Adhyaya 19

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य तपोराशे काश्यां लिंगानि यानि वै । सेवितानि नृणां मुक्त्यै भवेयुर्भावितात्मनाम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ହେ ତପୋରାଶି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଶୁଣ—କାଶୀରେ ଯେଯେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଭାବିତାତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଯମୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେବା କଲେ ମୁକ୍ତିର ହେତୁ ହୁଏ।

Verse 2

कृत्तिप्रावरणं यत्र कृतं देवेन लीलया । रुद्रावास इति ख्यातं तत्स्थानं सर्वसिद्धिदम्

ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଲୀଳାବଶେ କୃତ୍ତି (ଚର୍ମ)ର ପ୍ରାବରଣ କଲେ, ସେହି ସ୍ଥାନ ‘ରୁଦ୍ରାବାସ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 3

स्थिते तत्रोमया सार्धं स्वेच्छया कृत्तिवाससि । आगत्य नंदी विज्ञप्तिं चक्रे प्रणतिपूर्वकम्

କୃତ୍ତିବାସରେ ସେ ନିଜଇଚ୍ଛାରେ ଉମାଙ୍କ ସହ ବସିଥିବାବେଳେ, ନନ୍ଦୀ ଆସି ପ୍ରଣାମ କରି ଆଦରପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 4

देवदेवेश विश्वेश प्रासादाः सुमनोहराः । सर्वरत्नमया रम्याः साष्टाषष्टिरभूदिह

ହେ ଦେବଦେବେଶ, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ! ଏଠାରେ ସର୍ବରତ୍ନମୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଓ ରମ୍ୟ ଅଷ୍ଟାଷଷ୍ଟି (୬୮) ପ୍ରାସାଦ ହୋଇଛି।

Verse 5

भूर्भुवःस्वस्तले यानि शुभान्यायतनानि हि । मुक्तिदान्यपि तानीह मयानीतानि सर्वतः

ଭୂ, ଭୁବଃ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଯେଯେ ଶୁଭ ଆୟତନ ଅଛି—ମୁକ୍ତିଦାୟକ ମଧ୍ୟ—ସେସବୁକୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି।

Verse 6

यतो यच्च समानीतं यत्र यच्च कृतास्पदम् । कथयिष्याम्यहं नाथ क्षणं तदवधार्यताम्

କେଉଁଟି କେଉଁଠାରୁ ଆଣାଗଲା ଓ କେଉଁଟି କେଉଁଠି ଆସନରୂପେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ହେ ନାଥ, ମୁଁ ସବୁ କହିବି; କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 7

स्थाणुर्नाम महालिंगं देवदेवस्य मोक्षदम् । कुरुक्षेत्रादिहोद्भूतं कलाशेषोस्ति तत्र वै

‘ସ୍ଥାଣୁ’ ନାମରେ ଏକ ମହାଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ଦେବଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋକ୍ଷଦାୟକ। ଏହା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଏଠାରେ ଉଦ୍ଭୂତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ତାହାର କଳାଶେଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 8

तदग्रे सन्निहत्याख्या महापुष्करिणी शुभा । लोलार्क पश्चिमे भागे कुरुक्षेत्रस्थली तु सा

ତାହାର ଅଗ୍ରେ ‘ସନ୍ନିହତ୍ୟା’ ନାମକ ଶୁଭ ମହାପୁଷ୍କରିଣୀ ଅଛି। ଲୋଲାର୍କର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ କାଶୀର ସେହି ପବିତ୍ର ଭୂମି ‘କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର-ସ୍ଥଳୀ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ।

Verse 9

तत्र स्नातं हुतं जप्तं तप्तं दत्तं शुभार्थिभिः । कुरुक्षेत्राद्भवेत्सत्यं कोटिकोटिगुणाधिकम्

ସେଠାରେ ଶୁଭକାମୀମାନେ ସ୍ନାନ, ହୋମ, ଜପ, ତପ ଓ ଦାନ କଲେ—ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ଫଳଠାରୁ କୋଟିକୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ।

Verse 10

नैमिषाद्देवदेवोत्र ब्रह्मावर्तेन संयुतः । तत्रांशमात्रं संस्थाप्य काश्यामाविरभूद्विभो

ନୈମିଷରୁ ଦେବଦେବ ଏଠାକୁ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ନିଜ ଅଂଶମାତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରି ସେହି ବିଭୁ କାଶୀରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 11

ढुंढिराजोत्तरेभागे सिद्धिदं साधकस्य वै । लिंगं वै देवदेवाख्यं तदग्रे कूप उत्तमः

ଢୁଂଢିରାଜର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ସାଧକଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ‘ଦେବଦେବ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ତାହାର ଅଗ୍ରେ ଏକ ଉତ୍ତମ କୂପ ଅଛି।

Verse 12

ब्रह्मावर्त इति ख्यातः पुनरावृत्तिहृन्नृणाम् । तत्कूपाद्भिः कृतस्नानो देवदेवं समर्च्य च

ଏହା ‘ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) କୁ ହରେ। ସେହି କୂପଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରି…

