Adhyaya 47

Verse 1

ऋषय ऊचुः । राक्षसस्य वधात्सूत रावणस्य महामुने । ब्रह्महत्या कथमभूद्राघवस्य महात्मनः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ହେ ମହାମୁନେ! ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ବଧ ପରେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷ କିପରି ହେଲା?

Verse 2

ब्राह्मणस्य वधात्सूत ब्रह्महत्याभिजायते । न ब्राह्मणो दशग्रीवः कथं तद्वद नो मुने

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ବ୍ରାହ୍ମଣବଧରୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ଜନ୍ମେ। କିନ୍ତୁ ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ) ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ; ତେବେ ସେଇ ଦୋଷ କିପରି ଲାଗିବ? ହେ ମୁନି, ଆମକୁ ବୁଝାଅ।

Verse 3

ब्रह्महत्या भवेत्क्रूरा रामचंद्रस्य धीमतः । एतन्नः श्रद्दधानानां वद कारुण्यतोऽधुना

ଧୀମାନ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପରି କ୍ରୂର ପାପ କିପରି ଲାଗିପାରେ? ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣୁଛୁ—କରୁଣାକରି ଏବେ ଆମକୁ କହ।

Verse 4

इति पृष्टस्ततः सूतो नैमिषारण्यवासिभिः । वक्तुं प्रचक्रमे तेषां प्रश्नस्योत्तरमुत्तमम्

ନୈମିଷାରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଏଭଳି ପଚାରିଲେ, ସୂତ ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ତର କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 5

।श्रीसूत उवाच । ब्रह्मपुत्रो महातेजाः पुलस्त्योनाम वै द्विजाः । बभूव तस्य पुत्रोऽभूद्विश्रवा इति विश्रुतः

ଶ୍ରୀ ସୂତ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ‘ବିଶ୍ରବା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 6

तस्य पुत्रः पुलस्त्य स्य विश्रवा मुनिपुंगवाः । चिरकालं तपस्तेपे देवैरपि सुदुष्करम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ରବା—ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଦୀର୍ଘକାଳ ତପ କଲେ; ସେହି ତପ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର।

Verse 7

तपः कुर्वति तस्मिंस्तु सुमाली नाम राक्षसः । पाताललोकाद्भूलोकं सर्वं वै विचचार ह

ସେ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ ସୁମାଳୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ପାତାଳଲୋକରୁ ଉଠି ଭୂଲୋକ ସମଗ୍ରେ ସର୍ବତ୍ର ବିଚରଣ କଲା।

Verse 8

हेमनिष्कांगदधरः कालमेघनिभच्छविः । समादाय सुतां कन्यां पद्महीनामिव श्रियम्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଧାରଣ କରି, କାଳମେଘ ସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ ଛବିରେ ସେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ସହ ନେଲା—ଯେନେ ପଦ୍ମହୀନା ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ।

Verse 9

विचरन्स महीपृष्ठे कदाचित्पुष्पकस्थितम् । दृष्ट्वा विश्रवसः पुत्रं कुबेरं वै धनेश्वरम्

ଭୂମିପୃଷ୍ଠରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଏକଥର ପୁଷ୍ପକବିମାନରେ ଆସୀନ ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧନାଧିପତି କୁବେରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 10

चिंतयामास विप्रेंद्राः सुमाली स तु राक्षसः । कुबेरसदृशः पुत्रो यद्यस्माकं भविष्यति

ତେବେ ସେ ରାକ୍ଷସ ସୁମାଳୀ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା—‘ଯଦି ଆମ ବଂଶରେ କୁବେର ସଦୃଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମେ…’

Verse 11

वयं वर्द्धामहे सर्वे राक्षसा ह्यकुतोभयाः । विचार्यैवं निजसुतामब्रवीद्राक्षसेश्वरः

‘ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ କୌଣସି ଦିଗରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନ ରଖି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବୁ।’ ଏପରି ଭାବି ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କହିଲା।

Verse 12

सुते प्रदानकालोऽद्य तव कैकसि शोभने । अद्य ते यौवनं प्राप्तं तद्देया त्वं वराय हि

ହେ ଶୋଭନା କୈକସୀ, କନ୍ୟେ! ଆଜି ତୋତେ ବିବାହରେ ଦାନ କରିବାର ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମୟ। ଆଜି ତୁ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଯୋଗ୍ୟ ବରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 13

