Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

एतत्कार्यं मदनेनैव राजन्नान्यः समर्थो भविता त्रिलोके । विप्लावितं तापसानां तपो हि तस्मात्त्वरात्प्रार्थनीयो हि मारः

Transliteration

etatkāryaṃ madanenaiva rājannānyaḥ samartho bhavitā triloke | viplāvitaṃ tāpasānāṃ tapo hi tasmāttvarātprārthanīyo hi māraḥ

Translation

“ହେ ରାଜନ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ମଦନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସାଧ୍ୟ; ତ୍ରିଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ସେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ତପକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚଳିତ କରେ; ତେଣୁ ମାର (କାମଦେବ)ଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଡାକିବା ଉଚିତ।”

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषणम्, नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘कार्यं’ विशेषयति

• कार्यम्: task
• कार्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मदनेन: by Madana (Kāma)
• मदनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मदन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: only
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम् (only/indeed)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• अन्यः: another (person)
• अन्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• समर्थः: capable
• समर्थः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying ‘अन्यः’)

• भविता: will be
• भविता: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Future), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• त्रिलोके: in the three worlds
• त्रिलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; द्विगु-समासः (‘त्रयः लोकाः’ → ‘त्रिलोके’)

• विप्लावितम्: disturbed/overwhelmed
• विप्लावितम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-√प्लु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (Past passive participle, -क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘तपः’ विशेषयति

• तापसानाम्: of the ascetics
• तापसानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्

• तपः: austerity/penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/Reason)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात-अव्ययम् (particle: indeed/for)

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Apadana (Source/Reason)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्

• त्वरात्: quickly / with haste
• त्वरात्: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्वरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अव्ययीभावार्थे ‘त्वरात्’ = ‘शीघ्रम्’

• प्रार्थनीयः: to be entreated
• प्रार्थनीयः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√अर्थ् (धातु) + अनीय (कृदन्त-प्रत्ययः)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (अनीय), भाव्य/विधेयार्थः (to be requested), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘मारः’ विशेषयति

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात-अव्ययम् (particle)

• मारः: Māra (Kāma)
• मारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Bṛhaspati

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/audience

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati explains to Indra that only Madana can accomplish the task; imagery contrasts blazing ascetic fires with the subtle arrival of spring-like desire.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Madana (Kāma)
• Māra
• Tāpasāḥ (ascetics)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire can destabilize even severe austerity; hence spiritual discipline requires vigilance and higher discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within Kedāra Khaṇḍa’s sacred narrative frame, not as a direct tīrtha-glorification passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

A practical instruction is given: to invoke/appeal to Madana (Kāma) promptly for the intended divine purpose.