Adhyaya 41

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि गायत्रीं च सरस्वतीम् । लक्ष्यीकृत्य कथामेकां पवित्रां द्विजसत्तमाः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଯଥାବିଧି କହିବି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର କଥାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।

Verse 2

कश्यपाख्यो द्विजः पूर्वमस्मिंस्तीर्थद्वये शुभे । स्नात्वातिमहतः पापाद्विमुक्तो नरकप्रदात्

ପୂର୍ବେ କାଶ୍ୟପ ନାମକ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ଏହି ଦୁଇ ଶୁଭ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ନରକପ୍ରଦ ଅତିମହା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । मुने कश्यपनामासावकरोत्किं हि पातकम् । स्नात्वा तीर्थद्वयेप्यत्र यस्मान्मुक्तोऽभवत्क्षणात्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, କାଶ୍ୟପ ନାମକ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁ ପାତକ କରିଥିଲେ, ଯେ ଏଠାରେ ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ?

Verse 4

एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि सूत कृपाबलात् । त्वद्वचोऽमृततृप्तानां न पिपासापि विद्यते

ହେ ସୂତ, ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ; କୃପାବଳରେ ଏହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ବଚନାମୃତରେ ତୃପ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପୁଣି ପିପାସା ମଧ୍ୟ ରହେନାହିଁ।

Verse 5

श्रीसूत उवाच । गायत्र्याश्च सरस्वत्या माहात्म्यप्रतिपादकम् । इतिहासं प्रवक्ष्यामि शृण्वतां पापनाशनम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରତିପାଦକ ଗୋଟିଏ ଇତିହାସ ମୁଁ କହିବି; ଯେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 6

अभिमन्युसुतो राजा परीक्षिन्नाम नामतः । अध्यास्ते हास्तिनपुरं पालयन्धर्मतो महीम्

ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ‘ପରୀକ୍ଷିତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

स राजा जातु विपिने चचार मृगया रतः । षष्टिवर्षवया भूपः क्षुत्तृष्णापरिपीडितः

ସେ ରାଜା ଏକଦା ମୃଗୟାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ବନରେ ବିଚରଣ କଲେ। ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ବୟସର ସେ ଭୂପ ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 8

नष्टमेकं स विपिने मार्गयन्मृगमादरात् । ध्यानारूढं मुनिं दृष्ट्वा प्राह तं चीरवाससम्

ବନରେ ହରାଇଯାଇଥିବା ଗୋଟିଏ ମୃଗକୁ ସେ ଆଦରରେ ଖୋଜୁଥିଲେ। ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ଚୀରବସନଧାରୀ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 9

मया बाणेन विपिने मृगो विद्धोऽधुना मुने । दृष्टः स किं त्वया विद्वन्विद्रुतो भयकातरः

‘ହେ ମୁନେ! ଏମାତ୍ରେ ବନରେ ମୋ ବାଣରେ ଗୋଟିଏ ମୃଗ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ହେ ବିଦ୍ୱନ୍! ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବା ତାହାକୁ ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି କି?’

Verse 10

समाधिनिष्ठो मौनित्वान्न किं चिदपि सोऽब्रवीत् । ततो धनुरटन्याऽसौ स्कंधे तस्य महामुनेः

ସମାଧିନିଷ୍ଠ ଓ ମୌନବ୍ରତୀ ଥିବାରୁ ସେ କିଛିମାତ୍ର କହିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ପୁରୁଷ (ରାଜା) ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କ ସ୍କନ୍ଧରେ ଧନୁ ଓ ତୂଣୀର ରଖିଦେଲେ।

Verse 11

निधाय मृतसर्पं तु कुपितः स्वपुरं ययौ । मुनेस्तस्य सुतः कश्चिच्छृंगीनाम बभूव वै

ମୃତ ସର୍ପଟି ରଖି ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲା। ସେ ମୁନିଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗୀ ନାମକ ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲା।

Verse 12

सखा तस्य कृशाख्योऽभूच्छृंगिणो द्विजसत्तमाः । सखायं शृङ्गिणं प्राह कृशाख्यः स सखा ततः

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଶୃଙ୍ଗୀଙ୍କ ସଖା କୃଶ ନାମକ ଥିଲା। ପରେ ସେ କୃଶ ନିଜ ସଖା ଶୃଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 13

पिता तव मृतं सर्पं स्कंधेन वहतेऽधुना । मा भूद्दर्पस्तव सखे मा कृथास्त्वं मदं वृथा

ତୋର ପିତା ଏବେ କାନ୍ଧରେ ମୃତ ସର୍ପ ବହନ କରୁଛନ୍ତି। ସଖା, ତୋର ଦର୍ପ ନ ହେଉ; ବ୍ୟର୍ଥ ଅହଂକାର କରନି।

