Adhyaya 24

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरींद्रः स्वसुतार्थमेव । गर्गं पुरस्कृत्य महानुभावो मंगल्यभूमिं परया विभूत्या

ଲୋମଶ କହିଲେ—ସେହିପରି ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗିରିରାଜ ହିମାଳୟ ନିଜ କନ୍ୟାର ହିତାର୍ଥେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଗର୍ଗଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେଇ ମହାନୁଭାବ ଅତି ଭବ୍ୟତାରେ ମଙ୍ଗଳ୍ୟ ବିବାହଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 2

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् । मंडपं च सुविस्तीर्णं वेदिकाभिर्मनोरमम्

ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି ସେ ଆଦରପୂର୍ବକ ଏକ ସୁବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ, ଯାହା ଅନେକ ବେଦିକାରେ ଶୋଭିତ ଓ ମନୋହର ଥିଲା।

Verse 3

अयुतेनैव विस्तारं योजनानां द्विजोत्तमाः । मंडपं च गुणोपेतं नानाश्चर्यसमन्विततम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେଇ ମଣ୍ଡପର ବିସ୍ତାର ଦଶହଜାର ଯୋଜନ ଥିଲା; ତାହା ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 4

स्थावरं जंगमं चैव सदृशं च मनोहरम् । जंगमं च जितं तत्र स्थावरेण तथैव च

ସେଠାରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ଦୁହେଁ ଦେଖାରେ ସଦୃଶ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗମ ଯେନ ସ୍ଥାବର ଦ୍ୱାରା ଜିତାଗଲା, ଏବଂ ସ୍ଥାବର ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗମ ଦ୍ୱାରା ସେହିପରି ଜିତାଗଲା ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 5

जंगमेन च तत्रैव जितं स्थावरमेव च । पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिरभूत्तदा

ସେଠାରେ ଚଳମାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାବର ଜିତାଗଲା, ଏବଂ ସ୍ଥାବର ଦ୍ୱାରା ଚଳମାନ ପରାଜିତ ହେଲା। ଜଳ ଶୁଷ୍କ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ କରି, ସେ ସ୍ଥାନ ଯେନ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା।

Verse 6

जलं किं नु स्थलं तत्र न विदुस्तत्त्वतो जनाः । क्वचित्सिंहाः क्वचिद्धंसाः सारसाश्च महाप्रभाः

ସେଠାରେ ଲୋକେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣିପାରୁନଥିଲେ—ଏହା ଜଳ କି ସ୍ଥଳ। କେଉଁଠି ସିଂହ, କେଉଁଠି ହଂସ, ଆଉ ଅନ୍ୟତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ।

Verse 7

क्वचिच्छिखंडिनस्तत्र कृत्रिमाः सुमनोहराः । तथा नागाः कृत्रिमाश्च हयाश्चैव तथा मृगाः

କେଉଁଠି ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର କୃତ୍ରିମ ମୟୂର ଥିଲେ। ସେପରି କୃତ୍ରିମ ନାଗ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 8

के सत्याः के असत्याश्च संस्कृता विश्वकर्मणा । तथैव चैवं विधिना द्वारपाः अद्भुताः कृताः

କେଉଁଟି ସତ୍ୟ କେଉଁଟି ଅସତ୍ୟ—କେହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସବୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା ଥିଲା। ସେହି ଏକେ ବିଧିରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହେଲେ।

Verse 9

पुंसो धनूंषि चोत्कृष्य स्थावरा जंगमोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଧରା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସ୍ଥାବର ଆକୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଚଳମାନ ଜୀବ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ଘୋଡ଼ା ସବାର ସହିତ, ହାତୀ ହାତୀସବାର ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 10

चामरैर्वीज्यमानाश्च केचित्पुष्पांकुरान्विताः । केचिच्च पुरुषास्तत्र विरेजुः स्रग्विणस्तथा

କେହି ଚାମର-ଚଉରୀରେ ପଖାଳାଯାଉଥିଲେ, କେହି ନବପୁଷ୍ପାଙ୍କୁରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ କେତେକ ପୁରୁଷ ମାଳାଧାରୀ ହୋଇ ଅତିଶୟ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।

