं क्षुत्पिपासानिपीडिताः

“ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୂର ବ୍ୟନ୍ତର ହେଉନ୍ତୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଉନ୍ତୁ; ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରେ ନିତ୍ୟ ରହି, ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ସଦା ପୀଡିତ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 67

सर्वभोगपरित्यक्ताः शीतातपसहि ष्णवः । श्लेष्ममूत्रकृताहारा निन्द्याः सर्वजनस्य च

“ସମସ୍ତ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଶୀତ ଓ ତାପ ସହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, କଫ ଓ ମୂତ୍ରକୁ ଆହାର କରୁଥିବା—ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 68

एवं दत्त्वाथ तेषां स शापं राक्षससत्तमः । ततः प्राह च तं दूतं पुनरेव कृतां जलिः

“ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ପୁଣି ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେହି ଦୂତଙ୍କୁ କହିଲା।”

Verse 69

अद्यप्रभृति नो कश्चिद्राक्षसः संप्रयास्यति । तस्माद्वाच्यो रघुश्रेष्ठो मद्वाक्यात्स कुशस्त्वया । क्षम्यतामपराधो मे यदज्ञाना दयंकृतः

ଆଜିଠାରୁ ଆଉ କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ପୁନର୍ବାର ଆକ୍ରମଣ କରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋ ବାକ୍ୟରେ ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶଙ୍କୁ ତୁମେ କହ— ‘ମୋ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କର; ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୁଁ ହାନି କରିଥିଲି।’

Verse 70

राक्षसैर्दुष्टजातीयैर्महामांसस्यलोलुपैः । कृतश्च निग्रहस्तेषां प्रत्यक्षं तव दूत यः

ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର, ବହୁ ମାଂସରେ ଲୋଭୀ ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରାଯାଇଛି; ହେ ଦୂତ, ସେ ଦମନ ତୁମ ପାଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦିଶୁଛି।

Verse 71

यदन्यदपि कृत्यं स्याद्दैवं वा मानुषं च वा । मम भृत्यस्य तत्सर्वं कथनीयमशंकितम्

ଆଉ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଇଲେ—ଦୈବ ହେଉ କି ମାନବ—ସେ ସବୁ ମୋ ସେବକଙ୍କୁ ତୁମେ ନିର୍ଭୟରେ କହିଦିଅ।

Verse 72

दूत उवाच । यानि तत्र च लिंगानि राक्षसैर्निर्मितानि च । तानि गत्वा स्वयं शीघ्रं त्वमुत्पाटय राक्षस

ଦୂତ କହିଲା— ‘ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ଯେ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ତୁମେ ନିଜେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପାଡ଼ି ଫେଙ୍ଗ, ହେ ରାକ୍ଷସ।’

Verse 73

एतदेव परं कृत्यं सर्वलोकसुखावहम् । स्थापितानि च यान्येव मंत्रै राक्षससंभवैः

ଏହିଟି ହିଁ ପରମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ—ରାକ୍ଷସସମ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ସେଇ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର (ନିବାରଣ)।

Verse 74

संपूजितानि रक्षोभिश्चतुर्वक्त्राणि राक्षस । अजानन्मानवः कश्चिद्यदि पूजां समाचरेत्

ହେ ରାକ୍ଷସ, ସେଇ ଚତୁର୍ମୁଖ (ଲିଙ୍ଗ-ରୂପ) ରାକ୍ଷସଗଣ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜିତ; କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଅଜାଣି ପୂଜା କଲେ…

Verse 75

तत्क्षणान्नाशमायाति एतद्दृष्टं मया स्वयम् । एतस्मात्कारणाद्वच्मि त्वामहं राक्षसाधिप । तैः स्थितैर्भूतले लिंगैः स्थिताः सर्वे निशाचराः

ସେଇ କ୍ଷଣେ ନାଶ ଆସେ—ଏହା ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାକ୍ଷସାଧିପ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି: ଭୂମିରେ ସ୍ଥାପିତ ସେଇ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ନିଶାଚର ଏଠିଏ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

Verse 76

विभीषण उवाच । मया पूर्वं प्रतिज्ञातं रामस्य पुरतः किल । रामेश्वरमतिक्रम्य न गतव्यं धरातले

