Adhyaya 20

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च सगुणाः कीर्तितास्त्वया । लिंगरूपी तथैवेशो निर्गुणोऽसौ कथं वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସଗୁଣ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଈଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗରୂପ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଗୁଣ କୁହାଯାଏ—ଏହା କିପରି? କହନ୍ତୁ।

Verse 2

त्रिभिर्गुणैर्व्याप्तमिदं चराचरं जगन्महद्व्याप्यथ वाल्पकं वा । मायामयं सर्वमिदं विभाति लिंगं विना केन कुतोविभाति

ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ—ବଡ଼ ହେଉ କି ଛୋଟ—ତିନି ଗୁଣରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସବୁ ମାୟାମୟ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ; ଲିଙ୍ଗ ବିନା କାହା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କିପରି ଏହା ପ୍ରକାଶିତ ହେବ?

Verse 3

यद्दृश्यमानं महदल्पकं च तन्नश्वरं कृतकत्वाच्च सूत

ହେ ସୂତ! ଯାହା କିଛି ଦୃଶ୍ୟମାନ—ବଡ଼ ହେଉ କି ଛୋଟ—ତାହା କୃତକ ଓ ସଂସ୍କୃତ ଥିବାରୁ ନଶ୍ୱର।

Verse 4

तस्माद्विमृश्य भोः सूत संशयं छेत्तुमर्हसि । व्यासप्रसादात्सकलं जानासि त्वं न चापरः

ଏହେତୁ ହେ ସୂତ! ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କରି ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଛେଦ କର। ବ୍ୟାସପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ସକଳ ଜାଣ; ତୁମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 5

सुत उवाच । व्यासेन कथितं सर्वमस्मिन्नर्थे शुकं प्रति । शुक उवाच । लिंगरूपी कथं शंभुर्निर्गुणः कथते त्वया । एतन्मे संशयं तात च्छेत्तुमर्हस्यशेषतः

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟାସ ଶୁକଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଥିଲେ। ଶୁକ କହିଲେ—ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆପଣ କିପରି ନିର୍ଗୁଣ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି? ହେ ତାତ, ମୋ ସନ୍ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦ କରନ୍ତୁ।

Verse 6

व्यास उवाच । श्रुणु वत्स ब्रवीम्येतत्पुरा प्रोक्तं च नंदिना । अगस्त्यं पृच्छमानं च येन सर्वं श्रुतं शुक

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ଶୁଣ; ପୂର୍ବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପଚାରିଥିବାବେଳେ ନନ୍ଦି ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ମୁଁ କହୁଛି; ହେ ଶୁକ, ତାହାଦ୍ୱାରା ସବୁ ଶୁଣା ଓ ବୁଝା ହୋଇଥିଲା।

Verse 7

निर्गुणं परमात्मानं विद्धि लिंगस्वरूपिणम् । परा शक्तिस्तथा ज्ञेया निर्गुणा शाश्वती सती

ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପୀ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନିର୍ଗୁଣ ବୋଲି ଜାଣ। ସେପରି ପରାଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିର୍ଗୁଣା, ଶାଶ୍ୱତୀ ଓ ସତୀ—ଏହିପରି ଜ୍ଞେୟ।

Verse 8

यया कृतिमिदं सर्वं गुणत्रयविभावितम् । एतच्चराचरं विश्वं नश्वरं परमार्थतः

ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରକଟ ସୃଷ୍ଟି ତ୍ରିଗୁଣଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ସେଇ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ପରମାର୍ଥତଃ ନଶ୍ୱର ଅଟେ।

Verse 9

एक एव परो ह्यात्मा लिंगरूपी निरंजनः । प्रकृत्या सह ते सर्वे त्रिगुणा विलयं गताः

ପରମ ଆତ୍ମା ଏକମାତ୍ର—ନିରଞ୍ଜନ ଓ ଲିଙ୍ଗରୂପ। ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସେଇ ତ୍ରିଗୁଣ ସମସ୍ତେ ତାହାରେ ଲୟ ପାଉଛନ୍ତି।

Verse 10

यस्मिन्नेव ततो लिंगं लयनात्कथितं पुरा । तस्माल्लिंगे लयं प्राप्ता परा शक्तिः कुतोऽपरे

ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଲୟ ହୁଏ, ସେହିକାରଣରୁ ପୂର୍ବେ ତାହାକୁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଗଲା। ପରାଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ପାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ?

