Adhyaya 14

Verse 1

लोमश उवाच । ततो युद्धमतीवासीदसुरैर्विष्णुना सह । ततः सिंहाः सपक्षास्ते दंशिताः परमाद्भुताः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ତାପରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତା’ପରେ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ସିଂହମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀ।

Verse 2

असुरैरुह्यमानास्ते रहुत्मंतं व्यदारयन् । सिंहास्ते दारितास्तेन खंडशश्च विदारिताः

ଅସୁରମାନେ ବୋହିନେଉଥିବା ସେ ସିଂହମାନେ ରହୁତ୍ମନ୍ତକୁ ଚିରିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସିଂହମାନଙ୍କୁ ଫାଡ଼ି ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରିଦେଲା।

Verse 3

विष्णुना च तदा दैत्याश्चक्रेण शकलीकृताः । हतांस्तानसुरान्दृष्ट्वा कालनेमिः प्रतापवान्

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ସେ ଅସୁରମାନେ ହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ପ୍ରତାପଶାଳୀ କାଳନେମି ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲା।

Verse 4

त्रिशूलेनाहनद्विष्णुं रोषपर्याकुलेक्षणः । तमायांतं च जगृहे मुकुंदोऽनाथसंश्रयः

କ୍ରୋଧେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନଧାରୀ ସେ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲା। ଏବଂ ସେ ଧାଇଆସୁଥିବାବେଳେ, ଅନାଥଙ୍କ ଶରଣ ମୁକୁନ୍ଦ ତାକୁ ଧରିଲେ।

Verse 5

करेण वामेन जघान लीलया तं कालनेमिं ह्यसुरं महाबलम् । तेनैव शूलेन समाहतोऽसौ मूर्च्छान्वितोऽसौ सहसा पपात

ସେ ବାମହସ୍ତରେ ଲୀଳାଭାବେ ସେଇ ମହାବଳୀ ଅସୁର କାଳନେମିକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଏବଂ ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳର ଆଘାତରେ ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ସହସା ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 6

पतितः पुनरुत्थाय शनैरुन्मील्य लोचने । पुरतः स्थितमालोक्य विष्णुं सर्वगुहाशयम्

ପଡ଼ିଗଲା ପରେ ସେ ପୁଣି ଉଠି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚକ୍ଷୁ ମେଳିଲା। ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲା।

Verse 7

लब्धसंज्ञोऽब्रवीद्वाक्यं कालनेमिर्महाबलः । तव युद्धं न दास्यामि नास्ति लोके स्पृहा मम

ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରିଆସି ମହାବଳୀ କାଳନେମି କହିଲା— “ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ; ଲୋକମାନଙ୍କରେ ମୋର କୌଣସି ଲୋଭ ନାହିଁ।”

Verse 8

ये येऽसुरा हता युद्धे अक्षयं लोकमाप्नुयुः । ब्रह्मणो वचनात्सद्य इंद्रेण सह संगताः

“ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେ ଯେ ଅସୁର ହତ ହେଲେ, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନରୁ ସେମାନେ ସତ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି ପାଇଲେ।”

Verse 9

भुंजतो विविधान्भोगान्देववद्विचरंति ते । इंद्रेण सहिताः सर्वे संसारे च पतंत्यथ

ସେମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ଭୋଗ ଭୁଞ୍ଜି ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ରହି, ପରେ ପୁଣି ସଂସାରରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 10

तस्माद्युद्धेन मरणं न कांक्षे क्षणभंगुरम् । अन्यजन्मनि मे वीर वैरभावान्न संशयः । दातुमर्हसि मे नाथ कैवल्यं केवलं परम्

ଏହିହେତୁ ମୁଁ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର ଯୁଦ୍ଧମୃତ୍ୟୁକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେନି। ହେ ବୀର, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମୋ ମନେ ବୈରଭାବ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣି ଉଦ୍ଭବିବ। ତେଣୁ ହେ ନାଥ, ମୋତେ ପରମ ଶୁଦ୍ଧ କୈବଲ୍ୟ (ମୋକ୍ଷ) ଦାନ କର।

Verse 11

तथेति दैत्यप्रवरो निपातितः परेण पुंसा परमार्थदेन । दत्त्वाऽभयं देवतानां तदानीं तथा सुधां देवताभ्यः प्रदत्त्वा