ବିଭୀଷଣ କହିଲେ—ମୁଁ ପୂର୍ବେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲି: ‘ରାମେଶ୍ୱରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଧରାତଳରେ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’।

Verse 77

अन्यच्च कारणं दूत प्रोक्तमत्र मनीषिभिः । दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत्

ଆଉ ଏକ କାରଣ, ହେ ଦୂତ, ଏଠାରେ ମନୀଷୀମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଶିବଲିଙ୍ଗ ଦୁଃସ୍ଥିତ ହେଉ କି ସୁସ୍ଥିତ, ତାହାକୁ ଚଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 78

तत्कथं तत्र गत्वाऽथ लिंगभेदं करोम्यहम् । स्वयं माहेश्वरो भूत्वा प्रतिज्ञाय च वै स्वयम्

ତେବେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଲିଙ୍ଗଭେଦ କିପରି କରିବି? ମୁଁ ନିଜେ ମାହେଶ୍ୱର-ଭକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜେ ହିଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।

Verse 79

तस्मात्प्रसादनीयस्ते मद्वाक्यात्स नराधिपः । यद्युक्तं मया प्रोक्तं तत्त्वं कुरु विनिग्रहम्

ଏହେତୁ ମୋର ବାକ୍ୟପ୍ରଭାବରେ ସେ ନରାଧିପତିଙ୍କୁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ କର। ମୁଁ କହିଥିବା ଯଦି ଯୁକ୍ତ ସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ତଦନୁସାରେ ଆଚରଣ କରି ସଂୟମ ଧାରଣ କର।

Verse 80

एवमुक्त्वाथ तं दूतं रत्नैः सागरसंभवैः । प्रभूतैर्भूषयित्वाऽथ विससर्ज नृपं प्रति

ଏପରି କହି ସେ ସମୁଦ୍ରଜନ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ରତ୍ନଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୂତକୁ ଭୂଷିତ କରି, ପରେ ତାକୁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲା।

Verse 81

अथ ते राक्षसास्तेन शप्ताः प्रोचुः सुदुःखिताः । कुरु शापस्य मोक्षं नः सर्वेषां राक्षसेश्वर

ତାପରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର! ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଶାପରୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ।”

Verse 82

विभीषण उवाच । नाहं करोमि भूयोऽपि युष्माकं राक्षसाधमाः अनुग्रहं प्रशप्तानां वंचकानां विशेषतः

ବିଭୀଷଣ କହିଲେ—“ହେ ରାକ୍ଷସାଧମମାନେ! ମୁଁ ପୁଣି କେବେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବି ନାହିଁ—ବିଶେଷକରି ଶପ୍ତମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ଭାବେ ବଞ୍ଚକମାନଙ୍କୁ।”

Verse 83

तस्मात्सोऽपि रघुश्रेष्ठः प्रसादं वः करिष्यति । मम वाक्याद संदिग्धं कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम्

ଏହେତୁ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ମଧ୍ୟ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ କରିବେ। ମୋର ବାକ୍ୟରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—କିଛି ସମୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର।

Verse 84

एवमुक्त्वाऽथ रक्षेन्द्रः प्रेषयामास सत्वरम् । दूतं कुशमहीपस्य मानुषं देवपूजकम्

ଏପରି କହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଶୀଘ୍ରେ ରାଜା କୁଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଜଣେ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ—ସେ ମାନବ ଓ ଦେବପୂଜକ ଥିଲା।

Verse 85

गत्वा ब्रूहि कुशं भूपं सत्वरं वचनान्मम । एतेषां मत्प्रशप्तानां राक्षसानां दुरात्मनाम् । अनुग्रहं कुरु विभो दीनानां भोजनाय वै

“ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ମୋର ବଚନ ଅନୁସାରେ ରାଜା କୁଶଙ୍କୁ କୁହ। ମୋର ଶାପରେ ପୀଡିତ ଏହି ଦୁରାତ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୀନ ହୋଇଛନ୍ତି; ହେ ବିଭୋ, ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆକୁଳ ଏମାନଙ୍କୁ କୃପା କର।”