Verse 11

कृत्रिमाश्च तथा बह्व्यः पताकाः कल्पितास्तथा । द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः क्षीरोदधिसमुद्भवा

ସେଠାରେ ଅନେକ କୃତ୍ରିମ ପତାକା ମଧ୍ୟ ସଜାଯାଇଥିଲା। ଦ୍ୱାରେ କ୍ଷୀରୋଦଧିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ବିରାଜମାନ ଥିଲେ।

Verse 12

गजाः स्वलंकृता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

ହାତୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ—କୃତ୍ରିମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ। ସେପରି ସୱାର ସହ ଘୋଡ଼ା ଥିଲା, ଏବଂ ଗଜାରୋହୀ ସହ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 13

रथा रथियुता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । सर्वेषां मोहनार्थाय तथा च संसदः कृताः

ସାରଥି ସହିତ ରଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—କୃତ୍ରିମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାନବ-ନିର୍ମିତ କିଛି ସହ ତୁଳନାହୀନ ଅନୁପମ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମୋହନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ପାଇଁ ସଭାମଣ୍ଡପ (ଦରବାର ସଦୃଶ) ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।

Verse 14

महाद्वारि स्थितो नंदी कृतस्तेन हि मंडपे । शुद्धस्फटिकसंकाशो यथा नंदी तथैव सः

ସେଇ ମଣ୍ଡପର ମହାଦ୍ୱାରେ ନନ୍ଦୀକୁ ପ୍ରହରୀରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ—ନନ୍ଦୀ ଯେପରି, ସେପରି ହିଁ।

Verse 15

तस्योपरि महद्दिव्यं पुष्पकं रत्नभूषितम् । राजितं पल्लवाच्छत्रैश्चामरैश्च सुशोभितम्

ତାହାର ଉପରେ ଏକ ବିଶାଳ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଥିଲା, ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ। ପଲ୍ଲବାକାର ଛତ୍ରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଚାମରର ସୁନ୍ଦର ପଖାଳିରେ ଅତି ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 16

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ । चतुर्दतौ षष्टिवर्षौ महात्मानौ महाप्रभौ

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇ ଗଜ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ କାଶ୍ମୀର-ଶ୍ୱେତ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେମାନେ ଚତୁର୍ଦନ୍ତ, ଷଷ୍ଟିବର୍ଷୀୟ, ମହାତ୍ମା ଓ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।

Verse 17

तथैव दक्षिणे पार्श्वे द्वावश्वौ दंशितौ कृतौ । रत्नालंकारसंयुक्तांल्लोकपालांस्तथैव च

ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ଲଗାମ-ବଦ୍ଧ ଅଶ୍ୱ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ଏବଂ ସେହିପରି ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ରତ୍ନାଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ କରି ଗଢ଼ାଗଲେ।

Verse 18

षोडशप्रकृतीस्तेन याथातथ्येन धीमता । सर्वे देवा यथार्थेन कृता वै विश्वकर्मणा

ସେହି ଧୀମାନ୍ ସୃଷ୍ଟିର ଷୋଡଶ ପ୍ରକୃତିକୁ ଯଥାତଥ୍ୟ ଭାବେ ଗଢ଼ିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ ଵିଶ୍ୱକର୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱରୂପରେ ହିଁ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 19

तथैव ऋषयः सर्वे भृग्वाद्यश्च तपोधनाः । विश्वे च पार्षदैः साकमिंद्रो हि परमार्थतः

ସେହିପରି ଭୃଗୁ ଆଦି ତପୋଧନ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମିତ ହେଲେ। ଏବଂ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପରମାର୍ଥତଃ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଗଢ଼ାଗଲେ।

Verse 20

कृताः सर्वे महात्मानो याथातथ्येन धीमता । एवंभूतः कृतस्तेन मंडपो दिव्यरूपवान्

ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିଳ୍ପୀ ଯଥାର୍ଥତାରେ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଯେପରି ଥିଲେ ସେପରି ଗଢ଼ିଲେ; ଏଭଳି ଦିବ୍ୟରୂପେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମିତ ହେଲା।

Verse 21

अनेकाश्चर्यसंभूतो दिव्यो दिव्यविमोहनः । एतस्मिन्नंतरे तत्र आगतो नारदोग्रतः

ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ମଣ୍ଡପ ଦିବ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟଭାବେ ମୋହନୀୟ ଥିଲା; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନାରଦ ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ରେ ଆସି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 22

