Adhyaya 7

Verse 1

। लोमश उवाच । तदा च ते सुराः सर्व ऋषयोपि भयान्विताः । ईडिरे लिंगमैशं च ब्रह्माद्या ज्ञानविह्वलाः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ତାହାକୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । त्वं लिंगरूपी तु महाप्रभावो वेदांतवेद्योसि महात्मरूपि । येनैव सर्वे जगदात्ममूलं कृतं सदानंदपरेण नित्यम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତୁମେ ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବେଦାନ୍ତଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ, ମହାତ୍ମସ୍ୱରୂପ। ସଦାନନ୍ଦପର ଓ ନିତ୍ୟ ତୁମେଇ ପରମାତ୍ମମୂଳ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।

Verse 3

त्वं साक्षी सर्वलोकानां हर्ता त्वं च विचक्षणः । रक्षणोसि महादेव भैरवोसि जगत्पते

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ; ତୁମେ ସଂହାରକ ଓ ବିବେକୀ। ହେ ମହାଦେବ, ତୁମେ ରକ୍ଷକ; ହେ ଜଗତ୍ପତି, ତୁମେ ଭୈରବ।

Verse 4

त्वया लिंगस्वरूपेण व्याप्तमेतज्जगत्त्रयम् । क्षुद्राश्चैव वयं नाथ मायामोहितचेतसः

ହେ ନାଥ, ତୁମ ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପରେ ଏହି ତ୍ରିଲୋକ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ; କିନ୍ତୁ ଆମେ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଆମ ଚେତନା ମାୟାରେ ମୋହିତ।

Verse 5

अहं सुराऽसुराः सर्वे यक्षगंधर्वराक्षसाः । पन्नगाश्च पिशाचाश्च तथा विद्याधरा ह्यमी

ମୁଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବ-ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ; ନାଗ, ପିଶାଚ ଏବଂ ଏହି ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 6

त्वंहि विश्वसृजां स्रष्टा त्वं हि देवो जगत्पतिः । कर्ता त्वं भुवनस्यास्य त्वं हर्ता पुरुषः परः

ତୁମେ ହିଁ ବିଶ୍ୱସୃଜକମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସ୍ରଷ୍ଟା; ତୁମେ ହିଁ ଦେବ, ଜଗତ୍‌ପତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନର କର୍ତ୍ତା ତୁମେ, ଏବଂ ସଂହାରକ ମଧ୍ୟ—ତୁମେ ପରମ ପୁରୁଷ।

Verse 7

त्राह्यस्माकं महादेव देवदेव नमोऽस्तु ते । एवं स्तुतो हि वै धात्रा लिंगरूपी महेश्वरः

ହେ ମହାଦେବ, ହେ ଦେବଦେବ! ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ଧାତୃ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ମହେଶ୍ୱର ସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 8

ऋषयः स्तोतुकामास्ते महेश्वरमकल्मषम् । अस्तुवन्गीर्भिरग्र्याभिः श्रुतिगीताभिरादृताः

ସେଇ ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ନିର୍ମଳ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି କଲେ—ଶ୍ରୁତିଗୀତ ପରି ଆଦର ସହ।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अज्ञानिनो वयं कामान्न विंदामोऽस्य संस्थितिम् । त्वं ह्यात्मा परमात्मा च प्रकृतिस्त्वं विभाविनी

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ଅଜ୍ଞାନୀ; କାମନାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଏହାର ସତ୍ୟ ସ୍ଥିତି ଜାଣୁନାହିଁ। ତୁମେ ହିଁ ଆତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମା; ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରକାଶକାରିଣୀ ପ୍ରକୃତି-ଶକ୍ତି।

Verse 10

त्वमेव माता च पिता त्वमेव त्वमेव बंधुश्च सखा त्वमे । त्वमीश्वरो वेदविदेकरूपो महानुभावैः परिचिंत्यमानः

ତୁମେ ହିଁ ମାତା ଓ ପିତା; ତୁମେ ହିଁ ବନ୍ଧୁ ଓ ସଖା। ତୁମେ ହିଁ ଈଶ୍ୱର—ବେଦଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ, ଏକରୂପ—ମହାନୁଭାବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସଦା ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି।

