Adhyaya 5

Verse 1

श्रीसूत उवाच । प्रस्तुत्य चक्रतीर्थं तु पुण्यं पापविनाशनम् । पुनरप्यद्भुतं किञ्चित्प्रब्रवीमि मुनीश्वराः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପବିନାଶକ ଚକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ଏବେ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବି।

Verse 2

विधूमनामा हि वसुर्देवस्त्री चाप्यलंबुषा । ब्रह्मशापान्महाघोरात्पुरा प्राप्तौ मनुष्यताम्

ବିଧୂମ ନାମକ ବସୁଦେବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଅଲମ୍ବୁଷା—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅତିଘୋର ଶାପରୁ—ପୂର୍ବେ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 3

चक्रतीर्थे महापुण्ये स्नात्वा शापाद्विमोचितौ । ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाप्राज्ञ पुराणार्थविशारद

ମହାପୁଣ୍ୟ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଶାପମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପୁରାଣାର୍ଥବିଶାରଦ!

Verse 4

प्राज्ञत्वाद्व्यासशिष्य त्वादज्ञातं ते न किंचन । ब्रह्मा केनापराधेन सहालंबुसया वसुम्

ଆପଣ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନୁହେଁ। କେଉଁ ଅପରାଧରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଲମ୍ବୁଷା ସହିତ ସେହି ବସୁକୁ ଶାପ ଦେଲେ?

Verse 5

पुरा विधूमनामानं शप्तवांश्चतुराननः । ब्रह्मशापेन घोरेण कयोस्तौ पुत्रतां गतौ

ପୂର୍ବେ ଚତୁରାନନ ବ୍ରହ୍ମା ବିଧୂମ ନାମକ ବସୁକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେହି ଘୋର ଶାପରୁ ସେମାନେ ଦୁହେଁ ପୁତ୍ରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 6

शापस्यान्तः कथमभूद्ब्रह्मणा शप्तयोस्तयोः । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଶାପ କିପରି ଶେଷ ହେଲା? ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣୁଛୁ—ଦୟାକରି ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 7

श्रीसूत उवाच । पुरा हि भगवान्ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननः । सावित्र्या च सरस्वत्या पार्श्वयोः प्रविराजितः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଚତୁର୍ମୁଖ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିରାଜିତ ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ସହ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 8

सनातनेन मुनिना सनकेन च धीमता । सनत्कुमारनाम्ना च नारदेन महात्मना

ତାଙ୍କ ସେବାରେ ସନାତନ ମୁନି, ଧୀମାନ ସନକ, ସନତ୍କୁମାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଏବଂ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 9

सनन्दनादिभिश्चान्यैः सेव्यमानो मुनीश्वरैः । सुपर्ववृन्दजुष्टेन स्तूयमानो बिडौजसा

ସନନ୍ଦନ ଆଦି ଅନ୍ୟ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟଗଣସମୂହରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ମହାବଳୀ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 10

आदित्यादि ग्रहैश्चैव स्तूयमानपदांबुजः । सिद्धैः साध्यैर्मरुद्भिश्च किंनरैश्च समावृतः

ଆଦିତ୍ୟ ଆଦି ଗ୍ରହଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ତୁତ ହୁଏ, ସେ ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 11

गणैः किंपुरुषाणां च वसुभिश्चाष्टभिर्वृतः । उर्वशीप्रमुखानां च स्वर्वेश्यानां मनोरमम्

ସେ କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଗଣ ଓ ଅଷ୍ଟ ବସୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲେ; ଉର୍ବଶୀ-ପ୍ରମୁଖ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମନୋହର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେହି ସଭାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରୁଥିଲା।

Verse 12

नृत्यं वादित्रसहितं वीक्ष्यमाणो मुहुर्मुहुः । गोष्ठीं चक्रे सभामध्ये सत्यलोके कदाचन

ବାଦ୍ୟସହିତ ନୃତ୍ୟକୁ ସେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଦେଖୁଥିଲେ; ଏକଦା ସତ୍ୟଲୋକର ସଭାମଧ୍ୟରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ଆୟୋଜନ କଲେ।

Verse 13

मेघगर्जितगम्भीरो जनानां नंदयन्मुहुः । वीणावेणुमृदंगानां ध्वनिस्तत्र व्यसर्पत

ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ଜନମାନସକୁ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିବା ବୀଣା, ବେଣୁ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଧ୍ୱନି ସେଠାରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିଗଲା।

Verse 14

गंगातरंगमालानां शीकरस्पर्शशीतलः । पवमानः सुखस्पर्शो मन्दं मन्दं ववौ तदा

ତେବେ ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗମାଳାର ଛିଟା ସ୍ପର୍ଶରେ ଶୀତଳ ଓ ଦେହକୁ ସୁଖଦ ସ୍ପର୍ଶ ଦେଉଥିବା ମନ୍ଦ ପବନ ଧୀରେ ଧୀରେ ବହିଲା।

Verse 15

पर्यायेण तदा सर्वा ननृतुर्देवयोषितः । नृत्यश्रमेण खिन्नासु वेश्यास्वन्यासु सादरम्

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବଯୋଷିତା ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ନୃତ୍ୟଶ୍ରମରେ କେହି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟା ନର୍ତ୍ତକୀମାନେ ବେଶ୍ୟାସଦୃଶ ନିପୁଣତାରେ ସାଦରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।

Verse 16

अलंबुसा देवनारी रूपयौ वनशालिनी । मदयन्ती जनान्सर्वान्सभामध्ये ननर्त वै

ତେବେ ରୂପ-ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ ଦେବନାରୀ ଅଲମ୍ବୁସା ସଭାମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ନୃତ୍ୟ କରି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ।

Verse 17

तस्मिन्नवसरे तस्या नृत्यंत्याः संसदि द्विजाः । वस्त्रमाभ्यंतरं वायुर्लीलया समुदक्षिपत्

ସେହି କ୍ଷଣରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସଭାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ତାହାର ଅନ୍ତର୍ବସ୍ତ୍ରକୁ ବାୟୁ ଲୀଳାରେ ଉଠାଇ ଦେଲା।

Verse 19

तत्क्षिप्ते वसने स्पष्टमूरुमूलमदृश्यत । तथाभूतां तु तां दृष्ट्वा सर्वे ब्रह्मादयो ह्रिया

ବସ୍ତ୍ର ଏଭଳି ଖସିଯାଉଥିବାରୁ ତାହାର ଉରୁମୂଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଗଲା; ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ତାକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଦି ସମସ୍ତେ ଲଜ୍ଜାରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 20

तामेव ब्रह्मभवने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम् । हर्षसंफुल्लनयनो हृष्टरोमा ततोऽभवत्

ବ୍ରହ୍ମଭବନରେ ବାୟୁ ହରିନେଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରସହିତ ତାକୁ ଦେଖି ସେ ହର୍ଷରେ ପୁଲକିତ ହେଲା; ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହେଲା ଓ ରୋମାଞ୍ଚ ଜାଗିଲା।

Verse 21

अलंबुसायां तस्यां तु जातकामं विलोक्य तम् । वसुं विधूमनामानं शशाप चतुराननः

ଅଲମ୍ବୁସା ପ୍ରତି ତାହାରେ କାମ ଜନ୍ମିଛି ବୋଲି ଦେଖି ଚତୁରାନନ ପ୍ରଭୁ ‘ବିଧୂମ’ ନାମକ ବସୁକୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 22

यस्मात्त्वमीदृशं कार्यं विधूम कृतवानसि । तस्माद्धि मर्त्यलोके त्वं मानुषत्वमवाप्स्यसि

‘ହେ ବିଧୂମ, ତୁମେ ଏପରି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ତେଣୁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମାନବଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।’