Verse 14

सोऽवदत्कुपितः शृंगी दित्सुश्शापं नृपाय वै । मत्ताते शवसर्पं यो न्यस्तवान्मूढचेतनः

ତେବେ ଶୃଙ୍ଗୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ କହିଲା—‘ଯେ ମୂଢଚେତନା ମୋ ପିତାଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ ସର୍ପ ରଖିଛି…’

Verse 15

स सप्तरात्रान्म्रियतां संदष्टस्तक्षकाहिना । शशापैवं मुनिसुतः सौभद्रेयं परीक्षितम्

‘ସାତ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ନାଗର ଦଂଶରେ ସେ ମରୁ।’ ଏଭଳି ମୁନିପୁତ୍ର ସୌଭଦ୍ରେୟ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲା।

Verse 16

शमीकाख्यः पिता तस्य श्रुत्वा शप्तं सुतेन तम् । नृपं प्रोवाच तनयं शृंगिणं मुनिपुंगवः

ତାହାର ପିତା ଶମୀକନାମ ମୁନିବର, ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଶପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ହୋଇ ପୁତ୍ର ଶୃଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 17

रक्षकं सर्वलोकानां नृपं किं शप्तवानसि । अराजके वयं लोके स्थास्यामः कथमंजसा

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ଷକ ରାଜାଙ୍କୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଶାପ ଦେଲ? ରାଜା ନଥିବା ଲୋକରେ ଆମେ କିପରି ସହଜରେ ବସିବୁ?

Verse 18

क्रोधेन पातकमभून्न त्वया प्राप्यते सुखम् । यः समुत्पादितं कोपं क्षमयैव निरस्यति

କ୍ରୋଧରୁ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ ନାହିଁ। ଯେ ଉଦ୍ଭୂତ କୋପକୁ କେବଳ କ୍ଷମାଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ, ସେଇ ତାହାକୁ ଜୟ କରେ।

Verse 19

इह लोके परत्रासावत्यंतं सुखमेधते । क्षमायुक्ता हि पुरुषा लभंते श्रेय उत्तमम्

ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ବଢ଼େ; କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ ହିଁ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରେୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 20

ततः शमीकः स्वं शिष्यं प्राह गौरमुखाभिधम् । भो गौ मुख गत्वा त्वं वद भूपं परीक्षितम्

ତାପରେ ଶମୀକ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ଗୌରମୁଖଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଗୌରମୁଖ, ତୁମେ ଯାଇ ଭୂପ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ।”

Verse 21

इमं शापं मत्सुतोक्तं तक्षकाहिविदंशनम् । पुनरायाहि शीघ्रं त्वं मत्समीपे महामते

ଏହି ଶାପ ମୋ ପୁତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିଛି; ଏହା ତକ୍ଷକ ସର୍ପର ଘାତକ ଦଂଶ ଆଣିବ। ହେ ମହାମତି, ଶୀଘ୍ର ଫେରି ମୋ ସମୀପକୁ ଆସ।

Verse 22

एवमुक्तः शमीकेन ययौ गौरमुखो नृपम् । समेत्य चाब्रवीद्भूपं सौभद्रेयं परीक्षितम्

ଶମୀକ ଏଭଳି କହିଲେ, ଗୌରମୁଖ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ମିଳି ସୌଭଦ୍ରେୟ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 23

दृष्ट्वा सर्पं पितुः स्कन्धे त्वया विनिहितं मृतम् । शमीकस्य सुतः शृंगी शशाप त्वां रुषान्वितः

ତୁମେ ପିତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ରଖିଥିବା ମୃତ ସର୍ପକୁ ଦେଖି, ଶମୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୃଙ୍ଗୀ କ୍ରୋଧେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଲା।

Verse 24

एतद्दिनात्सप्तमेऽह्नि तक्षकेण महाहिना । दष्टो विषाग्निना दग्धो भूयादाश्वभिमन्युजः

ଆଜିଠାରୁ ସପ୍ତମ ଦିନେ ମହାସର୍ପ ତକ୍ଷକର ଦଂଶରେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଷାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉ।

Verse 25

एवं शशाप त्वां राजञ्छृंगी तस्य मुनेः सुतः । एतद्वक्तुं पिता तस्य प्राहिणोन्मां त्वदंतिकम्

ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ମୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୃଙ୍ଗୀ ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଛି। ଏହା କହିବାକୁ ତାଙ୍କ ପିତା ମୋତେ ତୁମ ସମୀପକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।

Verse 26

इतीरयित्वा तं भूपमाशु गौरमुखो ययौ । गते गौरमुखे पश्चाद्राजा शोकपरायणः

ଏପରି କହି ଗୌରମୁଖ ଶୀଘ୍ରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା। ଗୌରମୁଖ ଯାଇବା ପରେ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋକରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 27

