Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

विष्णुना च तदा दैत्याश्चक्रेण शकलीकृताः । हतांस्तानसुरान्दृष्ट्वा कालनेमिः प्रतापवान्

Transliteration

viṣṇunā ca tadā daityāścakreṇa śakalīkṛtāḥ | hatāṃstānasurāndṛṣṭvā kālanemiḥ pratāpavān

Translation

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ସେ ଅସୁରମାନେ ହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ପ୍ରତାପଶାଳୀ କାଳନେମି ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲା।

Word by Word

• विष्णुना: by Viṣṇu
• विष्णुना: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/conjunction)

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (Temporal adverb/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक/time-adverb)

• दैत्याः: the Daityas (demons)
• दैत्याः: Karta (Subject in passive/कर्मणि कर्तृस्थानी)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• चक्रेण: with the discus
• चक्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• शकलीकृताः: cut into pieces
• शकलीकृताः: Karta (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शकल + कृ (धातु) → शकलीकृत (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नामधातु/णिजन्तभावः—‘शकलानि कृताः’ (reduced to pieces)

• हतान्: slain
• हतान्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) → हत (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम्

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम

• असुरान्: Asuras
• असुरान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• कालनेमिः: Kālanemi
• कालनेमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कालनेमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—काल + नेमि (नाम)

• प्रतापवान्: mighty/valiant
• प्रतापवान्: Karta (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्यय (possessive)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu hurls the blazing discus, slicing daityas into pieces; in the aftermath, Kālanemi—radiant with fury—witnesses the slaughter and prepares to respond.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Cakra (discus)
• Daityas
• Asuras
• Kālanemi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine protection manifests decisively when adharma swells—here symbolized by Viṣṇu’s cakra restoring order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra is the larger frame of Kedārakhaṇḍa, though this verse itself focuses on the battle episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates the destruction of daityas and Kālanemi’s reaction.