Verse 13

तत्पुण्यं नैमिषारण्यात्कोटिकोटिगुणं स्मृतम् । गोकर्णायतनादत्र स्वयमाविरभून्महत्

ସେହି ପୁଣ୍ୟ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ପୁଣ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ କୋଟିକୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଗୋକର୍ଣାୟତନରୁ ମହାଦେବ ସ୍ୱୟଂ ମହିମାରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 14

लिंगं महाबलं नाम सांबादित्यसमीपतः । दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य क्षणादेनो महाबलम्

ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମୀପରେ ‘ମହାବଳ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ତାହାର ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ କ୍ଷଣେ ପ୍ରବଳ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 15

वाताहतस्तूलराशिरिव विद्राति दूरतः । कपालमोचनपुरो दृष्ट्वा लिंगं महाबलम्

ଯେପରି ପବନରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା କପାସର ଢେର ଦୂରେ ଦୂରେ ଛିଟିଯାଏ, ସେପରି କପାଳମୋଚନରେ ମହାବଳ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କଲେ (ପାପ) ଦୂରକୁ ପଳାଏ।

Verse 16

महाबलमवाप्नोति निवार्णनगरं व्रजेत् । ऋणमोचनतः प्राच्यां प्रभासात्क्षेत्रसत्तमात्

ମନୁଷ୍ୟ ମହାବଳ (ମହାଶକ୍ତି) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ‘ନିବାର୍ଣ’ ନାମକ ନଗରକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପୂର୍ବର ଋଣମୋଚନ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭାସଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 17

शशिभूषणसंज्ञं तु लिंगमत्र प्रतिष्ठितम् । तल्लिंगसेवनान्मर्त्यः शाशिभूषणतां व्रजेत्

ଏଠାରେ ‘ଶଶିଭୂଷଣ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି। ସେହି ଲିଙ୍ଗର ସେବା କଲେ ମର୍ତ୍ୟ ଶଶିଭୂଷଣତ୍ୱ (ଦିବ୍ୟ ଗରିମା) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 18

प्रभासक्षेत्रयात्रायाः पुण्यं प्राप्नोति कोटिकृत् । उज्जयिन्या महाकालः स्वयमत्रागतो विभुः

ଏଠାରେ କ୍ଷେତ୍ରଯାତ୍ରା କଲେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରଯାତ୍ରାର କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଉଜ୍ଜୟିନୀରୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ମହାକାଳ ସ୍ୱୟଂ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 19

यन्नामस्मरणादेव न भयं कलिकालतः । प्रणवाख्यान्महालिंगात्प्राच्यां कल्मषनाशनम्

ଯାହାଙ୍କ ନାମସ୍ମରଣମାତ୍ରେ କଲିକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ରହେନାହିଁ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ‘ପ୍ରଣବ’ ନାମକ ମହାଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ପାପକଲ୍ମଷ ନାଶ କରେ।

Verse 20

महाकालाभिधं लिंगं दर्शनान्मोक्षदं परम् । अयोगंधेश्वरं लिंगं पुष्करात्तीर्थसत्तमात्

‘ମହାକାଳ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଏବଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରରୁ ‘ଅୟୋଗନ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।

Verse 21

आविरासीदिह महत्पुष्करेण सहैव तु । मत्स्योदर्युत्तरेभागे दृष्ट्वा ऽयोगंधमीश्वरम्

ଏହା ମହାପୁଷ୍କର ସହିତେ ଏଠାରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହୋଇଛି। ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଅୟୋଗନ୍ଧ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଧନ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 22

स्नात्वाऽयोगंधकुंडे तु भवात्तारयते पितॄन् । महानादेश्वरं लिंगमट्टहासादिहागतम्

ଅୟୋଗନ୍ଧ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଭବବନ୍ଧନରୁ ତାରେ। ଅଟ୍ଟହାସରୁ ଆସିଥିବା ‘ମହାନାଦେଶ୍ୱର’ ଲିଙ୍ଗ ଏଠାରେ ବିରାଜିତ।

Verse 23

त्रिलोचनादुदीच्यां तु तद्दृष्टमुक्तये मतम् । महोत्कटेश्वरं लिंगं मरुत्कोटादिहागतम् । कामेश्वरोत्तरे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

ତ୍ରିଲୋଚନର ଉତ୍ତରେ ତାହାର ଦର୍ଶନ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ବୋଲି ମତ। ମରୁତ୍କୋଟରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ମହୋତ୍କଟେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ। କାମେଶ୍ୱରର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଏହାର ଦର୍ଶନ ନିର୍ମଳ ସିଦ୍ଧି ଦେଏ।

Verse 24

विश्वस्थानादिहायातं लिंगं वै विमलेश्वरम् । स्वर्लीनात्पश्चिमे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

ବିଶ୍ୱସ୍ଥାନରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ବିମଲେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ। ସ୍ୱର୍ଲୀନର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଏହାର ଦର୍ଶନ ନିର୍ମଳ ସିଦ୍ଧି ଦେଏ।

Verse 25

महाव्रतं महालिंगं महेंद्रादिह संस्थितम् । स्कंदेश्वर समीपे तु महाव्रतफलप्रदम्

ମହେନ୍ଦ୍ରରୁ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ‘ମହାବ୍ରତ’ ନାମକ ମହାଲିଙ୍ଗ। ସ୍କନ୍ଦେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପରେ ଏହା ମହାବ୍ରତର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 26