अप्रदानेन पुत्रीणां पितरो दुःखमाप्नुयुः । किं च सर्वगुणोत्कृष्टा लक्ष्मीरिव सुते शुभे

କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦାନ ନ କଲେ ପିତାମାନେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି। ଆଉ ହେ ଶୁଭ କନ୍ୟେ, ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ସର୍ବଗୁଣେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

Verse 14

प्रत्याख्यानभयात्पुंभिर्न च त्वं प्रार्थ्यसे शुभे । कन्यापितृत्वं दुःखाय सर्वेषां मानकांक्षिणाम्

ହେ ଶୁଭେ, ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନର ଭୟରୁ ପୁରୁଷମାନେ ତୋ ହାତ ମାଗୁନାହାନ୍ତି। ମାନ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆକାଂକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବିବାହିତ କନ୍ୟାର ପିତୃତ୍ୱ ଦୁଃଖକାରଣ ହୁଏ।

Verse 15

न जानेऽहं वरः को वा वरयेदिति कन्यके । सा त्वं पुलस्त्यतनयं मुनिं विश्रवसं द्विजम्

ହେ କନ୍ୟେ, ବର କିଏ ହେବ କିମ୍ବା କିଏ ତୋତେ ବରିବ—ମୁଁ ଜାଣେନି। ତେଣୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱିଜ ମୁନି ବିଶ୍ରବାଙ୍କୁ ବର ଭାବେ ବରଣ କର।

Verse 16

पितामहकुलोद्भूतं वरयस्व स्वयंगता । कुबेरतुल्यास्तनया भवेयुस्ते न संशयः

ପିତାମହଙ୍କ ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ତୁ ନିଜେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ବରଣ କର। ନିଶ୍ଚୟ ତୋର ପୁତ୍ରମାନେ କୁବେରସମ ହେବେ।

Verse 17

कैकसी तद्वचः श्रुत्वा सा कन्या पितृगौरवात् । अंगीचकार तद्वाक्यं तथास्त्विति शुचिस्मिता

ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି କନ୍ୟା କୈକସୀ ପିତୃଗୌରବରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେହି ପରାମର୍ଶ ଗ୍ରହଣ କଲା; ଶୁଚି ମୃଦୁହାସ ସହ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲା।

Verse 18

पर्णशालां मुनिश्रेष्ठा गत्वा विश्रवसो मुनेः । अतिष्ठदंतिके तस्य लज्जमाना ह्यधोमुखी

ବିଶ୍ରବ ମୁନିଙ୍କ ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାକୁ ଯାଇ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସମୀପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା—ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଖ ନମାଇ।

Verse 19

तस्मिन्नवसरे विप्राः पुलस्त्यतनयः सुधीः । अग्निहोत्रमुपास्ते स्म ज्वलत्पावकसन्निभः

ସେଇ ସମୟରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସୁଧୀ ପୁତ୍ର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ—ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାବକ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 20

संध्याकालमतिक्रूरमविचिंत्य तु कैकसी । अभ्येत्य तं मुनिं सुभ्रूः पितुर्वचनगौरवात्

ସୁଭ୍ରୂ କୈକସୀ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳର କଠୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଚିନ୍ତା ନକରି, ପିତୃବଚନଗୌରବରୁ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲା।

Verse 21

तस्थावधोमुखी भूमिं लिखत्यंगुष्ठकोटिना । विश्रवास्तां विलोक्याथ कैकसीं तनुमध्यमाम् । उवाच सस्मितो विप्राः पूर्णचंद्रनिभाननाम्

ସେ ଅଧୋମୁଖୀ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠର ଟିପ୍‌ରେ ଭୂମିକୁ ରେଖା ଟାଣୁଥିଲା। ତେବେ ବିଶ୍ରବ କୈକସୀକୁ ଦେଖି—ତନୁମଧ୍ୟା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ମୁଖବତୀ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୃଦୁହାସ ସହ କଥା କହିଲେ।

Verse 22

विश्रवा उवाच । शोभने कस्य पुत्री त्वं कुतो वा त्वमिहागता

ବିଶ୍ରବା କହିଲେ—ହେ ଶୁଭେ! ତୁମେ କାହାର କନ୍ୟା? କେଉଁଠାରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?