Verse 11

त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । सर्वं भवति यस्मात्त्वत्तस्मात्सर्वोऽसि नित्यदा

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା—ଏକ; ଯେପରି ଅନେକ ଇନ୍ଧନରେ ଏକେ ଜ୍ୟୋତି। ସବୁ କିଛି ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେଣୁ ତୁମେ ନିତ୍ୟ ସର୍ବରୂପେ ସର୍ବତ୍ର ବିରାଜମାନ।

Verse 12

यस्माच्च संभवत्येतत्तस्माच्छंभुरिति प्रभुः

ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହିହେତୁ ପ୍ରଭୁ ‘ଶମ୍ଭୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 13

त्वत्पादपंकजं प्राप्ता वयं सर्वे सुरादयः । ऋषयो देवगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः

ଆମେ ସମସ୍ତେ—ସୁରମାନେ ଆଦି—ତୁମ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ; ଋଷି, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 14

तस्माच्च कृपया शंभो पाह्यस्माञ्जगतः पते

ଏହେତୁ ହେ ଶମ୍ଭୁ, କୃପାକରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଜଗତ୍ପତି।

Verse 15

महादेव उवाच । श्रृणुध्वं तु वचो मेऽद्य क्रियतां च त्वरान्वितैः । विष्णुं सर्वे प्रार्थयंतु त्वरितेन तपोधनाः

ମହାଦେବ କହିଲେ—ଆଜି ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତ୍ୱରାସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ହେ ତପୋଧନମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର।

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शंकरस्य महात्मनः । विष्णुं सर्वे नमस्कृत्य ईडिरे च तदा सुराः

ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାପରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 17

देव ऊचुः । विद्याधराः सुरगणा ऋषयश्च सर्वे त्रातास्त्वयाद्य सकलाजगदेकबंधो । तद्वत्कृपाकरजनान्परिपालयाद्य त्रैलोक्यनाथ जगदीश जगन्निवास

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ସକଳ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ! ବିଦ୍ୟାଧର, ସୁରଗଣ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷି ଆଜି ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଛ। ସେହିପରି, ହେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ, ଜଗଦୀଶ, ଜଗନ୍ନିବାସ! କୃପାଶୀଳ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏବେ ପରିପାଳନ-ରକ୍ଷା କର।

Verse 18

प्रहस्य भगवन्विष्णुरुवाचेदं वचस्तदा । दैत्यैः प्रपीडिता यूयं रक्षिताश्च पुरा मया

ତେବେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହସି କହିଲେ—ତୁମେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଥିଲ; ପୂର୍ବେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି।

Verse 19

अद्यैव भयमुत्पन्नं लिंगादस्माच्चिरंतनम् । न शक्यते मया त्रातुमस्माल्लिंगभयात्सुराः

ଆଜି ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ଏକ ପୁରାତନ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ଲିଙ୍ଗଭୟରୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 20

अच्युतेनैवमुक्तास्ते देवा श्चिंतान्विताभवन् । तदा नभोगता वाणी उवाचाश्वास्य वै सुरान्

ଅଚ୍ୟୁତ ଏପରି କହିବାରୁ ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ତେବେ ଆକାଶବାଣୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲା।

Verse 21

एतल्लिंगं संवृणुष्व पूजनाय जनार्दन । पिंडिभूत्वा महाबाहो रक्षस्व सचराचरम् । तथेति मत्वा बगवान्वीरभद्रोऽभ्यपूजयत्

ହେ ଜନାର୍ଦନ! ପୂଜାର୍ଥେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଆବୃତ କର। ହେ ମହାବାହୋ! ପିଣ୍ଡୀ-ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏମିତି ନିଶ୍ଚୟ କରି ଭଗବାନ ବୀରଭଦ୍ର ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ।

Verse 22

ब्रह्मादिभः सुरगणैः सहितैस्तदानीं संपूजितः शिवविधानरतो महात्मा । स्रवीरभद्रः शशिशेखरोऽसौ शिवप्रियो रुद्रसमस्त्रिलोक्याम्

ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଗଣ ସହିତ, ଶିବବିଧାନରେ ରତ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜା କରାଗଲା। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଶିବପ୍ରିୟ ସେଇ ବୀରଭଦ୍ର ତ୍ରିଲୋକରେ ରୁଦ୍ରସମ ଥିଲେ।

Verse 23

लिंगस्यार्चनयुक्तोऽसौ वीरभद्रोऽभवत्तदा । तद्रूपस्यैव लिंगस्य येन सर्वमिदं जगत्

ସେତେବେଳେ ବୀରଭଦ୍ର ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ—ସେଇ ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ ପାଏ।

Verse 24

उद्भाति स्थितिमाप्नोति तथा विलयमेति च । तल्लिंगं लिंगमित्याहुर्लयनात्तत्त्ववित्तमाः

ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସ୍ଥିତିକୁ ପାଏ, ଏବଂ ଲୟକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ। ତେଣୁ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ତାକୁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ କହନ୍ତି; କାରଣ ଲୟକାଳେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ କରେ।

Verse 25

ब्रह्माण्डागोलकैर्व्याप्तं तथा रुद्राक्षभूषितम् । तथा लिंगं महज्जातं सर्वेषां दुरतिक्रमम्

ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୋଳକମାନେ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା। ସେ ଲିଙ୍ଗ ମହାନ୍ ରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁରତିକ୍ରମ୍ୟ।

Verse 26

तदा सर्वेऽथ विबुधा ऋषो वै महाप्रभाः । तुष्टुवुश्च महालिंगं वेदावादैः पृथक्पृथक्

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବେଦବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ମହାଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 27

अणोरणीयांस्त्वं देव तथा त्वं महतो महान् । तस्मात्त्वया विधातव्यं सर्वैषां लिंगपूजनम्

ହେ ଦେବ! ତୁମେ ଅଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏବଂ ମହତ୍ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହାନ; ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ବିଧାନ ତୁମେ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

तदानीमेव सर्वेण लिंगं च बहुशः कृतम् । सत्ये ब्रह्मेश्वरं लिंगं वैकुण्ठे च सदाशिवः

ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ନାନା ରୂପରେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ସତ୍ୟରେ (ସତ୍ୟଲୋକ/ସତ୍ୟଯୁଗରେ) ଲିଙ୍ଗ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ଥିଲା, ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠରେ (ତାହା) ସଦାଶିବ ଥିଲେ।

Verse 29

अमरावत्यां सुप्रतिष्ठममरेश्वरसंज्ञकम् । वरुणेश्वरं च वारुण्यां याम्यां कालेश्वरं प्रभुम्

ଅମରାବତୀରେ ‘ଅମରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ (ଲିଙ୍ଗ) ଅଛି; ବରୁଣ ଦିଗରେ ବରୁଣେଶ୍ୱର, ଏବଂ ଯମ ଦିଗରେ (ଦକ୍ଷିଣରେ) ପ୍ରଭୁ କାଲେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।

Verse 30

नैरृतेश्वरं च नैरृत्यां वायव्यां पावनेश्वरम् । केदारं मृत्युलोके च तथैव अमरेस्वरम्

ନୈଋତ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ନୈଋତେଶ୍ୱର, ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ପାବନେଶ୍ୱର; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ (ପୃଥିବୀରେ) କେଦାର ଓ ସେହିପରି ଅମରେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।

Verse 31

ओंकारं नर्मदायां च महाकालं तथैव च । काश्यां विश्वेश्वरं देवं प्रयागे ललितेश्वरम्

ନର୍ମଦା ତଟେ ଓଂକାରେଶ୍ୱର, ତଥା ମହାକାଳ। କାଶୀରେ ଦେବ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ପ୍ରୟାଗେ ଲଲିତେଶ୍ୱର।

Verse 32

त्रियम्बकं ब्रह्मगिरौ कलौ भद्रेश्वरं तथा । द्राक्षारामेश्वरं लिंगं गंगासागरसंगमे

ବ୍ରହ୍ମଗିରିରେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, କୋଲରେ ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର। ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମେ ‘ଦ୍ରାକ୍ଷାରାମେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି।

