
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ କହନ୍ତି—ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) ପର୍ବତର ଦୀପ୍ତିମତୀ ଦେବୀ କୁସୁମାମୋଦିନୀଙ୍କୁ ଭେଟନ୍ତି; ସେ ଶିଖରନାଥ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତା। ସ୍ନେହରେ ସେ ପଚାରନ୍ତି ‘କେଉଁଠିକି ଯାଉଛ?’ ଗିରିଜା କହନ୍ତି ଯେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିରୋଧ ଏହାର କାରଣ। ଦେବୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ମାତୃସଦୃଶ ରକ୍ଷାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଗିରିଜା ଧର୍ମ୍ୟ-ବ୍ୟବହାରିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ପିନାକିନ (ଶିବ) ନିକଟକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ଆସିଲେ, ପୁତ୍ର/ଅନୁଚର ତୁରନ୍ତ ସୂଚନା ଦେବ; ପରେ ଯଥୋଚିତ ନିବାରଣ ହେବ। ତାପରେ ଗିରିଜା ସୁନ୍ଦର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ଯାଇ ଅଳଙ୍କାର ତ୍ୟାଗ କରି, ବଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି—ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସହନ, ବର୍ଷାରେ ଜଳ-ନିୟମ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର/ରକ୍ଷକ ବୀରକଙ୍କୁ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟର ସୀମା ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ; ସେ ସମ୍ମତି ଦେଇ (ଗଜବକ୍ତ୍ର ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ) ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କହେ—‘ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସାଙ୍ଗେ ନିଅ; ଆମ ଭାଗ୍ୟ ଏକ, କପଟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଜିତିବା ଆବଶ୍ୟକ।’ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ତପୋନିୟମ, ସମ୍ପର୍କଧର୍ମ ଓ ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରବେଶକୁ ଶିଖାଏ।
Verse 1
। नारद उवाच । व्रजंती गिरिजाऽपश्यत्सखीं मातुर्महाप्रभाम् । कुसुमामोदिनींनाम तस्य शैलस्य देवताम्
ନାରଦ କହିଲେ—ଯାଉଥିବା ଗିରିଜା ନିଜ ମାତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭାମୟୀ ସଖୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଥିଲେ ସେଇ ପର୍ବତର ଦେବୀ, ନାମ କୁସୁମାମୋଦିନୀ।
Verse 2
सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा । क्वपुनर्गच्छसीत्युच्चैरालिंग्योवाच देवता
ଗିରିସୁତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଦେବୀ ସ୍ନେହରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲେ—“ପୁଣି କେଉଁଠିକି ଯାଉଛ?”
Verse 3
सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् । पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम्
ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନେଇ ଉଦ୍ଭୂତ ନିଜ କ୍ରୋଧର କାରଣ ସହ ସମସ୍ତ କଥା ତାହାକୁ କହିଦେଲା। ପୁନର୍ବାର ଗିରିଜା ମାତୃସମ୍ମତ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 4
नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिंदिते । सर्वं च सन्निधानं च मयि चातीव वत्सला
“ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ! ତୁମେ ସଦା ଶୈଳାଧିରାଜଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା। ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଦା ସନ୍ନିହିତ, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବାତ୍ସଲ୍ୟଶୀଳା।”
Verse 5
तदहं संप्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तवाधुना । अथान्य स्त्रीप्रवेशे तु समीपे तु पिनाकिनः
“ଏହେତୁ ଏବେ ତୁମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ କହୁଛି। କିନ୍ତୁ ପିନାକିନ୍ (ଶିବ)ଙ୍କ ସମୀପକୁ ଅନ୍ୟ ନାରୀର ପ୍ରବେଶ ବିଷୟରେ…”
Verse 6
त्वयाख्येयं मम शुबे युक्तं पश्चात्करोम्यहम् । तथेत्युक्ते तया देव्या ययौ देवी गिरिं प्रति
“ହେ ଶୁଭେ! ମୋତେ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ତୁମେ କହ; ପରେ ମୁଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କରିବି।” ଏମିତି ସେ ଦେବୀ କହିଲେ; ତାପରେ ଦେବୀ (ପାର୍ବତୀ) ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
Verse 7
रम्ये तत्र महाशृंगे नानाश्चर्योपशोभिते । विभूषणादि सन्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी
ସେଠାରେ ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ରମ୍ୟ ମହାଶୃଙ୍ଗରେ ସେ ଭୂଷଣାଦି ତ୍ୟାଗ କରି, ବୃକ୍ଷବଲ୍କଳ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟାମୟ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 8
तपस्तेपे गिरिसुता पुत्रेण परिपालिता । ग्रीष्मे पंचाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता
ଗିରିସୁତା ପୁତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ତପ କଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ତାପ ସହିଲେ, ବର୍ଷାକାଳେ ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ରହିଲେ।
Verse 9
यथा न काचित्प्रविशेद्योषिदत्र हरांतिके । दृष्ट्वा परां स्त्रियं चात्र वदेथा मम पुत्रक
ଦେଖ, ହରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଏଠାରେ କୌଣସି ନାରୀ ପ୍ରବେଶ ନ କରୁ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖିଲେ ସତ୍ୱରେ ମୋତେ କହ, ମୋ ପୁତ୍ର।
Verse 10
शीघ्रमेव करिष्यामि ततो युक्तमनंतरम् । एवमस्त्विति तां देवीं वीरकः प्राह सांप्रतम्
ମୁଁ ଶୀଘ୍ରେ ଏହା କରିଦେବି; ତାପରେ ଯାହା ଯୁକ୍ତ, ତାହା ବିଳମ୍ବ ବିନା ହେବ। “ଏବମସ୍ତୁ” କହି ବୀରକ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲା।
Verse 11
मातुराज्ञा सुतो ह्लाद प्लावितांगो गतज्वरः । जगाम त्र्यक्षं संद्रष्टुं प्रणिपत्य च मातरम्
ମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ପୁଲକିତ ଦେହ ଓ ଜ୍ୱରମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତ୍ର୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଗଲା।
Verse 12
गजवक्त्रं ततः प्राह प्रणम्य समवस्थितम् । साश्रुकंठं प्रयाचंतं नय मामपि पार्वति
ତାପରେ ସେ ଗଜବକ୍ତ୍ର (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ କହିଲା, ଯିଏ ପ୍ରଣାମ କରି ସମ୍ମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ—ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ ବିନତି କରି: “ପାର୍ବତୀ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସାଙ୍ଗେ ନେଇଯାଅ।”
Verse 13
गजवक्त्रं हि त्वां बाल मामिवोपहसिष्यति । तदागच्छ मया सार्धं या गतिर्मे तवापि सा
ହେ ବାଳକ, ଗଜବକ୍ତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଯେପରି ଉପହାସ କରେ ସେପରି ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଉପହାସ କରିବ। ତେଣୁ ମୋ ସହ ଆସ; ମୋର ଯେ ଗତି, ସେହି ତୁମର ମଧ୍ୟ ହେବ।
Verse 14
पराभवाद्धि धूर्तानां मरणं साधु पुत्रक । एवमुक्त्वा समादाय हिमाद्रिं प्रति सा ययौ
ହେ ପୁତ୍ରକ, ଧୂର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରାଭବରୁ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ; ଏହା ଭଲ। ଏମିତି କହି ସେ ତାକୁ ସହ ନେଇ ହିମାଦ୍ରି (ହିମାଳୟ) ପ୍ରତି ଗଲା।