Adhyaya 54

Verse 1

नारद उवाच । ममापि पार्थ तत्रास्ति मूर्तिर्ब्राह्मणकाम्यया । तत्र नाहं त्यजाम्यंग च्छत्रदण्डविभूषिताम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ମୋର ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି। ହେ ପ୍ରିୟ, ଛତ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡରେ ବିଭୂଷିତ ସେହି ରୂପକୁ ମୁଁ ସେଠାରେ ତ୍ୟାଗ କରେନି।

Verse 2

कार्तिकस्य तु या शुक्ला भवत्येकादशी शुभा । तस्यां मदर्चनं कृत्वा कलिदोषैर्विमुच्यते

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଯେ ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ, ସେହି ଦିନ ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ କଳିଯୁଗର ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

अर्जुन उवाच । बाल्यात्प्रभृति संदेहो ममायं हृदि वर्तते । पृच्छतस्तं च मे विप्र न क्रोधं कर्तुमर्हसि

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ବାଳ୍ୟକାଳରୁ ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋ ହୃଦୟରେ ରହିଛି। ହେ ବିପ୍ର, ମୁଁ ପଚାରୁଛି ବୋଲି ଆପଣ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 4

सदा त्वं मोक्षधर्मेषु परिनिष्ठां परां गतः । सर्वभूतसमो दांतो रागद्वेषविवर्जितः

ଆପଣ ସଦା ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଧର୍ମମାନଙ୍କରେ ପରମ ନିଷ୍ଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ। ଆପଣ ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି ସମଭାବୀ, ଦାନ୍ତ (ସଂୟମୀ) ଏବଂ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷବିହୀନ।

Verse 5

त्यक्तनिंदास्तुतिर्मौनी मोक्षस्थः परिकीर्त्यसे । त्वं च नारद लोकेषु वायुवच्चपलो मुने

ଆପଣ ନିନ୍ଦା-ସ୍ତୁତି ତ୍ୟାଗୀ, ମୌନୀ ଏବଂ ମୋକ୍ଷସ୍ଥ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ। ତଥାପି, ହେ ନାରଦ ମୁନି, ଆପଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 6

सौदामिनीव विचरन्दृश्यसे प्राज्ञसंमतः । सदा कलिकरो लोके निर्दयः सर्वप्राणिषु

ତୁମେ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର ଝଲକ ପରି ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଛ; ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ମତ କରନ୍ତି। ତଥାପି ତୁମେ ଲୋକେ ସଦା କଳହକାରୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିର୍ଦୟ।

Verse 7

बहूनां हि सहस्राणि देवगंधर्वरक्षसाम् । राज्ञां मुनीन्द्रदैत्यानां कलेर्नष्टानि तेऽभवन्

ତୁମ ଦ୍ୱାରା କଳିର ସଂଘର୍ଷରେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ; ଏବଂ ରାଜା, ମୁନୀନ୍ଦ୍ର, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ହଜାରେ ହଜାରେ ଦଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 8

कस्मात्तदेषा चेष्टा ते संदेहं मे हर द्विज । संदेहान्न सुखं शेते बाणविद्धो मृगो यथा

ତେବେ ତୁମର ଏହି ଚେଷ୍ଟା କାହିଁକି? ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋ ସନ୍ଦେହ ହର; କାରଣ ସନ୍ଦେହରେ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖେ ଶୋଇପାରେ ନାହିଁ—ବାଣବିଦ୍ଧ ମୃଗ ପରି।

Verse 9

सूत उवाच । शौनकेदं वचः श्रुत्वा फाल्गुनान्नारदो मुनिः । प्रहसन्निव बाभ्रव्यवदनं स निरैक्षत

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶୌନକ, ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ମୁନି ନାରଦ ହସୁଥିବା ପରି ବାଭ୍ରବ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁ ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ।

Verse 10

स च बाभ्रव्यनामा वै हारीतस्यान्वयोद्भवः । ब्राह्मणो नारदमुनेः समीपे वर्तते सदा

ସେ ବାଭ୍ରବ୍ୟ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହାରୀତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ; ସେ ସଦା ମୁନି ନାରଦଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରହୁଥିଲେ।

Verse 11

स च ज्ञात्वा महाबुद्धिर्नारदस्य मनीषितम् । प्रहसन्निव प्रोवाच फाल्गुनं स्निग्धया गिरा

ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ନାରଦଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣି, ଯେନେ ହସୁଥିବା ପରି, ସ୍ନିଗ୍ଧ ବାଣୀରେ ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 12