Verse 23

इयं च देवयोषित्ते तत्र भार्या भविष्यति । एवं स ब्रह्मणा शप्तो विधूमः खिन्नमानसः

“ଏହି ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ସେଠାରେ ତୋର ପତ୍ନୀ ହେବ।” ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ବିଧୂମ ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖିନ୍ନ ହେଲା।

Verse 24

प्रसादयामास वसुर्ब्रह्माणं प्रणिपत्य तु । विधूम उवाच । अस्य शापस्य घोरस्य भगवन्भक्तवत्सल

ବସୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ବିଧୂମ କହିଲା— “ହେ ଭଗବନ, ଭକ୍ତବତ୍ସଲ! ଏହି ଘୋର ଶାପ ବିଷୟରେ…”

Verse 25

नाहमर्होऽस्मि देवेश रक्ष मां करुणानिधे । एवं प्रसादितस्तेन भारतीपतिरव्ययः

“ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ଦେବେଶ! ହେ କରୁଣାନିଧି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ତାହାର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଅବ୍ୟୟ ଭାରତୀପତି (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 26

कृपया परया युक्तो विधूमं प्राह सांत्वयन् । ब्रह्मोवाच । त्वयि शापोऽप्ययं दत्तो न चासत्यं ब्रवीम्यहम्

ପରମ କୃପାରେ ଯୁକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ବିଧୂମକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ— “ତୋପରେ ଏହି ଶାପ ଦିଆଯାଇଛି; ମୁଁ ଅସତ୍ୟ କହେନି।”

Verse 27

ततोऽवधिं कल्पयामि शापस्यास्य तवाधुना । मर्त्यभावं समापन्नः सहालंबुसयाऽनया

“ଏହେତୁ ଏବେ ମୁଁ ତୋର ଏହି ଶାପର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛି— ଏହି ଅଲମ୍ବୁସା ସହିତ ତୁ ମର୍ତ୍ୟଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ…”

Verse 28

तत्र भूत्वा महाराजः शासयित्वा चिरं महीम् । पुत्रमप्रतिमं त्वस्यां जनयित्वा महीपतिम्

ସେଠାରେ ସେ ମହାରାଜ ହେବେ; ଦୀର୍ଘକାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅପ୍ରତିମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇବେ—ଯେ ଭୂମିର ଅଧିପତି ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 29

अभिषिच्य च राज्ये तं राज्यरक्षाविचक्षणम् । एतच्छापस्य शांत्यर्थं दक्षिणस्योदधेस्तटे । फुल्लग्रामसमीपस्थे चक्रतीर्थे महत्तरे

ରାଜ୍ୟରକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ ସେହି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରି, ଏହି ଶାପର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ଫୁଲ୍ଲଗ୍ରାମ ସମୀପସ୍ଥ ମହାନ ଚକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 30

अनया भार्यया सार्द्धं यदा स्नानं करिष्यसि । तदा त्वं मानुषं भावं जीर्णत्वचमिवोरगः

ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମାନବ ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ—ଯେପରି ସର୍ପ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 31

विसृज्य भार्यया सार्द्धं स्वं लोकं प्रतिपत्स्यसे । चक्रतीर्थे विना स्नानं न नश्येच्छाप ईदृशः

ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ (ଏହି ବିଧି) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ତୁମେ ନିଜ ଲୋକକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ବିନା ଏପରି ଶାପ ନଶିବ ନାହିଁ।

Verse 32

इति ब्रह्मवचः श्रुत्वा विधूमो नातिहृष्टवान् । स्ववेश्म प्राविशत्तूर्णमामंत्र्य चतुराननम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବିଧୂମ ଅତ୍ୟଧିକ ହର୍ଷିତ ହେଲା ନାହିଁ; ଚତୁରାନନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 33

चिंतयामास तत्रासौ मर्त्यतां यास्यतो मम । को वा पिता भवेद्भूमौ का वा माता भविष्यति

ତେବେ ସେ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା— “ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମର୍ତ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ପୃଥିବୀରେ ମୋର ପିତା କିଏ ହେବେ, ଏବଂ ମାତା କିଏ ହେବେ?”

Verse 34

बहुधेत्थं समालोच्य विधूमो निश्चिकाय सः । कौशांबीनगरे राजा शतानीक इति श्रुतः

ଏଭଳି ନାନାପ୍ରକାରେ ବିଚାର କରି ବିଧୂମ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲା— କୌଶାମ୍ବୀ ନଗରରେ ‘ଶତାନୀକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।

Verse 35

अस्ति वीरो महाभागो भार्या चापि पतिव्रता । तस्य विष्णुमतीनाम विष्णोः श्रीरिव वल्लभा

ସେ ରାଜା ବୀର ଓ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପତିବ୍ରତା। ତାଙ୍କ ନାମ ‘ବିଷ୍ଣୁମତୀ’— ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଯେପରି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ସେ ପ୍ରିୟ।

Verse 36

तमेव पितरं कृत्वा मातरं च विधाय ताम् । संभविष्यामि भूलोके स्वकर्मपरिपाकतः

ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପିତା କରି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ମାତା ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ନିଜ କର୍ମର ପରିପାକରେ ମୁଁ ଏହି ଭୂଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବି।

Verse 37

ततः स माल्यवन्तं च पुष्पदंतं बलोत्कटम् । त्रीनाहूयात्मनो भृत्यान्वृत्तमेतन्न्यवे दयत्

ତାପରେ ସେ ନିଜର ତିନିଜଣ ଭୃତ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକିଲା— ମାଲ୍ୟବାନ ଓ ବଳରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ସହ— ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ କଥା ସେମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା।

Verse 38

भृत्याः शृणुत भद्रं वो ब्रह्मशापान्महाभयात् । जनिष्यामि शतानीकाद्विष्णुमत्यामहं सुतः

ହେ ଭୃତ୍ୟମାନେ, ଶୁଣ—ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଶାପର ମହାଭୟରୁ ମୁଁ ରାଜା ଶତାନୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁମତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୁତ୍ରରୂପେ ଜନ୍ମ ନେବି।

Verse 39

इति श्रुत्वा वचो भृत्यास्तस्या प्राणा बहिश्चराः । वाष्पपूर्णमुखाः सर्वे विधूमं वाक्यमब्रुवन्

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଭୃତ୍ୟମାନେ, ଯେନେ ତାହାର ପ୍ରାଣ ବାହାରେ ଚାଲିଗଲା, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖରେ ସମସ୍ତେ ବିଧୂମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲେ।

Verse 40

भृत्या ऊचुः । त्वद्वियोगं वयं सर्वे त्रयोऽपि न सहामहे । तस्मान्मानुष भावत्वमस्माभिः सह यास्यसि

ଭୃତ୍ୟମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ତିନିଜଣେ ତୁମ ବିୟୋଗ ସହିପାରୁନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଆମ ସହିତ ମନୁଷ୍ୟଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 41

शतानीकस्य राजर्षेर्मंत्री योऽयं युगन्धरः । सेनानीर्विप्रतीकश्च योऽयं प्राग्रसरो रणे

ରାଜର୍ଷି ଶତାନୀକଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଯୁଗନ୍ଧର, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ରସର ଥିବା ସେନାନୀ ଏହି ବିପ୍ରତୀକ—

Verse 42

नर्मकर्मसु हृद्विप्रो वल्लभाख्यो महांश्च यः । तेषां पुत्रास्त्रयोऽप्येते भविष्यामो न संशयः

ଏବଂ ନର୍ମକର୍ମରେ ହୃଦୟହାରୀ, ‘ବଲ୍ଲଭ’ ନାମକ ମହାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ସେମାନଙ୍କ ତିନିଜଣଙ୍କର ଆମେ ତିନିଜଣେ ପୁତ୍ର ହେବୁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 43

शतानीकस्य राजर्षेः पुत्रभावं गतस्य ते । शुश्रूषां संविधास्यामस्तेषु तेषु च कर्मसु । तानेवंवादिनः सोऽयं विधूमो वाक्यमब्रवीत्