वृंदारकर्षिवृंदानां स्तुवतां प्रथमे युगे । उत्पन्नं यन्महालिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्भिदाम्

ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଦେବଗଣ ଓ ଋଷିବୃନ୍ଦ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ମହାଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଭେଦିବାକୁ ଦୁର୍ଭେଦ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଚିରି ବାହାରିଲା।

Verse 27

महादेवेति तैरुक्तं यन्मनोरथपूरणात । वाराणस्यां महादेवस्तदारभ्याभवच्च यत्

ତାଙ୍କର ମନୋରଥ ପୂରଣ ହେବାରୁ ସେମାନେ ତାହାକୁ ‘ମହାଦେବ’ ବୋଲି କହିଲେ। ଏବଂ ସେହି ସମୟରୁ ବାରାଣସୀରେ ତାହା ‘ମହାଦେବ’ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 28

मुक्तिक्षेत्रं कृतं येन महालिंगेन काशिका । अविमुक्ते महादेवं यो द्रक्ष्यत्यत्रमानवः

ଯେ ମହାଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା କାଶିକା ‘ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର’ ହୋଇଛି—ଅବିମୁକ୍ତରେ ଏଠାରେ ଯେ ମାନବ ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବ…

Verse 29

शंभुलोके गमस्तस्य यत्रतत्र मृतस्य हि । अविमुक्ते प्रयत्नेन तत्संसेव्यं मुमुक्षुभिः

ଯେଉଁଠିଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ, ତାହାର ଗତି ଶମ୍ଭୁଲୋକକୁ ହିଁ; ତେଣୁ ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଅବିମୁକ୍ତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେବନ କରନ୍ତୁ।

Verse 30

कल्पांतरेपि न त्यक्तं कदाप्यानंदकाननम् । येन लिंगस्वरूपेण महादेवेन सर्वथा

କଳ୍ପାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦକାନନ କେବେ ତ୍ୟାଗ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣ ମହାଦେବ ସର୍ବଥା ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପେ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 31

तत्प्रसादोयमतुलः सर्वरत्नमयः शुभः । हिरण्यगर्भतीर्थाच्च प्रतीच्यां क्षेत्ररक्षकम्

ଏହା ତାଙ୍କର ଅତୁଳ ପ୍ରସାଦ—ଶୁଭ ଓ ସର୍ବରତ୍ନମୟ; ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭତୀର୍ଥରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କ୍ଷେତ୍ରରକ୍ଷକ (ଅବସ୍ଥିତ)।

Verse 32

वाराणस्यामधिष्ठात्री देवता साभिलाषदा । महादेवेति संज्ञा वै सर्वलिंगस्वरूपिणी

ବାରାଣସୀର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଅଭିଲାଷାଦାୟିନୀ ଦେବୀ ‘ମହାଦେବୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 33

वाराणस्यां महादेवो दृष्टो यैर्लिंगरूपधृक् । तेन त्रैलोक्यलिंगानि दृष्टानीह न संशयः

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବାରାଣସୀରେ ଲିଙ୍ଗରୂପଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 34

वाराणस्यां महादेवं समभ्यर्च्य सकृन्नरः । आभूतसंप्लवं यावच्छिवलोके वसेन्मुदा

ଯେ ନର ବାରାଣସୀରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରେ, ସେ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଶିବଲୋକରେ ବସେ।

Verse 35

पवित्रपर्वणि सदा श्रावणे मासि यत्नतः । लिंगे पवित्रमारोप्य महादेवे न गर्भभाक्

ପବିତ୍ରପର୍ବରେ, ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଲିଙ୍ଗରେ ପବିତ୍ର (ସୂତ୍ର/ମାଳା) ଆରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ; ମହାଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କଲେ ପୁନର୍ଗର୍ଭପ୍ରବେଶ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 36

पितामहेश्वरं लिंगं गयातीर्थादिहागतम् । फल्ग्रुप्रभृतिभिस्तीर्थैः सार्धकोट्यष्टसंमितैः

ପିତାମହେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଗୟାତୀର୍ଥରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଫଲ୍ଗୁ ଆଦି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସହ—ସଂଖ୍ୟା ସାଢେ ଆଠ କୋଟି।

Verse 37

धर्मेण यत्र वै तप्तं युगानामयुतं शतम् । साक्षीकृत्य महालिंगं श्रीमद्धर्मेश्वराभिधम्

ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଧର୍ମେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ଅପାର କାଳ—ଲକ୍ଷ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ତପ କରିଥିଲା।

Verse 38

पितामहेश्वरं लिंगं तत्राभ्यर्च्य नरो मुदा । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

ସେଠାରେ ପିତାମହେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ରିସପ୍ତ—ଅର୍ଥାତ ଏକୋଇଶ ପୁରୁଷ ସହିତ ମୋକ୍ଷ ପାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 39

प्रयागात्तीर्थराजाच्च शूलटंको महेश्वरः । तीर्थराजेन सहितः स्थित आगत्य वै स्वयम्

ପ୍ରୟାଗ ନାମକ ତୀର୍ଥରାଜରୁ ମହେଶ୍ୱର ଶୂଳଟଙ୍କ ରୂପେ ସ୍ୱୟଂ ଆସି, ସେହି ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 40

निर्वाणमंडपाद्रम्यादवाच्यामतिनिर्मलः । प्रासादो मेरुणा यस्य स्पर्धते कांचनोज्वलः

ରମ୍ୟ ନିର୍ବାଣ-ମଣ୍ଡପର କାରଣରୁ ସେଠାରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଅତିନିର୍ମଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଦୀପ୍ତ ପ୍ରାସାଦ ଅଛି; ଯାହାର ଶୋଭା ମେରୁ ପର୍ବତ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରେ।

Verse 41

देवेनैव वरो दत्तो यत्र पूर्वं युगांतरे । पूज्यो महेश्वरः काश्यां प्रथमं कलुषापहः

ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବ ଯୁଗାନ୍ତରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ଏହି ବର ଦେଇଥିଲେ—କାଶୀରେ ପ୍ରଥମେ ପୂଜ୍ୟ ହେବେ ମହେଶ୍ୱର, ଯିଏ କଲୁଷ ଓ ପାପ ହରନ୍ତି।

Verse 42

यः प्रयाग इह स्नातो नमस्यति महेश्वरम् । समभ्यर्च्य विधानेन महासंभारविस्तरैः

ଯେ କେହି ପ୍ରୟାଗରେ ସ୍ନାନ କରି ଏଠାକୁ ଆସି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ ଏବଂ ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରଚୁର ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ—

Verse 43

प्रयागस्नानजात्पुण्याच्छूलटंक विलोकनात् । स प्राप्नुयान्न संदेहः पुण्यं कोटिगुणोत्तरम्

ପ୍ରୟାଗସ୍ନାନଜନିତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୂଳଟଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ମନୁଷ୍ୟ ନିଃସନ୍ଦେହେ କୋଟିଗୁଣୋତ୍ତର ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 44

शंकुकर्णान्महाक्षेत्रान्महातेज इतीरितम् । लिंगमाविरभूदत्र महातेजोविवृद्धिदम्

ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଏଠାରେ ‘ମହାତେଜ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ଏହା ମହାତେଜ ବୃଦ୍ଧିକର।

Verse 45

महातेजोनिधिस्तस्य प्रासादोतीवनिर्मलः । ज्वालाजटिलिताकाशो माणिक्यैरेव निर्मितः

ସେହି ମହାତେଜ-ନିଧିର ପ୍ରାସାଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ; ଯେନ ମାଣିକ୍ୟରେ ମାତ୍ର ନିର୍ମିତ, ତାହାର ଦୀପ୍ତିରେ ଆକାଶ ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଟିଳିତ ପରି ଲାଗେ।

Verse 46

तल्लिंगदर्शनात्स्पर्शात्स्तवनाच्च समर्चनात् । प्राप्यते तत्परं धाम यत्र गत्वा न शोचते

ସେହି ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ତବନ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନାରୁ ସେଇ ପରମ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଇ ଶୋକ ରହେ ନାହିଁ।

Verse 47

विनायकेश्वरात्पूर्वं महातेजः समर्चनात् । तेजोमयेन यानेन याति माहेश्वरं पदम्

ବିନାୟକେଶ୍ୱର (ଦର୍ଶନ) ପୂର୍ବରୁ ମହାତେଜଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କଲେ ସାଧକ ତେଜୋମୟ ଯାନରେ ମାହେଶ୍ୱର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 48

रुद्रकोटिसमाख्यातात्तीर्थात्परमपावनात् । महायोगीश्वरं लिंगमाविश्चक्रे स्वयं परम्

ପରମ ପାବନ ‘ରୁଦ୍ର-କୋଟି’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥରୁ ସ୍ୱୟଂ ପରମେଶ୍ୱର ‘ମହାଯୋଗୀଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରକଟ କଲେ।

Verse 49

पार्वतीश्वर लिंगस्य समीपे सर्वसिद्धिकृत् । तल्लिंगदर्शनात्पुंसां कोटिलिंग फलं भवेत्

ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ ପାର୍ବତୀଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ସମୀପରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କୋଟି ଲିଙ୍ଗ-ଫଳ ମିଳେ।

Verse 50

तत्प्रासादस्य परितो रुद्राणां कोटिसंमिताः । प्रासादारम्यसंस्थाना निर्मिता रुद्रमूर्तिभिः

ସେହି ପ୍ରାସାଦର ଚାରିପାଖରେ ରୁଦ୍ରମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ରମ୍ୟ ମନ୍ଦିର-ପରିସର କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 51

काश्यां रुद्रस्थली सा तु पठ्यते वेदवादिभिः । रुद्रस्थल्यां मृता ये वै कृमिकीटपतंगकाः

କାଶୀରେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ବେଦବାଦୀମାନେ ‘ରୁଦ୍ରସ୍ଥଳୀ’ ବୋଲି ପଢ଼ନ୍ତି; ରୁଦ୍ରସ୍ଥଳୀରେ ଯେ କୃମି, କୀଟ ଓ ପତଙ୍ଗ ମରନ୍ତି…

Verse 52

पशुपक्षिमृगा मर्त्या म्लेच्छा वाप्यथ दीक्षिताः । तेषां तु रुद्रीभूतानां पुनरावृत्तिरत्र न

ସେମାନେ ପଶୁ ହେଉନ୍ତୁ, ପକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ, ମୃଗ ହେଉନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଦୀକ୍ଷିତ ହେଉନ୍ତୁ—ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରରୂପ ହେଲେ ତାଙ୍କର ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ନାହିଁ।

Verse 53

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । रुद्रस्थलीं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

ହଜାର ଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ସଞ୍ଚିତ ଯେ ପାପ, ରୁଦ୍ରସ୍ଥଳୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ସେ ସବୁ କ୍ଷୟ ପାଇ ନଶିଯାଏ।

Verse 54

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा । रुद्रस्थल्यां त्यजन्प्राणान्परं निर्वाणमाप्नुयात्

ନିଷ୍କାମ ହେଉ କି ସକାମ, ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ରୁଦ୍ରସ୍ଥଳୀରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ପରମ ନିର୍ବାଣ ପାଏ।

Verse 55

स्वयमेकांबरात्क्षेत्रात्कृत्तिवासा इहागतः । कृत्तिवाससि लिंगेत्र स्वयमेव व्यवस्थितः

ଏକାମ୍ବର ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରୁ ସ୍ୱୟଂ କୃତ୍ତିବାସ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି କୃତ୍ତିବାସ-ଲିଙ୍ଗରେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 56

अस्मिन्स्थाने स्वभक्तानां सांबः सर्षिगणो विभुः । स्वयं चोपदिशेद्ब्रह्म श्रुतौ श्रुतिभिरीडितम्

ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ସାମ୍ବ ଶିବ ଋଷିଗଣ ସହିତ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ କରନ୍ତି—ଯାହା ଶ୍ରୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଶ୍ରୁତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ।

Verse 57

क्षेत्रेत्र सिद्धिदे प्राप्तश्चंडीशो मरुजांगलात् । प्रचंडपापसंघातं खंडयेच्छतधेक्षणात्

ଏହି ସିଦ୍ଧିଦାୟକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମରୁଜାଙ୍ଗଲରୁ ଚଣ୍ଡୀଶ ଆସିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାପସମୂହ ଶତଧା ଖଣ୍ଡିତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 58

पाशपाणिगणाध्यक्ष समीपे यः प्रपश्यति । चंडीश्वरं महालिंगं स याति परमां गतिम्

ପାଶଧାରୀ ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚଣ୍ଡୀଶ୍ୱର ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ପରମ ଗତି ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 59

कालंजरान्नीलकंठस्तिष्ठेदत्र स्वयं विभुः । गणेशाद्दंतकूटाख्यात्समीपे भवनाशनः

ଏଠାରେ କାଳଞ୍ଜରରୁ ଆସି ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ନୀଳକଣ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ବିରାଜିତ; ଦନ୍ତକୂଟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଣେଶଙ୍କ ସମୀପରେ ଭବନାଶନ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 60

नीलकंठेश्वरं लिंगं काश्यां यैः परिपूजितम् । नीलकंठास्त एव स्युस्तएव शशिभूषणाः

କାଶୀରେ ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଯେମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନୀଳକଣ୍ଠ ସଦୃଶ ହୁଅନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣ ପ୍ରଭୁ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 61

काश्मीरादिह संप्राप्तं लिंगं विजयसंज्ञितम् । सदा विजयदं पुंसां प्राच्यां शालकटंकटात्

କାଶ୍ମୀରରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ‘ବିଜୟ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦାନ କରେ; ଏହା ପୂର୍ବଦିଗରେ ‘ଶାଳକଟଙ୍କଟ’ ନାମକ ସ୍ଥାନର ପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 62

रणे राजकुले द्यूते विवादे सर्वदैव हि । विजयो जायते पुंसां विजयेश समर्चनात्

ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଜସଭାରେ, ଦ୍ୟୂତରେ ଓ ବିବାଦରେ—ସର୍ବଦା—ବିଜୟେଶଙ୍କ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନାରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ ଜନ୍ମେ।

Verse 63

ऊर्ध्वरेतास्त्रिदंडायाः संप्राप्तोत्र स्वयं विभुः । कूश्मांडकं गणाध्यक्षं पुरस्कृत्य व्यवस्थितः

ତ୍ରିଦଣ୍ଡାରୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଭୁ ଊର୍ଧ୍ୱରେତା ରୂପେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡକଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 64

ऊर्ध्वां गतिमवाप्नोति वीक्षणादूर्ध्वरेतसः । ऊर्ध्वरेतसि ये भक्ता न हि तेषामधोगतिः

ଊର୍ଧ୍ୱରେତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମାତ୍ରେ ଉର୍ଧ୍ୱଗତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଯେମାନେ ଊର୍ଧ୍ୱରେତାଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ଅଧୋଗତି କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 65

मंडलेश्वरतः क्षेत्राल्लिंगं श्रीकंठसंज्ञितम् । विनायकान्मंडसंज्ञादुत्तरस्यां व्यवस्थितम्

ମଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରର ‘ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ‘ମଣ୍ଡ’ ସଂଜ୍ଞକ ବିନାୟକଙ୍କ ନିକଟରେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ତାହା ସ୍ଥାପିତ।

Verse 66

श्रीकंठस्य च ये भक्ताः श्रीकंठा एव ते नराः । नेह श्रिया वियुज्यंते न परत्र कदाचन

ଯେମାନେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେ ନରମାନେ ନିଜେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଲୋକରେ ନୁହେଁ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶ୍ରୀରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 67

छागलांडान्महातीर्थात्कपर्दीश्ववरसंज्ञितः । पिशाचमोचने तीर्थे स्वयमाविरभूद्विभुः

ଛାଗଲାଣ୍ଡ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥରୁ, ପିଶାଚମୋଚନ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଭୁ ‘କପର୍ଦୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 68

कपर्दीशं समभ्यर्च्य न नरो निरयं व्रजेत् । न पिशाचत्वमाप्नोति कृत्वात्राप्यघमुत्तमम्

ଏଠାରେ କପର୍ଦୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପିଶାଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 69

आम्रातकेश्वरात्क्षेत्राल्लिंगं सूक्ष्मेश संज्ञितम् । स्वयमभ्यागतं चात्र क्षेत्रे वै श्रेयसांपदे

ଆମ୍ରାତକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରୁ ‘ସୂକ୍ଷ୍ମେଶ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱୟଂ ଏଠାକୁ ଆସିଲା—ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେୟସ୍‌ର ନିବାସସ୍ଥାନ।

Verse 70

विकट द्विजसंज्ञस्य गणेशस्य समीपतः । दृष्ट्वा सूक्ष्मेश्वरं लिंगं गतिं सूक्ष्मामवाप्नुयात्

ବିକଟ (ଦ୍ୱିଜ) ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଣେଶଙ୍କ ସମୀପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତି ପାଏ।

Verse 71

संप्राप्तमिह देवेशं जयंतं मधुकेश्वरात् । लंबोदराद्गणपतेः पुरस्तात्तदवस्थितम्

ମଧୁକେଶ୍ୱରରୁ ଦେବେଶ ଜୟନ୍ତ (ଜୟନ୍ତେଶ୍ୱର) ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବଂ ତାହା ଲମ୍ବୋଦର ଗଣପତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 72

जयंतेश्वरमालोक्य स्नात्वा गंगाजले शुभे । प्राप्नुयाद्वांछितां सिद्धिं सर्वत्र विजयी भवेत्

ଜୟନ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଭକ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ବିଜୟୀ ହୁଏ।

Verse 73

प्रादुश्चकार देवेशः श्रीशैलात्त्रिपुरांतकः । श्रीशैलशिखरं दृष्ट्वा यत्फलं समुदीरितम्

ଦେବେଶ୍ୱର ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଶ୍ରୀଶୈଳରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ଶ୍ରୀଶୈଳ-ଶିଖର ମାତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ଯେ ଫଳ ଘୋଷିତ—

Verse 74

त्रिपुरांतकमालोक्य तत्फलं हेलयाप्यते । विश्वेरात्पश्चिमे भागे त्रिपुरांतकमीश्वरम्

ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ସେଇ ଫଳ ସହଜରେ ମିଳେ। ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଈଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।

Verse 75

स्कंद उवाच । श्रुत्वेति नंदिनो वाक्यं देवदेवेश्वरो हरः । श्रद्धा प्रसाद्य शैलादिमिदं प्रोवाच कुंभज

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ନନ୍ଦୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ହର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶୈଳାଦି ବିଷୟରେ କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 76

वक्रतुंड गणाध्यक्ष समीपे सोपतिष्ठते । तद्दर्शनादर्चनाच्च करस्थाः सर्वसिद्धयः

ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ହାତେ ମିଳେ।

Verse 77

जालेश्वरात्त्रिशूली च स्वयमीशः समागतः । कूटदंताद्गणपतेः पुरस्तात्सर्वसिद्धिदः

ଜାଲେଶ୍ୱରରୁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ଗଣପତି କୂଟଦନ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଅବସ୍ଥିତ—ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତା।

Verse 78

रामेश्वरान्महाक्षेत्राज्जटीदेवः समागतः । एकदंतोत्तरे भागे सोर्चितः सर्वकामदः

ରାମେଶ୍ୱର ମହାକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଜଟୀଦେବ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ଏକଦନ୍ତର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ସର୍ବ କାମନା ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।

Verse 79

संपूज्य परया भक्त्या न नरो गर्भमाविशेत् । सौम्यस्थानादिहायातो भगवान्कुक्कुटेश्वरः

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରେନାହିଁ। ସୌମ୍ୟସ୍ଥାନରୁ ଭଗବାନ କୁକ୍କୁଟେଶ୍ୱର ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 80

हरेश्वरो हरिश्चंद्रात्क्षेत्रादत्र समागतः । हरिश्चंद्रेश्वरपुरः पूजितो जयदः सदा

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରୁ ହରେଶ୍ୱର ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ସଦା ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 81

इह शर्वः समायातः स्थानान्मध्यमकेश्वरात् । चतुर्वेदेश्वरं लिंगं पुरोधाय व्यवस्थितम्

ଏଠାରେ ଶର୍ବ (ଶିବ) ମଧ୍ୟମକେଶ୍ୱର ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ଆସି, ଚତୁର୍ବେଦେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଅଗ୍ରସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 82

शर्वं लिंगं समभ्यर्च्य काश्यां परमसिद्धिकृत् । न जातु जंतुपदवीं प्राप्नुयात्क्वापि मानवः