बाभ्रव्य उवाच । सत्यमेतद्यथात्थ त्वं नारदं प्रति पांडव । सर्वोऽपि चात्र वृत्तांते संशयं याति मानवः

ବାଭ୍ରବ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ପାଣ୍ଡବ! ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ସତ୍ୟ; ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସନ୍ଦେହକୁ ପାଉଛି।

Verse 13

तदहं ते प्रवक्ष्यामि यथा कृष्णान्मया श्रुतम् । स्तोककालांतरे पूर्वं सर्वं यादवनंदनः

ଏହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯେପରି ମୁଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି; ଅଳ୍ପ ସମୟ ପୂର୍ବେ ଏ ସବୁ ଯାଦବନନ୍ଦନ କହିଥିଲେ।

Verse 14

महीसागरयात्रायां कृष्णस्तत्राययौ प्रभुः । उग्रसेनेन सहितो वसुदेवेन बभ्रुणा

ମହୀସାଗର ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଉଗ୍ରସେନ ଓ ବସୁଦେବ (ବଭ୍ରୁ) ସହିତ।

Verse 15

रामेण रौक्मिणेयेन युयुधानादिभिस्तदा । स च ज्ञात्वा ज्ञातिसमं महीसागरसंगमे

ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସହ ରାମ, ରୌକ୍ମିଣେୟ, ଯୁୟୁଧାନ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଏବଂ ମହୀସାଗର-ସଙ୍ଗମରେ ନିଜ ସ୍ୱଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ସମବେତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ସେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 16

पिंडदानादिकं कृत्वा दत्त्वा दानानि भूरिशः । गुहेश्वरादिलिंगानि यत्नतः प्रतिपूज्य च

ପିଣ୍ଡଦାନ ଆଦି କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଦେଇ, ସେ ଗୁହେଶ୍ୱର ଆଦି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବିଧିମତ ପୂଜା କଲା।

Verse 17

स्नानं कृत्वा कोटितीर्थे जयादित्यं समर्च्य च । पूजयन्नारदमुनिं युक्तः कृष्णो महामनाः

କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଜୟାଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ବିଧିମତ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ନିୟମଯୁକ୍ତ ମହାମନା କୃଷ୍ଣ ନାରଦମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ମାନ କରି ପୂଜା କଲେ।

Verse 19

उग्रसेन उवाच । कृष्ण प्रक्ष्यामि त्वामेकं संशयं वद तं मम

ଉଗ୍ରସେନ କହିଲେ—ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୋଟିଏ ସନ୍ଦେହ ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଦୟାକରି ତାହା ମୋତେ ବୁଝାଇଦିଅ।

Verse 20

योऽयं नाम महाबुद्धिर्नारदो विश्ववंदितः । कस्मादेषोऽतिचपलो वायुवद्भ्रमते जगत्

ଏହି ନାରଦ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍‌ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ; ତେବେ ସେ କାହିଁକି ବାୟୁ ପରି ଅତିଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଜଗତରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି?

Verse 21

श्रीकृष्ण उवाच । सत्यं राजंस्त्वया पृष्टमेतत्सर्वं वदामि ते । दक्षेण तु पुरा शप्तो नारदो मुनिसत्तमः

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ ଓ ଯଥାଯଥ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କହୁଛି। ପୂର୍ବେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 22

सृष्टिमार्गांस्तु तान्वीक्ष्य नारदेन विचालितान् । नावस्थानं च लोकेषु भ्रमतस्ते भविष्यति

ନାରଦ ଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ସୃଷ୍ଟିମାର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି (ଦକ୍ଷ କହିଲେ)—‘ହେ ଭ୍ରମଣଶୀଳ! କୌଣସି ଲୋକରେ ତୋର ସ୍ଥିର ଆଶ୍ରୟ ହେବ ନାହିଁ।’

Verse 23

पैशुन्य वक्ता च तथा द्वितीयानां प्रचालनात् । इति शापद्वयं प्राप्य द्विविधात्मजचालनात्

ଆଉ—‘ତୁ ନିନ୍ଦା/ଚୁଗୁଳି କହୁଥିବା ହେବୁ,’ କାରଣ ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ବିରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛୁ। ଏଭଳି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସନ୍ତାନକୁ ଉକ୍ତେଜିତ କରିବାରୁ ସେ ଦ୍ୱିଶାପ ପାଇଲା।