अभ्रंलिहमथोत्तुंगमेकस्तंभं सुविस्तृतम् । मध्येगंगं व्यतनुत मंडपं नृपपुंगवः

ତାପରେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ନୃପ ଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମେଘକୁ ଛୁଇଁବା ପରି ଉଚ୍ଚ, ଏକମାତ୍ର ସ୍ତମ୍ଭରେ ଭିତ୍ତିକୃତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 28

महागारुडमंत्रज्ञैरौषधज्ञैश्चिकित्सकैः । तक्षकस्य विषं हंतुं यत्नं कुर्वन्समाहितः

ମହାଗାରୁଡ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଔଷଧଜ୍ଞ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ସହ, ସେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ତକ୍ଷକର ବିଷ ନାଶ କରିବାକୁ ଯତ୍ନ କଲେ।

Verse 29

अनेकदेवब्रह्मर्षिराजर्षिप्रवरान्वितः । आस्ते तस्मिन्नृपस्तुंगे मंडपे विष्णुभक्तिमान्

ଅନେକ ଦେବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ସେ ରାଜା ସେଇ ଉଚ୍ଚ ମଣ୍ଡପରେ ବସି ରହିଲେ।

Verse 30

तस्मिन्नवसरे विप्रः काश्यपो मांत्रिकोत्तमः । राजानं रक्षितुं प्रायात्तक्षकस्य महाविषात्

ସେହି ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାଶ୍ୟପ ତକ୍ଷକର ମହାବିଷରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 31

सप्तमेऽहनि विप्रेंद्रो दरिद्रो धनकामुकः । अत्रांतरे तक्षकोऽपि विप्ररूपी समाययौ

ସପ୍ତମ ଦିନେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧନକାମନାରେ ପଥେ ଚାଲିଲେ। ସେଇ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରି ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 32

मध्येमार्गं विलोक्याथ कश्यपं प्रत्यभाषत । ब्राह्मण त्वं कुत्र यासि वद मेऽद्य महामुने

ମାର୍ଗମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ? ହେ ମହାମୁନି, ଆଜି ମୋତେ କୁହ।”

Verse 33

इति पृष्टस्तदावादीत्काश्यपस्तक्षकं द्विजाः । परीक्षितं महाराजं तक्षकोऽद्य विषाग्निना

ଏପରି ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ କଶ୍ୟପ ତକ୍ଷକକୁ କହିଲେ— “ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆଜି ତକ୍ଷକ ବିଷାଗ୍ନିରେ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଦହିବ।”

Verse 34

दक्ष्यते तं शमयितुं तत्समीपमुपैम्यहम् । इत्युक्तवंतं तं विप्रं तक्षकः पुनरब्रवीत्

“ସେ ବିଷକୁ ଶମନ କରିବାରେ ମୁଁ ସମର୍ଥ; ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଉଛି”— ଏପରି କହିଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତକ୍ଷକ ପୁନର୍ବାର କହିଲା।

Verse 35

तक्षकोहं द्विजश्रेष्ठ मया दष्टश्चिकित्सितुम् । न शक्यो ऽब्दशतेनापि महामंत्रायुतैरपि

“ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତକ୍ଷକ। ମୋ ଦଂଶିତଙ୍କୁ ଶତବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା କରିହେବ ନାହିଁ; ଅଯୁତ ମହାମନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 36

चिकित्सितुं चेन्मद्दष्टं शक्तिरस्ति तवाधुना । अनेकयोजनोच्छ्रायमिमं वटतरुं त्वहम्

ଯଦି ଏବେ ମୋ ଦଂଶିତଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବାର ଶକ୍ତି ତୋର ଅଛି, ତେବେ ଦେଖ—ଅନେକ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ; ପ୍ରଥମେ ଏହାରେ ମୁଁ ପରୀକ୍ଷା କରିବି।

Verse 37

दशाम्युज्जीवयैनं त्वं समर्थोऽस्ति ततो भवान् । इतीरयित्वा तं वृक्षमदशत्तक्षकस्तदा

ମୁଁ ଏହାକୁ ଦଂଶିବି; ତୁ ଯଦି ସମର୍ଥ ହେଉ, ତେବେ ଏହାକୁ ପୁନଃଜୀବିତ କର—ତାହାଲେ ତୋର ସାମର୍ଥ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏମିତି କହି ତକ୍ଷକ ସେତେବେଳେ ସେଇ ବୃକ୍ଷକୁ ଦଂଶିଲା।

Verse 38

अभवद्भस्मसात्सोऽपि वृक्षोऽत्यंतं समूर्च्छितः । पूर्वमेव नरः कश्चित्तं वृक्षमधिरूढवान्