ब्रह्मणा नोदितस्तत्र हिमालयगृहं प्रति । नारदोथ ददर्शाग्रे आत्मानं विनयान्वितम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ନାରଦ ହିମାଳୟଙ୍କ ନିବାସ ପ୍ରତି ଗଲେ; ଆଗରେ ସେ ବିନୟ ଓ ସଦାଚାରସହିତ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖିଲେ।

Verse 23

भ्रांतो हि नारदस्तेन कृत्रिमेण महायशाः । अवलोकपरस्तत्र चरितं विश्वकर्मणः

ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ରିମ ସୃଷ୍ଟିରେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ନାରଦ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ଦୃଷ୍ଟି ନିବେଶ କରି ଦାଁଡ଼ି ରହି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଶିଳ୍ପଚରିତ୍ରକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 24

प्रविष्टो मंडपं तस्य हिमाद्रे रत्नचित्रितम् । सुवर्णकलशैर्जुष्टं रंभाद्यैरुपशोभितम्

ସେ ହିମାଦ୍ରିରେ ରତ୍ନଚିତ୍ରିତ ସେଇ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ରମ୍ଭା ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭାବନ୍ତ ଥିଲା।

Verse 25

सहस३स्तम्भसंयुक्तं ततोऽद्रिः स्वगणैर्वृतः । तमृषिं पूजयामास किं कार्यमिति पृष्टवान्

ତେବେ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ପର୍ବତରାଜ ସହସ୍ରସ୍ତମ୍ଭ-ସମନ୍ୱିତ ସଭାମଣ୍ଡପରେ ସେଇ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ପଚାରିଲେ— “ଆପଣଙ୍କର ଏଠାକୁ ଆସିବାର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?”

Verse 26

नारद उवाच । आगतास्ते महात्मानो देवा इन्द्रपुरोगमाः । तथा महर्षयः सर्वे गणैश्च परिवारिताः । महादेवो वृषारूढो ह्यागतोद्वहनं प्रति

ନାରଦ କହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଗାମୀ କରି ସେଇ ମହାତ୍ମା ଦେବମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି। ବୃଷଭାରୂଢ ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ବିବାହ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 27

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच नारदं वाक्यं प्रशस्तमधुरं महत्

ସେଇ କଥା ଶୁଣି ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବାନ୍ ନାରଦଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ମଧୁର ଓ ମହାନ ବାଣୀ କହିଲେ।

Verse 28

पूजयित्वा यथान्यायं गच्छ त्वं शंकरं प्रति

ବିଧିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି ତୁମେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।

Verse 29

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा मुनिर्हिमवतो गिरेः । तथैव मत्वा वचनं शैलराजानब्रवीत् । मेनाकेन च सह्येन मेरुणा गिरिणा सह

ହିମବାନ୍ ଗିରିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁନି ତାହାକୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବି ଶୈଳରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ— ମେନକା ସହିତ, ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ସହିତ, ଏବଂ ମେରୁ ଗିରି ସହିତ।

Verse 30

एभिः समेतो ह्यधुनामहामते यतस्व शीघ्रं शिवमत्र चानय । देवैः समेतं च महर्षिवर्यैः सुरासुरैर्चितपादपंकजम्

ହେ ମହାମତି! ଏବେ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯତ୍ନ କର; ଦେବମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ—ଯାହାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 31

तथेति मत्वा स जगाम तूर्णां सहै व तैः पर्वतराजभिश्च । त्वरागतश्चैकपदेन शंभुं प्राप्नोदृषीणां प्रवरो महात्मा

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଭାବି ସେ ମହାତ୍ମା, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ପର୍ବତରାଜମାନଙ୍କ ସହ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ; ତ୍ୱରାରେ ଆସି ଏକମାତ୍ର ପଦକ୍ଷେପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 32

तावद्दृष्टो महादेवो देवैश्च परिवारितः । तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव सुरैः सह

ସେଇ ସମୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ମହାଦେବ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 33

पप्रचछुर्नारदं सर्वे येऽन्ये रुद्रचरा भृशम् । कथ्यतां पृच्छमानानामस्माकं कथ्यते न हि

ତେବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନୁଚର ନାରଦଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହରେ ପଚାରିଲେ—“ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଆମକୁ କୁହ; ଆମ ପାଇଁ କାହିଁକି କୁହାଯାଉନାହିଁ?”