Verse 33

सौराष्ट्रे च तथा लिंगं सोमेश्वरमिति स्मृतम् । तथा सर्वेश्वरं विन्ध्ये श्रीशैले शिखरेश्वरम् । कान्त्यामल्लालनाथं च सिंहनाथं च सिंगले

ସୌରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଲିଙ୍ଗ ‘ସୋମେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ବିନ୍ଧ୍ୟେ ‘ସର୍ବେଶ୍ୱର’, ଶ୍ରୀଶୈଳେ ‘ଶିଖରେଶ୍ୱର’। କାନ୍ତ୍ୟାରେ ‘ମଲ୍ଲାଲନାଥ’ ଏବଂ ସିଙ୍ଗଲେ ‘ସିଂହନାଥ’।

Verse 34

विरूपाक्षं तथा लिंगं कोटिशङ्करमेव च । त्रिपुरान्तकं भीमेशममरेश्वरमेव च

ବିରୂପାକ୍ଷ ଲିଙ୍ଗ, ତଥା କୋଟିଶଙ୍କର; ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ଭୀମେଶ ଏବଂ ଅମରେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ (ଅଛନ୍ତି)।

Verse 35

भोगेश्वरं च पाताले हाटकेश्वरमेव च । एवमादीन्यनेकानि लिंगानि भुवनत्रये । स्थापितानि तदा देवैर्विश्वोपकृतिहेतवे

ପାତାଳରେ ଭୋଗେଶ୍ୱର ଏବଂ ହାଟକେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ତ୍ରିଭୁବନରେ ଦେବମାନେ ବିଶ୍ୱହିତାର୍ଥେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

Verse 36

लिंगेशैश्च तथा सर्वैः पूर्णमासीज्जगत्त्रयम् । तथा च वीरभद्रांशाः पूजार्थममरैः कृताः

ସେ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକ ପବିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏବଂ ପୂଜାର୍ଥେ ଅମରମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ କଲେ।

Verse 37

तत्र विंशतिसंस्कारास्तेषामष्टाधिकाभवन् । कथिताः शंकरेणैव लिंगस्याचनसूचकाः

ସେଠାରେ ବିଶଟି ସଂସ୍କାର କଥିତ ହେଲା; ପରେ ଆଉ ଆଠ ଯୋଗ ହୋଇ ସମୁଦାୟ ଅଠାଇଶ ହେଲା। ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନର ଯଥାବିଧି ସୂଚକ ଭାବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱୟଂ ଶଙ୍କର ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 38

संति रुद्रेण कथिताः शिवधर्मा सनातनाः । वीरभद्रो यथा रुद्रस्तथान्ये गुरवः स्मृताः

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ସନାତନ ଶିବଧର୍ମମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଯେପରି ବୀରଭଦ୍ର ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 39

गुरोर्जाताश्च गुरवो विख्याता भुवनत्रये । लिंगस्य महिमान तु नन्दी जानाति तत्त्वतः

ଆଦିଗୁରୁଠାରୁ ଗୁରୁପରମ୍ପରା ଜନ୍ମି ତ୍ରିଭୁବନରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଶିବଲିଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱମୟ ମହିମାକୁ ନନ୍ଦୀ ମାତ୍ର ଯଥାର୍ଥ ଜାଣେ।

Verse 40

तथा स्कन्दो हि भगवान्न्ये ते नामधारकाः । यथोक्ताः शिवधरमा हि नन्दिना परिकीर्त्तिताः

ସେପରି ଭଗବାନ ସ୍କନ୍ଦ ହିଁ ପ୍ରକୃତ; ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ନାମଧାରୀ। ଯଥୋକ୍ତ ଶିବଧର୍ମମାନେ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ହୋଇଛି।

Verse 41

शैलादेन महाभागा विचित्रा लिंगधारकाः । शवस्योपरि लिंगं च ध्रियते च पुरातनैः

ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ! ଶୈଲାଦ ଅଦ୍ଭୁତ ଲିଙ୍ଗଧାରକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ପୁରାତନ ପରମ୍ପରାରେ ଶବ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରାଯାଏ।

Verse 42

लिंगेन सह पञ्चत्वं लिंगेन सह जीवितम् । एते धर्माः सुप्रतिष्ठाः शैलादेन प्रतिष्ठिताः