ସେ ବୃକ୍ଷଟି ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭସ୍ମସାତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ନର ସେଇ ବୃକ୍ଷରେ ଚଢ଼ିଥିଲା।

Verse 39

तक्षकस्य विषोल्काभिः सोऽपि दग्धोऽभवत्तदा । तं नरं न विजिज्ञाते तौ च काश्यपतक्षकौ

ତକ୍ଷକର ବିଷାଗ୍ନିର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାରସଦୃଶ କଣାରେ ସେ ନରଟି ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ଦଗ୍ଧ ହେଲା। କିନ୍ତୁ କାଶ୍ୟପ ଓ ତକ୍ଷକ—ଦୁହେଁ—ସେ ନରକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 40

काश्यपः प्रतिजज्ञेऽथ तक्षकस्यापि शृण्वतः । तन्मंत्रशक्तिं पश्यंतु सर्वे विप्रा हि नोऽधुना

ତେବେ କାଶ୍ୟପ, ତକ୍ଷକ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ—“ଏବେ ସମସ୍ତ ବିପ୍ରମାନେ ମୋର ସେଇ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।”

Verse 41

इतीरयित्वा तं वृक्षं भस्मीभूतं विषाग्निना । अजीवयन्मन्त्रशक्त्या काश्यपो मांत्रिकोत्तमः

ଏହିପରି କହି, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଶ୍ୟପ ଵିଷାଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କଲେ।

Verse 42

नरोऽपि तेन वृक्षेण साकमुज्जीवितोऽभवत् । अथाब्रवीत्तक्षकस्तं काश्यपं मंत्रकोविदम्

ସେହି ବୃକ୍ଷ ସହିତ ସେ ନର ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ତକ୍ଷକ ମନ୍ତ୍ରକୁଶଳ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 43

यथा न मुनिवाङ्मिथ्या भवेदेवं कुरु द्विज । यत्ते राजा धनं दद्यात्ततोपि द्विगुणं धनम्

“ମୁନିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଯେପରି ମିଥ୍ୟା ନ ହେଉ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେପରି କର। ରାଜା ତୁମକୁ ଯେ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତା, ତାହାଠାରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଧନ ମୁଁ ଦେବି।”

Verse 44

ददाम्यहं निवर्तस्व शीघ्रमेव द्विजोत्तम । इत्युक्त्वानर्घ्यरत्नानि तस्मै दत्त्वा स तक्षकः

“ମୁଁ ଦେଉଛି; ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଶୀଘ୍ରେ ଫେରିଯାଅ।” ଏହିପରି କହି ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଦେଲା।

Verse 45

न्यवर्तयत्काश्यपं तं ब्राह्मणं मंत्रको विदम् । अल्पायुषं नृपं मत्वा ज्ञानदृष्ट्या स काश्यपः

ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରକୁଶଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାଶ୍ୟପ ଫେରିଗଲେ; କାରଣ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଲ୍ପାୟୁ ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ।

Verse 46

स्वाश्रमं प्रययौ तूष्णीं लब्धरत्नश्च तक्षकात् । सोऽब्रवीत्तक्षकः सर्वान्सर्पानाहूय तत्क्षणे

ତକ୍ଷକଠାରୁ ରତ୍ନ ପାଇ ସେ ନିରବରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲା। ସେହି କ୍ଷଣେ ତକ୍ଷକ ସମସ୍ତ ସର୍ପଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 47

यूयं तं नृपतिं प्राप्य मुनीनां वेषधारिणः । उपहारफलान्याशु प्रयच्छत परीक्षिते

ତୁମେ ମୁନିଙ୍କ ବେଶ ଧାରଣ କରି ସେହି ନୃପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଉପହାର-ଫଳ ଦିଅ।

Verse 48

तथेत्युक्त्वा सर्वसर्पा ददू राज्ञे फलान्यमी । तक्षकोपि तदा तत्र कस्मिंश्चिद्बदरीफले

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ସମସ୍ତ ସର୍ପ ରାଜାଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଲେ। ତକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ବଦରୀଫଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 49

कृमिवेषधरो भूत्वा व्यतिष्ठद्दंशितुं नृपम् । अथ राजा प्रदत्तानि सर्पैर्ब्राह्मणरूपकैः

କୃମିର ବେଶ ଧାରଣ କରି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦଂଶିବାକୁ ଘାତ ଲଗାଇ ରହିଲା। ତାପରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପୀ ସର୍ପମାନେ ଦିଆ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 50

परीक्षिन्मंत्रवृद्धेभ्यो दत्त्वा सर्वफलान्यपि । कौतूहलेन जग्राह स्थूलमेकं फलं करे