Verse 34

एकैकस्यात्मजाः स्वाः स्वाः सह्यमैनाकमेरवः । कन्यां दास्यंति वा शंभोः किं त्विदानीं प्रवर्तते

“ସହ୍ୟ, ମୈନାକ ଓ ମେରୁ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ନିଜ ନିଜ କନ୍ୟା ଅଛି। ସେମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କନ୍ୟା (ବିବାହାର୍ଥେ) ଦେବେ କି? ତେବେ ଏବେ କ’ଣ ଘଟୁଛି?”

Verse 35

ततोऽवोचन्महातेजा नारदश्चर्षिसत्तमः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा विष्णुं प्रति सहेतुकम्

ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, କାରଣସହିତ କଥା କହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 36

एकांतमाश्रित्य तदा सुरेन्द्रं स नारदो वाक्यमिदं बभाषे । त्वष्ट्रा कृतं वै भवनं महत्तरं येनैव सर्वे च विमोहिता वयम्

ତାପରେ ଏକାନ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ନାରଦ କହିଲେ— ‘ତ୍ୱଷ୍ଟା ନିଶ୍ଚୟ ଅତିମହାନ ଭବନ ନିର୍ମାଣ କରିଛି; ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମୋହିତ ହୋଇଛୁ।’

Verse 37

पुरा कृतं तस्य महात्मनस्त्वया किं विस्मृतं तत्सकलं शचीपते । तस्मादसौ त्वां विजिगीषुकामो गृहे वसंस्तस्यगिरेर्महात्मनः

ହେ ଶଚୀପତେ! ସେଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରତି ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା କରିଥିଲ, ସେ ସବୁ କି ଭୁଲିଗଲ? ତେଣୁ ସେ ତୁମକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେଇ ମହାଗିରିର ଗୃହରେ ବସୁଛି।

Verse 38

अहो विमोहितस्तेन प्रतिरूपेण भास्वता । तथा विष्णुः कृतस्तेन शंखचक्रगदादिभृत्

ହାୟ! ସେଇ ଭାସ୍ୱର ପ୍ରତିରୂପ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋହିତ ହୋଇଛ; ସେହିପରି ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା ଆଦି ଧାରଣକାରୀ ରୂପରେ କରିଦେଲା।

Verse 39

ब्रह्मा चैव तथाभूतस्तं चैव कृतवानसौ

ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେଲେ; ସେଇ ଜଣେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ କରିଦେଲା।

Verse 40

मायामयो वृषभस्तेन वेषात्कृतो हि नागोश्वतरस्तथैव । तथा चान्यान्याप्यनेनामरेन्द्र सर्वाण्येवोल्लिखितान्यत्र विद्धि

ସେ ବେଷ ଧାରଣ କରି ମାୟାମୟ ଏକ ବୃଷଭ ଗଢ଼ିଲା; ସେହିପରି ଏକ ନାଗ ଓ ଏକ ଖଚ୍ଚର ମଧ୍ୟ। ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଜାଣ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ କଥା ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଳ୍ପିତ କରିଛି।

Verse 41

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवेंद्रो वाक्यमब्रवीत्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 42

विष्णुं प्रति तदा शीघ्रं दृष्ट्वा यामि वसात्र भोः । पुत्रशोकेन तप्तोऽसौ व्याजेनान्येन वाऽकरोत्

ତେବେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯାଇ ଦେଖିଆସିବି—ହେ ସଖା, ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ। ସେ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ; କୌଣସି ଛଳରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଏହା କରିଥିବ।

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्द्दनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शक्रमाप्तभयं तदा

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେ ସମୟରେ ଭୟପ୍ରାପ୍ତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ହସିହସି କଥା କହିଲେ।