Verse 86

एवमुक्तस्ततस्तेन इतो दूतेन संयुतः । कुशस्तेन विनिर्यातः सत्वरं द्विजसत्तमाः

ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ରାଜା କୁଶ ସେହି ଦୂତ ସହିତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 87

ततो गत्वा द्रुतं दूतः कुशं प्रोवाच सादरम् । प्रणिपत्य यथा न्यायं विनयावनतः स्थितः

ତାପରେ ଦୂତ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ କୁଶଙ୍କୁ ସାଦରରେ କହିଲା; ଯଥାବିଧି ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟରେ ନମ୍ର ହୋଇ ଦାଁଡି ରହିଲା।

Verse 88

विभीषणो मया दृष्टो देवे रामेश्वरे विभो । पूजार्थं तत्र चायातो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः

“ହେ ବିଭୋ, ଦେବସ୍ୱରୂପ ରାମେଶ୍ୱରରେ ମୁଁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିଛି। ସେ ପୂଜାର୍ଥେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲେ।”

Verse 89

प्रोक्तो मया भवद्वाक्यमशेषं रघुनन्दन । श्रुतं तेनापि तत्सर्वं विनयावनतेन च

ହେ ରଘୁବଂଶ-ନନ୍ଦନ! ମୁଁ ତୁମର ସମଗ୍ର ବାର୍ତ୍ତା ଅଶେଷ ଭାବେ କହିଦେଲି; ସେ ମଧ୍ୟ ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ସବୁ ଶୁଣିଲା।

Verse 90

अजानतः प्रभो तस्य राक्षसैः सुदुरात्मभिः । प्रजैवं पीडिता भूमौ महामांसस्य लोलुपैः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ତାଙ୍କ ଅଜାଣତେ, ମହାମାଂସ-ଲୋଭୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ କଲେ।

Verse 91

तच्छ्रुत्वा मन्मुखात्तेन सर्वेषां निग्रहः कृतः । यैः कृतं कदनं भूमौ तव पार्थिव सत्तम । कृतास्ते व्यन्तरा सर्वे पापाहारविहारिणः

ମୋ ମୁଖରୁ ଏହା ଶୁଣି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କଲା। ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେମାନେ ପୃଥିବୀରେ କଦନ (ସଂହାର) କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପାହାର-ବିହାରୀ ବ୍ୟନ୍ତର ହୋଇଗଲେ।

Verse 92

भविष्यथ तथा यूयं क्षुत्पिपासानिपीडिताः । तैः सर्वैः प्रार्थितः सोऽपि भूयोभूयः प्रणम्य तम्

‘ତୁମେ ସେହିପରି ହେବ—କ୍ଷୁଧା ଓ ପିପାସାରେ ପୀଡ଼ିତ।’ ଏହିପରି କହିବା ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନତି କଲା।

Verse 93

शप्ताः सर्वे वयं तावत्प्रसादं कुरु तद्विभो । ते तेनाथ ततः प्रोक्ता नाहं वो राक्षसाधमाः

‘ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶପ୍ତ ହୋଇଛୁ; ତେଣୁ ହେ ବିଭୋ, ପ୍ରସାଦ କରି କୃପା କର।’ ତେବେ ସେ କହିଲା—‘ହେ ଅଧମ ରାକ୍ଷସମାନେ! ଏହି ପ୍ରସାଦ ଦେବାକୁ ମୁଁ ନୁହେଁ।’

Verse 94

अनुग्रहं करिष्यामि न दास्यामि च भोजनम् । कुशादेशान्मया सर्वे यूयं पापसमन्विताः

ମୁଁ କିଛି ଅନୁଗ୍ରହ କରିବି, କିନ୍ତୁ ଭୋଜନ ଦେବି ନାହିଁ। ରାଜା କୁଶଙ୍କ ଆଦେଶରୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପାପସମନ୍ୱିତ ହୋଇ (ଏଭଳି) ଅଛ।

Verse 95

निगृहीताः स युष्माकं प्रसादं प्रकरिष्यति । तदर्थं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशं महीपते

ନିଗୃହୀତ ହେଲେ ସେ ତୁମ ପ୍ରସାଦ (କୃପା) ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ। ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହେ ମହୀପତେ, ତୁମ ସମୀପକୁ ଦୂତ ପଠାଯାଇଛି।