ପରୀକ୍ଷିତ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଦେଲେ; ତଥାପି କୌତୁହଳରେ ହାତରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଫଳ ଧରିଲେ।

Verse 51

अस्मिन्नवसरे सूर्योऽप्यस्ताचलमगाहत । मिथ्या ऋषिवचो मा भूदिति तत्रत्यमानवाः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତାଚଳକୁ ଅସ୍ତ ହେଲେ। ‘ଋଷିଙ୍କ ବଚନ କେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା ନ ହେଉ’ ଭାବି ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 52

अन्योयमवदन्त्सर्वे ब्राह्मणाश्च नृपास्तथा । एवं वदत्सु सर्वेषु फले तस्मिन्नदृश्यत

ସମସ୍ତେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ—ପରସ୍ପର କହିଲେ, “ଏହା ତ ଅନ୍ୟ କିଛି।” ସମସ୍ତେ ଏମିତି କହୁଥିବାବେଳେ ସେହି ଫଳରେ କିଛି ଦେଖାଗଲା।

Verse 53

फले रक्तकृमिः सर्वे राज्ञा चापि परीक्षिता । अयं किं मां दशेदद्य कृमिरित्युक्तवा न्नृपः

ଫଳରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କୀଟକୁ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କଲେ। ରାଜା କହିଲେ, “ଏ କୀଟ କ’ଣ କରିବ—ଆଜି ମୋତେ କାମୁଡ଼ିବ କି?”

Verse 54

निदधे तत्फलं कर्णे सकृमि द्विजसत्तमाः । तक्षकोऽस्मिन्स्थितः पूर्वं कृमिरूपी फले तदा

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେ କୀଟସହିତ ସେହି ଫଳକୁ କାନରେ ରଖିଲା। କାରଣ ସେହି ଫଳରେ ପୂର୍ବରୁ ତକ୍ଷକ ନାଗ କୀଟରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 55

निर्गत्य तत्फलादाशु नृपदे हमवेष्टयत् । तक्षकावेष्टिते भूपे पार्श्वस्था दुद्रुवुर्भयात्

ସେ ଫଳରୁ ଶୀଘ୍ର ବାହାରି ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଘେରି ଲପେଟିଲା। ତକ୍ଷକରେ ଲପେଟା ଭୂପକୁ ଦେଖି ପାଖରେ ଥିବାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 56

अनंतरं नृपो विप्रास्तक्षकस्य विषाग्निना । दग्धोऽभूद्भस्मसादाशु सप्रासादो बलीयसा

ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତକ୍ଷକର ଅତି ପ୍ରବଳ ବିଷାଗ୍ନିରେ ରାଜା ପ୍ରାସାଦ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲେ।

Verse 57

कृत्वोर्ध्वदैहिकं तस्य नृपस्य सपुरोहिताः । मंत्रिणस्तत्सुतं राज्ये जनमेजयनामकम्

ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଊର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟସିଂହାସନରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 58

राजानमभ्यषिंचन्वै गजद्रक्ष णवांछया । तक्षकाद्रक्षितुं भूपमायातः काश्यपाभिधः

ରାଜବଂଶର ରକ୍ଷା ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ତକ୍ଷକଠାରୁ ଭୂପଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କାଶ୍ୟପ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 59

यो ब्राह्मणो मुनिश्रेष्ठाः स सर्वैर्निंदितो जनैः । बभ्राम सकलान्देशाञ्छिष्टैः सर्वैश्च दूषितः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ଟଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୋଇ ସେ ସକଳ ଦେଶରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 60

अवस्थानं न लेभेऽसौ ग्रामे वाप्याश्रमेऽपि वा । यान्यान्देशानसौ यातस्तत्रतत्रमहाजनैः

ତାହାକୁ ନ ଗ୍ରାମରେ, ନ ଆଶ୍ରମରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ରହିବା ସ୍ଥାନ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ସେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଗଲେ, ସେଠା ସେଠାର ମହାଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।

Verse 61

तत्तद्देशान्निरस्तः स शाकल्यं शरणं ययौ । प्रणम्य शाकल्यमुनिं काश्यपो निन्दितो जनैः । इदं विज्ञापयामास शाकल्याय महात्मने

ସେ ଦେଶେ ଦେଶେ ତାଡ଼ିତ ହୋଇ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା। ଲୋକେ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା କାଶ୍ୟପ ଶାକଲ୍ୟମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା ନିବେଦନ କଲା।

Verse 62

काश्यप उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ शाकल्य हरिवल्लभ

କାଶ୍ୟପ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍! ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଶାକଲ୍ୟ! ହରିବଲ୍ଲଭ!