Verse 23

कार्यं किं वा त्वमुद्दिश्य वर्तसेऽत्र शुचिस्मिते । यथार्थतो वदस्वाद्य मम सर्वमनिंदिते

ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ! କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ରହୁଛ? ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ, ଆଜି ଯଥାର୍ଥରେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ।

Verse 24

इतीरिता कैकसी सा कन्या बद्धांजलिर्द्विजाः । उवाच तं मुनिं प्रह्वा विनयेन समन्विता

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ, କୈକସୀ ନାମ କନ୍ୟା ହାତ ଯୋଡି ପ୍ରଣାମ କରି, ବିନୟସହିତ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 25

तपः प्रभावेन मुने मदभिप्रायमद्य तु । वेत्तुमर्हसि सम्यक्त्वं पुलस्त्यकुलदीपन

ହେ ମୁନେ! ଆପଣଙ୍କ ତପଃପ୍ରଭାବରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୋର ଅଭିପ୍ରାୟକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣିବାକୁ ଆପଣ ସମର୍ଥ—ହେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟକୁଳଦୀପନ।

Verse 26

अहं तु कैकसी नाम सुमालिदुहिता मुने । मत्तातस्याज्ञया ब्रह्मंस्तवांतिकमुपागता

ହେ ମୁନେ! ମୁଁ ସୁମାଳିଙ୍କ କନ୍ୟା ‘କୈକସୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଛି।

Verse 27

शेष त्वं ज्ञानदृष्ट्याद्य ज्ञातुमर्हस्यसंशयः । क्षणं ध्यात्वा मुनिः प्राह विश्रवाः स तु कैकसीम्

ଅବଶିଷ୍ଟ କଥା ତୁମେ ଆଜି ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଃସନ୍ଦେହେ ଜାଣିପାରିବ। କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ମୁନି ବିଶ୍ରବା କୈକସୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 28

मया ते विदितं सुभ्रूर्मनोगतमभीप्सितम् । पुत्राभिलाषिणी सा त्वं मामगाः सांप्रतं शुभे

ହେ ସୁଭ୍ରୂ! ତୁମ ମନରେ ଥିବା ଅଭୀଷ୍ଟ ମୋତେ ଜଣା। ହେ ଶୁଭେ! ପୁତ୍ରକାମନାରେ ତୁମେ ଏବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ।

Verse 29

सायंकालेऽधुना क्रूरे यस्मान्मां त्वमुपागता । पुत्राभिलाषिणी भूत्वा तस्मात्त्वां प्रब्रवीम्यहम्

ହେ କ୍ରୂରେ! ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ଏବେ ପୁତ୍ରକାମନା ନେଇ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହୁଛି।

Verse 30

शृणुष्वावहिता रामे कैकसी त्वमनिंदिते । दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान्

ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ କୈକସୀ, ହେ ରାମେ! ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ—ତୁମେ ଦାରୁଣମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର, ଦାରୁଣ ବଂଶର ପ୍ରିୟ ହେବେ।

Verse 31

जनयिष्यसि पुत्रांस्त्वं राक्षसान्क्रूरकर्मणः । श्रुत्वा तद्वचनं सा तु कैकसी प्रणिपत्य तम्

ତୁମେ କ୍ରୂରକର୍ମୀ ରାକ୍ଷସ-ସ୍ୱଭାବର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ। ସେ କଥା ଶୁଣି କୈକସୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 32

पुलस्त्यतनयं प्राह कृतांजलिपुटा द्विजाः । भगवदीदृशाः पुत्रास्त्वत्तः प्राप्तुं न युज्यते

କରଯୋଡ଼ି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟପୁତ୍ର (ବିଶ୍ରବା)ଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟସ୍ୱଭାବୀଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପ୍ରକାରେ ପୁତ୍ରଲାଭ ହେବା ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।”

Verse 33

इत्युक्तः स मुनिः प्राह कैकसीं तां सुमध्यमाम् । मद्वंशानुगुणः पुत्रः पश्चिमस्ते भविष्यति