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଦୈତ୍ୟ ପରମାର୍ଥଦାତା ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିପାତିତ ହେଲା। ସେତେବେଳେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 12

कालनेमिर्हतो दैत्यो देवा जाता ह्यकटकाः । शल्यरूपो महान्सद्यो विष्णुना प्रभविष्णुना

କାଳନେମି ଦୈତ୍ୟ ହତ ହେବା ପରେ ଦେବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଲେଶରହିତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶଲ୍ୟରୂପ ମହା ପୀଡା ଉଦ୍ଭବିଲା।

Verse 13

तिरोधानं गतः सद्यो भगवान्कमलेक्षणः । इंद्रोऽपि कदनं कृत्वा दैत्यानां परमाद्भुतम्

କମଳନୟନ ଭଗବାନ୍ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତିରୋଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ସଂହାର କଲେ।

Verse 14

पतितानां क्लीबरूपाणां भग्नानां भीतचेतसाम् । मुक्तकच्छशिखानां च चक्रे स कदनक्रियाम्

ଯେମାନେ ପତିତ, କ୍ଲୀବରୂପଧାରୀ, ଭଙ୍ଗିତ ଓ ହୃଦୟେ ଭୀତ, ଯାହାଙ୍କର କଚ୍ଛା ଓ ଶିଖା ଢିଲା ପଡ଼ିଥିଲା—ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ସେ ସଂହାରକ୍ରିୟା କଲା।

Verse 15

अर्थशास्त्रपरो भूत्वा महेंद्रो दुरातिक्रमः । दैत्यानां कालरूपोऽसौ शचीपतिरुदारधीः

ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନୀତିକୌଶଳରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ମହେନ୍ଦ୍ର ଦୁରାତିକ୍ରମ୍ୟ ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ କାଳରୂପ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହେଲେ—ଶଚୀପତି, ଉଦାରଧୀ।

Verse 16

एवं निहन्य्मानानामसुराणां शचीपतेः । निवारणार्थं भगवानागतो नारदस्तदा

ଏଭଳି ଶଚୀପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ନିହତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ନାରଦ ସେତେବେଳେ ଆସିଲେ।

Verse 17

नारद उवाच । युद्धहताश्च ये वीरा ह्यसुरा रणमण्डले । तेषामनु कथं कर्ता भीतानां च विहिंसनम्

ନାରଦ କହିଲେ—‘ରଣମଣ୍ଡଳରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେ ବୀର ଅସୁରମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପରେ ଭୀତମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବା କିପରି ଯୁକ୍ତ?’

Verse 18

ये भीतांश्च प्रपन्नांश्चघातयंति मदोद्धताः । ब्रह्मघ्नास्तेऽपि विज्ञेया महापातकसंयुताः

ଅହଂକାରମଦରେ ଉଦ୍ଧତ ହୋଇ ଭୀତମାନଙ୍କୁ ଓ ଶରଣାଗତମାନଙ୍କୁ ଯେ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ’ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ—ମହାପାତକସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 19

तस्मात्त्वया न कर्त्तव्यं मनसापि विहिंसनम् । एवमुक्तस्तदा शक्रो नारदेन महात्मना

ଏହେତୁ ତୁମେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 20

सुरसेनान्वितः सद्य आगतो हि त्रिविष्टपम् । तदा सर्वे सुरगणाः सुहृद्भ्यश्च परस्परम् । बभूवुर्मुदिताः सर्वे यक्षगंधर्वकिंनराः

ଦେବସେନା ସହିତ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଫେରିଆସିଲା। ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ପରସ୍ପରକୁ ସୁହୃଦ ମିତ୍ରଭାବେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 21

तदा इंद्रोऽमरावत्यां हस शच्याऽभिषेचितः

ତେବେ ଅମରାବତୀରେ ଶଚୀଦେବୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 22

देवर्षिप्रमुखैश्चैव ब्रह्मर्षिप्रमुखैस्तथा । शक्रोऽपि विजयं प्राप्तः प्रसादाच्छंकरस्य च

ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀଙ୍କ ସହ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କର (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 23

तदा महोत्सवो विप्रा देवलोके महानभूत् । शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगा मुरजा अपि । तथानकाश्च भेर्यश्च नेदुर्दुंदुभयः समम्

ତେବେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଦେବଲୋକରେ ମହାନ ମହୋତ୍ସବ ହେଲା। ଶଙ୍ଖ ଓ ପଟହ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ମୁରଜ, ତଥା ନାକ ଓ ଭେରୀ—ସହିତ ଦୁନ୍ଦୁଭିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାସାଥିରେ ନିନାଦ କଲେ।

Verse 24

गायकाश्चैव गंधर्वाः किन्नराश्चाप्सपोगणाः । ननृतुर्जगुस्तुष्टुवुश्च सिद्धचारणगुह्यकाः

ଗାୟକ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଗୀତ ଗାଇଲେ ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତବ କଲେ।

Verse 25

एवं विजयमापन्नः शक्रो देवेस्वरस्तदा । देवैर्हतास्तदा दैत्याः पतितास्ते महीतले

ଏହିପରି ଦେବେଶ୍ୱର ଶକ୍ର ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ହାତରେ ହତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମହୀତଳରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 26

गतासवो महात्मानो बलिप्रमुखतो ह्यमी । तपस्तप्तुं पुरा विप्रो भार्गवो मानसोत्तरम्

ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ—ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳି ପ୍ରମୁଖ—ପ୍ରାଣହୀନ ହେଲେ। ପୂର୍ବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର) ତପ କରିବାକୁ ମାନସୋତ୍ତରକୁ ଯାଇଥିଲେ।

Verse 27

गतः शिष्यैः परिवृतस्तस्माद्युद्धं न वेद तत् । अवशेषाश्च ये दैत्यास्ते गता भार्गवं प्रति

ସେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ବିଷୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ଯେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 28

कथितं वै महद्धृत्तमसुराणां क्षयावहम् । निशम्य मन्युमाविष्टो ह्यागतो भृगुनंदनः

ଅସୁରମାନଙ୍କ କ୍ଷୟ ଆଣିଥିବା ସେହି ମହାବୃତ୍ତାନ୍ତ କୁହାଗଲା; ତାହା ଶୁଣି ଭୃଗୁନନ୍ଦନ (ଶୁକ୍ର) କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 29

शिष्यैः परिवृतो भूत्वा मृतांस्तानसुरानपि । विद्यया मृतजीविन्या पतितान्समजीवयत्

ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ, ପତିତ ମୃତ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ‘ମୃତ-ସଞ୍ଜୀବନୀ’ ବିଦ୍ୟାରେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କଲେ।

Verse 30

निद्रापायगता यद्वदुत्थितास्ते तदाऽसुराः । उत्थितः स बलिः प्राह भार्गवं ह्यमितद्युतिम्

ଯେପରି ନିଦ୍ରା ହଟିଗଲା, ସେପରି ସେଇ ଅସୁରମାନେ ତେବେ ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲେ। ଉଠି ବଳି ଅମିତଦ୍ୟୁତି ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 31

जीवितेन किमद्यैव मम नास्ति प्रयोजनम् । पातितस्त्रिदशेंद्रेण यथा कापुरुषस्तथा

ଏବେ ମୋ ଜୀବନର କି ପ୍ରୟୋଜନ? ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ—ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ର ମୋତେ କାପୁରୁଷ ପରି ପତିତ କରିଦେଲେ।

Verse 32

बलिनोक्तं वचः श्रुत्वा शुक्रो वचनमब्रवीत् । मनस्विनो हि ये शूराः पतंति समरे बुधा

ବଳିର କଥା ଶୁଣି ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—“ଉଦାରମନା ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହେଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନନ୍ତି।”

Verse 33

ये शस्त्रेण हताः सद्यो म्रियमाणा व्रजंति वै । त्रिविष्टपं न संदेह इति वेदानुशासनम्

ଯେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରାଘାତରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) କୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏହା ବେଦର ଅନୁଶାସନ।

Verse 34

एवमाश्वासयामास बलिनं भृगुनंदनः । तपस्तताप विविधं दैत्यानां सिद्धिदायकम्

ଏଭଳି ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ବଲିଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ପରେ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ବିଭିନ୍ନ ତପ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 35

तथा दैत्य गताः सर्वे भृगुणा च प्रचोदिताः । पातालमवसन्सर्वे बलिमुख्याः सुखेन वै

ତଥା ଭୃଗୁବଂଶୀ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବଲି-ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ପାତାଳକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସୁଖରେ ବସିଲେ।