ଲିଙ୍ଗ ସହିତ ପଞ୍ଚତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁ) ଓ ଲିଙ୍ଗ ସହିତ ଜୀବନ; ଏହି ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୈଲାଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 43

धर्मः पाशुपतः श्रेष्ठः स्कन्देन प्रतिपालितः

ପାଶୁପତ ଧର୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହାକୁ ସ୍କନ୍ଦ ରକ୍ଷା କରି ପାଳନ କଲେ।

Verse 44

शुद्धा पञ्चाक्षरी विद्या प्रासादी तदनन्तरम् । षडक्षरी तथा विद्या प्रासादस्य च दीपिका

ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା ଆସିଲା, ଯାହା ପ୍ରାସାଦ ପରି କୃପା ପ୍ରଦାନ କରେ; ଏବଂ ଷଡକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା—ସେହି ପ୍ରାସାଦରୂପ ଅନୁଭୂତିକୁ ଦୀପିକା ପରି ଆଲୋକିତ କରେ।

Verse 45

स्कन्दात्तत्समनुप्राप्तमगस्त्येन महात्मना । पश्चादाचार्यभेदेन ह्यागमा बहवोऽभवन्

ସେହି ଉପଦେଶ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ପରେ ଆଚାର୍ୟଭେଦ ହେତୁ ଅନେକ ଆଗମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 46

किं तु वै बहुनोक्तेन श्वि इत्यक्षरद्वयम् । उच्चारयंति स नित्यं ते रुद्रा नात्र संशयः

ବହୁ କଥା କହିବାର କି ଆବଶ୍ୟକ? ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ‘ଶ୍ୱି’ ଏହି ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 47

सतां मार्गं पुरस्कृत्य ये सर्वे ते पुरांतकाः । वीरा माहेश्वराज्ञेयाः पापक्षयकरा नृणाम्

ସତ୍ଜନଙ୍କ ମାର୍ଗକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଯେମାନେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ‘ପୁରାନ୍ତକ’; ସେମାନେ ମାହେଶ୍ୱର ବୀର ଭାବେ ଜ୍ଞେୟ, ନରମାନଙ୍କ ପାପକ୍ଷୟକାରୀ।

Verse 48

प्रसंगेनानुपंक्षेण श्रद्वया च यदृच्छया । शिवभक्तिं प्रकुर्वन्ति ये वै ते यांति सद्गतिम्

ସଙ୍ଗତିରେ, ଅଳ୍ପ ସୁଯୋଗରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କିମ୍ବା ଯାଦୃଚ୍ଛିକ ଭାବେ—ଯେମାନେ ଶିବଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସଦ୍ଗତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 49

श्रृणुध्वं कथयामीह इतिहासं पुरातनम् । कृतं शिवालयं यच्च पतंग्या मार्जनं पुरा

ଶୁଣ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହୁଛି—ପୂର୍ବେ ଏକ ଛୋଟ ପକ୍ଷୀ ଶିବାଳୟର ମାର୍ଜନ (ପରିଷ୍କାର) କରିଥିଲା କିପରି।

Verse 50

आगता भक्षणार्थं हि नैवेद्यं केन चार्पितम् । मार्जनं रजस्तस्याः पक्षाभ्यामभवत्पुरा

ସେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆସିଥିଲା; ସେଠାରେ କେହି ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବେ ତାହାର ପକ୍ଷଦ୍ୱୟରେ ସେଠାର ଧୂଳି ମାର୍ଜିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 51

तेन कर्मविपाकेन उत्तमं स्वर्गमागता । भुक्त्वा स्वर्गसुखं चोग्रं पुनः संसारमागता

ସେହି କର୍ମର ବିପାକରେ ସେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ତୀବ୍ର ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଭୋଗ କରି ପୁନଃ ସଂସାରକୁ ଫେରିଲା।

Verse 52

काशिराजसुता जाता सुन्दरीनाम विश्रुता । पूर्वाभ्यासाच्च कल्याणी बभूव परमा सती

ସେ କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ‘ସୁନ୍ଦରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ପୂର୍ବାଭ୍ୟାସର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ କଲ୍ୟାଣୀ ପରମ ସତୀ ହେଲା।