Verse 63

मुनयो ब्राह्मणाश्चान्ये मां निंदंति सुहृज्जनाः । नास्याहं कारणं जाने किं मां निंदंति मानवाः

ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁହୃଦ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରୁଛନ୍ତି। ଏହାର କାରଣ ମୁଁ ଜାଣେନି—ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋତେ କାହିଁକି ଦୋଷ ଦେଉଛନ୍ତି?

Verse 64

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुस्त्रीगमनं तथा । स्तेयं संसर्गदोषो वा मया नाचरितः क्वचित्

ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ଗୁରୁସ୍ତ୍ରୀଗମନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟସଙ୍ଗଦୋଷ—ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟି ମୁଁ କେବେ ଆଚରଣ କରିନାହିଁ।

Verse 65

अन्यान्यपि हि पापानि न कृतानि मया मुने । तथापि निंदंति जना वृथा मां बांधवादयः

ହେ ମୁନେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କରିନାହିଁ; ତଥାପି ବାନ୍ଧବମାନେ ଆଦି ଲୋକେ ମୋତେ ଅକାରଣେ ବ୍ୟର୍ଥ ନିନ୍ଦା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 66

जानासि चेत्त्वं शाकल्य मया दोषं कृतं वद । उक्तोऽथ काश्यपेनैवं शाकल्याख्यो महामुनिः । क्षणं ध्यात्वा बभाषे तं काश्यपं द्विजसत्तमाः

“ହେ ଶାକଲ୍ୟ, ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ତେବେ କୁହ—ମୋ ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ଦୋଷ ହୋଇଛି?” କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶାକଲ୍ୟନାମ ମହାମୁନି କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 67

शाकल्य उवाच । परीक्षितं महाराजं तक्षकाद्रक्षितुं भवान्

ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ— “ତକ୍ଷକଠାରୁ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା।”

Verse 68

अयासीदर्धमार्गे तु तक्षकेण निवारितः । चिकित्सितुं समर्थोऽपि विषरोगादिपीडितम्

“ଆପଣ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଧମାର୍ଗରେ ତକ୍ଷକ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବାରିଲା—ବିଷ, ରୋଗ ଆଦିରେ ପୀଡିତଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବାରେ ଆପଣ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।”

Verse 69

यो न रक्षति लोभेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । क्रोधात्कामाद्भयाल्लोभान्मात्सर्यान्मोहतोऽपि वा

“ଯେ ଲୋଭରେ ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ, ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମଘାତକ ବୋଲି କୁହନ୍ତି—କ୍ରୋଧ, କାମ, ଭୟ, ଲୋଭ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ମୋହ ଯେ କାରଣ ହେଉ।”

Verse 70

यो न रक्षति विप्रेंद्र विषरोगातुरं नरम् । ब्रह्महा स सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः

“ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଯେ ବିଷ କିମ୍ବା ରୋଗରେ ଆତୁର ମନୁଷ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ, ସୁରାପୀ, ଚୋର ଓ ଗୁରୁତଳ୍ପଗ ସମାନ ପାପୀ ହୁଏ।”

Verse 71

संसर्गदोषदुष्टश्च नापि तस्य हि निष्कृतिः । कन्याविक्रयिणश्चापि हयविक्रयिणस्तथा

କୁସଙ୍ଗଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ଲୋକ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ତେଣୁ କନ୍ୟା-ବିକ୍ରେତା ଓ ଅଶ୍ୱ-ବିକ୍ରେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 72

कृतघ्न स्यापि शास्त्रेषु प्रायश्चित्तं हि विद्यते । विषरोगातुरं यस्तु समर्थोपि न रक्षति

କୃତଘ୍ନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଯେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବିଷ କିମ୍ବା ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ—

Verse 73

न तस्य निष्कृतिः प्रोक्ता प्रायश्चित्तायुतैरपि । न तेन सह पंक्तौ च भुंजीत सुकृती जनः

ଏପରି ଲୋକ ପାଇଁ ଦଶହଜାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ନିଷ୍କୃତି କୁହାଯାଇନାହିଁ। ସୁକୃତୀ ଲୋକ ତାଙ୍କ ସହ ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସି ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ନ କରୁ।

Verse 74

न तेन सह भाषेत न पश्येत्तं नरं क्वचित् । तत्संभाषणमात्रेण महापातकभाग्भवेत्

ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କେବଳ ସମ୍ଭାଷଣମାତ୍ରେ ମହାପାତକର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 75

परीक्षित्स महाराजः पुण्यश्लोकश्च धार्मिकः । विष्णुभक्तो महायोगी चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ମହାଯୋଗୀ, ଏବଂ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥାର ରକ୍ଷକ।

Verse 76

व्यासपुत्राद्धरिकथां श्रुतवान्भक्तिपूर्वकम् । अरक्षित्वा नृपं तं त्वं वचसा तक्षकस्य यत्

