Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

क्रोधो हि मम बंधुश्च महाबलपरक्रमः । उभाभ्यां द्रावितं विश्वं जंगमाजंगमं महत् । ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं प्लावितं सचराचरम्

Transliteration

krodho hi mama baṃdhuśca mahābalaparakramaḥ | ubhābhyāṃ drāvitaṃ viśvaṃ jaṃgamājaṃgamaṃ mahat | brahmādistaṃbaparyaṃtaṃ plāvitaṃ sacarācaram

Translation

କ୍ରୋଧ ହିଁ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ। ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶାଳ ବିଶ୍ୱ—ଚର ଓ ଅଚର—ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଛି; ବ୍ରହ୍ମାଦିରୁ ତୃଣପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସଚରାଚର ଜଗତ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇଛି।

Word by Word

• क्रोधः: anger
• क्रोधः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• बन्धुः: kinsman/ally
• बन्धुः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• महाबलपरक्रमः: of great strength and prowess
• महाबलपरक्रमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः) ‘महद् बलं यस्य पराक्रमः’

• उभाभ्याम्: by both (of them)
• उभाभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental), द्विवचन; सर्वनाम

• द्रावितम्: driven away/put to flight
• द्रावितम्: Karma (Object affected/कर्म)
• Type: Verb
• Root: द्रु (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ

• विश्वम्: the world
• विश्वम्: Karma (Patient/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जङ्गम-अजङ्गमम्: moving and unmoving
• जङ्गम-अजङ्गमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जङ्गम (प्रातिपदिक) + अजङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व-समास (इतरेतर)

• महत्: great/immense
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• ब्रह्मादि-स्तम्ब-पर्यन्तम्: from Brahmā onward up to the end (to a stump/pillar)
• ब्रह्मादि-स्तम्ब-पर्यन्तम्: Adverbial (Extent/परिमाण-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + स्तम्ब (प्रातिपदिक) + पर्यन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः; अर्थः ‘ब्रह्मादेः आरभ्य स्तम्बपर्यन्तम्’ (from Brahmā etc. up to a clump/pillar)

• प्लावितम्: flooded/overwhelmed
• प्लावितम्: Karma (Result state/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्लु (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सचराचरम्: with all moving and unmoving beings
• सचराचरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व-समास (चर + अचर) उपपद ‘स-’ सहित

Speaker

Guru or the same quoted speaker continuing (contextual continuation from prior verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha kṣetra (contextual frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: A personified force speaks of wrath as a mighty ally; the cosmos—gods, beings, and even grass—appears as if flooded/overrun by turbulent energy, set against a stark Himalayan backdrop.

Characters & Entities

• Krodha (Wrath, personified)
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It warns that anger, when allied with power, can shake the entire moral and cosmic order; restraint (dama) is implied as a dharmic necessity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tirtha is named in this verse; it functions as a moral-cosmic backdrop within the Kedārakhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.