Verse 53

उषस्युषसि तन्वंगी शिवद्वाररता सदा । संमार्जनं च कुरुते भक्त्या परमया युता

ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ସେ ସୁକୋମଳାଙ୍ଗୀ କନ୍ୟା, ସଦା ଶିବଦ୍ୱାରରେ ରତ ହୋଇ, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଝାଡ଼ୁ ଦେଇ ସଫା କରୁଥିଲା।

Verse 54

स्वयमेव तदा देवी सुन्दरी राजकन्यका । तथाभूतां च तां दृष्ट्वा ऋषिरुद्दालकोऽब्रवीत्

ସେତେବେଳେ ରାଜକନ୍ୟା ଦେବୀ ସୁନ୍ଦରୀ ସେ ସବୁ କାମ ନିଜେଇ କଲା। ତାକୁ ସେପରି କରୁଥିବା ଦେଖି ଋଷି ଉଦ୍ଦାଲକ କହିଲେ।

Verse 55

सुकुमारी सती बाले स्वयमेव कथं शुभे । संमार्जनं च कुरुषे कन्यके त्वं शुचिस्मिते

“ହେ ସୁକୁମାରୀ, ସତୀ ବାଳେ, ହେ ଶୁଭେ! ତୁମେ ନିଜେ କିପରି ଝାଡ଼ୁ ଦେଇ ସଫା କରୁଛ, ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ କନ୍ୟେ?”

Verse 56

दासी दास्यश्च बहवः संति देवि तवाग्रतः । तवाज्ञया करिष्यंति सर्वं संमार्जनादिकम्

ହେ ଦେବୀ! ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନେକ ଦାସୀ ଓ ପରିଚାରିକା ଉପସ୍ଥିତ। ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ଝାଡ଼ୁଦେବା ଆଦି ସମସ୍ତ କାମ କରିବେ।

Verse 57

ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्येदमुवाच ह

ଋଷିଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ହସିଲେ ଏବଂ ପରେ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 58

शिवसेवां प्रकुर्वाणाः शिवभक्तिपुरस्कृताः । ये नराश्चैव नार्य्यश्च शिवलोकं व्रजंति वै

ଯେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଶିବଭକ୍ତିକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଶିବସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 59

संमार्जनं च पाणिभ्यां पद्भ्यां यानं शिवालये । तस्मान्मया च क्रियते संमार्जनमतंद्रितम्

ମୁଁ ହାତରେ ଝାଡ଼ୁଦେଉଛି ଏବଂ ପାଦରେ ଶିବାଳୟକୁ ଯାଉଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜେ ଅଳସତା ବିନା ଏହି ସଂମାର୍ଜନ କରୁଛି।

Verse 60

अन्यत्किञ्चिन्न जानामि एकं संमार्जनं विना । ऋषिस्तद्वचनं श्रुत्वा मनसा च विमृश्य हि

‘ଏହି ଏକ ସଂମାର୍ଜନ ଛଡ଼ା ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣେନି।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଋଷି ମନରେ ଭାବିଲେ।

Verse 61

अनया किं कृतं पूर्वं केयं कस्य प्रसादतः । तदा ज्ञानं च ऋषिणा तत्सर्वं ज्ञानचक्षुषा । विस्मयेन समाविष्टस्तूष्णींभूतोऽभवत्तदा

“ଏହି ନାରୀ ପୂର୍ବେ କ’ଣ କରିଛି? ଏ କିଏ, ଏବଂ କାହାର ପ୍ରସାଦରୁ ଏହା?” ତେବେ ଋଷି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ସବୁ ଜାଣିଲେ; ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେହି କ୍ଷଣେ ମୌନ ହେଲେ।

Verse 62

सविस्मयोऽभूदथ तद्विदित्वा उद्दालको ज्ञानवतां वरिष्ठः । शिवप्रभावं मनसा विचिंत्य ज्ञानात्परं बोधमवाप शांतः

ଏହା ଜାଣି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଦାଲକ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ମନେ ଶିବପ୍ରଭାବକୁ ଚିନ୍ତନ କରି, ଜ୍ଞାନାତୀତ ବୋଧ ପାଇ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।