Adhyaya 35
Mahesvara KhandaKaumarika KhandaAdhyaya 35

Adhyaya 35

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆଧାରେ ଦେବଗଣ ଗୁହା-ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ କରଯୋଡ଼ି ଆସି ନିବେଦନ କରନ୍ତି—ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିଥିବା ବିଜୟୀଙ୍କ ପ୍ରଚଳିତ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଜୟଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭ (ଜୟସ୍ତମ୍ଭ) ସ୍ଥାପନ। ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ବିଜୟସ୍ମୃତି ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା-ନିର୍ମିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତମ୍ଭ, ଯାହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗପରମ୍ପରା ସହ ସଂଯୁକ୍ତ, ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖନ୍ତି। ସ୍କନ୍ଦ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ରଣଭୂମିରେ ଜାମ୍ବୂନଦ-ସୁବର୍ଣ୍ଣସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି; ପରିସର ରତ୍ନସଦୃଶ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟରେ ଉତ୍ସବ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ବାଦ୍ୟସହାୟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଦେବାନୁମୋଦନର ଚିହ୍ନ ହୁଏ। ତାପରେ କଥା ସ୍ମାରକରୁ ଦେବତାରୂପକୁ ଯାଏ—ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦ ‘ସ୍ତମ୍ଭେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ସମୀପରେ ସ୍କନ୍ଦ ଏକ କୂପ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ତାହାର ଗର୍ଭରୁ ଗଙ୍ଗା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ବୋଲି କହି ଜଳପାବନତାକୁ ଲିଙ୍ଗପାବନତା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ମାଘ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ କୂପସ୍ନାନ କରି ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ସୁଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ସ୍ତମ୍ଭେଶ୍ୱର ପୂଜା କଲେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ; ଅମାବାସ୍ୟା-ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ବିଶେଷତଃ ଭୂମି-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମଭାବ ସହ, ସ୍ତମ୍ଭେଶ୍ୱରାରାଧନା ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ପାପ ନଶେ, ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ଉନ୍ନତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଶେଷରେ ଏହି ଉପଦେଶ ସ୍କନ୍ଦପ୍ରୀତ୍ୟର୍ଥେ ରୁଦ୍ର କହିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବ ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ବୋଲି ଉପସଂହାର।

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । कुमारेण स्थापितोऽत्र कुमारेशस्ततः सुराः । प्रणम्य गुहमूचुश्च प्रबद्धकरसंपुटाः

ନାରଦ କହିଲେ—ଏଠାରେ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ) ଦ୍ୱାରା କୁମାରେଶ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନେ କରଯୋଡି ପ୍ରଣାମ କରି ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 2

किंचिद्विज्ञापयष्यामो वयं त्वां श्रृणु तत्त्वतः । पूर्वप्रसिद्ध आचारः प्रोच्यते जयिनामयम्

ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ନିବେଦନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହା ପୂର୍ବପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାଚୀନ ଆଚାର, ଯାହା ବିଜୟକାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 3

जयंति ये रणे शत्रूंस्तैः कार्यः स्तंभचिह्नकः । तस्मात्तव जयोद्द्योतनिमित्तं स्तंममुत्तमम्

ଯେମାନେ ରଣରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଜୟଚିହ୍ନରୂପେ ସ୍ତମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଜୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ବିଜୟସ୍ତମ୍ଭ ଉଠାଯାଉ।

Verse 4

नक्षिपाम वयं यावत्त्मनुज्ञातुमर्हसि । विश्वकर्मकृतं यच्च तृतीयं लिंगमुत्तमम्

ଆପଣ ଅନୁମତି ଦେଲେ ମାତ୍ର ଆମେ ଏହାକୁ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବୁ—ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ସେଇ ଉତ୍ତମ ତୃତୀୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ସହିତ।

Verse 5

तस्य स्तंभाग्रतसतं च संस्थापय शिवात्मज । एवमुक्ते सुरैः स्कन्दस्ततेत्याह महामनाः

ହେ ଶିବପୁତ୍ର, ସେହି ସ୍ତମ୍ଭର ଅଗ୍ରେ ଶତ ଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପନ କର। ଦେବମାନେ ଏମିତି କହିଲେ, ମହାତ୍ମା ସ୍କନ୍ଦ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 6