ତୁମେ ରାଜର୍ଷି ଶତାନୀକଙ୍କ ପୁତ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଆମେ ତୁମର ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକର୍ମରେ ସେବା କରିବୁ—ଏଭଳି କହୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ବିଧୂମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 44

विधूम उवाच । जानेऽहं भवतां स्नेहं तादृशं मय्य नुत्तमम्

ବିଧୂମ କହିଲେ—ମୋ ପ୍ରତି ତୁମମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ଯେ ଏତେ ଅନୁପମ ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ, ମୁଁ ଜାଣେ।

Verse 45

तथापि कथयाम्यद्य तच्छृणुध्वं हितं वचः । ब्रह्मशापेन घोरेण स्वेन दुष्कर्मणा कृतम्

ତଥାପି ଆଜି ମୁଁ ହିତକର ବଚନ କହୁଛି—ଶୁଣ। ଏହି ଘୋର ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଶାପ ମୋର ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ହିଁ ଘଟିଛି।

Verse 46

कुत्सितं मानुषं भावमहमेकोऽनुवर्तये । विहितं न हि युष्माकमेतच्छापानुवर्तनम्

ଏହି କୁତ୍ସିତ ମାନବଭାବକୁ ମୁଁ ଏକା ହିଁ ଭୋଗିବି; ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶାପାନୁସରଣ ବିଧିସମ୍ମତ ନୁହେଁ।

Verse 47

जुगुप्सितेऽतो मानुष्ये मा कुरुध्वं मनोऽधुना । अतः शापावधिर्यावन्मद्वियोगो विषह्यताम्

ଏହେତୁ ଏହି ଘୃଣିତ ମାନବାବସ୍ଥାରେ ଏବେ ମନ ଲଗାଅ ନାହିଁ। ଶାପର ଅବଧି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ବିୟୋଗକୁ ସହନ କର।

Verse 48

इत्युक्तवन्तं ते सर्वे माल्यवत्प्रमुखास्तदा । ऊचुः प्रणम्य शिरसा प्रार्थयंतः पुनःपुनः

ଏପରି କହିବା ପରେ ମାଲ୍ୟବତ୍-ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 49

रक्षित्वा कृपया ह्यस्मान्मा कुरुष्व च साहसम् । परित्यजसि नः सर्वान्भक्तानद्य निरागसः

କୃପାକରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଆପଣ, ଏବେ କୌଣସି ଅବିବେକୀ ସାହସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ନିର୍ଦୋଷ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଜି ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

Verse 50

त्वद्वियोगान्महाघोरान्मानुष्यमपि कुत्सितम् । बहु मन्यामहे देव तस्मान्नस्त्राहि सांप्रतम्

ଆପଣଙ୍କ ବିୟୋଗରୁ ମାନବଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁଚ୍ଛ ଲାଗୁଛି। ତେଣୁ, ହେ ଦେବ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 51

एवं स याचमानांस्त्रीनन्वमन्यत भृत्यकान् । तैस्त्रिभिः सहितः सोऽयं कौशांबीं गन्तुमैच्छत

ଏଭଳି ଯାଚନା କରୁଥିବା ସେଇ ତିନି ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁରୋଧକୁ ସେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ସେ ତିନିଜଣଙ୍କ ସହିତ ସେ କୌଶାମ୍ବୀକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु सोमवंशविवर्द्धनः । अर्जुनाभिजने जातो जनमेजयसंभवः

ସେଇ ସମୟରେ ସୋମବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଯିଏ ସମର୍ଥ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ଜନମେଜୟଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜଣେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 53

शतानीको महीपालः पृथिवीमन्वपालयत् । बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी प्रजापालनतत्परः

ମହୀପାଳ ଶତାନୀକ ପୃଥିବୀକୁ ଯଥାଯଥ ଶାସନ କଲେ। ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନୀତିଜ୍ଞ, ବାକ୍ପଟୁ ଏବଂ ପ୍ରଜାରକ୍ଷାରେ ସଦା ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 54

चतुरंगबलोपेतो विक्रमैकधनो युवा । स कौशांबीं महाराजो नगरीमध्युवास वै

ସେ ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଯୁବକ ଏବଂ ପରାକ୍ରମକୁ ଏକମାତ୍ର ଧନ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ସେଇ ମହାରାଜ ନିଶ୍ଚୟ କୌଶାମ୍ବୀ ନଗରୀରେ ବସୁଥିଲେ।

Verse 55

तस्य मन्त्ररहस्यज्ञो मन्त्री जातो युगंधरः । सेनानीर्विप्रतीकश्च तस्य प्राग्रसरो रणे

ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗନ୍ଧର ଥିଲେ, ଯିଏ ପରାମର୍ଶର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେନାପତି ବିପ୍ରତୀକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ରସର ରହୁଥିଲେ।

Verse 56

नर्मकर्मसु तस्यासीद्वल्लभाख्यः सखा द्विजः । तस्य विष्णुमती नाम विष्णोः श्रीरिव वल्लभा

ହାସ୍ୟ-ବିନୋଦ ଓ ଆତ୍ମୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ବଲ୍ଲଭ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ସଖା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ‘ବିଷ୍ଣୁମତୀ’ ନାମେ ଥିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଯେପରି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 57

स सर्वगुणसंपन्नः शतानीको महामतिः । पुत्रमात्मसमं तस्यां भार्यायां नान्वविंदत

ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେଇ ମହାମତି ଶତାନୀକ, ସେହି ପତ୍ନୀଠାରୁ ନିଜ ସମାନ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ରକୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 58

आत्मानमसुतं ज्ञात्वा स भृशं पर्यतप्यत । स युगंधरमाहूय मंत्रिणं मन्त्रवित्तमम्

ନିଜକୁ ପୁତ୍ରହୀନ ଜାଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ପରାମର୍ଶେ ପରମ ନିପୁଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗନ୍ଧରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।

Verse 59

पुत्रलाभः कथं मे स्यादिति कार्यममन्त्रयत् । युगन्धरो मही पालं पुत्रालाभेन पीडितम् । हर्षयन्वचसा स्वेन वाक्यमेतदभाषत

ସେ “ମୋତେ ପୁତ୍ରଲାଭ କିପରି ହେବ?” ବୋଲି ବିଚାର କଲେ। ପୁତ୍ରଲାଭ ନ ହେବାରୁ ପୀଡିତ ଭୂପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଯୁଗନ୍ଧର ନିଜ ବଚନରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ହର୍ଷିତ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 60

युगन्धर उवाच । अस्ति शांडिल्यनामा तु महर्षिः सत्यवाक्छुचिः

ଯୁଗନ୍ଧର କହିଲେ—“ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ନାମକ ଜଣେ ମହର୍ଷି ଅଛନ୍ତି; ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଶୁଚି।”

Verse 61

शत्रुमित्रसमो दांतस्तपःस्वाध्यायतत्परः । तमेव मुनिमासाद्य ज्वलंतमिव पावकम्

ସେ ଶତ୍ରୁ–ମିତ୍ରରେ ସମଦୃଷ୍ଟି, ଦମନଶୀଳ, ତପ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ତତ୍ପର। ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ସମୀପ କରି—

Verse 62

पुत्रमात्मसमं राजन्प्रार्थयेथा विनीतवत् । कृपावान्स महर्षिस्तु पुत्रं ते दास्यति ध्रुवम्

ହେ ରାଜନ୍, ବିନୟଭାବରେ ତାଙ୍କଠାରେ ନିଜ ସମାନ ଏକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା କର। କୃପାଳୁ ସେହି ମହର୍ଷି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ପୁତ୍ର ଦେବେ।

Verse 63

इति तद्वचनं श्रुत्वा हर्षसंफुल्ललोचनः । मंत्रिणा तेन संयुक्तस्तस्यागादाश्रमं मुनेः

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନୟନ ଥିବା ରାଜା, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 64

तमाश्रमे समासीनं प्रणनाम महीपतिः । शांडिल्यस्तु महातेजा राजानं प्राप्तमाश्रमम्

ଆଶ୍ରମରେ ଆସୀନ ମୁନିଙ୍କୁ ମହୀପତି ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ରାଜା ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 65

दृष्ट्वा पाद्यादिभिः पूज्य स्वागतं व्याजहार सः । शांडिल्य उवाच । शतानीक किमर्थं त्वमाश्रमं प्राप्तवान्मम

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନି ପାଦ୍ୟାଦି ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରି ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ କହିଲେ— ‘ଶତାନୀକ, କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛ?’