କାଶୀରେ ଶର୍ବ-ଲିଙ୍ଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଜନ୍ତୁପଦବୀକୁ ପୁନଃ ପାଉନାହିଁ।

Verse 83

स्थलेश्वरान्महालिंगं प्रादुर्भूतं परंत्विह । यत्र यज्ञेश्वरं लिंगं सर्वलिंगफलप्रदम्

ସ୍ଥଲେଶ୍ୱରରୁ ଏଠାରେ ପରମ ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 84

महालिंगं समभ्यर्च्य महाश्रद्धासमन्वितः । महतीं श्रियमाप्नोति लोकेत्र च परत्र च

ମହାଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମହାଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ମହାନ୍ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 85

इह लिंगं सहस्राक्षं सुवर्णाख्यात्समागतम् । यस्य संदर्शनात्पुंसां ज्ञानचक्षुः प्रजायते

ଏଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଖ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଥିବା ସହସ୍ରାକ୍ଷ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।

Verse 86

शैलेश्वरादवाच्यां तु सहस्राक्षेश्वरं विभुम् । दृष्ट्वा जन्मसहस्राणां शतानां पातकं त्यजेत्

ଅବାଚ୍ୟା ପ୍ରଦେଶର ଶୈଲେଶ୍ୱରରୁ ବିଭୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷେଶ୍ୱର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମନୁଷ୍ୟ ହଜାର ଜନ୍ମର ଶତଶତ ପାପ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 87

हर्षिताद्धर्षितं चात्र प्रादुरासीत्तमोहरम् । लिंगंहर्षप्रदं पुंसां दर्शनात्स्पर्शनादपि

ହର୍ଷିତରୁ ଏଠାରେ ହର୍ଷିତ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା, ଯାହା ତମ (ଅଜ୍ଞାନ) ହରଣ କରେ। ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନରେ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ହର୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 88

मंत्रेश्वर समीपे तु प्रासादो हर्षितेशितुः । तद्विलोकनतः पुंसां नित्यं हर्ष परंपरा

ମନ୍ତ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପରେ ହର୍ଷିତେଶିତୁଙ୍କ ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ମନ୍ଦିର ଅଛି। ତାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଲୋକମାନେ ନିତ୍ୟ-ନବ ଆନନ୍ଦର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରା ପାଆନ୍ତି।

Verse 89

इह स्वयं समायातो रुद्रो रुद्रमहालयात् । यस्य दर्शनतो यांति रुद्रलोके नराः स्फुटम्

ଏଠାରେ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମହାଧାମରୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ନରମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 90

यैस्तु रुद्रेश्वरं लिंगं काश्यामत्र समर्चितम् । ते रुद्ररूपिणो मर्त्या विज्ञेया नात्र संशयः

କାଶୀରେ ଏଠାରେ ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମର୍ତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରରୂପୀ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 91

त्रिपुरेश समीपे तु दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । रुद्रास्त इव विज्ञेया जीवंतोपि मृता अपि

ତ୍ରିପୁରେଶଙ୍କ ସମୀପରେ ମହାବିଭୁ ରୁଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଲୋକମାନେ, ଜୀବନ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ କି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସମାନ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

Verse 92

आगादिह महादेवो वृषेशो वृषभध्वजात् । बाणेश्वरस्य लिंगस्य समीपे वृषदः सदा

ଏଠାରେ ମହାଦେବ ବୃଷେଶ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଧାମରୁ ଆସିଛନ୍ତି। ବାଣେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ସମୀପରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ ରହି ବୃଷ-ବର—ସ୍ଥିରତା, ବଳ ଓ ଆଶ୍ରୟ—ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 93

इहागतं तु केदारादीशानेश्वर संज्ञितम् । तद्द्रष्टव्यं प्रतीच्यां च लिंगं प्रह्लादकेशवात्

କେଦାରରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ‘ଈଶାନେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ-କେଶବଙ୍କ ସମୀପରେ ତାହାର ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 94

ईशानेशं समभ्यर्च्य स्नात्वोत्तरवहांभसि । वसेदीशाननगरे ईशानसदृशप्रभः

ଈଶାନେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଏବଂ ଉତ୍ତରବହା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଈଶାନ-ନଗରରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ସେ ଈଶାନଙ୍କ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।

Verse 95

भैरवाद्भैरवी मूर्तिरत्रायाता मनोहरा । संहारभैरवो नाम द्रष्टव्यः स प्रयत्नतः

ଭୈରବରୁ ଏଠାରେ ମନୋହର ଭୈରବୀ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଛି। ସେ ‘ସଂହାରଭୈରବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପ୍ରୟତ୍ନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 96

पूजनात्सर्वसिद्ध्यै स प्राच्यां खर्वविनायकात् । संहारभैरवः काश्यां संहरेदघसंततिम्

ତାଙ୍କ ପୂଜାରୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଖର୍ବ-ବିନାୟକଙ୍କ ସମୀପରେ, କାଶୀର ସଂହାରଭୈରବ ଅଘର ଅବିରତ ପରମ୍ପରାକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 97