ବ୍ୟାସପୁତ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ହରିକଥା ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତକ୍ଷକର ବଚନ-ନିମିତ୍ତରେ ତୁମେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ ନାହିଁ।

Verse 77

निवृत्तस्तेन विप्रेंद्रैर्बांधवैरपि दूष्यसे । स परीक्षिन्महाराजो यद्यपि क्ष णजीवितः

କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ପଛକୁ ହଟିଥିବାରୁ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଓ ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୂଷିତ ହେଉଛ। ସେ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ, ଯଦ୍ୟପି ତାଙ୍କ ଜୀବନ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଥିଲା,—

Verse 78

तथापि यावन्मरणं बुधैः कार्यं चिकित्सनम् । यावत्कण्ठगताः प्राणा मुमूर्षोर्मानवस्य हि

ତଥାପି, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମରଣାସନ୍ନ ମାନବର ପ୍ରାଣ କଣ୍ଠକୁ ନ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 79

तावच्चिकित्सा कर्तव्या कालस्य कुटिला गतिः । इति प्राहुः पुरा श्लोकं भिषग्वैद्याब्धिपारगाः

ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ କାଳର ଗତି କୁଟିଳ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ। ଏହିପରି ପୁରାତନକାଳରେ ଚିକିତ୍ସାବିଦ୍ୟା-ସମୁଦ୍ର ପାରଗତ ଭିଷଗ୍ବୈଦ୍ୟମାନେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ।

Verse 80

अतश्चिकित्साशक्तोऽपि यस्मादकृतभेषजः । अर्धमार्गे निवृत्तस्त्वं तेन तं हतवानसि । शाकल्येनैवमुदितः काश्यपः प्रत्यभाषत

ଏହିହେତୁ, ଚିକିତ୍ସାରେ ସମର୍ଥ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଔଷଧ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଅର୍ଧମାର୍ଗରେ ପଛକୁ ଫେରିଲ—ସେହି କାରଣରୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ହତ କଲ। ଶାକଲ୍ୟ ଏପରି କହିଲେ, କାଶ୍ୟପ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 81

काश्यप उवाच । ममैतद्दोषशांत्यर्थमुपायं वद सुव्रत

କାଶ୍ୟପ କହିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତ! ମୋର ଏହି ଦୋଷର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟଟି ମୋତେ କୁହ।

Verse 82

येन मां प्रतिगृह्णीयुर्बांधवाः ससुहृज्जनाः

କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୋର ବାନ୍ଧବମାନେ, ସହୃଦୟ ମିତ୍ର ଓ ହିତେଚ୍ଛୁମାନେ ମୋତେ ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କରିବେ?

Verse 83

कृपां मयि कुरुष्व त्वं शाकल्य हरिवल्लभ । काश्यपेनैवमुक्तस्तु शाकल्योपि मुनीश्वरः । क्षणं ध्यात्वा जगादैवं काश्यपं कृपया तदा

ହେ ହରିବଲ୍ଲଭ ଶାକଲ୍ୟ! ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର। କାଶ୍ୟପ ଏପରି କହିଲେ, ମୁନୀଶ୍ୱର ଶାକଲ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ଦୟାସହିତ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 84

शाकल्य उवाच । अस्य पापस्य शात्यर्थमुपायं प्रवदामि ते

ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ—ଏହି ପାପର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଉପାୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 85

तत्कर्त्तव्यं त्वया शीघ्रं विलंबं मा कृथा द्विज । दक्षिणांबुनिधौ सेतौ गंधमादनपर्वते

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହା ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କର; ବିଳମ୍ବ କରନି। ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ସେତୁରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ…

Verse 86

अस्ति तीर्थद्वयं विप्रा गायत्री च सरस्वती । तत्र त्वं स्नानमात्रेण शुद्धो भूयाश्च तत्क्षणे

ହେ ବିପ୍ର! ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି—ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ତୁମେ ସେଇ କ୍ଷଣେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 87

गायत्र्या च सरस्वत्या जलवात स्पृशो नरः । विधूय सर्वपापानि स्वर्गं यास्यंति निर्मलाः

ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀର ଜଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବାୟୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ନରମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଝାଡ଼ି, ନିର୍ମଳ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 88

तद्याहि शीघ्र विप्र त्वं गायत्रीं च सरस्वतीम् । इत्युक्तः काश्यपस्तेन शाकल्येन द्विजोत्तमाः

ଏହେତୁ, ହେ ବିପ୍ର! ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ କାଶ୍ୟପ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 89

नत्वा मुनिं च शाकल्यं तमापृच्छ्य मुनीश्वरम् । तेन चैवाभ्यनुज्ञातः प्रययौ गन्धमादनम्