Verse 66

यत्कर्तव्यमिदानीं ते तद्वदस्व करोम्यहम् । मुनिमेवं वदंतं तं प्रत्यवादीद्युगंधरः

‘ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କହ; ମୁଁ କରିବି।’ ମୁନି ଏପରି କହିବା ସହିତ ଯୁଗନ୍ଧର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 67

भगवन्नेष वै राजा पुत्रालाभेन कर्षितः । भवंतं शरणं प्राप्तः सांप्रतं पुत्रकारणात्

‘ଭଗବନ୍, ଏହି ରାଜା ପୁତ୍ରଲାଭ ନ ହେବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ କଷ୍ଟିତ। ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣରେ ସେ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛନ୍।’

Verse 68

अस्यापुत्रत्वजं दुःखं त्वमपाकर्तुमर्हसि । इति तस्य वचः श्रुत्वा शांडिल्यो मुनिसत्तमः

“ଏହି ଅପୁତ୍ରତ୍ୱଜନିତ ଦୁଃଖକୁ ଆପଣ ଦୂର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 69

पुत्रलाभवरं तस्मै प्रतिजज्ञे नृपाय वै । स राज्ञो वरदः श्रीमान्कौशांबीमेत्य सादरम्

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଲାଭର ବର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ପରେ ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବରଦାତା ଆଦରସହ କୌଶାମ୍ବୀକୁ ଆସିଲେ।

Verse 70

पुत्रेष्ट्या पुत्रकामस्य याजकोऽभून्महामुनिः । ततो मुनिप्रसादेन राजा दशरथोपमः

ପୁତ୍ରକାମୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମହାମୁନି ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞରେ ଯାଜକ ହେଲେ। ପରେ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ରାଜା ଦଶରଥ ସମାନ (ସନ୍ତାନସମୃଦ୍ଧ) ହେଲେ।

Verse 71

यज्वा राममिव प्राप सहस्रानीकमात्मजम् । एवं विधूमः संजज्ञे शतानीकान्नृपोत्तमात्

ଯଜ୍ଞ କରି ସେ ରାମଙ୍କ ପରି ସହସ୍ରାନୀକ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ପାଇଲେ। ଏଭଳି ନୃପୋତ୍ତମ ଶତାନୀକଙ୍କୁ ନେଇ ବିଧୂମ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 72

अत्रांतरे मंत्रिवरस्सेनानीस्तु महीपतेः । द्विजो नर्मवयस्यश्च पुत्रान्प्रापुः कुलोचितान्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାନୀ, ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଏବଂ ରସିକ ସଖା ମଧ୍ୟ, ନିଜ ନିଜ କୁଳଯୋଗ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଇଲେ।

Verse 73

पुत्रो युगंधरस्यासीन्माल्यवान्नाम भृत्यकः । यौगंधरायणो नाम्ना मन्त्रशास्त्रेषु कोविदः

ୟୁଗନ୍ଧରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମକ ଏକ ଭୃତ୍ୟ ଥିଲେ; ସେ ‘ୟୌଗନ୍ଧରାୟଣ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମନ୍ତ୍ର-ନୀତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁଶଳ ଥିଲେ।

Verse 74

विप्रतीकस्य तनयः पुष्पदन्तो बभूव ह । रुमण्वानिति विख्यातः परसैन्यविमर्दनः

ବିପ୍ରତୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ହେଲେ; ସେ ‘ରୁମଣ୍ୱାନ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଓ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ।

Verse 75

वल्लभस्य तदा जज्ञे तनयो वै बलोत्कटः । वसंतक इति ख्यातो नर्मकर्मसु कोविदः

ତେବେ ବଲ୍ଲଭଙ୍କ ଘରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ‘ବସନ୍ତକ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଓ ରସ-ବିନୋଦ କାର୍ଯ୍ୟରେ କୁଶଳ ଥିଲେ।

Verse 76

अथ ते ववृधुः सर्वे राजपुत्रपुरोगमाः । पञ्चहायनतां तेषु यातेषु तदनंतरम्

ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ବଢ଼ିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣାମାନେ ଘଟିଲା।

Verse 77

अलंबुसापि स्वर्वेश्या भूपतेः कृतवर्मणः । अयोध्यायां महापुर्यां कन्या जाता मृगावती

ଏବଂ ଅଲମ୍ବୁସା ନାମକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଅପ୍ସରା ରାଜା କୃତବର୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ମହାନଗରୀ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ମୃଗାବତୀ ନାମରେ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା।

Verse 78

एवं विधूममुख्यास्ते जज्ञिरे क्षितिमण्डले । अत्रांतरे महासत्त्वो दुष्टसानुचरो बली

ଏଭଳି ଭାବେ ବିଧୂମମୁଖ ଆଦି ସେହି ପ୍ରଧାନମାନେ ଭୂମିମଣ୍ଡଳରେ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଅନୁଚରସହ ଏକ ମହାବଳୀ ମହାସତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 79

अहिदंष्ट्र इति ख्यातो महादैत्यो बलोत्कटः । युक्तः स्थूलशिरोनामा सहायेन दुरात्मना

ଅହିଦଂଷ୍ଟ୍ର ନାମେ ଖ୍ୟାତ ସେହି ମହାଦୈତ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଥିଲା। ସ୍ଥୂଳଶିରା ନାମକ ଦୁରାତ୍ମା ସହାୟ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 80

रुरोध देवनगरं बबाध विबुधानपि । वर्तमाने दिवि महासमरे सुररक्षसाम्

ସେ ଦେବନଗରକୁ ଅବରୋଧ କଲା ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ା ଦେଲା। ସେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁର-ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାସମର ଚାଲିଥିଲା।

Verse 81

आनिनाय शतानीकं सहायार्थं पुरंदरः । स यौवराज्ये तनयं विधाय विधिना नृपः

ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର ସହାୟତା ପାଇଁ ଶତାନୀକଙ୍କୁ ଆଣିଲେ। ସେହି ରାଜା ବିଧିପୂର୍ବକ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଯୁବରାଜ ପଦରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 82

प्रतस्थे रथमास्थाय युद्धाय दितिजैः सह । नीतो मातलिनाभ्येत्य सादरं स धनुर्धरः

ସେହି ଧନୁର୍ଧର ବୀର ରଥାରୂଢ଼ ହୋଇ ଦିତିଜମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ମାତଲି ନିକଟକୁ ଆସି ସାଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 83

विधाय प्रेक्षकान्देवाञ्जघान दितिजान्रणे । अथ दैत्याधिपः सोऽपि निहतः समरे दिवि

ଦେବମାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ସେ ରଣରେ ଦିତିଜ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ପରେ ଦୈତ୍ୟାଧିପତି ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସମରେ ନିହତ ହେଲା।

Verse 84

ततः शक्रस्य वचसा परेतं नृपपुंगवम् । रथमारोप्य सहसा कौशांबीं मातलिर्ययौ

ତାପରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମାତଲି ସେ ପରଲୋକଗତ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରାଇ ଶୀଘ୍ର କୌଶାମ୍ବୀକୁ ଗଲେ।