Verse 24

निराकर्तुं समर्थोऽपि मुनिर्मेने तथैव तत् । एतावान्साधुवादो हि यतश्च क्षमते स्वयम्

ଶାପକୁ ନିରାକରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁନି ତାହାକୁ ସେହିପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ। କାରଣ ସତ୍ୟ ସାଧୁତ୍ୱର ମାପ ଏହି—ନିଜେ ସହି ନିଜେ କ୍ଷମା କରିବା।

Verse 25

विनाशकालं चावेक्ष्य कलिं वर्धयते यतः । सत्यं च वक्ति तस्मात्स न च पापेन लिप्यते

ସେ ବିନାଶକାଳର ନିୟତିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖି (ଲୀଳାରୂପେ) କଳିକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଦେଉଛି, ଏବଂ ସେ ସତ୍ୟ ମାତ୍ର କହେ; ତେଣୁ ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 26

भ्रमतोऽपि च सर्वत्र नास्य यस्मात्पृथङ्मनः । ध्येयाद्भवति नैव स्याद्भ्रमदोषस्ततोस्य च । यच्च प्रीतिर्मयि तस्य परमा तच्छृणुष्व च

ସେ ସର୍ବତ୍ର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମନ ଭିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଧ୍ୟେୟରେ ହିଁ ସ୍ଥିର ରହେ। ତେଣୁ ତାହାରେ ବିକ୍ଷେପଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ତାହାର ଯେ ପରମ ପ୍ରୀତି, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 27

अहं हि सर्वदा स्तौमि नारदं देवदर्शनम् । महेंद्रगदितेनैव स्तोत्रेण शृणु तन्नृप

ମୁଁ ସଦା ଦେବଦର୍ଶୀ ମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ହେ ନୃପ, ମହେନ୍ଦ୍ର ନିଜେ କହିଥିବା ସେହି ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣ।

Verse 28

श्रुतचारित्रयोर्जाता यस्याहंता न विद्यते । अगुप्तश्रुत चारित्रं नारदं तं नमाम्यहम्

ଯାହାଙ୍କର ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନ ଓ ସଦାଚାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ଜନ୍ମେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ଶ୍ରବଣ-ଜ୍ଞାନ ଓ ଚରିତ୍ର ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 29

अरतिक्रोधचापल्ये भयं नैतानि यस्य च । अदीर्घसूत्रं धीरं च नारदं तं नमाम्यहम्

ଅରତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଚାପଳ୍ୟ—ଏହାମାନଙ୍କର ଭୟ ଯାହାଙ୍କୁ ନାହିଁ; ଯିଏ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ନୁହେଁ, ଧୀର ଓ ସଂଯମୀ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 30

कामाद्वा यदि वा लोभाद्वाचं यो नान्यथा वदेत् । उपास्यं सर्वजंतूनां नारदं तं नमाम्यहम्

କାମ କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ବାଣୀକୁ ଅନ୍ୟଥା କହେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଉପାସ୍ୟ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 31

अध्यात्मगतितत्त्वज्ञं क्षांतं शक्तं जितेंद्रियम् । ऋजुं यथार्थ वक्तारं नारदं तं नमाम्यहम्

ଅଧ୍ୟାତ୍ମଗତିର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ସମର୍ଥ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଋଜୁ ଓ ଯଥାର୍ଥବକ୍ତା—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 32

तेजसा यशसा बुद्ध्या नयेन विनयेन च । जन्मना तपसा वृद्धं नारदं तं नमाम्यहम्

ତେଜ, ଯଶ, ବୁଦ୍ଧି, ନୟ ଓ ବିନୟରେ ପରିପକ୍ୱ, ଜନ୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧ ଏହି ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 33

सुखशीलं सुखं वेषं सुभोजं स्वाचरं शुभम् । सुचक्षुषं सुवाक्यं च नारदं तं नमाम्यहम्

ସୁଖଶୀଳ, ସରଳ ବେଷଧାରୀ, ମିତାହାରୀ, ଶୁଭ ଆଚରଣଯୁକ୍ତ; ସୁଦୃଷ୍ଟି ଓ ମଧୁର ବାକ୍ୟବାନ୍ ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 34

कल्याणं कुरुते गाढं पापं यस्य न विद्यते । न प्रीयते परानर्थे यो ऽसौ तं नौमि नारदम्

ଯେ ଗାଢ କଲ୍ୟାଣ ସାଧନ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କଠାରେ ପାପ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେ ପରର ଅନର୍ଥରେ କେବେ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରେ।

