Adhyaya 34

Verse 1

लोमश उवाच । राज्यं चकार कैलास दवदवा जगत्पतिः । गणैः समेतो बहुभिर्वीरभद्रान्वितो महान्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଜଗତ୍ପତି ମହାଦେବ କୈଲାସରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ସେ ଅନେକ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ମହାନ ବୀରଭଦ୍ର ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 2

ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह । ब्रह्मा यस्य स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्यवदास्थितः

ରୁଦ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ବିରାଜିତ ଥିଲେ; ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ତୁତିରେ ତତ୍ପର ଥାଆନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସେବକ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Verse 3

इंद्रो देवगणैः सार्द्धं सेवाधर्मपरोऽभवत् । यस्य च्छत्रधरश्चंद्रो वायुश्चामरधृक्तथा

ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ସେବାଧର୍ମରେ ପରାୟଣ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜଛତ୍ର ଧରିଲେ, ବାୟୁ ଚାମର ବହିଲେ।

Verse 4

सूपान्नकर्ता सततं जातवदा निरन्तरम् । गंधर्वा गायका यस्य स्तावकाश्च पिनाकिनः

ଜାତବେଦା (ଅଗ୍ନି) ନିରନ୍ତର ସୁପାକ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାୟକ ଥିଲେ, ପିନାକଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସ୍ତାବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 5

विद्याधराश्च बहवस्तथा चाप्सरसां गणाः । ननृतुश्चाग्रगा यस्य सोऽसौ कैलासपर्वते

ବହୁ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ଦଳ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ସେ କୈଲାସ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିଲେ।

Verse 6

पुत्रैर्गणेशस्कंदाद्यैस्तथा गिरिजया सह । राज्यं प्रतापिभिश्चक्रेऽशंकश्चंक्रमणेन च

ଗଣେଶ, ସ୍କନ୍ଦ ଆଦି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) ସହିତ ସେ ପ୍ରତାପମୟ ରାଜ୍ୟ କଲେ; ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 7

येनांधको महा दैत्यः स देवानामरिर्महान् । दुष्टो विद्धस्त्रिशूलेन गगने स्थापितश्चिरम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ମହାଶତ୍ରୁ ମହାଦୈତ୍ୟ ଅନ୍ଧକ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲା; ସେଇ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆକାଶରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଗଲା।

Verse 8

हत्वा गजासुरं येन उत्कृत्त्य चर्म वै कृतम् । चिरं प्रावरणं दिव्यं तथा त्रिपुरदीपनम् । विष्णुना पाल्यभूतेन रेजे सर्वांगसुन्दरः

ଯେନ ଗଜାସୁର ବଧ ହେଲା, ତାହାର ଚର୍ମ ଉତ୍କୃତ୍ୟ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ଧାରଣଯୋଗ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାବରଣ ତିଆରି କଲେ; ଏବଂ ତ୍ରିପୁରଦାହ ମଧ୍ୟ ସାଧିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଯେନେ ରକ୍ଷକ-ସେବକ ହୋଇ ସହିତ ଥିଲେ, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର ପ୍ରଭୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 9

तं द्रष्टुकामो भगवान्नारदो दिव्य र्शनः । ययौ च पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपांडुरम्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନସମ୍ପନ୍ନ ଭଗବାନ୍ ନାରଦ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସକୁ ଗଲେ—ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପାଣ୍ଡୁର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 10

सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम् । कर्पूरगौरं च तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम् । नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्

ପରମ ସୁଧାରେ ମଧ୍ୟ ସେବିତ ସେଇ ପରମାଦ୍ଭୁତ ଧାମକୁ ଦେଖି, କର୍ପୂର-ଗୌର ଅତିମହାବଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ନାରଦ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଗନ୍ଧମାଦନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 11

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम् । गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्

ସେଠା ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକରେ ସୁଶୋଭିତ, ଏବଂ ଗାନ କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ପୂରିତ—ମହାପ୍ରଭାମୟ ଥିଲା।

Verse 12

कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः । घनच्छायासू तास्वेव विशिष्टा कामधेनवः

ସେଠାରେ ଅନେକ କଳ୍ପଦ୍ରୁମ ଲତାଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଘନଛାୟା ଉପବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାନଦାୟିନୀ ବିଶିଷ୍ଟ କାମଧେନୁମାନେ ଥିଲେ।

Verse 13

पारिजातवनामोदलंपटा बहवोऽलयः । कलहंसाश्च बहवः क्रीडमानाः सरस्तु च

ପାରିଜାତ ବନର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଅନେକ ନିବାସସ୍ଥାନ ସୁବାସିତ ଥିଲା; ସରୋବରମାନେ ଅନେକ କଲହଂସ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ।

Verse 14

शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा । पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः

ସେଠାରେ ମୟୂରମାନେ ହର୍ଷରେ ଉଚ୍ଚ କେକାରବ କଲେ; ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରରେ ମଧୁର ଗାନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଉଲ୍ଲାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

Verse 15

करिणः करिणीभिश्च मोदमानाः सुवर्चसः । सिंहास्तथा गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः

ହାତୀମାନେ ହାତିଣୀମାନଙ୍କ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ସିଂହମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସୌହାର୍ଦ୍ୟରେ ମିଶିଥିଲେ।

Verse 16

वृषभा नंदिमुख्याश्च रेभमाना निरन्तरम् । देवद्रुमाश्च बहवस्तथा चंदनवाटिकाः

ବୃଷଭମାନେ—ନନ୍ଦୀ ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ—ନିରନ୍ତର ରେଭା କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନେକ ଦେବଦ୍ରୁମ ଓ ଚନ୍ଦନ ବାଟିକା ଥିଲା।

Verse 17

नागपुंनागबकुलाश्चंपका नागकेसराः । तथा च वनजंब्वश्च तथा कनककेतकाः

ସେଠାରେ ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ ଓ ନାଗକେସର ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ; ଏହାସହ ବନଜାମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ କେତକୀ ଉଦ୍ଭିଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 18

कह्लाराः करवीरिश्च कुमुदानि ह्यनेकशः । मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा

ସେଠାରେ କହ୍ଲାର ପଦ୍ମ, କରବୀର (କନେର) ଏବଂ ଅନେକ କୁମୁଦ ଜଳକମଳ ଥିଲା; ତଥା ମନ୍ଦାର, ବଦରୀ, କ୍ରମୁକ (ସୁପାରି) ଓ ପାଟଲା ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 19

तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराह्यमी । ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः । आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे

ସେହିପରି ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ, ଯେମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୋଷ ଦେଉଥିଲେ। ଏକ ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଦ୍ରୁମ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ଦେଖାଗଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନେକ ଆରାମ ଯେନେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇଥିଲା।

Verse 20

गगनान्निस्सृतः सद्यो गंगौघः परमाद्भुतः । पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते

ଆକାଶରୁ ନିଷ୍ସୃତ ଗଙ୍ଗାର ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରବାହ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେହି ପର୍ବତର ସୁଶୋଭିତ ଶିଖର ଉପରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 21

कूपो हि पयसां ये न पवित्रं वर्तते जगत् । सोपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना

ଯେ ଜଳକୂପ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ୍ ଧାରିତ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେହି କୂପଟି ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଧା ଭାବେ ଦେଖାଗଲା।

Verse 22

सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना । नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ପରମ ବିଶେଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ କିଛି ଦ୍ୱିଧାଭୂତ ହୋଇଥିବା ପରି ପ୍ରତୀତ ହେଲା।

Verse 23

एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः । त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः

ଏଭଳି ଦେଖି ଭଗବାନ ଋଷି ନାରଦ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଗଲେ, କେବଳ ଶିବଦର୍ଶନରେ ତତ୍ପର ହୋଇ।

Verse 24

यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च । द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा

ଦ୍ୱାରରେ ଦାଁଡି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ସେଠାରେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 25

नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा । अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः

ନାରଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଶିବଦର୍ଶନର ଲାଲସାରେ ମୁଁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 26

तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च । अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत्

“ଏହେତୁ ଶିବଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେବା ଉଚିତ।” କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।

Verse 27

ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा । कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः

ତାପରେ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ସେ ନିରବ ହେଲେ; ସେଇ ଦୁଇଜଣ କୃତ୍ରିମ ବୋଲି ଜାଣି ମହାମନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 28

तथान्ये तत्सरूपाश्च दृष्टास्तेन महात्मना । ऋषिः प्रणमितस्तैश्च नारदो भगवान्मु

ସେହିପରି ସେଇ ମହାତ୍ମା ସମାନ ସ୍ୱରୂପଧାରୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଗବାନ ଋଷି ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 29

एवमादीन्यनेकानि आश्चर्याणि ददर्श सः । ददर्शाथ च सुव्यक्तं त्र्यंबकं गिरिजान्वितम्

ଏହିପରି ସେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ପରେ ଗିରିଜାସହିତ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 30

अर्धासनगता साध्वी शंकरस्य महात्मनः । तनया गिरिराज्य यया व्याप्तं जगत्त्रयम्

ସେ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆସନର ଅର୍ଧଭାଗରେ ଉପବିଷ୍ଟା ସାଧ୍ବୀ—ଗିରିରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା—ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 31

गौरी सितेक्षणा बाला तन्वंगी चारुलोचना । यया रूपी कृतः शम्भुरुपादेयः कृतो महान्

ସେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଗୌରବର୍ଣ୍ଣା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳନେତ୍ରା, ଯୁବତୀ, ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ, ଚାରୁଲୋଚନା—ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁ ସାକାର ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ଏବଂ ମହାଦେବ ଉପାସନାର ପରମ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 32

निर्विकानि विकारैश्च बहुभिर्विकलीकृतः । अर्द्धागलग्ना सा देवी दृष्टा तेन शिवस्य च

ସେ ନିର୍ବିକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ଭାବବିକାରରେ ଯେନେ ବିକାରଯୁକ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହେଲେ; ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗରୂପେ ଯୁକ୍ତ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେଖିଲେ।

Verse 33

नारदेन तथा शम्भुर्दृष्टस्त्रिभुवनेश्वरः । शुद्धचामी करप्रख्यः सेव्यमानः सुरासुरैः

ଏହିପରି ନାରଦ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ—ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ସେବିତ।

Verse 34

शंखेन भोगिवर्येण सेवितं चांघ्रिपंकजम् । धृतराष्ट्रेण च तथा तक्षकेण विशेषतः । तथा पद्मेन महा शेषेणापि विशेषतः

ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗ ଶଙ୍ଖ ସେବା କଲା; ଏହିପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ—ବିଶେଷତଃ ତକ୍ଷକ—ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ମହାଶେଷ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ସେବା କଲେ।

Verse 35

अन्यैश्च नागवर्यैश्च सेवितो हि निरंतरंम् । वासुकिः कंठलग्नो हि हारभूतो महाप्रभः

ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସେବା କରୁଥିଲେ; ମହାପ୍ରଭ ବାସୁକି ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଲଗି ହାରରୂପେ ଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 36

कंबलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणभूषितौ । जटामूलगताश्चान्ये महाफणिवरा ह्यमी

କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ସଦା ତାଙ୍କ କାନର ଭୂଷଣ ହୋଇ ଶୋଭିତ ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ମହାଫଣୀ ନାଗଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କ ଜଟାମୂଳରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

Verse 37

अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः । तक्षकः कुलिकः शंखो धृतराष्ट्रो महाप्रभः

ଅନେକ ଜାତିରେ ଘେରାଯାଇ ନାନା ବର୍ଣ୍ଣର ଥିଲେ ସେ ନାଗାଧିପତିମାନେ—ପଦ୍ମ, ତକ୍ଷକ, କୁଲିକ, ଶଙ୍ଖ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର।

Verse 38

पद्मो दंभः सुदंभश्च करालो भीषणस्तथा । एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी

ପଦ୍ମ, ଦମ୍ଭ, ସୁଦମ୍ଭ, କରାଳ ଓ ଭୀଷଣ—ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଘୋର ବିଷଧର ନାଗ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 39

अंगभूता हरस्या सन्पूज्यस्यास्य जगत्त्रये । फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः

ତ୍ରିଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ ହରଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସଦୃଶ ହୋଇ, କେତେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପନ୍ନଗ ଏକମାତ୍ର ଫଣାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 40

फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् । चतुष्क पंचकषट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा

କେତେକଙ୍କର ଦୁଇ ଫଣା, କେତେକଙ୍କର ତିନି; ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାରେ ଚାରି, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ସାତ ଓ ତଦ୍ରୂପ ଆଠ ଫଣା ଥିଲା।

Verse 41

नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ । द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा

କେତେକଙ୍କର ନଅ ଫଣା, କେତେକଙ୍କର ଦଶ; ତଦ୍ରୂପ କେତେକଙ୍କର ଏଗାର; ପୁଣି କେତେକଙ୍କର ବାର, ଅଠାର ଓ ଉଣେଇଶ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 42

चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पंचाशत्कं च षष्टिकम् । सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च

କେତେକଙ୍କର ଚାଳିଶ ଫଣା; କେତେକଙ୍କର ପଚାଶ ଓ ଷାଠି; କେତେକଙ୍କର ସତରି, ଅଶୀ ଏବଂ ତଦ୍ରୂପ ନବ୍ବେ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 43

तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च । अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च

ସେହିପରି ସେଠାରେ ରତ୍ନର ଶତସହସ୍ର, ଅୟୁତ-ପ୍ରୟୁତ, ଅର୍ବୁଦ-ଅର୍ବୁଦ ପରିମାଣ ଥିଲା; ଏବଂ ଶଂଖ-ପରିମିତ ଅର୍ଥାତ୍ ଅଗଣିତ ରତ୍ନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 44

अनंताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः । दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना

ଯାହାଙ୍କର ଫଣା ଅନନ୍ତ, ସେହି ସର୍ପମାନେ ଶିବଙ୍କର ଭୂଷଣ; ସେ ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 45

विद्यावंतोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः । हारभूषणभूतास्ते मणिमंतोऽमितप्रभाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଦ୍ୟାବାନ; ଭୋଗୀ (ନାଗ) ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅତି ଶୋଭିତ—ହାର ଓ ଭୂଷଣରୂପେ, ମଣିମଣ୍ଡିତ, ଅମିତ ପ୍ରଭାଶାଳୀ।

Verse 46

अर्द्धचंद्रांकितो यस्य कपर्द्दस्त्वतिसुंदरः । चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः

ଯାହାଙ୍କର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଜଟାକପର୍ଦ୍ଦରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଅଙ୍କିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଲଲାଟସ୍ଥ ତୃତୀୟ ନେତ୍ରରେ ସେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 47

पंचवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्द्दशभिर्वृतः । तथा मरकतश्यामकंधरोऽतीवसुंदरम्

ମହାଦେବ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ଦଶ ଭୁଜାରେ ଯୁକ୍ତ; ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ-ସ୍କନ୍ଧ ମରକତ-ଶ୍ୟାମ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା।

Verse 48

उरो यस्य विशालं च तथोरुजघनं परम् । चरणद्वयं च रुद्रस्य शोभितं परमं महत्

ତାଙ୍କର ଉରଃସ୍ଥଳ ବିଶାଳ ଥିଲା, ଏବଂ ଜଂଘା ଓ କଟି ପରମ ବଳଶାଳୀ ଥିଲା। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଗଳ ଚରଣ ଅତିମହାନ ଓ ଅପାର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 49

तद्दृष्टं चरणारविंदमतुलं तेजोमयं सुंदरं संध्यारागसुमंगलं च परमं तापापनुत्तिंकरम् । तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलस्पदं सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शंभोः पदं पावनम्

ତେବେ ସେଇ ଅତୁଲ ଚରଣାରବିନ୍ଦର ଦର୍ଶନ ହେଲା—ତେଜୋମୟ, ସୁନ୍ଦର, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଅରୁଣ ରାଗ ପରି ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଏବଂ ତାପ-ଦୁଃଖ ନିବାରକ। ତେଜୋରାଶିର ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟିକର, ପରାତ୍ପର, ଲାବଣ୍ୟ-ଲୀଳାର ଆଶ୍ରୟ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାବନ ପଦ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖବୃଦ୍ଧିର ପରମ କାରଣ ଓ ପବିତ୍ରକାରୀ।

Verse 50

तथैव दृष्ट्वा परमं पराणां परा सती रूपवती च सुंदरी । सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुंदरी शुभा

ସେହିପରି ପରାତ୍ପର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି ସତୀ—ଦିବ୍ୟରୂପବତୀ, ସୁନ୍ଦରୀ—ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଲାବଣ୍ୟର ମହାବିଭୂତିରେ ବିରାଜମାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଓ ଶୁଭା ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 51

दृष्ट्वा तौ दपती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये । अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ

ତିନି ଲୋକରେ ବିରାଜମାନ ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି (ନାରଦ ଜାଣିଲେ)—ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଅଭିନ୍ନ, ତଥାପି ଦୁଇ ରୂପରେ ପ୍ରତୀତ; ଏବଂ ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ସୁଦ୍ଧା ଗୁଣସହିତ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 52

साकारौ च निराकारौ निरातंकौ सुखप्रदौ । ववंदे च मुदा तौ स नारदो भगवत्प्रियः । उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ

ସେମାନେ ଉଭୟେ ସାକାର ଓ ନିରାକାର, ନିରାତଙ୍କ ଏବଂ ସୁଖପ୍ରଦ। ଭଗବତ୍ପ୍ରିୟ ନାରଦ ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ; ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଉଠି ସେତେବେଳେ ସେଇ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ଯୁଗଳଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 53

नारद उवाच । नतोस्म्यहं देववरौ युवाभ्यां परात्पराभ्यां कलया तथापि । दृष्टौ मया दंपती राजमानौ यौ वीजभूतौ सचराचरस्य

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱୟ, ମୁଁ ତୁମ ଦୁହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି; ତୁମେ ପରାତ୍ପର, ତଥାପି କଳାମାତ୍ରେ ପ୍ରକଟ। ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜଗତର ବୀଜସ୍ୱରୂପ ସେ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ମୁଁ ଦର୍ଶନ କରିଛି।

Verse 54

पितरौ सर्वललोकस्य ज्ञातौ चाद्यैव तत्त्वतः । मया नास्त्यत्र संदेहो भवतोः कृपया तथा

ତୁମେ ଦୁହେଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମାତା; ଆଜି ମୁଁ ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣିଲି। ତୁମ କୃପାରେ ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 55

एवं स्तुतौ तदा तेन नारदेन महात्मना । तुतोष भगवाञ्छंभुः पार्वत्या सहितस्तदा

ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 56

महादेव उवाच । सुखेन स्थीयते ब्रह्मन्किं कार्यं करवाणि ते । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्नारदो वाक्यमब्रवीत्

ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୁଖରେ ରୁହ; ତୋର କି କାର୍ଯ୍ୟ? ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ନାରଦ ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 57

दर्शनं जातमद्यैव तेन तुष्टोऽस्म्यहं विभो । दर्शनात्सर्वमेवाद्य शंभो मम न संशयः

ନାରଦ କହିଲେ—ଆଜି ମୋତେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା; ତାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୃପ୍ତ, ହେ ବିଭୋ। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଏହି ଦର୍ଶନରେ ଆଜି ସବୁ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା; ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 58

क्रीडनार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम् । हृदिस्थो हि सदा नॄणामास्थितो भगवन्प्रभो

ନାରଦ କହିଲେ—ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ଆପଣ ଏଠାରେ ପର୍ବତୋତ୍ତମ କୈଲାସକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତଥାପି, ହେ ଭଗବନ୍ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।

Verse 59

तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह

ତଥାପି, ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବା ଉଚିତ।

Verse 60

गिरिजोवाच । का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव

ଗିରିଜା କହିଲେ—ଆପଣ କେଉଁ କ୍ରୀଡା କରିବେ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ଯେନେ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 61

द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च । भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्

ହେ ମହାଦେବ, ଏଠାରେ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡା ବିଭିନ୍ନ ରମଣୀୟ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୟୂତରେ ପରସ୍ପର କ୍ରୀଡାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମହାସୁଖ ହୁଏ।

Verse 62

इत्येवमुक्त्वो परतं सती भृशमुवाच वाक्यं कुपिता ऋषिं प्रति । कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्

ଏହିପରି କହି ଥମ୍କି ସତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଦ୍ୟୂତକୁ, “ଦୁଷ୍ଟୋଦର” ନାମକ ଦୁର୍ବ୍ୟସନକୁ, ଯାହା ମନସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ—ତୁମେ ଏତେ ଭଲଭାବେ କିପରି ଜାଣୁଛ?’