Verse 85

नीत्वा महीतलमसौ तत्सुताय न्यवेदयत् । ततः सहस्रानीकोपि विलप्य वहुदुखितः

ତାଙ୍କୁ ଭୂମିତଳକୁ ନେଇ ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଜଣାଇଲେ; ତାପରେ ସହସ୍ରାନୀକ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲା।

Verse 86

मंत्रिभिः सह संभूय प्रेतकार्यं न्यवर्तयत् । मृतं ज्ञात्वा पतिं राज्ञी सहैवानुममार च

ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲା; ପତି ମୃତ ବୋଲି ଜାଣି ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ସହିତ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 87

महिष्या सह संप्राप्ते भूपाले कीर्तिशेषताम् । भेजे राज्यं शतानीकतनयो मंत्रिणां गिरा

ଭୂପାଳ ମହିଷୀ ସହ କେବଳ କୀର୍ତ୍ତିଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ତେବେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଶତାନୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 88

युगन्धरे विप्रतीके वल्लभे च मृते सति । यौगन्धरायणमुखास्तत्पुत्राः सर्व एव हि

ୟୁଗନ୍ଧର, ବିପ୍ରତୀକ ଓ ବଲ୍ଲଭ ପରଲୋକଗତ ହେଲାପରେ, ଯୌଗନ୍ଧରାୟଣ ଆଦି ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟଭାର ବହିବାକୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।

Verse 89

शतानीक सुतस्यास्य तत्तत्कार्यमकुर्वत । एवं स पालयामास महीं राजसुतो बली

ଶତାନୀକଙ୍କ ଏହି ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିଦେଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ବଳବାନ ରାଜପୁତ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 90

याते काले महेन्द्रेण सनन्दनमहोत्सवे । निमंत्रितस्तत्कथितां भाविनीमशृणोत्कथाम्

ଯଥାକାଳେ ମହେନ୍ଦ୍ର ସନନ୍ଦନ ମହୋତ୍ସବ କରିଥିବାବେଳେ, ସେ ତାହାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଘଟିବା କଥାର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣିଲେ।

Verse 91

स्वर्योषिद्ब्रह्मणः शापादयोध्यायायामलंबुसा । जाता मृगावती कन्या भूपतेः कृतवर्मणः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପର ପ୍ରଭାବରୁ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଅପ୍ସରା ଅଲମ୍ବୁସା ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାଜା କୃତବର୍ମଙ୍କ କନ୍ୟା ‘ମୃଗାବତୀ’ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 92

विधूम नामा च वसुस्त्वं नाकललनां पुरा । तामेव ब्रह्मसदने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम्

ପୂର୍ବେ ତୁମେ ‘ବିଧୂମ’ ନାମକ ବସୁ ଥିଲ, ସେ ଥିଲା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ କନ୍ୟା; ବ୍ରହ୍ମସଦନରେ ପବନେ ହରିତ ବସ୍ତ୍ରବତୀ ସେଇ ନାରୀକୁ ଦେଖି ତୁମ ମନ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲା।

Verse 93

तदैव मादनाक्रांतः शापान्मर्त्यत्वमागतः । सैव ते दयिता राजन्भाविनी न चिरात्सखे

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କାମମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଶାପବଶେ ମର୍ତ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ। ହେ ରାଜନ, ସେଇ ନାରୀ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପ୍ରିୟା ହେବ, ହେ ସଖା।

Verse 94

यदा त्वमात्मनः पुत्रं राज्ये संस्थाप्य भूपते । मृगावत्या स्त्रिया सार्द्धं दक्षिणस्योदधेस्तटे

ହେ ଭୂପତେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ମୃଗାବତୀ ନାରୀ ସହ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ପହଞ୍ଚିବ—

Verse 95

चक्रतीर्थे महापुण्ये फुल्लग्रामसमीपतः । स्नानं करिष्यसि तदा शापान्मुक्तो भविष्यसि

ଫୁଲ୍ଲଗ୍ରାମ ନିକଟରେ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ସ୍ନାନ କରିବ; ତେବେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 96

इति प्रोवाच भगवन्सत्यलोके पितामहः । इतींद्रवचनं श्रुत्वा सहस्रानीकभूपतिः

ସତ୍ୟଲୋକରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ସହସ୍ରାନୀକ—

Verse 97

तथोद्वाहकृतोत्साहः समामंत्र्य शचीपतिम् । कौशांबीं प्रस्थितो हृष्टः स तिलोत्तमया पथि

ତଦନୁସାରେ ବିବାହ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ସେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କୌଶାମ୍ବୀକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ପଥରେ ତିଲୋତ୍ତମା ସହଚରୀ ଥିଲା।

Verse 98

स्मरन्किमपि तां कांतां भाषमाणामनन्यधीः । ध्यायञ्छतक्रतुवचो नालुलोके महीपतिः

ସେ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ ରାଜା ମନକୁ ତାହାରେ ଏକାଗ୍ର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରିୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ବଚନରେ ଲୀନ ହୋଇ ପୃଥିବୀପତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 99

सा शशाप नृपं सुभ्रूरनादरतिर स्कृता । आहूयमानोपि मया सहस्रानीक भूपते

ଅନାଦରରେ ତିରସ୍କୃତ ହୋଇ ସେ ସୁଭ୍ରୂ ନାରୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲା— “ହେ ସହସ୍ରାନୀକ ଭୂପତେ! ମୁଁ ଡାକୁଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।”

Verse 100

मृगावतीं हृदा ध्यायन्किमर्थं मामुपेक्षसे । सौभाग्यमत्ता मानिन्यो न सहंतेऽवधीर णाम्

ହୃଦୟରେ ମୃଗାବତୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ଉପେକ୍ଷା କରୁଛ? ସୌଭାଗ୍ୟରେ ମତ୍ତ ମାନିନୀ ନାରୀମାନେ ଅବମାନ ସହନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 101

मामवज्ञाय यां राजन्हृदा ध्यायसि सांप्रतम् । तया चतुर्दशसमा वियुक्तस्त्वं भविष्यसि

ହେ ରାଜନ୍! ମୋତେ ଅବଜ୍ଞା କରି ତୁମେ ଏବେ ହୃଦୟରେ ଯାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ, ସେଠାରୁ ବିୟୋଗ ହୋଇ ତୁମେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ରହିବ।

Verse 102

इति शप्तवतीं राजा तामु वाच तिलोत्तमाम् । तामेव यदि लभ्येयं तनुजां कृतवर्मणः

ଏପରି ଶାପ ଦେଇସାରିଥିବା ତିଲୋତ୍ତମାଙ୍କୁ ରାଜା କହିଲେ— “କୃତବର୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ସେଇ ନାରୀକୁ ଯଦି ମୁଁ ପାଇପାରିଥାଏ!”