Verse 11

लीना गुणाश्च रुद्रोक्त्या यैरिदं बद्धमेव च । चराचरं महाभाग तस्माल्लिंगं प्रपूजयेत्

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବଚନଦ୍ୱାରା, ଯେ ଗୁଣମାନେ ଏହି ଚରାଚର ଜଗତକୁ ବନ୍ଧିଥିଲେ, ସେମାନେ ଲୟ ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଲିଙ୍ଗକୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର।

Verse 12

लिंगं च निर्गुणं साक्षाज्जानीध्वं भो द्रिजोतमाः । लयाल्लिंगस्य माहात्म्यं गुणानां परिकीर्त्यते

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜାଣ—ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ଗୁଣ। ଲୟର କାରଣରୁ ହିଁ ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଗୁଣତତ୍ତ୍ୱ ପରିକୀର୍ତ୍ୟତ ହୁଏ।

Verse 13

शंकरः सुखदाता हि उच्यमानो मनीषिभिः । सर्वो हि कथ्यते विप्राः सर्वेषामाश्रयो हि स

ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ଶଙ୍କର’ ବୋଲି କହନ୍ତି, କାରଣ ସେ ସୁଖଦାତା। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେବାରୁ ସେ ‘ସର୍ବ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 14

शंभुर्हि कथ्यते विप्रा यस्माच्च शुभसंभवः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଯାହାଠାରୁ ଶୁଭର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେହି କାରଣରୁ ସେ ‘ଶମ୍ଭୁ’ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 15

एवं सर्वाणि नामानि सार्थकानि महात्मनः । तेनावृतं जगत्सर्वं शंभुना परमेष्ठिना

ଏଭଳି ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସମସ୍ତ ନାମ ସାର୍ଥକ। ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଆବୃତ।

Verse 16

ऋषय ऊचुः । यदा दाक्षायणी चाग्नौ पतिता यज्ञकर्मणि । दक्षस्य च महाभागा तिरोधानगता सती

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିରେ ପତିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସେଇ ମହାଭାଗା ସତୀ ତିରୋଧାନ ହୋଇଗଲେ—

Verse 17

प्रादुर्भूता कदा सूत कथ्यतां तत्त्वयाऽधुना । परा शक्तिर्महेशस्य मिलिता च कथं पुनः

ହେ ସୂତ, ସେ କେବେ ପୁନଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ? ଏବେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହ। ଏବଂ ମହେଶଙ୍କ ପରାଶକ୍ତି ପୁନଃ କିପରି (ତାଙ୍କ ସହ) ମିଳିତ ହେଲେ?

Verse 18

एतत्सर्वं महाभाग पूर्ववृत्तं च तत्त्वतः । कथनीयं च अस्माकं नान्यो वक्तास्ति कश्चन

ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ! ପୂର୍ବେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱସାର ସହ ସବୁ ଆମକୁ କହ। ଆମ ପାଇଁ ଏହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବକ୍ତା ନାହିଁ।

Verse 19

सूत उवाच । जज्ञे दाक्षायणी ब्रह्मन्विदग्धावयवा यदा । विना शक्त्या महेशोऽपि तताप परमं तपः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯେତେବେଳେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ନଶିଗଲେ, ସେତେବେଳେ ଶକ୍ତି-ବିୟୋଗରେ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପରମ ତପ କଲେ।

Verse 20

लीलागृहीतवपुषा पर्वते हिमवद्गिरौ । भृंगिणा सह विश्वेन नंदिना च तथैव च

ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ସେ ଭୃଙ୍ଗୀ, ବିଶ୍ୱ ଓ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ସହ ଥିଲେ।