Verse 96

रक्षसा तेन यद्युक्तमखिलं तत्त्वमाचर । किं वा ते बहुनोक्तेन नास्ति भक्तस्तथा विधः । भक्तिशक्तिसमोपेतो यथा ते स विभीषणः

ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଯଦି ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ କହିଛି, ତେବେ ସେ ସମଗ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆଚରଣ କର। ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଭକ୍ତିଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ତୁମ ବିଭୀଷଣ ପରି ଭକ୍ତ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।

Verse 97

अद्यप्रभृति नो भूमौ विचरिष्यंति राक्षसाः । तस्य वाक्यादसंदेहं त्वं राजन्सुख भाग्भव

ଆଜିଠାରୁ ଆମ ଭୂମିରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଚରଣ କରିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ, ହେ ରାଜନ୍, ନିଃସନ୍ଦେହେ ତୁମେ ସୁଖଭାଗୀ ହେଉ।

Verse 98

लिंगानां च कृते राजन्विज्ञप्तं तेन रक्षसा । न मया चात्र राजेंद्र आगन्तव्यं कथंचन । रामदेवस्य वाक्येन जंबुद्वीपे न मे गतिः

ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ନିବେଦନ କରିଛି। କିନ୍ତୁ ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୋତେ ଏଠାକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଆସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ରାମଦେବଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ମୋର ଗତି ନାହିଁ।

Verse 99

अत्र स्थितस्य यत्कृत्यं दैवं वा मानुषं च वा । तवादेशं करिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

ଏଠାରେ ରହିଥିବାବେଳେ ଯେ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଦେବୀୟ ହେଉ କି ମାନବୀୟ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି, ଯଦିଓ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ହେଉ।

Verse 100

तस्मात्तेन महाराज रामेश्वरप्रपूजकः । मनुष्यः प्रेषितो दूतो यस्तं पश्य महीपते

ଏହେତୁ, ହେ ମହାରାଜ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ପୂଜକ ଏକ ମାନବ ଦୂତ ପ୍ରେଷିତ ହୋଇଛି; ହେ ମହୀପତେ, ତାହାକୁ ଦେଖ।

Verse 101

अथ तस्य समादेशाड्ढौकनीयैः पृथग्विधैः । सहितः स समायातो दूतो रक्षेंद्रनोदितः

ତାପରେ ତାହାର ଆଦେଶରେ, ଅର୍ପଣଯୋଗ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ସହିତ, ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ସେଇ ଦୂତ ଆସିଲା।

Verse 102

धात्रीफलप्रमाणानां तेन प्रस्थास्त्रयोदश । मौक्तिकानां समानीताः कृते तस्य महीपतेः

ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ, ଧାତ୍ରୀଫଳ ପରିମାଣର ମୁକ୍ତାମାଣିର ତେର ପ୍ରସ୍ଥ ସେ ଆଣିଲା।

Verse 103

वैडूर्याणां मरकतानां मणीनां च द्विजोत्तमाः । जात्यानां षोडश द्रोणाः समानीताः सुनिर्मलाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ବୈଡୂର୍ୟ, ମରକତ ଆଦି ଜାତ୍ୟ ଓ ସୁନିର୍ମଳ ମଣିର ଷୋଳ ଦ୍ରୋଣ ଆଣାଗଲା।

Verse 104

अग्निशौचानि वस्त्राणि तथा देवमयानि च । असंख्यातानि वै हेम जात्यं संख्याविवर्जितम्

ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦେବମୟ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଆଗଲା; ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଅସଂଖ୍ୟ ରାଶି—ଗଣନାତୀତ—ଅର୍ପିତ ହେଲା।

Verse 105

तत्सर्वं दर्शयित्वाथ कुशाय सुमहात्मने । कृत्वा प्रदक्षिणं पश्चात्प्रणाममकरोद्द्विजाः

ସେ ସମସ୍ତକୁ ମହାତ୍ମା କୁଶଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲା ଏବଂ ପରେ ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 106

एष पार्थिवशार्दूल राक्षसेन्द्रो विभीषणः । प्रणामं कुरुते भक्त्या मन्मुखेनेदमब्रवीत्