Verse 103

चतुर्दशसमा दुःखं सहिष्ये तद्वियोगजम् । इत्युक्त्वा तद्गतमना नृपः प्राया न्निजां पुरीम्

“ଚୌଦହ ବର୍ଷ ବିୟୋଗଜନିତ ଦୁଃଖ ମୁଁ ସହିବି।” ଏମିତି କହି, ତାହାରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ କରି ରାଜା ନିଜ ନଗରୀକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 104

ततः कालेन तनया भूपतेः कृतवर्मणः । तमाससाद दयिता सर्वस्वं पुष्पधन्वनः

ତାପରେ ସମୟକ୍ରମେ କୃତବର୍ମା ଭୂପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ—ସେ ପୁଷ୍ପଧନ୍ୱା (କାମଦେବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ତାଙ୍କର ସର୍ବସ୍ୱ ଥିଲେ।

Verse 105

मृगावती समासाद्य विला सतरुवल्लरीम् । विभ्रमांभोधिलहरीं ननंद मदनद्युतिः

ମୃଗାବତୀଙ୍କୁ ପାଇ—ବିଲାସବୃକ୍ଷର ଆନନ୍ଦଲତା ପରି, ବିଭ୍ରମସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରି—ସେ ମଦନଦ୍ୟୁତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।

Verse 106

सा तस्माद्गर्भमाधत्त भवानीवेंदुशेखरात् । पांडिम्ना शशिलेखेव पीपूषक्षालिता बभौ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବଙ୍କଠାରୁ ଭବାନୀ; ଏବଂ ସୌମ୍ୟ ପାଣ୍ଡୁର୍ୟରେ ଜ୍ଵଳିଲେ—ଯେନ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଧୋଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକଳା।

Verse 107

सुन्दरी दौर्हृदव्यक्तेरथ पौरंदरीव दिक् । रराज राजमहिषी रजनीकरगर्भिणी

ତାପରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଦୌର୍ହୃଦ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକଟ ହେବା ସହ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ରାଜମହିଷୀ ଜ୍ଵଳିଲେ—ପୁରନ୍ଦରାଧିଷ୍ଠିତ ଦିଗ ପରି—ଅନ୍ତରେ ରଜନୀକର (ଚନ୍ଦ୍ର) କୁ ଧାରଣ କରି।

Verse 108

सा दौर्हृदवशाद्राज्ञी यंयं काममकाम यत् । सुदुर्लभमपिप्रेम्णा तत्तत्सर्वं समाहरत्

ଦୌର୍ହୃଦର ବଶରେ ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯେଯେ ଇଚ୍ଛା ଜାଗିଲା, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମବଶେ ରାଜା ଏକେକ କରି ସବୁ ଆଣିଦେଲେ।

Verse 109

पत्यौ समीहितकरे सा कदाचिन्मृगावती । स्वेच्छया वै मतिं चक्रे रक्तवापीनिमज्जने

ପତି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃଗାବତୀ ଏକଦିନ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବାପୀରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ମନ କଲା।

Verse 110

अभिलाषं सविज्ञाय मृगावत्या महीपतिः । कौसुम्भसलिलैः पूर्णां क्षणाद्वापीमकारयत्

ମୃଗାବତୀଙ୍କ ଅଭିଲାଷା ଜାଣି ମହୀପତି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କୁସୁମ୍ଭ-ରଞ୍ଜିତ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବାପୀ ତିଆରି କରାଇଲେ।

Verse 111

तस्मिन्रक्तजले राज्ञी स्नानं सादरमातनोत् । ततस्तां रक्ततोयार्द्रां फुल्लकिंशुकसन्निभाम्

ସେଇ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଜଳରେ ରାଣୀ ସାଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ପରେ ସେ ଲାଲ ଜଳରେ ଭିଜି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା କିଂଶୁକ ପରି ଦିଶିଲେ।

Verse 112

राजस्त्रीमामिषधिया सुपर्णकुलसंभवः । जहार विकटः पक्षी मुग्धां दग्धविधेर्वशात्

ରାଜସ୍ତ୍ରୀକୁ ମାଂସ ଭାବି, ସୁପର୍ଣ୍ଣକୁଳଜ ଏକ ବିକଟ ମହାପକ୍ଷୀ ଦଗ୍ଧ ବିଧିର ବଶରେ ସେଇ ମୁଗ୍ଧାକୁ ହରଣ କରିନେଲା।

Verse 113

नीत्वा विहायसा दूरं स तामचलसन्निभः । तत्याजमोहविवशामुदयाचलकंदरे

ଆକାଶମାର୍ଗେ ତାକୁ ବହୁଦୂର ନେଇ, ପର୍ବତସଦୃଶ ସେ ପକ୍ଷୀ ମୋହବଶ ହୋଇ ଉଦୟାଚଳର ଗୁହାରେ ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 114

लब्धसंज्ञा शनैः कंपविलोलतनुवल्लरी । दृग्भ्यामुत्पलतुल्याभ्यां मुहुरश्रूण्यवर्तयत्

ଧୀରେ ଧୀରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରି ଆସିଲାପରେ ତାହାର ସୁକୁମାର ଦେହଲତା ଲତାପରି କମ୍ପି ଡୋଳିଲା; ଏବଂ ଉତ୍ପଳସମ ନୟନରୁ ସେ ବାରମ୍ବାର ଅଶ୍ରୁ ବହାଇଲା।

Verse 115

हा नाथ मंदभाग्याहं त्वद्वियोगेनपीडिता । का गतिः क्व नु गच्छामि द्रक्ष्यामि त्वन्मुखं कदा

“ହା ନାଥ! ମୁଁ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟା, ତୁମ ବିୟୋଗରେ ପୀଡିତା। ମୋର ଗତି କ’ଣ—ମୁଁ କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ତୁମ ମୁଖଦର୍ଶନ କେବେ ପାଇବି?”

Verse 116

इत्युक्त्वा गजसिंहानां पुरोभूद्वधकांक्षिणी । सा सर्वकेसरिगजैस्त्यक्ता न निधनं गता

ଏପରି କହି, ମୃତ୍ୟୁକାମନାରେ ସେ ହାତୀ ଓ ସିଂହମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତ ସିଂହ-ହାତୀ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 117

आपत्काले नृणां नूनं मरणं नैव लभ्यते । अतिदीनं समाकर्ण्य तस्याः क्रंदितमुन्मुखाः

ଆପତ୍କାଳରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳେ ନାହିଁ। ତାହାର ଅତିଦୀନ କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣି ସେମାନେ ମୁହଁ ଉଠାଇ ତାହା ପାଖକୁ ଚାହିଲେ।

Verse 118

मृगा निष्पंदगतयो न तृणान्यप्यभक्षयन् । ततस्तां करुणासिंधुर्मुनिपुत्रस्तथास्थिताम्

ମୃଗମାନେ ନିଷ୍ପନ୍ଦ ହୋଇ ରହିଲେ ଏବଂ ଘାସର ତୃଣ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ନାହିଁ। ତେବେ କରୁଣାସାଗର ମୁନିପୁତ୍ର ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 119

रुदतीं कृपया राज्ञीं समानीय स्वमाश्रमम् । न्यवेदयच्च तां राज्ञीं गुरवे जमदग्नये । जमदग्निस्तु धर्मात्मा तामाश्वासयदंतिके

କୃପାବଶେ ସେ ରୁଦନ କରୁଥିବା ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣି ଗୁରୁ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ। ଧର୍ମାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନି ସମୀପରେ ରଖି ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 120

जमदग्निरुवाच । तथा जानीहि मां भद्रे कृतवर्मा यथा तव

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୋତେ ସେହିପରି ଜାଣ; ତୋ ପାଇଁ କୃତବର୍ମା ଯେପରି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋ ପାଇଁ ସେପରି।

Verse 121

एवमाश्वासिता तत्र कृपया जमदग्निना । चक्रे तत्रैव सा वासमाश्रमे मुनिसंकुले

ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ କୃପାରେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୁନିମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଆଶ୍ରମରେ ସେଠାରେଇ ବାସ କଲେ।

Verse 122

ततस्स्वल्पेन कालेन विशाखमिव पार्वती । असूत तनयं बाला शौर्यधैर्यगुणान्वितम्

ତାପରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ପାର୍ବତୀ ଯେପରି ବିଶାଖଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କରିଥିଲେ, ସେପରି ସେ ଯୁବତୀ ଶୌର୍ୟ ଓ ଧୈର୍ୟଗୁଣେ ଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 123

सूतिकागृहकृत्यानि यानि कार्याणि बंधुभिः । चक्रिरे मातृवत्तानि मृगावत्या मुनिस्त्रियः

ସୂତିକାଗୃହରେ ବନ୍ଧୁମାନେ କରିବାକୁ ଥିବା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ସେସବୁ ମୁନିପତ୍ନୀମାନେ ମୃଗାବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ମାତୃସମ ସ୍ନେହରେ କଲେ।