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ମୁନି ସୁମଧ୍ୟମା କୈକସୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୋର ଶେଷ ପୁତ୍ର ମୋ ବଂଶାନୁଗୁଣ ହେବ।”

Verse 34

धार्मिकः शास्त्रविच्छांतो न तु राक्षसचेष्टितः । इत्युक्ता कैकसी विप्राः काले कतिपये गते

“ସେ ଧାର୍ମିକ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଶାନ୍ତ-ସଂୟମୀ ହେବ; ରାକ୍ଷସୀ ଚେଷ୍ଟାରେ ଲିପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ।” ଏପରି କୈକସୀଙ୍କୁ କୁହାଗଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବଂ କିଛି କାଳ ଗତେ…

Verse 35

सुषुवे तनयं क्रूरं रक्षोरूपं भयंकरम् । द्विपंचशीर्षं कुमतिं विंशद्बाहुं भयानकम्

ସେ ଏକ କ୍ରୂର ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରସବ କଲା— ରାକ୍ଷସରୂପେ ଭୟଙ୍କର; ଦଶଶିର, କୁମତି, ଓ ବିଂଶତି ଭୁଜାରେ ଅତିଭୟାବହ।

Verse 36

ताम्रोष्ठं कृष्णवदनं रक्तश्मश्रु शिरोरुहम् । महादंष्ट्रं महाकायं लोकत्रासकरं सदा

ତାହାର ଓଠ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ମୁଖ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ; ଦାଢ଼ି ଓ କେଶ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ; ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ର, ମହାକାୟ— ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତ୍ରାସ ଦେଉଥିବା।

Verse 37

दशग्रीवाभिधः सोऽभूत्तथा रावण नामवान् । रावणानंतरं जातः कुम्भकर्णाभिधः सुतः

ସେ ଦଶଗ୍ରୀବ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ଏବଂ ରାବଣ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ରାବଣ ପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 38

ततः शूर्पणखा नाम्ना क्रूरा जज्ञे च राक्षसी । ततो बभूव कैकस्या विभीषण इति श्रुतः

ତାପରେ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମକ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସୀ ଜନ୍ମ ନେଲା। ତାହାପରେ କୈକସୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଭୀଷଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 39

पश्चिमस्तनयो धीमान्धार्मिको वेदशास्त्रवित् । एते विश्रवसः पुत्रा दशग्रीवादयो द्विजाः

ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଥିଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏମାନେ ହେଲେ ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଦଶଗ୍ରୀବ ଆଦି।

Verse 40

अतो दशग्रीववधात्कुम्भकर्णवधादपि । ब्रह्महत्या समभवद्रामस्याक्लिष्टकर्मणः

ଏହିପରି ଦଶଗ୍ରୀବବଧ ଓ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣବଧ ହେତୁ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ କର୍ମବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଦୋଷ ଲାଗିଲା।

Verse 41

अतस्तच्छांतये रामो लिंगं रामेश्वराभिधम् । स्थापयामास विधिना वैदिकेन द्विजोत्तमाः

ସେହି ଦୋଷଶାନ୍ତି ପାଇଁ ରାମ ‘ରାମେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏହା ବୈଦିକ ବିଧିଅନୁସାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 42

एवं रावणघातेन ब्रह्महत्यासमुद्भवः । समभूद्रामचंद्रस्य लोककांतस्य धीमतः

ଏହିପରି ରାବଣବଧର ଫଳରେ ଲୋକକାନ୍ତ, ଧୀମାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କର୍ମଫଳରୂପେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ଦୋଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 43

तत्सहैतुकमाख्यातं भवतां ब्रह्मघातजम् । पापं यच्छांतये रामो लिंगं प्रातिष्ठिपत्स्वयम्

ତାହାର କାରଣ—ବ୍ରହ୍ମଘାତଜ ପାପ—ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ସେହି ଦୋଷଶାନ୍ତି ପାଇଁ ରାମ ସ୍ୱୟଂ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 44

एवं लिंगं प्रतिष्ठाप्य रामचन्द्रोऽतिधार्मिकः । मेने कृतार्थमात्मानं ससीता वरजो द्विजाः

ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପରମଧାର୍ମିକ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ସୀତା ଓ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ସହିତ ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ମନେ କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

Verse 45

ब्रह्महत्या गता यत्र रामचंद्रस्य भूपतेः । तत्र तीर्थमभूत्किंचिद्ब्रह्महत्याविमोचनम्

ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ଦୋଷ ଦୂର ହେଲା, ସେଠାରେ ‘ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାବିମୋଚନ’ ନାମକ ଏକ ତୀର୍ଥ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 46

तत्र स्नानं महापुण्यं ब्रह्महत्याविनाशनम् । दृश्यते रावणोऽद्यापि छायारूपेण तत्र वै

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ଦୋଷନାଶକ; ସେଠାରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ରାବଣ ଛାୟାରୂପେ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 47

तदग्रे नागलोकस्य बिलमस्ति महत्तरम् । दशग्रीववधोत्पन्नां ब्रह्महत्यां बलीयसीम्

ତାହାର ଆଗରେ ନାଗଲୋକକୁ ଯାଉଥିବା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ବିଲ ଅଛି; ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ) ବଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରବଳ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ତାହା ସହ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 48

तद्बिलं प्रापयामास जानकीरमणो द्विजाः । तस्योपरि बिलस्याथ कृत्वा मण्डपमुत्तमम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଜାନକୀପ୍ରିୟ ରାମ ସେହି ବିଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ସେହି ବିଲର ଉପରେ ଉତ୍ତମ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 49

भैरवं स्थापयामास रक्षार्थं तत्र राघवः । भैरवाज्ञापरित्रस्ता ब्रह्महत्या भयंकरी

ସେଠାରେ ରାଘବ (ରାମ) ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଭୈରବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଭୈରବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭୀତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା (ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ) ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସଂଯମିତ ହେଲା।

Verse 50

नाशक्नोत्तद्बिलादूर्ध्वं निर्गंतुं द्विजसत्तमाः । तस्मिन्नेव बिले तस्थौ ब्रह्महत्या निरुद्यमा

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ, ସେ ସେହି ବିଲରୁ ଉପରକୁ ବାହାରି ପାରିଲା ନାହିଁ। ସେହି ବିଲରେଇ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ନିରୁଦ୍ୟମ ହୋଇ ରହିଲା।

Verse 51

रामनाथमहालिंगं दक्षिणे गिरिजा मुदा । वर्तते परमानंदशिवस्यार्धशरीरिणी

ଦକ୍ଷିଣେ ରାମନାଥ ମହାଲିଙ୍ଗ ସନ୍ନିକଟେ ଗିରିଜା ଆନନ୍ଦରେ ବିରାଜିତ—ସେ ପରମାନନ୍ଦ ଶିବଙ୍କ ଅର୍ଧଶରୀରିଣୀ।

Verse 52

आदित्यसोमौ वर्तेते पार्श्वयोस्तत्र शूलिनः । देवस्य पुरतो वह्नी रामनाथस्य वर्तते

ସେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ରାମନାଥଙ୍କ ଆଗରେ ସଦା ବିରାଜମାନ ଅଛନ୍ତି।

Verse 53

आस्ते शतक्रतुः प्राच्यामाग्नेयां च तथाऽनलः । आस्ते यमो दक्षिणस्यां रामनाथस्य सेवकः

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବିରାଜିତ, ଏବଂ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ସେହିପରି ଅନଲ (ଅଗ୍ନି) ଅବସ୍ଥିତ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମ ରାମନାଥଙ୍କ ସେବକ ଭାବେ ରହନ୍ତି।

Verse 54

नैरृते निरृतिर्विप्रा वर्तते शंकरस्य तु । वारुण्यां वरुणो भक्त्या सेवते राघवेश्वरम्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ନିରୃତି ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେବାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପଶ୍ଚିମ (ବାରୁଣୀ) ଦିଗରେ ବରୁଣ ଭକ୍ତିସହ ରାଘବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 55

वायव्ये तु दिशो भागे वायुरास्ते शिवस्य तु । उत्तरस्यां च धनदो रामनाथस्य वर्तते

ବାୟବ୍ୟ ଦିଗଭାଗରେ ବାୟୁ ଶିବଙ୍କ ସେବାରେ ବିରାଜିତ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଧନଦ (କୁବେର) ରାମନାଥଙ୍କ ପରିଚର୍ଯ୍ୟାରେ ରହନ୍ତି।