Verse 63

त्वं ब्रह्मपुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता हि वाक्यं विविधैः प्रसिद्धैः । चरिष्यमाणो भुवनत्रये न हि त्वदन्यो ह्यपरो मनस्वी

ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁନି—ମନୀଷୀମାନଙ୍କ ଶାସ୍ତା—ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମାଣବାକ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତ୍ରିଭୁବନରେ ବିଚରିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମ ମହାମନସ୍ବୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 64

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः । उवाच वाक्यं प्रहसन्गिरिजां शिवसन्निधौ

ଦେବୀ ଏପରି କହିବା ପରେ ଦେବଦର୍ଶନୀ ନାରଦ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ହସିହସି କଥା କହିଲେ।

Verse 65

नारद उवाच । द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे

ନାରଦ କହିଲେ—ମୁଁ ଦ୍ୟୁତ (ଜୁଆ) ଜାଣେନି, ନ ତାହାର ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି; ମୁଁ ତପସ୍ବୀ ଓ ଶିବଙ୍କ କିଙ୍କର। ହେ ରାଜକନ୍ୟେ, ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପବିତ୍ରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହା କିପରି ପଚାରୁଛ?

Verse 66

निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा ह्युवाच वाक्यं च विहस्य तं प्रति । जानासि सर्वं च बटोऽद्य पश्य मे द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଗିରିଜା ସତୀ ହସି କହିଲେ—“ହେ ବାଳକ, ତୁମେ ସବୁ ଜାଣ। ଆଜି ଦେଖ; ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମହେଶଙ୍କ ସହ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବି।”

Verse 67

इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान्भुवनैकसुंदरी । क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता

ଏପରି କହି ଗିରିରାଜକନ୍ୟା—ଭୁବନର ଏକମାତ୍ର ସୁନ୍ଦରୀ—ପାଶା ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ମହର୍ଷିଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି କ୍ରୀଡା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଭବ (ଶିବ) ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 68

तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन । सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष

ତେବେ କ୍ରୀଡାରେ ଲୀନ ଥିବା ସେଇ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଋଷି ନାରଦ ଦେଖିଲେ। ବିସ୍ମୟରେ ହୃଦୟ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହୋଇ, ସେ ମହାତ୍ମା ଦର୍ଶନ କରି ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 69

सखीजनेन संवीता तदा द्यूतपरा सती । शिवेन सह संगत्य च्छलाद्द्यूतमकारयत्

ସେତେବେଳେ ସଖୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡାରେ ତତ୍ପର ସତୀ ଶିବଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ, କୌତୁକମୟ ଛଳରେ ପାଶାଖେଳ ଚାଲୁ କରାଇଲେ।

Verse 70

स पणं च तदा चक्रे छलेन महता वृतः । जिता भवानी च तदा शिवेन प्रहसन्निव

ତେବେ ସେ ମହାଛଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ ପଣ ରଖିଲା। ସେଇ ସମୟରେ ଶିବ ଭବାନୀଙ୍କୁ ଜିତିଲେ—ମନେ ହସୁଥିବା ପରି।

Verse 71

नारदोऽस्याः शिवेनाथ उपहासकरोऽभवत् । निशम्य हारितं द्यूतमुपहासं निशम्य च

ହେ ନାଥ! ସେଇ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶିବଙ୍କ ସହ ନାରଦ ତାଙ୍କ (ପାର୍ବତୀଙ୍କ) ପାଇଁ ଉପହାସର କାରଣ ହେଲେ। ଦ୍ୟୂତରେ ଯାହା ହାରିଗଲା ଓ ଉପହାସ-ହାସ୍ୟ—ସବୁ ସେ ଶୁଣିଲେ।

Verse 72

नारदस्य दुरुक्तैश्च कुपिता पार्वती भृशम् । उवाच त्वरिता चैव दत्त्वा चैवार्द्धचंद्रकम्

ନାରଦଙ୍କ କଠୋର ବଚନରେ ପାର୍ବତୀ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ କହି, ପଣ ଭାବେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କାର ଦେଲେ।

Verse 73

तथा शिरोमणी चैव तरले च मनोहरे । मुखं सुखोभनं चैव तथा कुपितसुंदरम् । दृष्टं हरेण च पुनः पुनर्द्यूतमकारयत्

ତେବେ ସେ ଶିରୋମଣି ଓ ମନୋହର ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଆଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପଣରେ ରଖିଲା; ତାହାର ମୁଖ ସୁଖଦ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କ୍ରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର। ଏହା ଦେଖି ହର ପୁନଃପୁନଃ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡା ଚାଲୁ ରଖିଲେ।

Verse 74

तथा गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः । हारितं च मया दत्तः पण एव च नान्यथा

ଗିରିଜା ଏପରି କହିଲେ, ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କର କହିଲେ: “ମୁଁ ଯାହା ହାରିଥିଲି, ସେହିଟି ମୁଁ ଦେଇଛି; ସେହିଟିଏ ପଣ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।”

Verse 75

क्रियते च त्वया शंभो कः पणो हि तदुच्यताम् । ततः प्रहस्य चोवाच पार्वतीं च त्रिलोचनः

“ହେ ଶମ୍ଭୋ, ଆପଣ କେଉଁ ପଣ କରୁଛନ୍ତି? ତାହା କୁହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ତ୍ରିଲୋଚନ ହସିହସି ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 76

मया पणोऽयं क्रियते भवानि त्वदर्थमेतच्च विभूषणं महत् । सा चंद्रलेखा हि महान्हि हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम्

“ଭବାନୀ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପଣ କରୁଛି—ଏହି ମହାନ ଆଭୂଷଣମାନେ: ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରଲେଖା, ସେଇ ବଡ଼ ହାର, ଏବଂ କାନର ପଦ୍ମ-ଆଭୂଷଣର ଯୁଗଳ।”

Verse 77

इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् । ततः प्रवर्तितं द्यूतं शंकरेण सहैव च

“ହେ ତନ୍ୱି, ମୋତେ ଜିତି ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଖରେ ଗ୍ରହଣ କର।” ତାପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡା ପୁନର୍ବାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 78

एवं विक्रीडमानौ तावक्षविद्याविशारदौ । तदा जितो भवान्याथ शंकरो बहुभूषणः

ଏଭଳି ଦ୍ୟୂତବିଦ୍ୟାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ସେ ଦୁଇଜଣ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ତେବେ ବହୁ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଶଙ୍କର ଭବାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 79