Verse 44

निवातकवचैः पूर्वं मोहितोऽसि शचीपते । विद्याऽमृता तत्र मया समानीतोपसत्तये

ହେ ଶଚୀପତେ, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ନିବାତକବଚ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଥିଲ; ତେଣୁ ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଅମୃତସମ, ଜୀବନଦାୟିନୀ ବିଦ୍ୟାକୁ ଆଣିଥିଲି।

Verse 45

महाविद्याबलेनैव प्रविश्य मण्डपेऽधुना । पर्वतो हिमवानेष तथान्ये पर्वतोत्तमाः

ସେଇ ମହାବିଦ୍ୟାର ବଳରେ ଏବେ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କର। ଏଠାରେ ହିମବାନ୍ ପର୍ବତରାଜ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 46

विपक्षा हि कृताः सर्वे मम वाक्याच्च वासव । हेतुं स्मृत्वाथ वै त्वष्टा मायया ह्यकरोदिदम्

ହେ ବାସବ! ମୋର ବାକ୍ୟରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିପକ୍ଷ ହୋଇଗଲେ। ପରେ ହେତୁ ସ୍ମରଣ କରି ତ୍ୱଷ୍ଟା ମାୟାଦ୍ୱାରା ଏହା ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 47

जयमिच्छंति वै मूढा न च भेतव्यमण्वपि

ମୂଢମାନେ ହିଁ ଜୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅଣୁମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 48

एवं विवदमानांस्तान्देवाञ्छक्रपुरोगमान् । सांत्वयामास वै विष्णुर्नारदं ते ततोऽब्रुवन्

ଏପରି ଭାବେ ବିବାଦ କରୁଥିବା, ଶକ୍ର-ପୁରୋଗମ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 49

ददाति वा न ददाति कन्यां गिरीन्द्रः स्वां वै कथ्यतां शीघ्रमेव । किं तेन दृष्टां किं कृतं चाद्य शंस तत्सर्वं भो नारद ते नमोऽस्तु

ଗିରୀନ୍ଦ୍ର ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେଉଛନ୍ତି କି ନାହିଁ—ଶୀଘ୍ର କହ। ସେ କ’ଣ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଆଜି କ’ଣ କଲେ—ହେ ନାରଦ, ସେ ସବୁ କହ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 50

तच्छ्रुत्वा प्रहसञ्छंभुरुवाच वचनं तदा । कन्यां दास्यति चेन्मह्यं पर्वतो हि हिमालयः । मायया मम किं कार्यं वद विष्णो यथातथम्

ତାହା ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁ ହସି କହିଲେ— “ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଯଦି ମୋତେ ନିଜ କନ୍ୟା ଦେବେ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ମାୟାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଯଥାର୍ଥ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି କହ।”

Verse 51

केनाप्वुपायेन फलं हि साध्यमित्युच्यते पंडितैर्न्यायविद्भिः । तस्मात्सर्वैर्गम्यतां शीघ्रमेव कार्यार्थोभिश्चेन्द्रपुरोगमैश्च

“କେଉଁ ଉପାୟରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ?”—ଏପରି ନ୍ୟାୟବିଦ୍ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି। ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଯାଆନ୍ତୁ—କାର୍ଯ୍ୟସାଧନେ ଉଦ୍ୟତମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି।

Verse 52

तदा शिवोऽपि विश्वात्मा पंचबाणेन मोहितः । महाभूतेन भूतेशस्त्वन्येषां चैव का कथा

ତେବେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଶିବ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚବାଣରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ସେଇ ମହାଶକ୍ତିରେ ଭୂତେଶ୍ୱର ନିଜେ ଯଦି ଜିତାଯାନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କଣ?

Verse 53

एवं च विद्यमानेऽसौ शंभुः परमशोभनः । कृतो ह्यनंगेन वशे यथान्यः प्राकृतो जनः

ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପରମ ଶୋଭାମୟ ଶମ୍ଭୁ ମଧ୍ୟ ଅନଙ୍ଗ (କାମଦେବ)ଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ିଲେ—ଯେପରି ଏକ ସାଧାରଣ ସାଂସାରିକ ମନୁଷ୍ୟ।

Verse 54

मदनो हि बली लोके येन सर्वमिदं जगत् । जितमस्ति निजप्रौढ्या सदेवर्षिसमन्वितम्

କାରଣ ମଦନ ଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ; ନିଜ ପ୍ରୌଢ ଶକ୍ତିରେ ସେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଜିତିଛି—ଦେବ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ।