उग्रः कनखलात्तीर्थादाविरासेह सिद्धिदः । तद्विलोकनतो नृणामुग्रं पापं प्रणश्यति

କନଖଲ ତୀର୍ଥରୁ ସିଦ୍ଧିଦାତା ଉଗ୍ର ଏଠାରେ ଆବିର୍ଭାବ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଘୋର ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 98

उग्रं लिंगं सदा सेव्यं प्राच्यामर्कविनायकात् । अत्युग्रा अपि नश्येयुरुपसर्गास्तदर्चनात्

ଅର୍କବିନାୟକଙ୍କ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଥିବା ଉଗ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ସଦା ସେବା ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତାହାର ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଉପସର୍ଗ ଓ ବିପତ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାନ୍ତି।

Verse 99

वस्त्रापथान्महाक्षेत्राद्भवो नाम स्वयं विभुः । भीमचंडी समीपे तु प्रादुरासीदिह प्रभो

ଏହି ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସ୍ତ୍ରାପଥରୁ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ ‘ଭବ’ ନାମରେ ଭୀମଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ସମୀପରେ ଏଠାରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 100

भवेश्वरं समभ्यर्च्य भवेनाविर्भवेन्नरः । प्रभुर्भवति सर्वेषां राज्ञामाज्ञाकृतामिह

ଭବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଭବସମ ତେଜ ଓ ପ୍ରଭାବ ପାଏ। ଏଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ହୁଏ, ଯାହାର ଆଜ୍ଞା ପାଳିତ ହୁଏ।

Verse 110

नैपालाच्च महाक्षेत्रादायात्पशुपतिस्त्विह । यत्र पाशुपतो योग उपदिष्टः पिनाकिना

ନେପାଳର ମହାକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଶୁପତି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ପାଶୁପତ ଯୋଗ ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ।

Verse 120

नकुलीशात्पुरोभागे दृष्टा भीमेश्वरं प्रभुम् । महाभीमानि पापानि प्रणश्यंति हि तत्क्षणात्

ନକୁଳୀଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଭୁ ଭୀମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମହାଭୟଙ୍କର ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାନ୍ତି।

Verse 130

हेमकूटाद्विरूपाक्षं लिंगमत्राविरास ह । महेश्वरादवाच्यां च दृष्टं संसारतारकम्

ହେମକୂଟରୁ ବିରୂପାକ୍ଷ ଲିଙ୍ଗ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣେ ଏହା ସଂସାର-ସାଗର ପାର କରାଉଥିବା ତାରକ ରୂପେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 140

मत्स्योदर्यां हि ये स्नाता यत्रकुत्रापि मानवाः । कृतपिंडप्रदानास्ते न मातुरुदरेशयाः

ମଣିଷ ଯେଉଁଠି ଥାଉନାହିଁ, ଯଦି ସେ ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀରେ ସ୍ନାନ କରି ପିଣ୍ଡ-ପ୍ରଦାନ କରିଛି, ତେବେ ସେ ପୁଣି ମାତୃଗର୍ଭରେ ଶୟନ କରେ ନାହିଁ।

Verse 150

शेषवासुकिमुख्यैश्च तत्प्रासादो महानिह । मणिमाणिक्यरत्नौघैर्निरमायि प्रयत्नतः

ଏଠାରେ ସେଇ ମହାନ ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ମନ୍ଦିରକୁ ଶେଷ, ବାସୁକି ଆଦି ପ୍ରଧାନ ନାଗମାନେ ପ୍ରୟାସରେ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ମଣି, ମାଣିକ୍ୟ ଓ ରତ୍ନସମୂହର ଧାରାରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 160

नैर्कत्यां दिशि तल्लिंगं निरृतेश्वरसंज्ञकम् । पौलस्त्यराघवात्पश्चात्पूजितं सर्वदुष्टहृत्

ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ‘ନିରୃତେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟବଂଶୀ ରାଘବ ତାହାକୁ ପୂଜିଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ଅଶୁଭ ପ୍ରଭାବ ହରଣ କରେ।

Verse 170

एतान्यायतनानीश आनिनाय महांति च । शेषयित्वांशमात्रं च तस्मिन्क्षेत्रे निजे निजे

ପ୍ରଭୁ ଏହି ମହାନ ଆୟତନମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଏକ ଅଂଶକୁ ସେ ତାହାର ନିଜ ନିଜ ମୂଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରଖିଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିଲେ।

Verse 180

शिलादतनयोप्यैशीं मूर्द्धन्याज्ञां विधाय च । आहूय सर्वतो दुर्गाः प्रतिदुर्गं न्यवेशयत्

ଶିଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ ଆଜ୍ଞାକୁ ବିଧିରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦୁର୍ଗା-ରକ୍ଷିକା ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, କ୍ଷେତ୍ରରକ୍ଷାର୍ଥେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁର୍ଗରେ କ୍ରମେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 182

श्रुत्वाष्टषष्टिमेतां वै महायतन संश्रयाम् । न जातु प्रविशेन्मर्त्यो जनन्या जाठरीं दरीम्

ମହାୟତନସଂଶ୍ରିତ ଏହି ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି (ବୃତ୍ତାନ୍ତ) ଶୁଣି, କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ କେବେ ମାତାଙ୍କ ଜଠର-ଗୁହା—ମାତୃଉଦର କନ୍ଦରାରେ ପ୍ରବେଶ ନ କରୁ।