Verse 124

तं सुजातं नृपसुतं कापि वागशरीरिणी । उदयाचलजातत्वाच्चकारोदयनाभिधम्

ସେ ସୁଜାତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ, ଉଦୟାଚଳ ସମୀପରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ, ‘ଉଦୟନ’ ନାମ ଦେଲା।

Verse 125

आश्रमे स मुनीन्द्रेण कृतचूडादिकव्रतः । जग्राह सकला विद्या जमदग्नेर्महामुनेः

ଆଶ୍ରମରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ଚୂଡାକର୍ମ ଆଦି ସଂସ୍କାର କରାଇଦେଲେ; ପରେ ସେ ମହାମୁନି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 126

युवा नृपसुतः सोऽयं कदाचिन्मृगयापरः । अपश्यदेकं भुजगं व्याधेन दृढसंयतम्

ଏକଦା ସେ ଯୁବ ରାଜପୁତ୍ର ମୃଗୟାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଏକ ବ୍ୟାଧ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଥିବା ଏକ ସର୍ପକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 127

उवाच स कृपायुक्तो व्याध मुंच भुजंगमम् । किं करिष्यस्यनेन त्वं नैनं हिंसितुर्महसि

ସେ କୃପାୟୁକ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ୟାଧ, ଏହି ସର୍ପକୁ ଛାଡ଼ିଦେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ କ’ଣ କରିବ? ଏହାକୁ ହିଂସା କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 128

तमुवाच ततो व्याधः सर्पेणानेन पूरुष । धनधान्यादिकं लप्स्ये ग्रामेषु नगरेषु च

ତେବେ ସେ ବ୍ୟାଧ ସେ ପୁରୁଷକୁ କହିଲା— “ଏହି ସର୍ପର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଗାଁ ଓ ନଗରରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟାଦି ସମ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରିବି।”

Verse 129

अतोहं जीविकामेनं नैव मोक्ष्ये कथंचन । इत्युक्त्वा पेटिकायां तं वबंध शबराधमः

“ଏହେତୁ ମୋ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।” ଏମିତି କହି ସେ ଅଧମ ଶବର ତାକୁ ଏକ ଛୋଟ ପେଟିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲା।

Verse 130

बद्धमालोक्य भुजगं शबराय धनार्थिने । अमोचयत्स्वजननीदत्तं दत्त्वा स कंकणम्

ବନ୍ଧା ସର୍ପକୁ ଦେଖି ସେ ଧନାର୍ଥୀ ଶବରକୁ ନିଜ ମାଆ ଦେଇଥିବା କଙ୍କଣ ଦେଇ ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ କରାଇଲା।

Verse 131

मोचितस्तेन सर्पोऽसौ नरो भूत्वा कृतांजलिः । सख्यं कृत्वा च सहसा तं पातालं निनाय वै

ତାହାର ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସର୍ପ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲା। ତୁରନ୍ତ ସଖ୍ୟ କରି ତାକୁ ପାତାଳକୁ ନେଇଗଲା।

Verse 132

किन्नराख्येन नागेन धृतराष्ट्रसुतेन सः । पातालं प्राविशत्तत्र न्यवसत्पूजितस्सुखम्

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘କିନ୍ନର’ ନାମକ ନାଗ ସହିତ ସେ ପାତାଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେଠାରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ସୁଖରେ ବସିଲା।

Verse 133

धृतराष्ट्रस्य तनयां भगिनीं किन्नरस्य च । ललिताख्यां गुणोपेतां प्रियां भेजे नृपात्मजः

ରାଜପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ କିନ୍ନରଙ୍କ ଭଗିନୀ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ‘ଲଲିତା’କୁ ପ୍ରିୟାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 134

सा तस्माज्जनयामास पुत्रमप्रतिमौजसम् । ततः सा ललिता प्राह त्वरितोदयनं प्रति

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅପ୍ରତିମ ଓଜସ୍‌ଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା। ପରେ ଲଲିତା ତ୍ୱରିତୋଦୟନଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 135

ललितोवाच । अहं विद्या धरी पूर्वं सुकर्णी नाम नामतः । शापात्सर्पत्वमाप्तास्मि शापांतो गर्भ एष मे

ଲଲିତା କହିଲା—ମୁଁ ପୂର୍ବେ ‘ସୁକର୍ଣୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଥିଲି। ଶାପବଶେ ସର୍ପତ୍ୱ ପାଇଲି; ଏହି ଗର୍ଭ ମୋ ଶାପାନ୍ତ।

Verse 136

ततोऽमुं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रमप्रतिमौजसम् । तांबूलीं स्रजमम्लानां वीणां घोषवतीमपि

ଏହେତୁ ଏହି ଅପ୍ରତିମ ଓଜସ୍‌ଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଏବଂ ତାମ୍ବୂଳ, ଅମ୍ଲାନ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଘୋଷବତୀ ବୀଣାକୁ ମଧ୍ୟ ନିଅ।

Verse 137

तथेति प्रतिजग्राह तत्सर्वं नृपनंदनः । पश्यतां सर्वसर्पाणां साप्यगच्छद्विहायसम्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ରାଜପୁତ୍ର ସେ ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା। ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶମାର୍ଗେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 138

ततः सोऽपि गृहीत्वा तु वीणां मालां च पुत्रकम् । दुःखितामात्मजननीं द्रषुकामस्त्वरान्वितः

ତାପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ବୀଣା, ମାଳା ଓ ନିଜ ଛୋଟ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ, ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା।

Verse 139

श्वशुरादीननुज्ञाप्य सहसा स्वाश्रमं ययौ । जननीं शोकसंतप्तामाश्वस्तां जमदग्निना

ଶ୍ୱଶୁର ଆଦିଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ସେ ସହସା ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲା; ସେଠାରେ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ମାତାଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 140

समेत्य तोषयामास वृत्तं चास्यै न्यवेदयत् । तदा प्रहृष्टहृदया सा बभूव मृगावती

ମାତାଙ୍କୁ ଭେଟି ସେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲା ଏବଂ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ କଥା କହିଲା; ତେବେ ମୃଗାବତୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା।

Verse 141

अत्रांतरे स शबरः कौशांब्यां वणिजं ययौ । सहस्रानीकनामांकं विक्रेतुं मणिकंकणम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶବର କୌଶାମ୍ବୀରେ ଜଣେ ବଣିକଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ସହସ୍ରାନୀକ ନାମାଙ୍କିତ ମଣିକଙ୍କଣ ବିକ୍ରି କରିବା ପାଇଁ।

Verse 142

राजमुद्रां समालोक्य कंकणे स वणिग्वरः । शबरेण समं गत्वा सर्वं राज्ञे न्यवेदयत्

କଙ୍କଣରେ ରାଜମୁଦ୍ରା ଦେଖି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଣିକ ଶବର ସହ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 143

ततः सहस्रानीकोऽयं तत्प्राप्य मणिकंकणम् । मृगावतीविप्रयोगविषाग्निपरिपीडितः

ତେବେ ସହସ୍ରାନୀକ ସେଇ ମଣିମୟ କଙ୍କଣ ପାଇ ମୃଗାବତୀ-ବିୟୋଗର ବିଷାଗ୍ନିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 144

तद्बाहुसंगपीयूष शीकरासारशीतलम् । कंकणं हृदये न्यस्य विललाप सुदुःखितः

ତାଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନର ଅମୃତ-ଛିଟା ପରି ଶୀତଳ ସେଇ କଙ୍କଣକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିଲାପ କଲା।

Verse 145

उवाच च कथं लब्धं कंकणं शबर त्वया । स चैवमुक्तस्तत्प्राप्ति क्रमं तस्मै न्यवेदयत्

ସେ ପଚାରିଲା—“ହେ ଶବର, ଏହି କଙ୍କଣ ତୁମେ କିପରି ପାଇଲ?” ତେବେ ଶବର ତାହା ପ୍ରାପ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମ ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 146