ततो हृष्टाः सुरगणाः शक्राद्याः स्तंभमुत्तमम् । जांबूनदमयं शुभ्रं रणभूमौ विनिक्षिपुः

ତାପରେ ଶକ୍ରାଦି ସୁରଗଣ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ରଣଭୂମିରେ ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଉତ୍ତମ ସ୍ତମ୍ଭଟି ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 7

परितः स्थंडिलं दिक्षु सर्वरत्नमयं तु ते । तत्र हृष्टाश्चाप्सरसो ननृतुर्दशधा शुभाः

ଚାରିପାଖ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେମାନେ ସର୍ବରତ୍ନମୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଣ୍ଡିଲ ତିଆରି କଲେ। ସେଠାରେ ଶୁଭ ଅପ୍ସରାମାନେ ହର୍ଷରେ ଦଶଧା ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 8

मातरो मंगलान्यस्य जगुः स्कन्दस्य नंदिताः । इंद्राद्या ननृतुस्तत्र स्वयं विष्णुश्च वादकः

ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ମାତୃଗଣ ମଙ୍ଗଳଗୀତ ଗାଇଲେ। ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ବାଦକ ହେଲେ।

Verse 9

पेतुः खात्पुष्पवर्षाणि देववाद्यानि सस्वनुः । एवं स्तंभं समारोप्य जयाख्यं विश्वनंदकः

ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ଦେବବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା। ଏଭଳି ‘ଜୟ’ ନାମକ ସ୍ତମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରି, ବିଶ୍ୱନନ୍ଦକ ସ୍କନ୍ଦ (ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ)।

Verse 10

स्तम्भेश्वरस्ततो देवः स्थापितस्त्र्यक्षसूनुना । विरिंचिप्रमुखैर्देवैर्जातानन्दैः समं तदा

ତାପରେ ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍ ସ୍ତମ୍ଭେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏବଂ ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରମୁଖ ଦେବଗଣ ସେତେବେଳେ ସମେତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 11

हरिहरादित्युक्तैस्तैः सेन्द्रैर्मुनिगणैरपि । तस्यैव पश्चिमे भागे शक्त्यग्रेण महात्मना

ହରି, ହର ଓ ଆଦିତ୍ୟ ବୋଲି ଉକ୍ତ ସେହି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମୁନିଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ—ସେହି ସ୍ଥାନର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ—ମହାତ୍ମା ନିଜ ଶକ୍ତି (ବେଳ)କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି (ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ)।

Verse 12

गुहेन निर्मितः कूपो गंगा तत्र तलोद्भवा । माघस्य च चतुर्दश्यां कृष्णायां पितृतर्पणम्

ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ) ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ କୂପ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଏବଂ ତାହାର ତଳରୁ ଗଙ୍ଗା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେଠାରେ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

कूपे स्नानं नरः कृत्वा भक्त्या यः पांडुनंदन । गयाश्राद्धेन यत्पुण्यं तत्फलं लभते स्फुटम्

ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ସେହି କୂପରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଗୟାଶ୍ରାଦ୍ଧରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ସେହି ଫଳକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାଏ।

Verse 14

स्तंभेश्वरं ततो देवं गन्धपुष्पैः प्रपूजयेत् । वाजपेयफलं प्राप्य मोदते रुद्रसद्मानि

ତାପରେ ସ୍ତମ୍ଭେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଧାମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 15

पौर्णमास्याममावास्यां महीसागरसंगमे । श्राद्धं कृत्वा च योऽभ्यर्च्चेंत्स्तंभेश्वरमकल्मषः

ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ କିମ୍ବା ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ମହୀ ନଦୀ ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମେ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପରେ ସ୍ତମ୍ଭେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ନିର୍ମଳ ହୁଏ।

Verse 16

पितरस्तस्य तृप्यंति तृप्ता यच्छंति चाशिषः । स भित्त्वा सर्वपापानि रुद्रलोके महीयते

ତାହାର ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ତାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଭଙ୍ଗ କରି ରୁଦ୍ରଲୋକେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 17

इत्याह भगवान्रुद्रः स्कन्दस्य प्रीतये पुरा । एवमेव चतुर्थं च स्थापितं लिंगमुत्तमम्

ଏହିପରି ପୂର୍ବେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ କହିଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ ଚତୁର୍ଥ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 18

प्रणेमुर्देवताः सर्वे साधुसाध्विति ते जगुः

ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ‘ସାଧୁ ସାଧୁ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।