Verse 35

वेदस्मृतिपुराणोक्तधर्मे यो नित्यमास्थितः । प्रियाप्रियविमुक्तं तं नारदं प्रणमाम्यहम्

ଯେ ବେଦ-ସ୍ମୃତି-ପୁରାଣୋକ୍ତ ଧର୍ମରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ ପ୍ରତି ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 36

अशनादिष्वलिप्तं च पंडितं नालसं द्विजम् । बहुश्रुतं चित्रकथं नारदं प्रणमाम्यहम्

ଆହାରାଦି ବିଷୟରେ ଅଲିପ୍ତ, ପଣ୍ଡିତ, ଆଳସ୍ୟହୀନ ଦ୍ୱିଜ; ବହୁଶ୍ରୁତ ଓ ବିଚିତ୍ର କଥାର ଅଦ୍ଭୁତ ବକ୍ତା ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 37

नार्थे क्रोधे च कामे च भूतपूर्वोऽस्य विभ्रमः । येनैते नाशिता दोषा नारदं तं नमाम्यहम्

ଧନ, କ୍ରୋଧ ଓ କାମ ବିଷୟରେ ଯାହାଙ୍କର କେବେ ମୋହ ହୋଇନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୋଷମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି—ସେହି ନାରଦମୁନିଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 38

वीतसंमोहदोषो यो दृढभक्तिश्च श्रेयसि । सुनयं सत्रपं तं च नारदं प्रणमाम्यहम्

ଯିଏ ମୋହଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ଭକ୍ତି ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍‌ରେ ଦୃଢ, ଯିଏ ସୁନୀତିମାନ୍ ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 39

असक्तः सर्वसंगेषु यः सक्तात्मेति लक्ष्यते । अदीर्घसंशंयो वाग्ग्मी नारदं तं नमाम्यहम्

ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଅସକ୍ତ, ତଥାପି ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ପରମେ ଆସକ୍ତ ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୁଏ; ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ସନ୍ଦେହରହିତ ଓ ବାକ୍ପଟୁ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 40

न त्यजत्यागमं किंचिद्यस्तपो नोपजीवति । अवंध्यकालो यस्यात्मा तमहं नौमि नारदम्

ଯିଏ କୌଣସି ଭାବେ ଆଗମ-ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯିଏ ତପକୁ ଜୀବିକା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଜୀବନକାଳ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରେ।

Verse 41

कृतश्रमं कृतप्रज्ञं न च तृप्तं समाधितः । नित्यं यत्नात्प्रमत्तं च नारदं तं नमाम्यहम्

ଯିଏ ଶ୍ରମସାଧନ କରିଛନ୍ତି ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ସାଧିଛନ୍ତି; ଯିଏ ସମାଧିରେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଶିଥିଳ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ଯିଏ ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସରେ ସଦା ସଚେତନ—ସେହି ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 42

न हृष्यत्यर्थलाभेन योऽलाभे न व्यथत्यपि । स्थिरबुद्धिरसक्तात्मा तमहं नौमि नारदम्

ଯିଏ ଧନଲାଭରେ ହର୍ଷିତ ହୁଏନି ଓ ଅଲାଭରେ ବ୍ୟଥିତ ମଧ୍ୟ ହୁଏନି; ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ଓ ମନ ଆସକ୍ତିରହିତ—ସେହି ନାରଦମୁନିଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 43

तं सर्वगुणसंपन्नं दक्षं शुचिमकातरम् । कालज्ञं च नयज्ञं च शरणं यामि नारदम्

ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଦକ୍ଷ, ଶୁଚି ଓ ଅକାତର; କାଳଜ୍ଞ ଏବଂ ନୟଜ୍ଞ ନାରଦମୁନିଙ୍କ ଶରଣକୁ ମୁଁ ଯାଉଛି।

Verse 44

इमं स्तवं नारदस्य नित्यं राजन्पठाम्यहम् । तेन मे परमा प्रीतिं करोति मुनिसत्तमः

ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ନିତ୍ୟ ନାରଦଙ୍କ ଏହି ସ୍ତବ ପାଠ କରେ; ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋତେ ପରମ ପ୍ରୀତି ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 45

अन्योपि यः शुचिर्भूत्वा नित्यमेतां स्तुतिं जपेत् । अचिरात्तस्य देवर्षिः प्रसादं कुरुते परम्

ଯେ କେହି ଶୁଚି ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଏହି ସ୍ତୁତି ଜପ କରେ, ତାହାପ୍ରତି ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଶୀଘ୍ରେ ପରମ ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତି।