ଶାକଲ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏବଂ ସେଇ ମୁନୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ମାଗି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ କାଶ୍ୟପ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 90

तत्र गत्वा च गायत्रीसरस्वत्यौ च काश्यपः । नत्वा तीर्थद्वयं भक्त्या दण्डपाणिं च भैरवम्

ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି କାଶ୍ୟପ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଭକ୍ତିରେ ସେ ଦୁଇ ତୀର୍ଥକୁ ଏବଂ ଦଣ୍ଡପାଣି ଭୈରବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 91

संकल्पपूर्वं तत्तीर्थे सस्नौ नियमसंयुतः । तीर्थद्वये स्नानमात्रान्मुक्तपापोऽथ काश्यपः

ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ ଓ ନିୟମସଂଯୁତ ହୋଇ କାଶ୍ୟପ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 92

तीर्थद्वयस्य तीरेऽसौ किंचित्कालं तु तस्थिवान् । तस्मिन्काले च गायत्रीसरस्वत्यौ मुनीश्वराः

ସେ ଦୁଇ ତୀର୍ଥର ତଟରେ କିଛି ସମୟ ରହିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ସେଠାରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 93

प्रादुर्बभूवतुर्मूर्ते सर्वाभरणभूषिते । देव्यौ ते स नमस्कृत्य काश्यपो भक्तिपूर्वकम्

ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀ ସାକାର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ। କାଶ୍ୟପ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 94

के युवां रूपसंपन्ने सर्वालंकारसंयुते । इति पप्रच्छ दृष्ट्वा ते काश्यपो हृष्टमानसः । तेन पृष्टे च गायत्रीसरस्वत्यौ तमूचतुः

‘ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିଏ—ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଯୁକ୍ତ?’ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହୃଷ୍ଟମନା କାଶ୍ୟପ ପଚାରିଲେ। ପଚାରାଯାଇ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 95

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । काश्यपावां हि गायत्रीसरस्वत्यौ विधिप्रिये

ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ—‘ହେ କାଶ୍ୟପ, ବିଧିପ୍ରିୟ! ଆମେ ହିଁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ।’

Verse 96

एतत्तीर्थस्वरूपेण नित्यं वर्तावहे त्वतः । अत्र तीर्थद्वये स्नानादावां तुष्टे तवाधुना

ଆମେ ଏଠାରେ ଏହି ତୀର୍ଥର ସ୍ୱରୂପରେ ନିତ୍ୟ ବସୁଛୁ। ଏହି ତୀର୍ଥଦ୍ୱୟରେ ତୁମ ସ୍ନାନ ହେତୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏବେ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 97

वरं मत्तो वृणीष्व त्वं यदिष्टं काश्यप द्विज । स्नांति तीर्थद्वये येऽत्र दास्यावस्तदभीप्सितम्

ହେ କାଶ୍ୟପ ଦ୍ୱିଜ! ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି ବର ଆମଠାରୁ ବରଣ କର। ଏଠାରେ ଏହି ତୀର୍ଥଦ୍ୱୟରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାକୁ ଆମେ ତାହାର ଅଭୀପ୍ସିତ ଫଳ ଦେବୁ।

Verse 98

श्रुत्वा वचस्तद्गायत्रीसरस्वत्योः स काश्यपः । तुष्टाव वाग्भिरग्र्याभिस्ते देव्यौ वेधसः प्रिये

ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କାଶ୍ୟପ, ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ତୋତ୍ରବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 99

काश्यप उवाच । चतुराननगेहिन्यौ जगद्धात्र्यौ नमाम्यहम् । विद्यास्वरूपे गायत्री सरस्वत्यौ शुभे उभे

କାଶ୍ୟପ କହିଲେ—ଚତୁର୍ମୁଖ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧାମରେ ବସୁଥିବା, ଜଗତ୍‌କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବିଦ୍ୟାସ୍ୱରୂପା ଶୁଭ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ—ଏହି ଉଭୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 100

सृष्टिस्थित्यंतकारिण्यौ जगतो वेदमातरौ । हव्यकव्यस्वरूपे च चंद्रादित्यविलोचने

ତୁମେ ଉଭୟେ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ପ୍ରଳୟର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ; ସମଗ୍ର ଜଗତର ବେଦମାତା। ଦେବ ଓ ପିତୃଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ତୁମ ନୟନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ।

Verse 110

काश्यपोऽपि कृतार्थः सन्स्व देशं प्रति निर्ययौ । बांधवा ब्राह्मणाः सर्वे काश्यपं गतकिल्बिषम्

କାଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ କୃତାର୍ଥ ହୋଇ ନିଜ ଦେଶ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାପମୁକ୍ତ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 113

यो गायत्र्यां सरस्वत्यां स स्नातफलमश्नुते

ଯେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।