Verse 21

तथा चंडेन मुंडेन तथान्यैर्बहुभिर्वृतः । दशभिः कोटिगुणितैर्गणैश्च परिवारितः

ସେ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ଦଶ କୋଟିଗୁଣିତ ଗଣସମୂହ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କରିଥିଲା।

Verse 22

गणानां चैव कोट्या च तथा षष्टिसहस्रकैः । एवं तत्र गणैर्देव आवृतो वृषभध्वजः

ଏକ କୋଟି ଗଣ ଏବଂ ସହିତ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ଅଧିକ ଗଣ—ଏଭଳି ସେଠାରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଦେବ (ଶିବ) ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 23

तपो जुषाणः सहसा महात्मा हिमालयस्याग्रगतस्तथैव । गणैर्वृतो वीरभद्रप्रधानैः स केवलो मूलविद्याविहीनः

ତପସ୍ୟାରେ ରମଣ କରୁଥିବା ସେଇ ମହାତ୍ମା ସହସା ହିମାଳୟର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଗଲେ। ବୀରଭଦ୍ର-ପ୍ରଧାନ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂଳବିଦ୍ୟା (ଶକ୍ତି) ବିହୀନ ଭଳି ସେ ଏକାକୀ ରହିଲେ।

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे दैत्याः प्रादुर्भूता ह्यविद्यया । विष्णुना हि बलिर्बद्धस्तथा ते वै महाबलाः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଅବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ବଲିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଥିଲେ; ସେହିପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାବଳୀ ଥିଲେ।

Verse 25

जाता दैत्यास्ततो विप्रा इंद्रोपद्रवकारकाः । कालखंजा महारौद्राः कालकायास्तथापरे

ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦ୍ରବ କରୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କେହି ‘କାଳଖଞ୍ଜା’ ନାମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୌଦ୍ର, ଆଉ କେହି ‘କାଳକାୟ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ।

Verse 26

निवातकवचाः सर्वे रवरावकसंज्ञकाः । अन्ये च बहवो दैत्याः प्रजासंहारकारकाः

‘ନିବାତକବଚ’ ନାମକ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ‘ରବାରାବକ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଆଉ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେମାନେ ପ୍ରଜାସଂହାରର କାରକ ହେଲେ।

Verse 27

तारको नमुचेः पुत्रस्तपसा परमेण हि । ब्रह्माणं तोषयामास ब्रह्मा तस्य तुतोष वै

ନମୁଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାରକ ପରମ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 28

वरान्ददौ यथेष्टांश्च तारकाय दुरात्मने । वरं वृणीष्व भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते

ତେବେ ସେ ଦୁରାତ୍ମା ତାରକକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ବର ଦେଇ କହିଲେ— “ବର ଚୟନ କର; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାମନା କରୁଛୁ, ସେସବୁ ମୁଁ ତୋତେ ଦେବି।”

Verse 29

तच्छत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । वरयामास च तदा वरं लोकभयावहम्

ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ତେବେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ହେବା ଭଳି ଏକ ବର ଚୟନ କଲା।

Verse 30

यदि मे त्वं प्रसन्नऽसि अजरामरतां प्रभो । देहि मे यद्विजानासि अजेयत्वं तथैव च

“ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରହିତ କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଆପଣ ଯାହା ଦେବା ସମ୍ଭବ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେହି ଅଜେୟତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा तेन तारकेण दुरात्मना । उवाच प्रहसन्वाक्यममरत्वं कुतस्तव

ଦୁରାତ୍ମା ତାରକ ଏଭଳି କହିଲାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ହସି କହିଲେ— “ତୋ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱ କେଉଁଠୁ?”