प्रहस्य गौरी प्रोवाच शंकरं त्वतिसुंदरी । हारितं च पणं देहि मम चाद्यैव शंकर

ଅତିସୁନ୍ଦରୀ ଗୌରୀ ହସି କହିଲେ—“ହେ ଶଙ୍କର, ତୁମେ ହାରିଥିବା ପଣ ଆଜିହିଁ ମୋତେ ଦିଅ।”

Verse 80

तदा महेशः प्रहसन्सत्यं वाक्यमुवाच ह । न जितोऽहं त्वया तन्वि तत्त्वतो हि विमश्यताम्

ତେବେ ମହେଶ ହସି ସତ୍ୟବଚନ କହିଲେ—“ହେ ତନ୍ୱୀ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତୁମେ ମୋତେ ଜିତିନାହ; ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବିଚାର କର।”

Verse 81

अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव तस्मान्न वाच्यं तु वोच हि साध्वि । द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव जेष्यामि चाहंच पुनः प्रपश्या

ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଥା ଅଜେୟ; ତେଣୁ, ହେ ସାଧ୍ୱୀ, ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆଜି ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳ—ପୁଣି ଦେଖ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜିତିବି।

Verse 82

तदाम्बिकाह स्वपतिं महेशं मया जितोऽस्यद्य न विस्मयोऽत्र । एवमुक्त्वा तदा शंभुं करे गृह्य वरानना । जितोऽसि त्वं न संदेहस्त्वं न जानासि शंकर

ତେବେ ଅମ୍ବିକା ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ମହେଶଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆଜି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜିତିଛି; ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି ବରାନନା ଦେବୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ—“ଆପଣ ପରାଜିତ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ ବୁଝୁନାହାନ୍ତି।”

Verse 83

एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा तु शंभुं सा प्रेक्ष्या नर्मवचसा स तयाभिभूतः । देहीति म सकलमंगलमंगलेश यद्धारितं स्मररिपो वचसानुमोदितम्

ଏଭଳି ରୁଚିର ହାସ୍ୟ କରି ଗିରିଜା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ନର୍ମବଚନରେ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି କହିଲେ— “ହେ ସକଳମଙ୍ଗଳମଙ୍ଗଲେଶ, ହେ ସ୍ମରରିପୁ! ଯାହା ତୁମେ ପଣରେ ଧରିଥିଲ ଏବଂ ନିଜ ବଚନରେ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲ, ସେହିଟି ମୋତେ ଦିଅ।”

Verse 84

शिव उवाच । अजेयोऽहं विशालाक्षि तव नास्त्यत्र संशयः । अहंकारेण यत्प्रोक्तं तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्

ଶିବ କହିଲେ— “ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅଜେୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅହଂକାରରେ ଯାହା କୁହାଗଲା, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବିଚାର କରାଯାଉ।”

Verse 85

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच च विहस्य सा । अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो

ସେ କଥା ଶୁଣି ସେ ହସି କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୋ! ମହାଦେବ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ।”

Verse 86

मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि । न जानासि च किंचिच्च कार्याकार्यं विवक्षितम्

“ତଥାପି ମୁଁ ଏକା ତୁମକୁ ଜିତିଛି—ନିର୍ମଳ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡାରେ। ଏବଂ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ କଣ କାର୍ଯ୍ୟ, କଣ ଅକାର୍ଯ୍ୟ—ତୁମେ କିଛିମାତ୍ର ଜାଣ ନାହିଁ।”

Verse 87

एवं विवदमानौ तौ दंपती परमेश्वरौ । नारदः प्रहसन्वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः

ଏଭଳି ବିବାଦ କରୁଥିବା ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ହସିହସି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 88

नारद उवाच । आकर्णयाऽकर्णविशालनेत्रे वाक्यं तदेकं जगदेकमंगलम् । असौ महाभाग्यवतां वरेण्यस्त्वया जितः किं च मृषा ब्रवीषि

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ କର୍ଣ୍ଣପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ନେତ୍ରବତୀ ଦେବୀ, ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ମଙ୍ଗଳକର ଏହି ଏକ ବାକ୍ୟ ଶୁଣ। ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବରେଣ୍ୟ ସେ ତୁମେ ଜିତିଛ—ତେବେ ମିଥ୍ୟା କାହିଁକି କହୁଛ?

Verse 89

अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः । अरूपोऽयं सुरूपोयं रूपातीतोऽयमुच्यते

ମହାଦେବ ନିଶ୍ଚୟ ଅଜିତ, ଦେବମାନଙ୍କର ପରମ ଗୁରୁ। ସେ ଅରୂପ ମଧ୍ୟ, ସୁରୂପ ମଧ୍ୟ; ସମସ୍ତ ରୂପରୁ ଅତୀତ—ରୂପାତୀତ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 90

एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः । त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः

ସେ ଏକାଇ ପରମ ଜ୍ୟୋତି; ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଯେ ମହିମା, ସେ ତାଙ୍କର ତେଜ ହିଁ। ଶଙ୍କର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା—ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ।

Verse 91

कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये । शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने

ହେ ଦେବୀ, ତ୍ରିଭୁବନରେ ଅଜେୟ ଏହି ଶିବଙ୍କୁ ତୁମେ କିପରି ‘ଜିତିଲୁ’ ବୋଲି କହୁଛ? ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ସ୍ତ୍ରୀଭାବଜନିତ ଅଭିମାନରୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣୁନାହ।

Verse 92

नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम् । बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती

ନାରଦ ଏପରି କହିବାରୁ ପାର୍ବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ମତ୍ସରରେ ଗ୍ରସ୍ତ ସେହି ସତୀ ଆକ୍ଷେପଭରା ବଚନ କହିଲେ।

Verse 93

पार्वत्युवाच । चापल्याच्च न वक्त्व्यं ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते तव भीतास्मि भद्रं ते देवर्षे मौनमावह

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଚାପଳ୍ୟରେ ଏପରି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବର୍ଷି, ତୁମ ବଚନରେ ମୁଁ ଭୀତ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ମୌନ ଧାରଣ କର।

Verse 94

कथं शिवो हि देवर्ष उक्तोऽतो हि त्वया बहु । मत्प्रसादा स्छवो जात ईश्वरो यो हि पठ्यते

ହେ ଦେବର୍ଷି, ଶିବ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଏତେ ଅଧିକ କିପରି କହିଲ? ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ‘ଈଶ୍ୱର’ ହେଲେ—ଯିଏ ଲୋକେ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 95

मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातो नास्त्यत्र संशयः

ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଲେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 96

एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत् । पस्थितं च तद्दृष्ट्वा भृंगी वाक्यमथाब्रवीत्

ଏପରି ବହୁପ୍ରକାର କଥା ଶୁଣି ନାରଦ ମୁନି ମୌନ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଦେଖି ଭୃଙ୍ଗୀ ତେବେ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 97

भृंग्युवाच । त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि । अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे

ଭୃଙ୍ଗୀ କହିଲା—ହେ ଭାମିନୀ, ପୁଣି ଏତେ ଅଧିକ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ସତ୍ୟରେ ଅଜେୟ ଓ ନିର୍ବିକାର।

Verse 98

स्त्रीभावयुक्तासि वरानने त्वं देवं न जानासि परं पराणाम् । कामं पुरस्कृत्य पुरा भवानि समागतास्येव महेशमुग्रम

ହେ ବରାନନେ ଭବାନୀ! ସ୍ତ୍ରୀଭାବର ଅଭିମାନରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ତୁମେ ପରାତ୍ପର ଦେବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନୁନାହ। ପୂର୍ବେ କାମକୁ ଆଗରେ ରଖି ତୁମେ ଉଗ୍ର ମହେଶଙ୍କୁ ସମୀପ କରିଥିଲ।

Verse 99

यथा कृतं तेन पिनाकिना पुरा एतत्स्मृतं किं सुभगे वदस्व नः । कृतो ह्यनंगो हि तदा ह्यनेन दग्धं वनं तस्य गिरेः पितुस्ते

ହେ ସୁଭଗେ! ଯଦି ସ୍ମରଣ ଥାଏ, କହ—ସେଇ ପିନାକଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବେ କ’ଣ କରିଥିଲେ? ସେତେବେଳେ ସେ କାମକୁ ଅନଙ୍ଗ (ଦେହହୀନ) କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତୁମ ପିତା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ବନ ଦଗ୍ଧ ହେଲା।

Verse 100

वात्त्वयाराधित एव एष शिवः पराणां परमः परात्मा

ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲ, ସେଇ ଶିବ—ପରମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ, ପରମାତ୍ମା।

Verse 101

भृंगिणेत्येवमुक्ता सा ह्युवाच किपिता भृशम् । श्रृण्वतो हि महेशस्य वाक्यं पृष्टा च भृंगिणम्

‘ଭୃଙ୍ଗିଣୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲା; ମହେଶ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ସେ ଭୃଙ୍ଗିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କଥାର ଉତ୍ତର ପଚାରିଲା।

Verse 102

पार्वत्युवाच । हं भृंगिन्पक्षपातित्वाद्यदुक्तं वचनं मम । शिवप्रियोऽसि रे मन्द भेदबुद्धिरतो ह्यसि

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହଁ ଭୃଙ୍ଗି! ପକ୍ଷପାତରୁ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଏହି କଥା କହିଛ। ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମନ୍ଦ! ତୁମେ ଭେଦବୁଦ୍ଧିରେ ହିଁ ରତ।

Verse 103

अहं शिवात्मिका मूढ शिवो नित्यं मयि स्थितः । कथं शिवाभ्यां भिन्नत्वं त्वयोक्तं वाग्बलेन हि

ମୁଁ ଶିବସ୍ୱରୂପିଣୀ, ହେ ମୂଢ! ଶିବ ନିତ୍ୟ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତେବେ କେବଳ ବାକ୍‌ବଳରେ ଶିବ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କିପରି କହିଲୁ?

Verse 104

श्रुतं च वाक्यं शुभदं पार्वत्या भृंगिणा तदा । उवाच पार्वतीं भृंगी रुषितः शिवसन्निधौ

ତେବେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶୁଭଦ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଭୃଙ୍ଗୀ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ହିଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 105

पुतुर्यज्ञे च दक्षस्य शिवनिंदा त्वया श्रुता । अप्रियक्षवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ଶିବନିନ୍ଦା ଶୁଣିଥିଲ; ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ତୁମେ ସତ୍ୱର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲ।

Verse 106

तत्क्षणादेव नन्वंगि ह्यधुना किं कृतं त्वया । संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिंदकमेव च

ତଥାପି, ହେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗି! ଏବେ ତୁମେ କ’ଣ କଲ? ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଶିବନିନ୍ଦା ମାତ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହ କି?

Verse 107

कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि । कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे

ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ତୁମେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନେଇ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲ? ହେ ସୁମଧ୍ୟମା! ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ କିପରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲ—ଯଦି ଏପରି କଥା କୁହାଯାଏ?

Verse 108

सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रातम् । शिवप्रियासि तन्वंगि तस्नादेवं ब्रवीमि ते

ଏବେ ଏଠାରେ ତୁମ ମନରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମମୟ ଭକ୍ତି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ତଥାପି, ହେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗି, ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଭଳି କହୁଛି।

Verse 109

शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते । शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि

ତିନି ଲୋକରେ ଶିବଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଅତିସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମମୟ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 110

भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे । संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया

ହେ ମହାଦେବୀ, ତୁମେ ଭକ୍ତା—ମହାଭାଗ୍ୟବତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା। ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ଅର୍ଜିତ ସେଇ ଭକ୍ତିକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସେବନ ଓ ସମ୍ମାନ କର।

Verse 111

शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि । भृंगिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाचह

ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବେଶ୍ୱର; ତୁମେ ଏହାର ବିପରୀତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭୃଙ୍ଗିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଗିରିଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 112

गिरिजोवाच । रे भृंगिन्मौनमालंब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज । वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्

ଗିରିଜା କହିଲେ—ହେ ଭୃଙ୍ଗି! ମୌନକୁ ଆଶ୍ରୟ କର; ସ୍ଥିର ହୁଅ, ନଚେତ୍ ଚାଲିଯାଅ। କଣ କହିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ଅନୁଚିତ ତୁମେ ଜାଣ ନାହ; ପିଶାଚ ପରି କାହିଁକି କହୁଛ?

Verse 113

तपसा केन चानीतः कया चापि शिवो ह्ययम् । काहं कोऽसौ त्वया ज्ञातो भेदबुद्ध्या ब्रवीषि मे

କେଉଁ ତପସ୍ୟାରେ ଏହାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲା—ଏବଂ କିଏ ଏହି ଶିବଙ୍କୁ ‘ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି’ ବୋଲି କହିବ? ମୁଁ କିଏ, ସେ କିଏ, ଯେ ତୁମେ ଭେଦବୁଦ୍ଧିରେ ମୋତେ କହୁଛ?

Verse 114

कोऽसि त्वं केन युक्तोऽसि कस्माच्च बहु भाषसे । शापं तव प्रदास्यामि शिवः किं कुरुतेऽधुना

ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏତେ କଥା କହୁଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି—ଏବେ ଶିବ କ’ଣ କରିବେ?

Verse 115

भृंगिणोक्ता तिरस्कृत्य तदा शापं ददौ सती । निमामो भव रे मन्द रे भृंगिञ्छिंकरप्रिय

ଭୃଙ୍ଗିର କଥାକୁ ତିରସ୍କାର କରି ସତୀ ସେତେବେଳେ ଶାପ ଦେଲେ—“ହେ ମନ୍ଦ, ମାଂସହୀନ ହେଉ; ହେ ଭୃଙ୍ଗି, ଶଙ୍କରପ୍ରିୟ!”