शबरस्य वचः श्रुत्वा सहस्रानीकभूपतिः । प्रतस्थे मंत्रिभिः सार्द्धं प्रियालोकनकौतुकी

ଶବରର କଥା ଶୁଣି ସହସ୍ରାନୀକ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ।

Verse 147

यत्रेंदुभास्क रमुखा लभंते सहसोदयम् । तमेव गिरिमुद्दिश्य सहसा सोऽभ्यगच्छत

ଯେଉଁ ପର୍ବତରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ରୁତେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 148

किंचिन्मार्गं समुल्लंघ्य तस्थौ विश्रांतसैनिकः । तस्मिन्विनिद्रे दयितासंगमध्यानतत्परे

ଅଳ୍ପ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ସେନାକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇ ଠିଆ ହେଲେ। ସେଠାରେ ନିଦ୍ରାଭାବ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ମନ ପ୍ରିୟା-ସଙ୍ଗମ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 149

वसंतको विचित्रास्तु कथयामास वै कथाः । तत्कथाश्रवणेनैव तां रात्रिं स निनाय वै

ତାପରେ ବସନ୍ତକ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିଲେ; ସେହି କଥା ଶୁଣିବାରେ ମାତ୍ର ସେ ସମଗ୍ର ରାତି କାଟିଦେଲେ।

Verse 150

ततः कालेन ककुभं प्राप्य जंभारिपालिताम् । जमदग्न्याश्रमं गत्वा निर्वैरहरिकुंजरम्

ତାପରେ କାଳକ୍ରମେ ଜଂଭାରି (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ କକୁଭାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଜମଦଗ୍ନି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ସିଂହ ଓ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ବିନା ବସନ୍ତି।

Verse 151

तपस्यंतं मुनिं दृष्ट्वा शिरसा प्रणनाम सः । आशीर्वादेन स मुनिः प्रतिजग्राह तं नृपम्

ତପସ୍ୟାରତ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମୁନି ଆଶୀର୍ବାଦବଚନ ଦେଇ ସେହି ନୃପଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 152

विधिवत्पूजयामास पाद्यार्घ्याचमनीयकैः । उवाच च महीपालं धर्मार्थसहितं वचः

ସେ ବିଧିମତେ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ; ପରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥସହିତ ବଚନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 154

भविष्यति दिशां जेता सिंहसंहननो युवा । पौत्र एष महाभाग तथा द्युदयनात्मजः

ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମର ଏହି ପୌତ୍ର, ଦ୍ୟୁଦୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସିଂହସମ ଦୃଢ଼ଦେହ ଯୁବକ ହୋଇ ଦିଗ୍‌ଜୟୀ ହେବ।

Verse 155

इयं मृगावती भार्या पाति व्रत्यपरायणा । तदेतांस्त्रीन्महाराज प्रतिगृह्णीष्व मा चिरम्

ଏହି ମୃଗାବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପତିବ୍ରତାଧର୍ମରେ ପରାୟଣା; ତେଣୁ ହେ ମହାରାଜ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଏହି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 156

उक्त्वैवं मुनिना दत्तांस्तान्गृहीत्वा महीपतिः । प्रियासहायः स्वपुरीं प्रतस्थे मंत्रिभिर्वृतः

ମୁନି ଏପରି କହି ଯେ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରାଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପ୍ରିୟାସହ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ନିଜ ପୁରୀକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 157

ततः प्रविश्य कौशांबीं नगरीं स नृपोत्तमः । स्मरञ्छक्रस्य वचनं मानुषं जन्म कुत्सयन्

ତାପରେ ସେ ନୃପୋତ୍ତମ କୌଶାମ୍ବୀ ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରଣ କରି ମାନବ ଜନ୍ମର ଅବସ୍ଥାକୁ ତୁଚ୍ଛ କଲେ।

Verse 158

महीमुदयनायैव ददौ पुत्राय धीमते । तस्मिन्नुदयने पुत्र राज्यपालनदक्षिणे

ସେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁତ୍ର ଉଦୟନଙ୍କୁ ହିଁ ରାଜ୍ୟଭୂମି ଅର୍ପଣ କଲେ; ସେହି ପୁତ୍ର ଉଦୟନ ରାଜ୍ୟପାଳନରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।

Verse 159

राज्यभारं विनिक्षिप्य स शापविनिवृत्तये । वसंतकरुमण्वद्भ्यां मृगावत्या च भार्यया

ରାଜ୍ୟଭାର ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଶାପ-ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ବସନ୍ତକରୁମଣ୍ୱଙ୍କ ସହ ଏବଂ ପତ୍ନୀ ମୃଗାବତୀଙ୍କୁ ସହଯାତ୍ରୀ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 160

यौगन्धरायणेनापि मंत्रिपुत्रेण संयुतः । चक्रतीर्थे महापुण्ये दक्षिणस्योदधेस्तटे

ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୌଗନ୍ଧରାୟଣ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ହେଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଥିବା ମହାପୁଣ୍ୟ ଚକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ।

Verse 161

स्नानं कर्तुं ययौ तूर्णं सर्वतीर्थोत्त मोत्तमे । वाहनैर्वातरंहोभिरचिराल्लवणोदधिम्

ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ; ବାତାସ-ବେଗୀ ବାହନରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 162

संप्राप्य चक्रतीर्थं च स्नानं चक्रुर्यथाविधि । तेषु च स्नातमात्रेषु चक्रतीर्थे नृपादिषु

ଚକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏବଂ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ରାଜା ଆଦିମାନେ ସ୍ନାନ କରିମାତ୍ରେ…

Verse 163

विनष्टं तत्क्षणादेव मानुष्यमतिकुत्सितम् । ततो विधूतपापास्ते स्वं रूपं प्रतिपेदिरे

ସେହି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦ୍ୟ ମାନବ ଅବସ୍ଥା ନଶିଗଲା; ପରେ ପାପ ଧୁଇଁ ତାଙ୍କେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପୁନର୍ଲାଭ କଲେ।

Verse 164

दिव्यांबरधराः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः । विमानानि महार्हाणि समारुह्य विभूषिताः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅନୁଲେପନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ମହାର୍ଘ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 165

तत्तीर्थं बहु मन्वानाः स्वशापच्छेदकारणम् । पश्यतां सर्वलोकानां स्वर्गलोकं ययुस्तदा

ନିଜ ଶାପଛେଦର କାରଣ ବୋଲି ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ମାନ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 166

तदाप्रभृति ते सर्वे ज्ञात्वा तत्तीर्थवैभवम् । पावने चक्रतीर्थेऽस्मिन्स्नानं कुर्वंति सर्वदा

ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଜାଣି, ଏହି ପାବନ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସଦା ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।

Verse 167

एवं प्रभावं तत्तीर्थं ये समागत्य मानवाः । स्नानं सकृच्च कुर्वंति ते सर्वे स्वर्गवासिनः

ସେ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ଏପରି—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସି ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 168

एवं वः कथितं विप्रा विधूमचरितं महत् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । यं यं कामयते कामं तं सर्वं शीघ्रमाप्नुयात्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଏପରି ଭାବେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବିଧୂମଙ୍କ ଏହି ମହାନ ଚରିତ କୁହାଗଲା। ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନା କରେ, ସେ ସବୁକୁ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଏ।

Verse 193

नरनाथ मृगावत्यां जातोऽयं तनयस्तव । यशोनिधिर्महातेजा रामचंद्र इवापरः

ହେ ନରନାଥ! ମୃଗାବତୀରୁ ତୁମର ଏହି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଛି—ଯଶର ସମୁଦ୍ର, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଯେନ ଅନ୍ୟ ରାମଚନ୍ଦ୍ର।