Verse 32

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युरेतज्जानीहि तत्त्वतः । प्रहस्य तारकः प्राह अजेयत्वं च देहि मे

“ଯେ ଜନ୍ମିଛି, ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ— ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣ।” ତାପରେ ତାରକ ହସି କହିଲା— “ମୋତେ ଅଜେୟତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।”

Verse 33

ब्रह्मोवाच तदा दैत्यजेयत्वं तवानघ । विनार्भकेण दत्तं वै ह्यर्भकस्त्वां विजेष्यते

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦୈତ୍ୟ! ତୁମକୁ ଅଜେୟତ୍ୱର ବର ଦିଆଗଲା; କିନ୍ତୁ ଏକ ଅପବାଦ ସହ—ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଶିଶୁ ତୁମକୁ ପରାଜିତ କରିବ।

Verse 34

तदा स तारकः प्राह ब्रह्माणं प्रणतः प्रभो । कृतार्थोऽहं हि देवेश प्रसादात्तव संप्रति

ତେବେ ତାରକ ନମସ୍କାର କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲା—ହେ ପ୍ରଭୁ, ହେ ଦେବେଶ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଏବେ କୃତାର୍ଥ ହେଲି।

Verse 35

एवं लब्धवरो भूत्वा तारको हि महाबलः । देवान्युद्धार्थमाहूय युयुधे तैः सहासुरः

ଏଭଳି ବର ପାଇ ମହାବଳୀ ତାରକ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲା, ଏବଂ ସେଇ ଅସୁର ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 36

मुचुकुन्दं समाश्रित्य देवास्ते जयिनोऽभवन् । पुनः पुनर्विकुर्वाणा देवास्ते तारकेण हि

ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ସେ ଦେବମାନେ ବିଜୟୀ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ତାରକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦେବମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 37

मुचुकुन्दबलेनैव जयमापुःसुरास्तदा । किं कर्तव्यं हि चास्माकं युध्यमानैर्निरंतरम्

ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବଳରେ ହିଁ ସେତେବେଳେ ସୁରମାନେ ବିଜୟ ପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ନିରନ୍ତର ଯୁଦ୍ଧ କରିଚାଲିଲେ ଏବେ ଆମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 38

भवितव्यमिति स्मृत्वा गतास्ते ब्रह्मणः पदम् । ब्रह्मणश्चाग्रतो भूत्वा ह्यब्रुवंस्ते सवासवाः

“ଯାହା ଭବିତବ୍ୟ, ତାହା ହେବ” ଭାବି ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେ କହିଲେ।

Verse 39

देवा ऊचूः । बलिना सह पातालमास्तेऽसौ मधुसूदनः । विष्णुं विना हि ते सर्वे वृषाद्याः पतिताः परैः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ମଧୁସୂଦନ ବିଷ୍ଣୁ ବଳି ସହିତ ପାତାଳରେ ଅଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ବିନା ଆମେ ସମସ୍ତେ—ବୃଷ ଆଦି—ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଛୁ।”

Verse 40

दैत्येंद्रैश्च महाभाग त्रातुमर्हसि नः प्रभो । तदा नभोगता वाणी ह्युवाच परिसांत्व्य वै

“ହେ ମହାଭାଗ ପ୍ରଭୋ! ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।” ତେବେ ଆକାଶରୁ ଏକ ବାଣୀ ସତ୍ୟରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲା।

Verse 41

हे देवाः क्रियतामाशु मम वाक्यं हि तत्त्वतः । शिवात्मजो यदा देवा भविष्यति महाबलः

“ହେ ଦେବମାନେ! ମୋର ବାକ୍ୟକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରୂପ କର। ହେ ଦେବମାନେ! ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯେତେବେଳେ ଭବିଷ୍ୟତ, ସେ ମହାବଳୀ ହେବ।”

Verse 42

युद्धे पुनस्तारकं च वधिष्यति न संशयः । येनोपायेन भगवाञ्छंभुः सर्वगुहाशयः

“ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ତାରକକୁ ନିଶ୍ଚୟ ହତ୍ୟା କରିବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ (ଆରାଧନା/ପ୍ରାପ୍ତି) କେଉଁ ଉପାୟରେ…”

Verse 43

दारापरिग्रही देवास्तथा नीतिर्विधीयताम् । क्रियतां च परो यत्नो भवद्भिर्नान्यथा वचः

ହେ ଦେବଗଣ, ଶିବ ଦାରାପରିଗ୍ରାହୀ (ପତ୍ନୀ-ଗ୍ରହଣକାରୀ) ହେଉନ୍ତୁ—ଏହି ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ। ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରୟାସ କର; ମୋ ବଚନ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 44