Verse 55

सर्वेषामेव भूतानां देवानां च विशेषतः । राजा ह्यनंगो बलवान्यस्य चाज्ञा बलीयसी

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ—ବିଶେଷତଃ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ—ଅନଙ୍ଗ (କାମଦେବ) ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ତ ଆହୁରି ଅଧିକ ପ୍ରବଳ।

Verse 56

पार्वतीस्त्रीस्वरूपेण अजेयो भुवनत्रये । तां दृष्ट्वा हि स्त्रियं सर्वे ऋषयोऽपि विचक्षणाः

ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱରୂପେ ପାର୍ବତୀ ତ୍ରିଭୁବନରେ ଅଜେୟା। ସେହି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବିଚକ୍ଷଣ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 57

देवा मनुष्या गन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । आज्ञानुल्लंघिनः सर्वे मदनस्य महात्मनः

ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ—ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା ମଦନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 58

तपोबलेन महता तथा दानबलेन च । वेत्तुं न शक्यो मदंनो विनयेन विना द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ମହାନ ତପୋବଳରେ ମଧ୍ୟ, ଦାନବଳରେ ମଧ୍ୟ—ବିନୟ ବିନା—ମଦନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିହେବ ନାହିଁ।

Verse 59

तस्मादनंगस्य महान्क्रोधो हि बलवत्तरः । ईश्वरं मदनेनैवं मोहितं वीक्ष्य माधवः

ଏହିହେତୁ ଅନଙ୍ଗଙ୍କ ମହାକ୍ରୋଧ ଆହୁରି ବଳବତ୍ତର ହେଲା। ମଦନଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ମୋହିତ ହୋଇଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ) …

Verse 60

उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो मा चिंतां कुरु वै प्रभो । यदुक्तं नारदेनैव मंडपं प्रति सर्वशः

ବାକ୍ୟଜ୍ଞ ସେ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୋ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ନାରଦ ମଣ୍ଡପ ବିଷୟରେ ସର୍ବଥା ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଯଥାବିଧି ପୂରଣ ହେବ।”

Verse 61

त्वष्ट्रा कृतं विचित्रं च तत्सर्वं मदनात्प्रभोः । तदानीं शंकरो वाक्यमुवाच मधुसूदनम्

“ହେ ପ୍ରଭୋ, ତ୍ୱଷ୍ଟା କୃତ ସେଇ ବିଚିତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ସବୁ ମଦନଙ୍କ କାରଣରୁ ହୋଇଛି।” ତାପରେ ଶଙ୍କର ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 62

अविद्यया वृतं तेन कृतं त्वष्ट्रा हि मण्डपम् । किं तु वक्ष्यामहे विष्णो मण्डपः केवलेन हि

ଅବିଦ୍ୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟା ସେଇ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ତାହା ବିଷୟରେ ଆମେ କ’ଣ କହିବୁ? ମଣ୍ଡପ ତ କେବଳ ମଣ୍ଡପ ମାତ୍ର।

Verse 63

विवाहो हि महाभाग अविद्यामूल एव च । तस्मात्सर्वे वयं याम उद्वाहार्थं च संप्रति

ହେ ମହାଭାଗ, ବିବାହର ମୂଳ ସତ୍ୟରେ ଅବିଦ୍ୟା ଅଟେ। ତେଣୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏବେ ବିବାହକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଉ।

Verse 64

नारदं च पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । हिमाद्रिसहिता जग्मुर्मन्दिरं परमाद्भुतम् । अनेकाश्चर्यसंयुक्तं विचित्रं विश्वकर्मणा

ନାରଦଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହିମାଦ୍ରିଙ୍କ ସହ ଏକ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ; ତାହା ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ନିର୍ମିତ ଥିଲା।

Verse 65

कृतं च तेनाद्य पवित्रमुत्तमं तं यज्ञवाटं बहुभिः पुरस्कृतम् । विचित्रचित्रं मनसो हरं च तं यज्ञवाटं स चकार बुद्धिमान्