Verse 116

एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शंकरप्रिया । अथ कोपेन संयुक्ता पार्वती शंकरं तदा

ଏପରି କହି ଶଙ୍କରପ୍ରିୟା ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଲେ।

Verse 117

कर गृह्य च तन्वंगी भुजंगं वासुकिं तथा । उदतारयत्कंठात्सा तथान्यानि बहूनि च

ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ ଦେବୀ ହାତରେ ବାସୁକି ସର୍ପକୁ ଧରି (ଶିବଙ୍କ) କଣ୍ଠରୁ ଟାଣି ବାହାର କଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ।

Verse 118

शंभोर्जग्राह कुपिता भूषणानि त्वरान्विता । हृत चंद्रकला तस्य गजाजिनमनुत्तमम्

ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱରାସହିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭୂଷଣଗୁଡ଼ିକ ହରିନେଲେ; ତାଙ୍କ ଶିରୋଭୂଷଣ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଗଜଚର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅପହୃତ କଲେ।

Verse 119

कंबलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ । हृतौ तया महादेव्या छलोक्त्यां च प्रहस्य वै

କମ୍ବଲା ଓ ଅଶ୍ୱତର—ମହେଶଙ୍କ ଭୂଷଣ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇ ନାଗକୁ—ମହାଦେବୀ ଛଳବାକ୍ୟ କହି ହସିହସି ହରିନେଲେ।

Verse 120

कौपीनाच्छा दनं तस्या च्छलोक्त्या च प्रहस्य वै । तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता भवन्

ଛଳବାକ୍ୟ କହି ହସିହସି ସେ ତାଙ୍କ କୌପୀନ-ଆଚ୍ଛାଦନ ମଧ୍ୟ ହରିନେଲେ; ତେବେ ଗଣମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଲଜ୍ଜାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।

Verse 121

पराङ्गमुखाश्च संजाता भृङ्गी चैव महातपाः । तथा चण्डो हि मुण्डश्च महालोमा महोदरः

ଲଜ୍ଜାରେ ସେମାନେ ମୁହଁ ଫେରାଇ ନିରୁତ୍ସାହ ହେଲେ—ଭୃଙ୍ଗୀ ଆଦି ମହାତପସ୍ବୀମାନେ; ଏହିପରି ଚଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ, ମହାଲୋମା ଓ ମହୋଦର ମଧ୍ୟ।

Verse 122

एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन् । तांश्च दृष्ट्वा तथाभूतन्महेशो लज्जितोऽभवत्

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଗଣ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ମହେଶ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ।

Verse 123

उवाच वाक्यं रुषितः पार्वतीं प्रति शंकरः

କ୍ରୋଧିତ ଶଙ୍କର ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 124

रुद्र उवाच । उपहासं प्रकुर्वंति सर्वे हि ऋषयो भृशम् । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च तथा चेन्द्रादयो ह्यमी

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପହାସ କରୁଛନ୍ତି; ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 125

उपहासपराः सर्वे किं त्वयाद्य कृतं शुभे । कुले जातासि तन्वंगि कथमेवं करिष्यसि

ସମସ୍ତେ ଉପହାସରେ ଲଗ୍ନ। ହେ ଶୁଭେ, ଆଜି ତୁମେ କ’ଣ କରିଦେଲ? ହେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ, କୁଳେ ଜନ୍ମି ଏଭଳି କିପରି କରିବ?

Verse 126

त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु यदि जानासि तत्त्वतः । तर्ह्येवं कुरु मे देहि कौपीनाच्छादनं परम् । देहि कौपी नामात्रं मे नान्यथा कर्तुमर्हसि

ହେ ସୁଭ୍ରୁ, ଯଦି ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ଜିତିଛ। ତେଣୁ ଏଭଳି କର—ମୋତେ ପରମ ଆଚ୍ଛାଦନ, ଏକ କୌପୀନ ଦିଅ। ଅତି କମରେ ‘କୌପୀ’ ନାମମାତ୍ର ମୋତେ ଦିଅ; ଅନ୍ୟଥା କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 127

एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा । प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना

ସେ ଯୋଗୀ ଶମ୍ଭୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରୁଚିରମୁଖୀ ପାର୍ବତୀ ସତୀ ହସି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 128

किं कौपीनेन ते कार्यं मुनिना भावितात्मना । दिगम्बरेणैव तदा कृतं दारुवनं तथा

ହେ ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନି! ତୁମକୁ କୌପୀନର କି ଆବଶ୍ୟକ? ତୁମେ ଦିଗମ୍ବର ହୋଇ ପୂର୍ବେ ଦାରୁବନରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଆଚରଣ କରିଥିଲ।

Verse 129

भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः । गच्छ तस्ते तदा शंभो पूजनं तैर्महत्कृतम्

ଭିକ୍ଷାଟନର ନିମିତ୍ତରେ ଋଷିପତ୍ନୀମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ବିଚଳିତ ହେଲେ। ତେଣୁ ହେ ଶମ୍ଭୋ, ତୁମେ ଯାଅ—ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ତୁମର ମହାପୂଜା କରିଥିଲେ।

Verse 130

कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम् । तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—କୌପୀନ ସେଠାରେ ହିଁ ପଡ଼ିଥିଲା, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ତାହା ତ୍ୟାଗ କର; ଏହା ଜୁଆରେ ହାରିଥିବା ବସ୍ତୁ ସମାନ।

Verse 131

तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः । निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा

ସେ କଥା ଶୁଣି ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଉପରେ କୁପିତ ହେଲେ ଏବଂ ଅତି ରୋଷରେ ନିଜ ତୃତୀୟ ନୟନରେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 132

कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्व देवगणास्तदा । भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः

ଶଂକର କୁପିତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଏବଂ ଗଣକୁମାରମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାଭୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 133

ऊचुः सर्वे शनैस्तत्र शंकितेन परस्परम् । अद्यायं कुपितो रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଶଙ୍କିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପରସ୍ପରେ ଧୀରେ କହିଲେ— “ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ର ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) ପ୍ରତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଛନ୍ତି।”

Verse 134

यथा हि मदनो दग्धस्तथेयं नान्यथा वचः । एवं मीमांसमानास्ते गणा देवर्षयस्तदा

“ଯେପରି ମଦନ (କାମ) ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ଏହା ମଧ୍ୟ ହେବ; କଥା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି ସେତେବେଳେ ଗଣମାନେ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ପରସ୍ପରେ ବିଚାର କଲେ।

Verse 135

विलोकितास्तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया । उवाच प्रहसन्नेव सती सत्पुरुषं तदा

ଦେବୀ ସୌଭାଗ୍ୟର ଶୁଭମୁଦ୍ରାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିହାରିଲେ; ତାପରେ ସତୀ ହସିହସି ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସତ୍ପୁରୁଷ (ମହାଦେବ)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 136

किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि । नाहं कालो न कामोऽहं नाहं दभस्य वै मखः

“ସେଇ ପରମ ନେତ୍ରରେ କାହିଁକି ଏଭଳି ଦୃଷ୍ଟି ନିବେଶ କରୁଛ? ମୁଁ ନ କାଳ, ନ କାମ; ମୁଁ ଦଭ (ଦକ୍ଷ)ଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 137

त्रिपुरो नैव वै शंभो नांधको वृषभध्वज । वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति । वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः

“ହେ ଶମ୍ଭୁ, ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ! ଏହା ନ ତ୍ରିପୁର, ନ ଅନ୍ଧକ। କେବଳ ସେଇ ଦୃଷ୍ଟିରେ କ’ଣ ସିଦ୍ଧ ହେବ, ଆଉ ଆଜି ତୁମର କ’ଣ ହେବ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ‘ବିରୂପାକ୍ଷ’ (ତ୍ରିନେତ୍ର) ହୋଇଛ।”

Verse 138

एवमादीन्यनेकानि हयुवाच परमेश्वरी । निशम्य देवो वाक्यानि गमनाय मनो दधे

ଏହିପରି ପରମେଶ୍ୱରୀ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବ ମନରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 139

वनमेव वरं चाद्य विजनं परमार्थतः । एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः

ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ପରମାର୍ଥତଃ ନିର୍ଜନ ଏକାନ୍ତ ବନ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏକାକୀ ରହି, ଚିତ୍ତ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ସଂଯମ କରି, ସମସ୍ତ ପରିଗ୍ରହ ଓ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 140

स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान्स च पंडितः । येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत्

ସେଇ ସୁଖୀ, ସେଇ ପରମାର୍ଥଜ୍ଞ, ସେଇ ସତ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ପଣ୍ଡିତ—ଯିଏ କାମ ଓ ରାଗକୁ ମୁକ୍ତ (ତ୍ୟାଗ) କରିଛି। ସେଇ ମୁକ୍ତ; ସେଇ ସୁଖୀ ହୁଏ।

Verse 141

एवं विमृश्य च तदा गिरिजां विहाय श्रीशंकरः परमकारुणिकस्तदानीम् । यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव

ଏଭଳି ବିଚାର କରି ପରମ କାରୁଣିକ ଶ୍ରୀଶଙ୍କର ସେତେବେଳେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପ୍ରିୟାବିରହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ବନକୁ, ଏବଂ ପରମହଂସ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ସିଦ୍ଧାଟବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଗମନ କଲେ।

Verse 142

निर्गतं शंकरं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः । निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम्

ଶଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି କୈଲାସବାସୀ ସମସ୍ତେ ବାହାରିଲେ; ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 143

छत्रं भृंगी समादाय जगाम तस्य पृष्ठतः । चामरे वीज्यमाने च गंगायमुनसन्निभे

ଭୃଙ୍ଗୀ ରାଜଛତ୍ର ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲା; ଚାମର ହଲାଇବା ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 144

ताभ्यां युक्तस्तदा नंदी पृष्ठतोऽन्वगमत्सुधीः । वृषभों ह्यग्रतो भूत्वा पुष्पकेण विराजितः

ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ନନ୍ଦୀ ପଛେ ପଛେ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଏବଂ ବୃଷଭ ଆଗରେ ଥାଇ ପୁଷ୍ପକ ଅଳଙ୍କାରରେ ବିରାଜିତ ଥିଲା।

Verse 145

शोभमानो महादेव एभिः सर्वैः सुशोभनैः । अंतःपुरगता देवी पार्वती सा हि दुर्मनाः

ଏହି ସମସ୍ତ ସୁଶୋଭନ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବା ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ମନରେ ଖିନ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 146

सखीभिर्बहुभिस्तत्र तथान्याभिः सुसंवृता । गिरिजा चिंतयामास मनसा परमेश्वरम्

ସେଠାରେ ଅନେକ ସଖୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସେବିକାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଗିରିଜା ମନମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 147

ततो दूरं गतः शंभुर्विसृज्य च गणांस्तदा । गणेशं च कुमारं च वीरभद्रं तथाऽपरान्

ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ଦୂରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଗଣମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ—ଗଣେଶ, କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ), ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 148

भृंगिणं नंदिनं चंडं सोमनंदिनमेव च । एतानन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः

ଭୃଙ୍ଗି, ନନ୍ଦି, ଚଣ୍ଡ ଓ ସୋମନନ୍ଦି—ଏମାନେ ଏବଂ କୈଲାସପୁରର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନିବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବିଦା କରାଗଲେ।

Verse 149

विसृज्य च महादेव एक एव महातपाः । गतो दूरं वनस्यांते तथा सिद्धवटं शिवः

ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦା କରି ମହାତପସ୍ବୀ ମହାଦେବ ଏକାକୀ ଦୂରେ ବନର ସୀମାନ୍ତକୁ ଗଲେ; ଏଭଳି ଶିବ ସିଦ୍ଧବଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 150

काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् । दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः

ସେଠାରେ ଭୂମି ଉପରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ନିର୍ମିତ ହେଲା—କାଶ୍ମୀର ରତ୍ନ, ରତ୍ନଶିଳା, ସିଦ୍ଧରତ୍ନ ଓ ବୈଦୂର୍ୟରେ ବିଚିତ୍ର, ଏବଂ ସୁଧା-ଲେପରେ ପରିଷ୍କୃତ। ସେଇ ଆସନରେ ଯୋଗପତି ମହେଶ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 151

पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः । केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः

ପଦ୍ମାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଯୋଗବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହେଶ ନୟନ ମୁଦି, କେବଳ ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 152

शुशुभे स महादेवः समाधौ चंद्रशेखरः । योगपट्टः कृतस्तेन शेषस्य च महात्मनः । वासुकिः सर्पराजश्च कटिबद्धः कृतो महान्

ସମାଧିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ହେଲେ। ମହାତ୍ମା ଶେଷ ତାଙ୍କର ଯୋଗପଟ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସର୍ପରାଜ ବାସୁକି ତାଙ୍କର ମହାନ କଟିବନ୍ଧ (କମରବନ୍ଧ) ହେଲେ।

Verse 153

आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः । एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः । स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता

ଯେ ଆତ୍ମତ୍ୱରୂପେ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ତୁତ, ବେଦାନ୍ତଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ଏବଂ ଜଗତ୍‌ଚେଷ୍ଟାରେ ପ୍ରେରିତ ନୁହେଁ—ସେ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ। ଅଗାଧ, ଅପରିମେୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ସ୍ୱବୋଧସ୍ୱରୂପ ସେଇ। ତେବେ ଭୁବନେକଭର୍ତ୍ତା ପରାତ୍ପର ପରମ ପଦକୁ ନିରୀକ୍ଷି ନିସ୍ଥିତ ରହିଲେ।