यूयं देवा विजानीध्वमित्युवाचाशरीरवाक् । परं विस्मयमापन्ना ऊचुर्देवाः परस्परम्

“ହେ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ବୁଝ (ଏବଂ ତଦନୁସାରେ କର),” ବୋଲି ଅଶରୀର ବାଣୀ କହିଲା। ମହା ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ି ଦେବମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 45

श्रुत्वा नभोगतां वाणीमाजग्मुस्ते हिमालयम् । बृहस्पतिं पुरस्कृत्य सर्वे देवा वचोऽब्रुवन्

ଆକାଶଗତ ଦିବ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣି ସେମାନେ ହିମାଳୟକୁ ଗଲେ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିବେଦନ କହିଲେ।

Verse 46

हिमालयं महाभागाः सर्वे कार्यार्थगौरवात् । हिमालय महाभाग श्रूयतां नोऽधुना वचः

କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱରୁ ସମସ୍ତ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ହିମାଳୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗ ହିମାଳୟ, ଏବେ ଆମ ବଚନ ଶୁଣନ୍ତୁ।”

Verse 47

तारकस्त्रासयत्यस्मान्साहाय्यं तद्वधे कुरु । त्वं शरण्यो भवास्माकं सर्वेषां च तपस्विनाम् । तस्मात्सर्वे वयं याता महेंद्रसहिता विभो

ତାରକ ଆମକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛି; ତାହାର ବଧରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଆମର ଏବଂ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ। ତେଣୁ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆସିଛୁ, ହେ ବିଭୋ।

Verse 48

लोमश उवाच । एवमभ्यर्थितो देवैर्हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच देवान्प्रहसन्वाक्यं वाक्यविदां वरः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଅନୁରୋଧିତ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବାନ୍ ହସିହସି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି ବାକ୍ୟ କହିଲେ; ସେ ବାକ୍କୁଶଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 49

महेन्द्र मुद्दिश्य तदा ह्युपहाससमन्वितः । अक्षमाश्च वयं सर्वे महेन्द्रेण कृताः सुराः

ତେବେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି ସୌମ୍ୟ ଉପହାସସହ ସେ କହିଲେ—“ଆମେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଅକ୍ଷମ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ; ମହେନ୍ଦ୍ର ହିଁ ଆମକୁ ଏପରି କରିଛନ୍ତି।”

Verse 50

किं कुर्मः सुरकार्यं च तारकस्य वधं प्रति । पक्षयुक्ता वयं सर्वे यदि स्याम सुरोत्तमाः

“ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ—ଅର୍ଥାତ୍ ତାରକବଧ—ବିଷୟରେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦେବୋତ୍ତମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ପକ୍ଷ-ସମର୍ଥନ ନଥାଏ।”

Verse 51

तदा वयं घातयामस्तारकं सह बांधवैः । अचलोहं विपक्षश्च किं कार्यं करवाणि व

“ଯଦି ଆମ ପାଖରେ ଆବଶ୍ୟକ ପକ୍ଷବଳ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ତାରକକୁ ତାହାର ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ନିହତ କରିଦେଇଥାଆନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତ ଅଚଳ ପର୍ବତ, ଏବଂ (ଏହି ବିଷୟରେ) ବିପକ୍ଷସ୍ଥ; ମୁଁ କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି?”

Verse 52

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे देवास्तमब्रुवन् । सर्वे यूयं वयं चैव असमर्था वधं प्रति । तारकस्य महाभाग एतत्कार्यं विचंत्यताम्

ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବ କହିଲେ—“ମହାଭାଗ! ତାରକବଧ ପ୍ରତି ନ ଆପଣ ସମର୍ଥ, ନ ଆମେ। ତେଣୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଉପାୟ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରାଯାଉ।”

Verse 53

येन साध्यो भवेच्छत्रुस्तारको हि महाबलः । तदोवाच महातेजा हिमवान्स सुरान्प्रति

“ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁ ତାରକକୁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ପରାଜିତ କରାଯାଇପାରିବ?” ଏହିପରି ପଚାରି ତେଜସ୍ବୀ ହିମବାନ୍ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କହିଲେ।