Verse 56

ईशान्येऽस्य च दिग्भागे महेशो वर्तते द्विजाः । विनायक कुमारौ च महादेवसुतावुभौ

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଈଶାନ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗଭାଗରେ ମହେଶ ବିରାଜିତ। ଏବଂ ବିନାୟକ ଓ କୁମାର—ମହାଦେବଙ୍କ ଉଭୟ ପୁତ୍ର—ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 57

यथाप्रदेशं वर्तेते रामनाथालयेऽधुना । वीरभद्रादयः सर्वे महेश्वरगणेश्वराः

ଆଜି ମଧ୍ୟ ରାମନାଥାଳୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ-ନିଜ ନିୟତ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ—ବୀରଭଦ୍ର ଆଦି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗଣେଶ୍ୱର।

Verse 58

यथाप्रदेशं वर्तंते रामनाथालये सदा । मुनयः पन्नगाः सिद्धा गन्धर्वाप्सरसां गणाः

ରାମନାଥାଳୟରେ ସଦା ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ମୁନି, ପନ୍ନଗ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରା ଗଣମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

Verse 59

संतुष्यमाणहृदया यथेष्टं शिवसन्निधौ । वर्तंते रामनाथस्य सेवार्थं भक्तिपूर्वकम्

ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ସେମାନେ ଯଥେଷ୍ଟ ରହନ୍ତି—ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ରାମନାଥଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ।

Verse 60

रामनाथस्य पूजार्थं श्रोत्रियान्ब्राह्मणान्बहून् । रामेश्वरे रघुपतिः स्थापयामास पूजकान्

ରାମନାଥଙ୍କ ପୂଜାର୍ଥେ ରଘୁପତି (ରାମ) ରାମେଶ୍ୱରରେ ଅନେକ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ବେଦପାଠୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜକ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 61

रामप्रतिष्ठितान्विप्रान्हव्यकव्यादिनार्चयेत् । तुष्टास्ते तोषिताः सर्वा पितृभिः सहदेवताः

ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେହି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 62

तेभ्यो बहुधनान्ग्रामान्प्रददौ जानकीपतिः । रामनाथमहादेव नैवेद्यार्थमपि द्विजाः

ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଜାନକୀପତି ଶ୍ରୀରାମ ବହୁଧନସମୃଦ୍ଧ ଗ୍ରାମ ଦାନ କଲେ, ଯେପରି ଶ୍ରୀରାମନାଥ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟାଦି କେବେ ଅଭାବ ନ ହେଉ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 63

बहून्ग्रामान्बहुधनं प्रददौ लक्ष्मणाग्रजः । हारकेयूरकटकनिष्काद्याभरणानि च

ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ଶ୍ରୀରାମ ଅନେକ ଗ୍ରାମ ଓ ବହୁ ଧନ ଦାନ କଲେ; ହାର, କେୟୂର, କଟକ, ନିଷ୍କ ଆଦି ଆଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 64

अनेकपट्ट वस्त्राणि क्षौमाणि विविधानि च । रामनाथाय देवाय ददौ दशरथात्मजः

ଦଶରଥପୁତ୍ର ଶ୍ରୀରାମ ଦେବ ରାମନାଥଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପଟ୍ଟବସ୍ତ୍ର (ରେଶମ) ଓ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷୌମ (ନାର/ଲିନେନ) ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।

Verse 65

गंगा च यमुना पुण्या सरयूश्च सरस्वती । सेतौ रामेश्वरं देवं भजंते स्वाघशांतये

ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ପୁଣ୍ୟ ସରୟୂ ଓ ସରସ୍ୱତୀ—ଏମାନେ ସେତୁରେ ନିଜ ପାପଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଦେବ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି।

Verse 66

एतदध्यायपठनाच्छ्रवणादपि मानवः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः सायुज्यं लभते हरेः

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରିବାରୁ—କିମ୍ବା କେବଳ ଶୁଣିବାରୁ ମଧ୍ୟ—ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ (ଏକତ୍ୱ) ଲାଭ କରେ।