“ହେ ପାର୍ଥିବଶାର୍ଦୂଳ! ଏହି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ବିଭୀଷଣ; ଭକ୍ତିରେ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।” ଏପରି ମୋ ମୁଖଦ୍ୱାରା କହାଇ, ସେ ପରେ ଏହା କହିଲା।

Verse 107

प्रसादात्ते पितुः क्षेमं मम राज्ये मही पते । एष तिष्ठाम्यहं नित्यं पूजयंस्ते पितुर्हरम्

“ହେ ମହୀପତି! ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ କ୍ଷେମ ଅଛି। ମୁଁ ଏଠାରେ ସଦା ରହି, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କରୁଛି।”

Verse 108

मम राजन्नविज्ञातैर्यदि तैः सुदुरात्मभिः । महीतले कृतं किंचिद्विरुद्धं क्षम्यतां मम

“ହେ ରାଜନ! ମୋ ଅଜ୍ଞାତରେ ସେ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ପୃଥିବୀତଳେ କିଛି ଅନୁଚିତ କରିଥିଲେ, ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଦୟାକରି କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।”

Verse 109

एते ये राक्षसाः शप्तास्तवार्थाय मया प्रभो । एतेषां प्रेतरूपाणां त्वमाहारं प्रकीर्तय

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲି। ଏମାନେ ଏବେ ପ୍ରେତସଦୃଶ ଅବସ୍ଥାରେ; ଏମାନଙ୍କ ଆହାର (ପିଣ୍ଡାଦି ଅର୍ପଣ) କ’ଣ ହେବ, ଆପଣ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ।

Verse 110

कुश उवाच । ममादेशात्समागत्य तेऽत्र लिंगानि कृत्स्नशः । पूरयंतु प्रयत्नेन पांसुभिः सर्वतोदिशम्

କୁଶ କହିଲେ—ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗକୁ ସବୁ ଦିଗରୁ ଆଣିଥିବା ବାଳୁକାଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟାସରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 111

ततस्तु भोजनं तेषां यद्भविष्यति भूतले । तद्वक्ष्यामि स्थिरो भूत्वा शृणु देवप्रपूजक

ତାପରେ ପୃଥିବୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯେ ଭୋଜନ ମିଳିବ, ତାହା ମୁଁ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ହୋଇ କହିବି। ହେ ଦେବପ୍ରପୂଜକ, ଶୁଣ।

Verse 112

तुलागते सदादित्ये तैरागत्य धरातले । विहर्तव्यं प्रयत्नेन यावद्वृश्चिकदर्शनम्

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ବୃଶ୍ଚିକ ଦର୍ଶନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବିହାର କରନ୍ତୁ।

Verse 113

तत्र यैर्न कृतं श्राद्धं प्रेतपक्षे नराधमैः । कन्यास्थे वा रवौ यावन्न तुलांतगतिर्भवेत्

ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରେତପକ୍ଷରେ ଯେ ନରାଧମମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାର ଅନ୍ତକୁ ନ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ସେହି ଦଶାରେ ରହନ୍ତି।

Verse 114

ज्वररूपैस्तदंगस्थैर्भक्ष्यमन्नं पृथग्विधम् । ममादेशादसंदिग्धं मासमेकं निशाचरैः

ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ବସି ଜ୍ୱରରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ନିଶାଚରମାନେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାନାପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ।

Verse 115

विधिहीनं च यैर्दत्तं भुक्तं च विधिवर्जितम् । श्राद्धं वा मानुषैः सेव्या ज्वररूपैश्च ते सदा

ଯେମାନେ ବିଧିହୀନ ଦାନ କରନ୍ତି, ବିଧିବର୍ଜିତ ଭାବେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ଅବିଧିରେ ସେବନ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ଜ୍ୱରରୂପ କ୍ଲେଶ ସଦା ସଙ୍ଗ ଦେଇଥାଏ।

Verse 116

एवं वाच्यास्त्वया सर्वे प्रेतास्ते मद्वचोऽखिलम् । तस्मादागत्य कुर्वंतु कार्तिके मासि मद्वचः

ଏହିପରି ତୁମେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରେତଙ୍କୁ ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନ କହିଦେବ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଆସି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମୋର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 117

तथा दूत त्वया वाच्यो मम वाक्याद्विभीषणः । प्रमादाद्यन्मया प्रोक्तं परुषं वचनं तव

ତଥା ହେ ଦୂତ, ମୋର ବଚନରୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହ—ଅସାବଧାନତାବଶତଃ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ କଠୋର ବଚନ କହିଥିଲି।

Verse 118

जानाम्यहं महाभाग न तेऽस्ति विकृतिः क्वचित् । परिक्लिष्टं जनं दृष्ट्वा मयैतद्व्याहृतं वचः

ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଜାଣେ ଯେ ତୁମର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନାହିଁ; କ୍ଲେଶିତ ଜନକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଏହି ବଚନ କହିଥିଲି।

Verse 119

राक्षसेन्द्रे स्थिते भूमौ त्वयि जानाम्यहं सदा । तिष्ठते जनको मह्यं रामः शस्त्रभृतां वरः

ହେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ, ମୁଁ ସଦା ଜାଣେ—ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ମୋ ପାଇଁ ପିତୃସଦୃଶ ରକ୍ଷକ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି।

Verse 120

एवमुक्त्वा ततो दूतं पूजया मास राघवः । वस्त्रैर्बहुविधै रत्नैर्नद्युत्थैश्च पृथग्विधैः

ଏପରି କହି ରାଘବ ସେହି ଦୂତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଅନେକ ପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ର ଓ ନଦୀରୁ ମିଳିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।

Verse 121

विभीषणकृते पश्चात्प्रेषयामास राघवः । ढौकनीयान्यनेकानि यानि संति च तत्र वै

ପରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ରାଘବ ସେଠାରେ ଯାହା ଯାହା ଥିଲା, ସେହି ସମସ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଉପହାର ପଠାଇଲେ।

Verse 122

सूत उवाच । एवं स सुखसंयुक्तान्कृत्वा सर्वान्द्विजोत्तमान् । एतत्सर्वं ददौ पश्चात्तेभ्यो मुक्तादिकं नृपः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସୁଖୀ କରି, ରାଜା ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତା ଆଦି ସହ ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ କଲେ।

Verse 123

ढौकनीयं तथाऽयातं तल्लंकायाः पृथग्विधम् । शासनानि तथान्यानि गजाश्वसहितानि च

ଲଙ୍କାରୁ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଆସିଲା; ଏହା ସହ ଅନ୍ୟ ଦାନପତ୍ର ଓ ଅନୁଦାନ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା, ଏବଂ ସେଥିରେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 124

पत्तनानि विचित्राणि ग्रामाणि नगराणि च । यच्चान्यद्वांछितं येन तद्दत्तं तेन तस्य वै

ସେ ବିଚିତ୍ର ପଟ୍ଟନ, ଗ୍ରାମ ଓ ନଗର ଦାନ କଲେ। ଯେ ଯାହା ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିଥିଲା, ସେହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ସେ ତାହାକୁ ଦେଇଦେଲେ।

Verse 125

ततः कुशेश्वरं देवं विधाय च लवेश्वरम् । स्वां तनुं च महाभागौ भ्रातरौ तौ रघूत्तमौ

ତାପରେ ରଘୁବଂଶର ସେଇ ଦୁଇ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭ୍ରାତା—ରଘୂତ୍ତମ—କୁଶେଶ୍ୱର ଦେବ ଓ ଲବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଯେନେକି ସେଠାରେ ନିଜ ଦେହସ୍ୱରୂପ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଦେଲେ।

Verse 126

निवेद्य ब्राह्मणेन्द्राणां कृत्वा वृत्तिं यथोचिताम् । अयोध्यां नगरीं तूर्णं कृतकृत्यौ विनिर्गतौ

ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ନିବେଦନ କରି ଓ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ଜୀବିକା-ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସେଇ ଦୁଇଜଣ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 495

यथा तिलगतं तैलं गूढं तिष्ठति सर्वदा । तथा त्वं सर्व लोकेषु गूढस्तिष्ठसि शंकर

ଯେପରି ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ ସଦା ଗୁପ୍ତ ରହେ, ସେପରି ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଗୁପ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ବିରାଜିତ।