Verse 54

केनोपायेन भो देवास्तारकं हंतुमिच्छथ । कथयंतुत्वरेणैव कार्यं वेत्तुं ममैव हि

“ହେ ଦେବମାନେ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମେ ତାରକକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଶୀଘ୍ର କହ, କାରଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜାଣିବାକୁ ହେବ।”

Verse 55

तदा सुरैः कथितं सर्वमेतद्वाण्या चोक्तं यत्पुरा कार्यहेतोः । श्रुतं तदा गिरिणा वाक्यमेत हिमवान्पर्वतो हि

ତେବେ ଦେବମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ ଏବଂ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟହେତୁ ପୂର୍ବେ ବାଣୀ (ସରସ୍ୱତୀ) ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଲେ। ତାପରେ ପର୍ବତରାଜ ହିମବାନ୍ ସେଇ ବଚନ ଶୁଣିଲେ।

Verse 56

शिवस्य पुत्रेण च धीमता यदा वध्यो दैत्यस्तारको वै महात्मा । तदा सर्वं सुरगकार्यं शुभंस्याद्वाण्या चोक्तं सत्यमेतद्भवेच्च

ଯେତେବେଳେ ଧୀମାନ୍ ଶିବପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ଦୈତ୍ୟ ତାରକକୁ ବଧ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ ହେବ। ବାଣୀ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ସତ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଘଟିବ।

Verse 57

तस्मात्तदेनत्क्रियतां भवद्भिर्यथा महेशः कुरुते परिग्रहम् । कन्या यथा तस्य शिवस्य योग्या निरीक्ष्यतामाशु सुरैरिदानीम्

ଏହେତୁ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର—ଯେପରି ମହେଶ୍ୱର ପରିଗ୍ରହ (ବିବାହ) କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଏବେଇ ଶୀଘ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଖୋଜି ଦେଖନ୍ତୁ।

Verse 58

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्योचुः सुरास्तदा । जनितव्या त्वया कन्या शिवार्थं कार्यसिद्धये

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସୁରମାନେ ସେତେବେଳେ ହସି କହିଲେ—“ଶିବାର୍ଥେ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମ ଘରେ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିବା ଆବଶ୍ୟକ।”

Verse 59

सुराणां च गिरे वाक्यं कुरु शीघ्रं महामते । आधारस्त्वं तु देवानां भविष्यसि न संशयः

ହେ ମହାମତି ପର୍ବତରାଜ! ସୁରମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୀଘ୍ର କର। ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଧାର ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 60

इत्युक्तो गिरिराजोऽथ देवैः स्वगृहमामाविशत् । पत्नीं मेनां च पप्रच्छ सुकार्यं समागतम्

ଦେବମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ ପର୍ବତରାଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ପତ୍ନୀ ମେନାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଆସିଲା?”

Verse 61

जनितव्या सुकन्यैका सुरकार्यार्थसिद्धये । देवानां च ऋषीणां च तथैव च तपस्विनाम्

ସୁରକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ସୁକନ୍ୟା ଜନ୍ମିବା ଉଚିତ; ଦେବ, ଋଷି ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 62

प्रियं न भवति स्त्रीणां कन्याजननसेव च । तथापि जनितव्या च कन्यैका च वरानने

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣତଃ କନ୍ୟାଜନନ ଓ ପାଳନ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ ନାହିଁ; ତଥାପି, ହେ ସୁମୁଖୀ, ଏକ କନ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମିବା ଉଚିତ।

Verse 63

प्रहस्य मेना प्रोवाच स्वपतिं च हिमालयम् । यदुक्तं भवता वाक्यं श्रूयतां मे त्वयाऽधुना

ହସି ମେନା ନିଜ ପତି ହିମାଳୟଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ବିଷୟରେ ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।”

Verse 64

कन्या सदा दुःखकरी नृणां पते स्त्रीणां तथा शोककरी महामते । तस्माद्विमृश्य सुचिरं स्वयमेव बुद्ध्या यथा हितं शैलपते तदुच्यताम्