ତେବେ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଅନେକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ବିଚିତ୍ର ଚିତ୍ରାଙ୍କନରେ ଶୋଭିତ ଓ ମନୋହର, ପରମ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞବାଟ (ଯଜ୍ଞ-ପରିସର) ସେହି ଦିନେ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 66

प्रवेक्ष्यमाणास्ते सर्वे सुरेन्द्रा ऋषिभिः सह । दृष्टा हिमाद्रिणा तत्र अभ्युत्थानगतोऽभवत्

ସମସ୍ତ ସୁରେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ହିମାଦ୍ରି ସେମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଆଦରସହ ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇଲେ।

Verse 67

तथैव तेषां च मनोहराणि हर्म्याणि तेन प्रतिकल्पितानि । गन्धर्वयक्षाः प्रमथाश्च सिद्धा देवाश्च नागाप्सरसां गणाश्च । वसंति यत्रैव सुखेन तेभ्यः स तत्रतत्रोपवनं चकार

ସେହିପରି ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନୋହର ହର୍ମ୍ୟ (ପ୍ରାସାଦ) ରଚନା କଲେ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ପ୍ରମଥ, ସିଦ୍ଧ, ଦେବ ଏବଂ ନାଗ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ସୁଖରେ ବସୁଥିଲେ, ସେଠି ସେଠି ସେ ଉପବନ (ବିହାର-ଉଦ୍ୟାନ) ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 68

तेषामर्थे महार्हाणि धाराजिरगृहाणि च । अत्यद्भुतानि शोभंते कृतान्येव महात्मना

ତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସେ ମହାତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ମହାର୍ହ ନିବାସଗୃହ ଏବଂ ଧାରାଜିର-ଗୃହ (ବିଶେଷ ଭବନ) ନିର୍ମାଣ କଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 69

निवासार्थे कल्पितानि सावकाशानि तत्र वै । देवानां चैव सर्वेषामृषीणां भावितात्मनाम्

ସେଠାରେ ନିବାସ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଆବାସସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା—ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତାତ୍ମା (ଭାବିତାତ୍ମା) ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 70

एवं विस्तारयामास विश्वकर्मा बहून्यपि । मन्दिराणि यथायोग्यं यत्र तत्रैव तिष्ठताम्

ଏଭଳି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଅନେକ ମନ୍ଦିର ଓ ନିବାସସ୍ଥାନ ଆହୁରି ବିସ୍ତାର କରି ସୁସଜ୍ଜିତ କଲେ, ଯେ ଯେଉଁଠି ରହିବେ ସେଉଁଠିଏ ନିଶ୍ଚିନ୍ତରେ ବାସ କରିପାରନ୍ତୁ।

Verse 71

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च येऽन्ये च क्षेत्रवासिनः । श्मशानवासिनश्चान्ये येऽन्ये न्यग्रोधवासिनः

ଭୈରବମାନେ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରବାସୀମାନେ; ଶ୍ମଶାନବାସୀମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଯେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟ) ତଳେ ବାସ କରନ୍ତି—

Verse 72

अश्वत्थसेविनश्चान्ये खेचराश्च तथा परे । येये यत्रोपविष्टाश्च तत्रतत्रैव तेन वै

ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ସେବନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଖେଚର (ଆକାଶଚାରୀ)ମାନେ ମଧ୍ୟ; ଯେ ଯେଉଁଠି ବସିଥିଲେ, ସେଉଁଠିଏ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 73

कृतानि च मनोज्ञानि भवनानि महांतिवै । तेषामेवानुकूलानि भूतानां विश्वकर्मणा

ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଶାଳ ଓ ମନୋହର ଭବନମାନେ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବିଭିନ୍ନ ଭୂତଗଣଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁକୂଳ ଭାବେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 74

तत्रैव ते सर्वगणैः समेता निवासितास्तेन हिमाद्रिणा स्वयम् । सेंद्राः सुरा यक्षपिशाचरक्षसां गन्धर्वविद्याप्सरसां समूहाः

ସେଠାରେ ହିଁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଗଣସହିତ ସମବେତ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂ ହିମାଦ୍ରି (ହିମାଳୟ) ଦ୍ୱାରା ବସାଯାଇଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବଗଣ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ-ପିଶାଚ-ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ-ବିଦ୍ୟାଧର-ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମହାସମୂହ।