Adhyaya 26

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे पुराकल्पे रथंतरे । इतिहास इहासीद्यः पीठे विरजसंज्ञिते

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମୈତ୍ରାବରୁଣ, ଶୁଣ। ପୁରାତନ କାଳରେ ରଥନ୍ତର କଳ୍ପରେ, ଏଠାରେ ‘ବିରଜା’ ନାମକ ପୀଠରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଘଟିଥିଲା।

Verse 2

त्रिलोचनस्य प्रासादे मणिमाणिक्यनिर्मिते । नानाभंगि गवाक्षाढ्ये रत्नसानाविवायते

ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କ ପ୍ରାସାଦ ମଣି-ମାଣିକ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ, ନାନା ଭଙ୍ଗିର ଗବାକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ; ତାହା ରତ୍ନମୟ ପର୍ବତ-ଢାଳ ପରି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 3

कदाचिदपि कल्पांते द्यो लोके भ्रंशति क्षये । प्रोत्तंभनं स्तंभ इव दत्तो विश्वकृता स्वयम्

କେବେ କେବେ କଳ୍ପାନ୍ତ କ୍ଷୟରେ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ସ୍ୱୟଂ ଦିଆ ଆଧାର-ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ଏହା ତାହାକୁ ଧାରଣ କରେ।

Verse 4

मरुत्तरंगिताग्राभिः पताकाभिरितस्ततः । सन्निवारयतीवेत्थमघौघान्विशतो मुने

ଚାରିଦିଗରେ ପବନେ ଫଡ଼ଫଡ଼ାଉଥିବା ଅଗ୍ରଭାଗଯୁକ୍ତ ପତାକାମାନେ ଥିବାରୁ, ହେ ମୁନି, ଏହା ଯେନ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପାପ-ପ୍ରବାହକୁ ରୋକୁଛି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 5

देदीप्यमान सौवर्ण कलशेन विराजिते । पार्वणेन शशांकेन खेदादिव समाश्रिते

ଦେଦୀପ୍ୟମାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ତାହା ଜ୍ଵଳମାନ ଥିଲା; ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତି ପରେ ମିଳୁଥିବା ଶାନ୍ତି ପରି, ପୌର୍ଣ୍ଣମୀ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 6

तत्र पारावतद्वंद्वं वसेत्स्वैरं कृतालयम् । प्रातःसायं च मध्याह्ने कुर्वन्नित्यं प्रदक्षिणम्

ସେଠାରେ ଏକ ଯୁଗଳ ପାରାବତ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ନିଜ ନିବାସ କରି ବସୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଭାତ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

उड्डीयमानं परितः पक्षवातेरितस्ततः । रजःप्रासादसंलग्नं दूरीकुर्वद्दिनेदिने

ସେମାନେ ସବୁଦିଗରେ ଉଡ଼ିବା ସମୟରେ ପକ୍ଷବାତରେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଚାଳିତ ହୋଇ, ପ୍ରାସାଦକୁ ଲାଗିଥିବା ଧୂଳିକୁ ଦିନେଦିନେ ଝାଡ଼ି ଦୂର କରୁଥିଲେ।

Verse 8

त्रिलोचनेति सततं नाम भक्तैरुदाहृतम् । त्रिविष्टपेति च तथा तयोः कर्णातिथी भवेत्

ଭକ୍ତମାନେ ସଦା ‘ତ୍ରିଲୋଚନ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେହିପରି ‘ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ’ ମଧ୍ୟ; ସେଇ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀଙ୍କ କାନରେ ସେ ଧ୍ୱନି ଅତିଥି ପରି ହୋଇ ରହୁଥିଲା।

Verse 9

चतुर्विधानि वाद्यानि शंभुप्रीतिकराण्यलम् । तयोः कर्णगुहां प्राप्य प्रतिशब्दं प्रतन्वते

ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିଦାୟକ ଚାରି ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟନାଦ ସେମାନଙ୍କ କାନର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚି ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ବିସ୍ତାର କରୁଥିଲା।

Verse 10

मंगलारार्तिकज्योतिस्त्रिसंध्यं पक्षिणोस्तयोः । नेत्रांत निर्विशन्नित्यं भक्तचेष्टां प्रदर्शयेत्

ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆରତିର ଜ୍ୟୋତି ସେଇ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁକୋଣରେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା, ଯେନେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପୂଜାଚେଷ୍ଟା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଉଛି।

Verse 11

प्राणयात्रां विहायापि कदाचित्स्थिरमानसौ । नोड्डीयवांछितं यातः पश्यंतौ कौतुकं खगौ

କେତେବେଳେ ସ୍ଥିରମନ ଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଆହାର-ଅନ୍ୱେଷଣକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିଲେ; ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଉଡ଼ି ନଯାଇ, ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି ରହୁଥିଲେ।

Verse 12

तत्र भक्तजनाकीर्णं प्रासादं परितो मुने । तंडुलादि चरंतौ तौ कुर्वाते च प्रदक्षिणम्

ସେଠାରେ, ହେ ମୁନେ, ପ୍ରାସାଦଟି ଚାରିଦିଗରେ ଭକ୍ତଜନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେଇ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ଚାଉଳ ଆଦି ଚୁଗୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିଲେ।

Verse 13

देवदक्षिणदिग्भागे चतुःस्रोतस्विनी जलम् । तृषार्तौ धयतो विप्र स्नातौ जातु चिदंडजौ

ଦେବାଳୟର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ‘ଚତୁଃସ୍ରୋତସ୍ୱିନୀ’ର ଜଳ ଥିଲା; ତୃଷାର୍ତ୍ତ, ହେ ବିପ୍ର, ସେଇ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ତାହା ପିଉଥିଲେ ଏବଂ କେତେବେଳେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 14

तयोरित्थं विचरतोस्त्रिलोचनसमीपतः । अगाद्बहुतिथः कालो द्विजयोः साधुचेष्टयोः

ଏଭଳି ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କ ସମୀପରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ସଦ୍‌ଚେଷ୍ଟାରତ ସେଇ ଦୁଇ ‘ଦ୍ୱିଜ’ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା।

Verse 15

अथ देवालयस्कंधे गवाक्षांतर्गतौ च तौ । श्येनेन केनचिद्दृष्टौ क्रूरदृष्ट्या सुखस्थितौ

ତାପରେ ଦେବାଳୟର ଗଠନର ଗବାକ୍ଷ (ଜନେଲା ଖୋଲ) ଭିତରେ ସୁଖରେ ବସିଥିବା ସେଇ ଦୁଇଜଣକୁ ଗୋଟିଏ ବାଜ କ୍ରୂର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲା।

Verse 16

तच्च पारावतद्वंद्वं श्येनः परिजिघृक्षुकः । अवतीर्यांबरादाशु प्रविष्टोन्यशिवालये

ସେଇ ପାରାବତ-ଯୁଗଳକୁ ଧରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଶ୍ୟେନ ଆକାଶରୁ ଶୀଘ୍ର ଝପଟି ଅବତରିଲା; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଶିବାଳୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

Verse 17

ततो विलोकयामास तदागमविनिर्गमौ । केन मार्गेण विशतो दुर्गमेतौ पतत्त्रिणौ

ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ଆଗମନ-ନିର୍ଗମନକୁ ଦେଖିଲା ଏବଂ ଭାବିଲା—“କେଉଁ ମାର୍ଗରେ ଏହି ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଗଢ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ?”

Verse 18

केनाध्वना च निर्यातः क्व काले कुरुतश्च किम् । कथं युगपदे तौ मे ग्राह्यौ स्वैरं भविष्यतः

“ଆଉ କେଉଁ ପଥରେ ସେମାନେ ବାହାରୁଛନ୍ତି? କେଉଁ ସମୟରେ, କ’ଣ କରୁଥିବାବେଳେ? ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଦୁହେଁକୁ ଏକାସାଥି କିପରି ଧରିବି?”

Verse 19

मध्ये दुर्गप्रविष्टौ च ममवश्याविमौ न यत् । एकदृष्टिः क्षणं तस्थौ श्येन इत्थं विचिंतयन्

“ଏବେ ଦୁର୍ଗ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାରୁ ଏହି ଦୁଇଟି ମୋ ବଶରେ ନୁହେଁ।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ଶ୍ୟେନ ଏକଦୃଷ୍ଟିରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଠିଆ ରହିଲା।

Verse 20

अहो दुर्गबलं प्राज्ञाः शंसंत्येवेति हेतुतः । दुर्बलोप्याकलयितुं सहसारिर्न शक्यते

“ଆହା! ଏହି କାରଣରୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୁର୍ଗବଳକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; କାରଣ ଦୁର୍ବଳକୁ ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ ଶତ୍ରୁ-ଆକ୍ରମଣରେ ସହଜରେ ପରାଜିତ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।”

Verse 21

करिणां तु सहस्रेण वराश्वानां न लक्षतः । तत्कर्मसिद्धिर्नृपतेर्दुर्गेणैकेन यद्भवेत्

ହଜାର ହାତୀ ଓ ଲକ୍ଷ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ରାଜା ପାଉନାହିଁ, ସେହି ସିଦ୍ଧି ଏକମାତ୍ର ଦୁର୍ଗର ବଳରେ ହୋଇଯାଏ।

Verse 22

दुर्गस्थो नाभिभूयेत विपक्षः केनचित्क्वचित् । स्वतंत्रं यदि दुर्गं स्यादमर्मज्ञप्रकाशितम्

ଦୁର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶତ୍ରୁ କେବେ ବି କେଉଁଠି ବି ପରାଜିତ କରିପାରେ ନାହିଁ—ଯଦି ଦୁର୍ଗ ସ୍ୱାଧୀନ ଥାଏ ଏବଂ ତାହାର ମର୍ମସ୍ଥାନ ଅମର୍ମଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନଥାଏ।

Verse 23

इति दुर्गबलं शंसञ्श्येनो रोषारुणेक्षणः । असाध्वसौ कलरवौ वीक्ष्य यातो नभोंगणम्

ଏପରି ଦୁର୍ଗବଳକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଥିବା ଶ୍ୟେନ ସେଇ ଦୁଇ କଲରବ ପକ୍ଷୀକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଖୋଲା ଆକାଶମଣ୍ଡଳକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।

Verse 24

अथ पारावतीदक्षा विपक्षं प्रेक्ष्य पक्षिणम् । महाबलं दुर्गबला प्राह पारावतं पतिम्

ତାପରେ ଦୁର୍ଗସଦୃଶ ଆଶ୍ରୟବଳରେ ମହାବଳବତୀ ଦକ୍ଷ ପାରାବତୀ, ସେଇ ବିପକ୍ଷୀ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି, ନିଜ ପାରାବତ ପତିଙ୍କୁ ସେ ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁ ବିଷୟରେ କହିଲା।

Verse 25

कलरव्युवाच । प्रिय पारावत प्राज्ञ सर्वकामि सुखारव । तव दृग्विषयं प्राप्तः श्येनोय प्रबलो रिपुः

କଲରବା କହିଲା—ହେ ପ୍ରିୟ ପାରାବତ! ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ମଧୁରରବ, ସର୍ବକାମପ୍ରଦ! ଏହି ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁ ଶ୍ୟେନ ଏବେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।

Verse 26

सावज्ञं वाक्यमाकर्ण्य पारावत्याः स तत्पतिः । पारावतीमुवाचेदं का चिंतेति तव प्रिये

ପାରାବତୀର ଅଳ୍ପ ତିରସ୍କାରମିଶ୍ରିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ତାହାର ପତି କହିଲା— “ପ୍ରିୟେ, ତୋ ହୃଦୟକୁ କେଉଁ ଚିନ୍ତା ବ୍ୟାକୁଳ କରୁଛି?”

Verse 27

पारावत उवाच । कति नाम न संतीह सुभगे व्योमचारिणः । कति देवालयेष्वेषु खगा नोपविशंति हि

ପୁରୁଷ ପାରାବତ କହିଲା— “ସୁଭଗେ, ଏଠାରେ ଆକାଶଚାରୀ କେତେ ଜୀବ ନାହାନ୍ତି! ଏହି ଦେବାଳୟମାନଙ୍କରେ କେତେ ପକ୍ଷୀ ତ ବସନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।”

Verse 28

कति चैव न पश्यंति नौ सुखस्थाविह प्रिये । तेभ्यो यदीह भेतव्यं कुतो नौ तत्सुखं प्रिये

“ପ୍ରିୟେ, ଏଠାରେ ସୁଖରେ ବସିଥିବା ଆମକୁ କେତେ ଲୋକ ଦେଖନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯଦି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ଏ ସୁଖ ଆମର କିପରି ହେବ, ପ୍ରିୟେ?”

Verse 29

रमस्व त्वं मया सार्धं त्यज चिंतामिमां शुभे । अस्य श्येनवराकस्य गणनापि न मे हृदि

“ଶୁଭେ, ମୋ ସହିତ ରମଣ କର; ଏହି ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗ କର। ସେ ନୀଚ ଶ୍ୟେନକୁ ମୁଁ ହୃଦୟରେ ଗଣନାରେ ମଧ୍ୟ ଧରେନି।”

Verse 30

इत्थं पारावतवचः श्रुत्वा पारावती ततः । मौनमालंब्य संतस्थे पत्युः पादार्पितेक्षणा

ପାରାବତର ଏପରି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପାରାବତୀ ମୌନ ଧାରଣ କରି ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା; ତାହାର ଦୃଷ୍ଟି ପତିଙ୍କ ପାଦରେ ନିବିଡ଼ ହେଲା।

Verse 31

हितवर्त्मोपदिश्यापि प्रिय प्रियचिकीर्षया । साध्व्या जोषं समास्थेयं कार्यं पत्युर्वचः सदा

ହିତକର ପଥ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଚାହୁଁଥିବା ସାଧ୍ବୀ ପତ୍ନୀ ସଂଯମରେ ଶାନ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ; ପତିଙ୍କ ବଚନ ସଦା ପାଳନୀୟ।

Verse 32

अन्येद्युरप्यथायातः श्येनो पश्यत्स दंपती । अपरिच्छिन्नया दृष्ट्या यथा मृत्युर्गतायुषम्

ପରଦିନ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ୟେନ ଆସି ସେଇ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ତାହାର ଅନିମେଷ ଦୃଷ୍ଟି ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଲୋକ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁର ଦୃଷ୍ଟି ପରି ଥିଲା।

Verse 33

अथ मंडलगत्या स प्रासादं परितो भ्रमन् । निरीक्ष्य तद्गतायातौ यातो गगनमार्गतः

ତାପରେ ସେ ପ୍ରାସାଦ ଚାରିପାଖେ ମଣ୍ଡଳାକାରେ ଘୁରି, ସେମାନଙ୍କ ଆସା-ଯାସାକୁ ସାବଧାନରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ପୁଣି ଗଗନମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲା।

Verse 34

गतेऽथ नभसि श्येने पुनः पारावतांगना । प्रोवाच प्रेयसी नाथ दृष्टो दुष्टस्त्वयाऽहितः

ଶ୍ୟେନ ଗଗନକୁ ଚାଲିଗଲାପରେ, ପାରାବତୀ ପୁଣି କହିଲା—ହେ ନାଥ! ତୁମେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅହିତକାରୀକୁ ଦେଖିଛ।

Verse 35

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य पुनः कलरवोब्रवीत् । किं करिष्यत्यसौ मुग्धे मम व्योमविहारिणः

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ମଧୁରସ୍ୱରୀ ପୁଣି କହିଲା—ହେ ମୁଗ୍ଧେ! ମୁଁ ଗଗନେ ବିହାର କରୁଛି; ସେ ମୋତେ କ’ଣ କରିପାରିବ?

Verse 36

दुर्गं च स्वर्गतुल्यं मे यत्र नास्त्यरितो भयम् । अयं न ता गतीर्वेत्ति या वेदाहं नभोंगणे

ମୋର ଦୁର୍ଗ ସ୍ୱର୍ଗତୁଲ୍ୟ; ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁଭୟ ଲେଶମାତ୍ର ନାହିଁ। ମୁଁ ନଭୋମଣ୍ଡଳରେ ଯେ ଗତିପଥ ଜାଣେ, ଏହା ସେଗୁଡ଼ିକ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 37

प्रडीनोड्डीन संडीन कांडव्याडकपाटिकाः । स्रंसनी मंडलवती गतयोष्टावुदाहृताः

ପ୍ରଡୀନ, ଉଡ୍ଡୀନ, ସଂଡୀନ, କାଣ୍ଡ, ବ୍ୟାଡକ, ପାଟିକା, ସ୍ରଂସନୀ ଓ ମଣ୍ଡଳବତୀ—ଏହି ଆଠ ଗତି ଘୋଷିତ।

Verse 38

यथैतास्विह कौशल्यं मयि पारावति प्रिये । गतिषु क्वापि कस्यापि पक्षिणो न तथांबरे

ହେ ପ୍ରିୟେ ପାରାବତୀ! ଏହି ଗତିମାନଙ୍କରେ ମୋର ଯେ କୌଶଳ, ଆକାଶରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପକ୍ଷୀରେ ସେପରି ନାହିଁ।

Verse 39

सुखेन तिष्ठ का चिंता मयि जीवति ते प्रिये । इति तद्वचनं श्रुत्वा सास्थिता मूकवत्सती

ପ୍ରିୟେ, ସୁଖେ ରୁହ; ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ତୋର କି ଚିନ୍ତା? ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ମୂକବତ୍ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା।

Verse 40

अपरेद्युरपि श्येनस्तत्र भारशिलातले । कियदंतरमासाद्योपविष्टोऽतिप्रहृष्टवत्

ପରଦିନ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ୟେନ ସେଠାକୁ ଆସିଲା; ଅଳ୍ପ ଦୂର ଆସି ଭାରୀ ଶିଳାତଳ ଉପରେ ବସିଲା, ଯେନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ।

Verse 41

आयामं तत्र संस्थित्वा तत्कुलायं विलोक्य च । पुनर्विनिर्गतः श्येनः सापि भीताब्रवीत्पुनः

ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ଦାଁଡ଼ି ରହି ସେଇ ଘୋସାକୁ ଦେଖି ଶ୍ୟେନ ପୁନର୍ବାର ବାହାରିଗଲା; ସେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପୁନଃ କହିଲା।

Verse 42

प्रियस्थानमिदं त्याज्यं दुष्टदृष्टिविदूषितम् । असौ क्रूरोति निकटमुपविष्टोऽतिहृष्टवत्

ଏହି ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଏହାକୁ ଦୂଷିତ କରିଛି। ସେଇ କ୍ରୂର ଅତି ନିକଟରେ ବସିଛି, ଯେନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ।

Verse 43

सावज्ञं स पुनः प्राह किं करिष्यत्यसौ प्रिये । मृगाक्षीणां स्वभावोयं प्रायशो भीरुवृत्तयः

ସେ ଅବଜ୍ଞାଭାବେ ପୁନଃ କହିଲା—‘ପ୍ରିୟେ, ସେ କ’ଣ କରିପାରିବ? ମୃଗାକ୍ଷୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏହିପରି; ପ୍ରାୟତଃ ସେମାନେ ଭୀରୁବୃତ୍ତି।’

Verse 44

इतरेद्युरपि प्राप्तः स च श्येनो महाबलः । तयोरभिमुखं तत्र स्थितो याम द्वयावधि

ପରଦିନ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହାବଳୀ ଶ୍ୟେନ ଆସିଲା; ଦୁହେଁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେଠାରେ ଦୁଇ ଯାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା।

Verse 45

पुनर्विलोक्य तद्वर्त्म शीघ्रं यातो यथागतम् । गतेथ शकुनौ तस्मिन्सा बभाषे विहंगमी

ସେ ପଥକୁ ପୁନଃ ଦେଖି, ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେପରି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା। ସେ ପକ୍ଷୀ ଯାଇଗଲାପରେ ସେଇ ବିହଙ୍ଗମୀ କହିଲା।

Verse 46

नाथ स्थानांतरं यावो मृत्युर्नौ निकटोत्र यत् । पुनर्दुष्टे प्रणष्टेस्मिन्नावां स्यावः सुखं प्रिय

ହେ ନାଥ, ଆମେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉ; ଏଠାରେ ଆମ ପାଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଉପଦ୍ରବ ନଶିଗଲେ, ପ୍ରିୟ, ଆମେ ପୁଣି ସୁଖେ ରହିବୁ।

Verse 47

प्रिय यस्य सपक्षस्य गतिः सर्वत्र सिद्धिदा । स किं स्वदेशरागेण नाशं प्राप्नोति बुद्धिमान्

ପ୍ରିୟ, ଯାହାର ପକ୍ଷ ଅଛି, ତାହାର ସର୍ବତ୍ର ଗତି ସିଦ୍ଧିଦାୟିନୀ। ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କି ସ୍ୱଦେଶ-ରାଗରେ ନାଶକୁ ପାଇବ?॥

Verse 48

सोपसर्गं निजं देशं त्यक्त्वा योन्यत्र न व्रजेत् । स पंगुर्नाशमाप्नोति कूलस्थित इव द्रुमः

ଉପଦ୍ରବପୀଡ଼ିତ ନିଜ ଦେଶ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଯେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ପଙ୍ଗୁ ପରି ନାଶ ପାଏ—ଭଙ୍ଗୁର କୂଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବୃକ୍ଷ ପରି।

Verse 49

प्रियोदितं निशम्येति स भवित्री दशार्दितः । सरीढं पुनरप्याह प्रिये मा भैः खगात्ततः

ପ୍ରିୟାର କଥା ଶୁଣି ସେ (କପୋତ) ସଙ୍କଟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବାହାରିଲା। ତଥାପି ସ୍ନେହରେ ପୁଣି କହିଲା—“ପ୍ରିୟେ, ସେଇ ପକ୍ଷୀକୁ ଭୟ କରନି।”

Verse 50

अथापरस्मिन्नहनि स श्येनः प्रातरेव हि । तद्द्वारदेशमासाद्य सायं यावत्स्थितो बलः

ତାପରେ ପରଦିନ ସେ ଶ୍ୟେନ ପ୍ରଭାତେଇ ଆସି, ଘୋସାର ଦ୍ୱାର-ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ସନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳପୂର୍ବକ ସେଠାରେ ରହିଲା।

Verse 51

अस्ताचलस्य शिखरं याते भानौ गते खगे । कुलायाद्बाह्यमागत्योवाच पारावती पतिम्

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତାଚଳର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି ଖଗ (ବାଜ) ଚାଲିଗଲାପରେ, ପାରାବତୀ ଘୋସାରୁ ବାହାରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 52

नाथ निर्गमनस्यायं कालः कालोऽतिदूरतः । यावत्तावद्विनिर्याहि त्यक्त्वा मामपि सन्मते

ହେ ନାଥ, ଏହି ନିର୍ଗମନର ସମୟ; ନିୟତିର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦୂର ନୁହେଁ। ହେ ସନ୍ମତେ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ବାହାରକୁ ଯାଅ।

Verse 53

त्वयि जीवति दुष्प्राप्यं न किंचिज्जगतीतले । पुनर्दाराः पुनर्मित्रं पुनर्वसु पुनर्गृहम्

ତୁମେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ପୃଥିବୀରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ; ପୁନଃ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁନଃ ମିତ୍ର, ପୁନଃ ଧନ, ପୁନଃ ଗୃହ—ସବୁ ମିଳିଯାଏ।

Verse 54

यद्यात्मा रक्षितः पुंसा दारैरपि धनैरपि । तदा सर्वं हरिश्चंद्रभूपेनेवेह लभ्यते

ଯଦି ମଣିଷ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ତେବେ ଏଠାରେ ସବୁକିଛି ପୁନଃ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ପରି।

Verse 55

अयमात्मा प्रियो बंधुरयमात्मा महद्धनम् । धमार्थकाममोक्षाणामयमात्मार्जकः परः

ଏହି ଆତ୍ମା ହିଁ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଏହି ଆତ୍ମା ହିଁ ମହାଧନ; ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷର ପରମ ସାଧନ ଏହି ଆତ୍ମା ହିଁ।

Verse 56

त्रिलोक्या अपि सर्वस्याः श्रेष्ठा वाराणसी पुरी । ततोपि लिंगमोंकारं ततोप्यत्र त्रिलोचनम्

ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥପୁରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାରାଣସୀ ପୁରୀ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓଂକାର-ଲିଙ୍ଗ; ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କାଶୀରେ ତ୍ରିଲୋଚନ ଶିବ।

Verse 57

यशोहीनं तु यत्क्षेमं तत्क्षेमान्निधनं वरम् । तद्यशः प्राप्यते पुंभिर्नीतिमार्गप्रवर्तने

ଯଶହୀନ କ୍ଷେମ ସତ୍ୟ କ୍ଷେମ ନୁହେଁ; ସେପରି ‘ସୁଖକ୍ଷେମ’ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ। କାରଣ ନୀତିଧର୍ମର ପଥରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହେଲେ ପୁରୁଷମାନେ ସେଇ ଯଶ ପାଆନ୍ତି।

Verse 58

अतो नीतिपथं श्रुत्वा नाथ स्थानादितो व्रज । न गमिष्यसि चेत्प्रातस्ततो मे संस्मरिष्यसि

ଏହେତୁ, ହେ ନାଥ! ନୀତିଧର୍ମର ପଥ ଶୁଣି ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର। ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରଭାତେ ନ ଯିବ, ତେବେ ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ମୋ କଥା ସ୍ମରିବ।

Verse 59

इत्युक्तोपि स वै पत्न्या पारावत्या सुमेधया । न निर्ययौ प्रतिस्थानाद्भवित्र्या प्रतिवारितः

ସୁମେଧା ପତ୍ନୀ ପାରାବତୀ ଏପରି କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ନିବାସରୁ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ; ଯେନେ ଭବିତବ୍ୟ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲା।

Verse 60

अथोषसि समागत्य श्येनेन बलिना तदा । तन्निर्गमाध्वा संरुद्धः किंचिद्भक्ष्यवता मुने

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ଏକ ବଳବାନ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଆସିଲା। ହେ ମୁନେ! ଅଳ୍ପ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଥିବା ସେଇ ଶ୍ୟେନ ତାଙ୍କର ବାହାରିବା ପଥକୁ ଅବରୋଧ କଲା।

Verse 61

दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा श्येनो महामतिः । पारावतमुवाचेदं धिक्त्वां पौरुषवर्जितम्

ସେଠାରେ କିଛି ଦିନ ରହି ମହାମତି ଶ୍ୟେନ ପାରାବତକୁ କହିଲା— “ଧିକ୍ ତୋତେ, ତୁ ପୌରୁଷହୀନ!”

Verse 62

किंवा युध्यस्व दुर्बुद्धे किंवा निर्याहि मे गिरा । क्षुधाक्षीणो मृतः पश्चान्निरयं यास्यसि ध्रुवम्

“ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ମୋ କଥାରେ ବାହାରିଆ। ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ପରେ ମରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯିବୁ।”

Verse 63

द्वौ भवंतावहं चैकश्चलौ जयपराजयौ । स्थानार्थं युध्यतः सत्त्वात्स्वर्गो वा दुर्गमेव वा

“ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଓ ମୁଁ ଏକା—ଜୟ-ପରାଜୟ ଅସ୍ଥିର। ଏହି ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ସାହସରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିବ, ନଚେତ୍ ଦୁର୍ଗମ ଭୟଙ୍କର ଶେଷ।”

Verse 64

पुरुपार्थं समालंब्य ये यतंते महाधियः । विधिरेव हि साहाय्यं कुर्यात्तत्सत्त्वचोदितः

ଯେ ମହାଧୀମାନେ ପୁରୁଷାର୍ଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସାହସରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ବିଧି ନିଜେ ସହାୟ ହୁଏ।

Verse 65

इत्थं स श्येनसंप्रोक्तः पत्न्याप्युत्साहितः खगः । अयुध्यत्तेन श्येनेन स्वदुर्गद्वारमाश्रितः

ଏପରି ଶ୍ୟେନର ବଚନରେ ପ୍ରେରିତ ଓ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଦୁର୍ଗଦ୍ୱାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଇ ଶ୍ୟେନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 66

क्षुधितस्तृषितः सोथ श्येनेन बलिना धृतः । चरणेन दृढेनाशु चंच्वा सापि धृता खगी

କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ପକ୍ଷୀକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଜପକ୍ଷୀ ଧରିନେଲା। ସେ ନିଜର ଦୃଢ଼ ପାଦ ଏବଂ ଥଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମାଈ ପକ୍ଷୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଧରିନେଲା।

Verse 67

तावादायोड्डयांचक्रे श्येनो व्योमनि सत्वरम् । चिंतयद्भक्षणस्थानमन्यपक्षिविवर्जितम्

ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସେହି ବାଜପକ୍ଷୀ ଆକାଶରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ନଥିବା ଏକ ଭୋଜନ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲା।

Verse 68

अथ पत्न्या कलरवः प्रोक्तस्तत्र सुमेधया । वचोवमानितं नाथ त्वया मे स्त्रीति बुद्धितः

ତେବେ ସେଠାରେ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମତୀ ପତ୍ନୀ କଳରବ (ସ୍ୱାମୀ)ଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ନାଥ! ଏ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ବୋଲି ଭାବି ଆପଣ ମୋ କଥାକୁ ଅବମାନନା କଲେ।'

Verse 70

तदा हितं ते वक्ष्यामि कुरु चैवाविचारितम् । ममैकवाक्यकरणात्स्त्रीजितो न भविप्यसि

ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ତୁମର ହିତ କଥା କହିବି, ତାହା ବିଚାର ନକରି କର। ମୋର ଏହି ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ 'ସ୍ତ୍ରୀଜିତ' ହେବ ନାହିଁ।

Verse 71

यावदास्यगतास्म्यस्य यावत्खस्थो न भूमिगः । तावदात्मविमुक्त्यैवमरेः पादं दृढं दश

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାର ମୁଖରେ ଅଛି ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଆକାଶରେ ଅଛି, ଭୂମିରେ ଓହ୍ଲାଇ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଶତ୍ରୁର ପାଦକୁ ଜୋରରେ କାମୁଡ଼ି ଦିଅ।

Verse 72

इति पत्नीवचः श्रुत्वा तथा स कृतवान्खगः । सपीडितो दृढं पादे श्येनश्चीत्कृतवान्बहु

ପତ୍ନୀର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଖଗ ଠିକ୍ ସେହିପରି କଲା। ପାଦରେ ଦୃଢ଼ ବେଦନାରେ ପୀଡିତ ଶ୍ୟେନ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚୀତ୍କାର କଲା।

Verse 73

तेन चीत्करणेनाथ मुक्ता सा मुखसंपुटात् । पादांगुलि श्लथत्वेन सोपि पारावतोऽपतत्

ସେହି ଚୀତ୍କାର ହେତୁ ସେ ତାହାର ଠୁଣ୍ଟର ବନ୍ଦ ଆବରଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା; ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଳି ଶିଥିଳ ହେବା ସହିତ ସେ ପାରାବତ ମଧ୍ୟ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 74

विपद्यपि च न प्राज्ञैः संत्या ज्यः क्वचिदुद्यमः । क्व चंचुपुटस्तस्य क्व च तत्पादपीडनम्

ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ କେବେ ଉଦ୍ୟମ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାହାର ଠୁଣ୍ଟର ଅଳ୍ପ ଆବରଣ କେଉଁଠି, ଆଉ ସେ (ଶ୍ୟେନ) ପାଦର ଚାପ-ପୀଡନ କେଉଁଠି!

Verse 75

क्व च द्वयोस्तथाभूता दरेर्मोक्षणमद्भुतम् । दुर्बलेप्युद्यमवति फलं भाग्यं यतोऽर्पयेत्

ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମୋକ୍ଷ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ ଥିଲେ ଭାଗ୍ୟ ଫଳ ଦାନ କରେ।

Verse 76

तस्माद्भाग्यानुसारेण फलत्येव सदोद्यमः । प्रशंसंत्युद्यमं चातो विपद्यपि मनीषिणः

ଏହେତୁ ଭାଗ୍ୟାନୁସାରେ ସଦା ହୋଇଥିବା ଉଦ୍ୟମ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦିଏ; ତେଣୁ ମନୀଷୀମାନେ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 77

अथ तौ कालयोगेन विपन्नौ सरयूतटे । मुक्तिपुर्यामयोध्यायामेको विद्याधरोऽभवत्

ତତ୍ପରେ କାଳଯୋଗବଶେ ସେ ଦୁଇଜଣ ସରୟୂତଟେ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଅଯୋଧ୍ୟାପୁରୀରେ ବିଦ୍ୟାଧର ରୂପେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 78

मृतानां यत्र जंतूनां काशीप्राप्तिर्भवेद्ध्रुवम् । मंदारदामतनयो नाम्ना परिमलालयः

ଯେଉଁ ଲୋକେ ଦେହତ୍ୟାଗୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାଶୀପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ, ସେଠାରେ ମନ୍ଦାରଦାମଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ପରିମଲାଳୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 79

अनेकविद्यानिलयः कलाकौशलभाजनम् । कौमारं वय आसाद्य शिवभक्तिपरोभवत्

ସେ ଅନେକ ବିଦ୍ୟାର ନିଳୟ ଓ କଳାକୌଶଳର ପାତ୍ର ଥିଲେ; ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 80

नियमं चातिजग्राह विजितेंद्रियमानसः । एकपत्नीव्रतं नित्यं चरिष्यामीति निश्चितम्

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ଜୟ କରି ସେ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ “ମୁଁ ସଦା ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତ ପାଳନ କରିବି” ବୋଲି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 81

परयोषित्समासक्तिरायुः कीर्ति बलं सुखम् । हरेत्स्वर्ग गतिं चापि तस्मात्तां वर्जयेत्सुधीः

ପରସ୍ତ୍ରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ବଳ ଓ ସୁଖକୁ ହରଣ କରେ; ସ୍ୱର୍ଗଗତିକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରେ—ଏହେତୁ ସୁଧୀ ତାହାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

अपरं चापि नियमं स शुचिष्मान्समाददे । गतजन्मांतराभ्यासात्त्रिलोचनसमाश्रयात्

ସେ ଶୁଚିମନା ପୁରୁଷ ଆଉ ଗୋଟିଏ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ପୂର୍ବଜନ୍ମାନ୍ତରର ଅଭ୍ୟାସଫଳରୁ ଏବଂ ତ୍ରିଲୋଚନ (ଶିବ)ଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିବାରୁ।

Verse 83

समस्तपुण्यनिलयं समस्तार्थप्रकाशकम् । समस्तकामजनकं परानंदैककारणम्

ସେଇ (ତ୍ରିଲୋଚନ/ଶିବ) ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ନିଲୟ, ସମସ୍ତ ସତ୍ୟାର୍ଥର ପ୍ରକାଶକ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ଦାତା ଏବଂ ପରମାନନ୍ଦର ଏକମାତ୍ର କାରଣ।

Verse 84

यावच्छरीरमरुजं यावन्नेंद्रियविप्लवः । तावत्त्रिलोचनं काश्यामनर्च्याश्नामि नाण्वपि

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଶରୀର ରୋଗରହିତ ରହିବ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବିପ୍ଳବିତ ହେବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶୀରେ ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରି ମୁଁ କଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 85

इत्थं मांदारदामिः स नित्यं परिमलालयः । काश्यां त्रिविष्टपं द्रष्टुं समागच्छेत्प्रयत्नवान्

ଏହିପରି ମାନ୍ଦାରଦାମିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରିମଲାଳୟ ସଦା ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ ହୋଇ କାଶୀକୁ ଆସୁଥିଲେ—ସେଠାରେ ‘ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ’ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।

Verse 86

पारावत्यपि सा जाता रत्नदीपस्य मंदिरे । नागराजस्य पाताले नाम्ना रत्नावलीति च

ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ନାଗରାଜଙ୍କ ପାତାଳଲୋକରେ ଥିବା ରତ୍ନଦୀପଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ପାରାବତୀ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ନାମ ଥିଲା ରତ୍ନାବଳୀ।

Verse 87

समस्तनागकन्यानां रूपशीलकलागुणैः । एकैव रत्नभूतासीद्रत्नदीपोरगात्मजा

ସମସ୍ତ ନାଗକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୂପ, ଶୀଳ, କଳା ଓ ଗୁଣରେ ଏକା ଅଦ୍ୱିତୀୟା ଥିଲା—ରତ୍ନ ପରି ଦୀପ୍ତିମତୀ ରତ୍ନାବଳୀ, ରତ୍ନଦୀପ ନାଗର କନ୍ୟା।

Verse 88

तस्या सखीद्वयं चासीदेका नाम्ना प्रभावती । कलावती तथान्या च नित्यं तदनुगे उभे

ତାହାର ଦୁଇ ସଖୀ ଥିଲେ—ଏକାର ନାମ ପ୍ରଭାବତୀ, ଅନ୍ୟାର ନାମ କଳାବତୀ; ଉଭୟେ ନିତ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନୁସରି ସେବାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 89

स्वदेहादनपायिन्यौ छायाकांती यथा तया । ते द्वे सख्यावभूतांहि रत्नावल्या घटोद्भव

ସେ ଦୁଇଜଣ ତାହାର ଦେହରୁ କେବେ ଅଲଗା ହେଉନଥିଲେ—ଛାୟା ଓ କାନ୍ତି ପରି; ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ! ସେମାନେ ରତ୍ନାବଳୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟ ସଖୀ ହେଲେ।

Verse 90

सा तु बाल्ये व्यतिक्रांते किंचिदुद्रिन्नयौवना । शिवभक्तं स्वपितरं दृष्ट्वा नियममग्रहीत्

ଯେତେବେଳେ ତାହାର ବାଲ୍ୟ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଯୌବନ କିଛି ଫୁଟିଉଠିଲା, ସେତେବେଳେ ଶିବଭକ୍ତ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ନିୟମବଦ୍ଧ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 91

पितस्त्रिलोचनं काश्यामर्चयित्वा दिनेदिने । आभ्यां सखीभ्यां सहिता मौनं त्यक्ष्यामि नान्यथा

ସେ କହିଲା—‘ପିତା! କାଶୀରେ ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କୁ ଦିନେଦିନେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଏହି ଦୁଇ ସଖୀ ସହିତ ମୁଁ ମୌନବ୍ରତ ପାଳନ କରିବି—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।’

Verse 92

एवं नागकुमारी सा सखीद्वयसमन्विता । त्रिलोचनं समभ्यर्च्य गृहानहरहोव्रजेत्

ଏହିପରି ସେ ନାଗକନ୍ୟା ଦୁଇ ସଖୀସହିତ ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି, ପ୍ରତିଦିନ ଗୃହକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲା।

Verse 93

दिनेदिने सा प्रत्यग्रैः कुसुमैरिष्टगंधिभिः । सुविचित्राणि माल्यानि परिगुंफ्यार्चयेद्विभुम्

ଦିନେଦିନେ ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ତାଜା କୁସୁମରେ ଅତି ସୁବିଚିତ୍ର ମାଳା ଗୁଁଥି, ବିଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କରୁଥିଲା।

Verse 94

तिस्रोपि गीतं गायंति लसद्गांधारसुंदरम् । रासमंडलभेदेन लास्यं तिस्रोपि कुर्वते

ତିନିଜଣେ ଝଲମଲ ଗାନ୍ଧାର ସ୍ୱରରେ ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ; ରାସମଣ୍ଡଳର ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ତିନିଜଣେ ଲାସ୍ୟନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 95

वीणावेणुमृदंगांश्च लयतालविचक्षणाः । वादयंति मुदा युक्तास्तिस्रोपीश्वरसन्निधौ

ଲୟ-ତାଳରେ ନିପୁଣ ସେ ତିନିଜଣେ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ବୀଣା, ବେଣୁ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ବାଜାଉଥିଲେ।

Verse 96

यावदात्मनि वै क्षेमं तावत्क्षेमं जगत्त्रये । सोपि क्षेमः सुमतिना यशसा सह वांछ्यते

ଆତ୍ମାରେ ଯେତେ କ୍ଷେମ ଅଛି, ତେତେଇ କ୍ଷେମ ତ୍ରିଲୋକରେ ଅଛି; ସେଇ କ୍ଷେମ ସୁମତି ସହ ଏବଂ ଯଶ-କୀର୍ତ୍ତି ସହିତ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ହୁଏ।

Verse 97

एकदा माधवे मासि तृतीयायामुपोषिताः । रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतकथादिभिः

ଏକଦା ମାଧବ ମାସରେ ସେମାନେ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଉପବାସ କଲେ। ରାତିଭରି ଜାଗରଣ କରି ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ପବିତ୍ର କଥାରେ ସମୟ କାଟିଲେ।

Verse 98

प्रातश्चतुर्थीं स्नात्वाथ तीर्थं पैलिपिले शुभे । त्रिलोचनं समर्च्याथ प्रसुप्ता रंगमंडपे

ତାପରେ ଚତୁର୍ଥୀ ପ୍ରଭାତେ ସେମାନେ ଶୁଭ ପୈଲିପିଲ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି ରଙ୍ଗମଣ୍ଡପରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 99

सुप्तासु तासु बालासु त्रिनेत्रः शशिभूषणः । शुद्धकर्पूरगौरांगो जटामुकुटमंडलः

ସେଇ ବାଳାମାନେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଶଶିଭୂଷଣ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ପୂର ପରି ଗୌର, ଜଟାମୁକୁଟମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ।

Verse 100

तमालनीलसुग्रीवः स्फुरत्फणिविभूषणः । वामार्धविलसच्छक्तिर्नागयज्ञोपवीतवान्

ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ତମାଳବୃକ୍ଷ ପରି ନୀଳ, ଏବଂ ସ୍ଫୁରିତ ସର୍ପ-ଆଭୂଷଣରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାମାର୍ଧରେ ଶକ୍ତି ବିଲସୁଥିଲା, ନାଗ ଥିଲା ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ।

Verse 110

जय श्मशाननिलय जय वाराणसीप्रिय । जयानंदवनाध्यासि प्राणिनिर्वाणदायक

ଜୟ ଶ୍ମଶାନନିଲୟ! ଜୟ ବାରାଣସୀପ୍ରିୟ! ଜୟ ଆନନ୍ଦବନାଧ୍ୟାସୀ, ହେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଣ ଦାତା!

Verse 120

जन्मांतरेपि मे सेवा भवतीभिश्च तेन च । विहिता तेन वो जन्म निर्मलं भक्तिभावितम्

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋର ସେବା କରିଥିଲ; ସେହି କାରଣରୁ ତୁମର ଏହି ଜନ୍ମ ନିର୍ମଳ ଓ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଧିତ ହୋଇଛି।

Verse 130

उपरिष्टादधस्ताच्च कृता बह्व्यः प्रदक्षिणाः । व्योम्ना संचरमाणाभ्यां संचरद्भ्यां ममाजिरे

ଉପରୁ ଓ ତଳୁ ଅନେକ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରାଗଲା; ସେମାନେ ଆକାଶରେ ସଞ୍ଚରି ମୋର ଆଙ୍ଗଣରେ ନିରନ୍ତର ପରିକ୍ରମା କରୁଥିଲେ।

Verse 140

अप्राप्तयौवनः सोथ समिदाहरणाय वै । गतो विधिवशाद्दष्टो दंदशूकेन कानने

ତାପରେ, ଯୌବନକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ପହଞ୍ଚିଥିବା ସେ ସମିଧା ଆଣିବାକୁ ଗଲା; କିନ୍ତୁ ବିଧିବଶେ ବନରେ ସର୍ପ ତାକୁ ଦଂଶିଲା।

Verse 150

जातिस्वभावचापल्यात्क्रीडंत्यौ च प्रदक्षिणम् । चक्रतुर्बहुकृत्वश्च लिंगं ददृशतुर्बहु

ଜାତିସ୍ୱଭାବଜ ଚାପଳ୍ୟରୁ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ ଏବଂ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 160

एकदा माधवे मासि महायात्रा समागता । विद्याधरास्तथा नागा मिलिताः सपरिच्छदाः

ଏକଥର ମାଧବ ମାସରେ ମହାଯାତ୍ରା ଆସିଲା; ସେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନେ ନିଜ ନିଜ ପରିଜନ-ପରିଚ୍ଛଦ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 169

त्रिलोचनकथामेतां श्रुत्वा पापान्वितोप्यहो । विपाप्मा जायते मर्त्यो लभते च परां गतिम्

ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲେ, ପାପରେ ଆବୃତ ମର୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତି ପାଏ।