“ହେ ନରପତି, କନ୍ୟା ସଦା ଦୁଃଖକାରିଣୀ; ହେ ମହାମତେ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୋକର କାରଣ ହୁଏ। ତେଣୁ ହେ ଶୈଳପତି, ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୀର୍ଘ ଭାବେ ବିଚାର କରି ଯାହା ହିତକର ତାହା କହନ୍ତୁ।”

Verse 65

हिमवांस्तदुपश्रुत्या प्रियाया वचनं तदा । उवाच वाक्यं मेधावी परोपकरणान्वितम्

ପ୍ରିୟାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ହିମବାନ୍ ସେତେବେଳେ—ମେଧାବୀ ଓ ପରୋପକାର ଭାବନାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ—ବଚନ କହିଲେ।

Verse 66

येनयेन प्रकारेण परेषामुपजीवनम् । भविष्यति च तत्कार्यं धीमता पुरुषेण हि

ଯେଉଁ ଯେଉଁ ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ଓ ଆଶ୍ରୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

स्त्रियापि चैव तत्कार्यं परोपकरणान्वितम् । एवं प्रवर्तिता तेन गिरिणा महिषी तदा । दधार जठरे कन्यां मेना भाग्यवती तदा

ପରୋପକାରଯୁକ୍ତ ସେହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଗିରିରାଜ (ହିମବାନ୍) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମହିଷୀ ଭାଗ୍ୟବତୀ ମେନା ସେତେବେଳେ ଗର୍ଭରେ କନ୍ୟାକୁ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 68

महाविद्या महामाया महामेधास्वरूपिणी । रुद्रकाली च अंबा च सती दाक्षायणी परा

ସେ ମହାବିଦ୍ୟା, ମହାମାୟା, ପରମ ମେଧାର ସ୍ୱରୂପିଣୀ; ସେଇ ରୁଦ୍ରକାଳୀ, ସେଇ ଅମ୍ବା—ପରା ସତୀ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ।

Verse 69

तां विभूतिं विशालाक्षी जठरे परमां सती । बभार सा महाभागा मेना चारुविलोचना

ସେଇ ପରମ ବିଭୂତି—ପରମ ସତୀଙ୍କୁ—ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଚାରୁନୟନୀ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ମେନା ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 70

स्तुतिं चक्रुस्तदा देवा ऋषयो यक्षकिन्नराः । मेनाया भूरिभाग्यायास्तथा हिमवतो गिरेः

ତେବେ ଦେବଗଣ, ଋଷିଗଣ ଏବଂ ଯକ୍ଷ-କିନ୍ନରଗଣ ସ୍ତୁତି କଲେ—ମେନାଙ୍କ ଭୂରି ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ହିମବାନ୍ ଗିରିରାଜଙ୍କର ମଧ୍ୟ।

Verse 71

एतस्मिन्नंतरे जाता गिरिजा नाम नामतः । प्रादुर्भूता यदा देवी सर्वेषां च सुखप्रदा

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଦେବୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ନାମତଃ ସେ ‘ଗିରିଜା’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେବା ସହିତ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟିନୀ ହେଲେ।

Verse 72

देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଦିତ ହେଲା; ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବନାୟକମାନେ ଗାନ କଲେ, ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଅପ୍ସରାଗଣ ନାଚିଲେ।

Verse 73

पुष्पवर्षेण महता ववृषुर्विबुधास्तथा । तदा प्रसन्नमभवत्सर्वं त्रैलोक्यमेव च

ଦେବଗଣ ମହା ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ। ତେବେ ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ହେଲା।

Verse 74

यदावतीर्णा गिरिजा महासती तदैव दैत्या भयमाविशंस्ते । प्राप्ता मुदं देवगणा महर्षयः सचारणाः सिद्धगणास्तथैव

ମହାସତୀ ଗିରିଜା ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ; ଦେବଗଣ, ମହର୍ଷି, ଚାରଣ ଓ ସିଦ୍ଧଗଣ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।