Verse 46

एतान्गुणान्नारदस्य त्वमथाकर्ण्य पार्थिव । जप नित्यं स्तवं पुण्यं प्रीतस्ते भविता मुनिः

ହେ ପାର୍ଥିବ, ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ତବ ଜପ କର; ମୁନି ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରୀତ ହେବେ।

Verse 47

बाभ्रव्य उवाच । इति कृष्णमुखाच्छ्रुत्वा नारदस्य गुणान्नृपः । बभूव परमप्री तश्चक्रे तच्च तथा वचः

ବାଭ୍ରବ୍ୟ କହିଲେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ନାରଦଙ୍କ ଗୁଣ ଶୁଣି ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ବଚନ ଅନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 48

ततो नारदमानर्च दत्त्वा दानं च पुष्कलम् । नारदीयद्विजाग्र्याणां नारदः प्रीयतामिति

ତାପରେ ସେ ନାରଦମୁନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଦେଲେ; “ନାରଦ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ନାରଦୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ନିଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତାହା ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 49

ययौ द्वारवतीं कृष्णः सभ्रातृजातिबांधवः । तीर्थयात्रामिमां कृत्वा विधिवत्पुरुषोत्तमः

ତାପରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ବିଧିବତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭାଇମାନେ ଓ ଜାତି-ବନ୍ଧୁ-ସ୍ୱଜନ ସହିତ ଦ୍ୱାରବତୀକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 50

तथा त्वमपि कौरव्य नारदस्य गुणानिमान् । श्रुत्वा श्रद्धामयो भूत्वा शृणु कृत्यं यदत्र च

ସେହିପରି ହେ କୌରବବଂଶଜ! ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ ହେଅ, ଏବଂ ଏଠାରେ କରିବାକୁ ଥିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 51

कार्तिके शुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यामसौ मुनिः । विष्णोर्ध्यानसमाधेश्च प्रबुद्धो जायते सदा

କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ—ପ୍ରବୋଧିନୀ—ଦିନେ ଏହି ମୁନି ନାରଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନ-ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ସଦା ପ୍ରବୁଦ୍ଧ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦିବ୍ୟ ବୋଧରେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 52

तस्मिन्दिने नारदेन निर्मितेऽत्रैव कूपके । स्नानं कृत्वा प्रयत्नेन श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

ସେହି ଦିନ ଏଠାରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି କୂପରେ ଯତ୍ନରେ ସ୍ନାନ କରି, ଚିତ୍ତ ସମାହିତ କରି ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

तपो दानं जपश्चात्र कूपे भवति चाक्षयम्

ଏହି କୂପରେ କରାଯାଇଥିବା ତପ, ଦାନ ଓ ଜପର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 54

इदं विष्ण्विति मंत्रेण ततो विष्णुं प्रबोधयेत् । नारदं च मुनिं पश्चान्मन्त्रेणानेन पांडव

ତାପରେ ‘ଇଦଂ ବିଷ୍ଣୁ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରବୋଧ କରିବ; ଏବଂ ପରେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏହି ଏକେ ମନ୍ତ୍ରରେ ମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରି ସମ୍ମାନ କରିବ।

Verse 55

योगनिद्रा यथा त्यक्ता हरिणा मुनिसत्तम । तथा लोकोपकाराय भवानपि परित्यज

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେପରି ହରି ଯୋଗନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେପରି ଲୋକହିତ ପାଇଁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ତାହା ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ।

Verse 56

इति मंत्रेण चोत्थाप्य नारदं परिपूजयेत् । कृष्णप्रोदितया स्तुत्या छत्रधोत्रार्चनैः शुभैः

ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଦତ୍ତ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଛତ୍ର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ଶୁଭ ଅର୍ଚ୍ଚନା-ଅର୍ପଣରେ।

Verse 57

शक्त्या द्विजानां देयं च छत्रं धोत्रं कमंडलुम् । प्रणम्य ब्राह्मणान्भक्त्या नारदः प्रीयतामिति

ଯଥାଶକ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଛତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି—“ନାରଦ ମୁନି ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 58

एवं कृते प्रसादात्स मुनेः पापेन मुच्यते । जायते न कलिस्तस्य न चासौख्यं भवेदिह

ଏପରି କଲେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଳିର ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହି ଜୀବନରେ କୌଣସି ଅସୁଖ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।