Adhyaya 40

Verse 1

।श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि मुनयो लोकपावनम् । गायत्र्या च सरस्वत्या माहात्म्यं मुक्तिदं नृणाम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ମୁନିମାନେ! ଏବେ ମୁଁ ଲୋକପାବନ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 2

शृण्वतां पठतां चैव महापातकनाशनम् । महापुण्यप्रदं पुंसा नरकक्लेशनाशनम्

ଯେମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମହାପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇ ନରକକ୍ଲେଶ ଦୂର କରେ।

Verse 3

गायत्र्यां च सरस्वत्यां ये स्नांति मनुजा मुदा । न तेषां गर्भवासः स्यात्किं तु मुक्तिर्भवेद्ध्रुवम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ (ତୀର୍ଥ)ରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁନଃ ଗର୍ଭବାସ ହୁଏ ନାହିଁ; ବରଂ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 4

सरस्वत्याश्च गायत्र्या गन्धमादनपर्वते । ब्रह्मपत्न्योः सन्निधानात्तन्नाम्ना कथिते इमे

ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ—ବ୍ରହ୍ମପତ୍ନୀଦ୍ୱୟ—ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନ ହେତୁ ଏହି (ତୀର୍ଥ/ସ୍ଥାନ)ଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ନାମରେ କଥିତ।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । गायत्र्याश्च सरस्वत्या गन्धमादनपर्वते । किमर्थं संनिधानं वै सूताभूत्तद्वदस्व नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନ କେଉଁ କାରଣରୁ ହେଲା? ତାହା ଆମକୁ କୁହ।

Verse 6

सूत उवाच । प्रजापतिः पुरा विप्राः स्वां वै दुहितरं मुदा । वाङ्नाम्नीं कामुको भूत्वा स्पृहयामास मोहनः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ପୁରାକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ମୋହବଶ ହୋଇ କାମାତୁର ହେଇ ‘ବାକ୍’ ନାମ୍ନୀ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ।

Verse 7

अथ प्रजापतेः पुत्री स्वस्मिन्वै तस्य कामिताम् । विलोक्य लज्जिता भूत्वा रोहिद्रूप दधार सा

ତେବେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ନିଜ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ କାମନା ଦେଖି ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରୋହିଣୀ ହରିଣୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 8

ब्रह्मापि हरिणो भूत्वा तया रन्तुमनास्तदा । गच्छतीमनुयातिस्म हरिणीरूपधारिणीम्

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ନର-ହରିଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ହରିଣୀରୂପ ଧାରି ଯାଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 9

तं दृष्ट्वा देवताः सर्वाः पुत्रीगमनसादरम् । करोत्यकार्यं ब्रह्मायं पुत्रीगमनलक्षणम्

ତାଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟାର ପଛେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ—‘ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଅନୁଗମନ କରିବାର ଲକ୍ଷଣ।’

Verse 10

इति निन्दंति तं विप्राः स्रष्टारं जगतां पतिम् । निषिद्धकृत्यनिरतं तं दृष्ट्वा परमेष्ठिनम्

ଏପରି, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଜଗତର ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଲୋକପତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।

Verse 11

हरः पिनाकमादाय व्याधरूपधरः प्रभुः । आकर्णपूर्ण कृष्टेन पिनाकधनुषा शरम्

ପ୍ରଭୁ ହର ପିନାକକୁ ଧରି, ବ୍ୟାଧରୂପ ଧାରଣ କରି, ପିନାକଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଶର ସଂଧାନ କଲେ।

Verse 12

संयोज्य वेधसं तेन विव्याध निशितेन सः । त्रिपुरांतक बाणेन विद्धोऽसौ न्यपतद्भुवि

ସେ ବେଧସ୍‌ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ବିଦ୍ଧ କଲା। ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଶିବଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 13

तस्य देहादथोत्थाय महज्ज्योतिर्महाप्रभम् । आकाशे मृगशीर्षाख्यं नक्षत्रमभवत्तदा

ତାହା ପରେ ତାହାର ଦେହରୁ ଉଠିଆସିଥିବା ମହାନ୍, ମହାପ୍ରଭ ଜ୍ୟୋତି ଆକାଶରେ ‘ମୃଗଶୀର୍ଷ’ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ର ହେଲା।

Verse 14

आर्द्रानक्षत्ररूपी सन्हरोऽप्यनुजगाम तम् । पीडयन्मृगशीर्षाख्यं नक्षत्रं ब्रह्मरूपिणम्

ହର (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରର ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପୀ ‘ମୃଗଶୀର୍ଷ’ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଲେ।

Verse 15

अधुनापि मृगव्याधरूपेण त्रिपुरांतकः । अंबरे दृश्यते स्पष्टं मृगशीर्षांतिके द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଆଜି ମଧ୍ୟ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ମୃଗବ୍ୟାଧ (ଶିକାରୀ) ରୂପେ ଆକାଶରେ ମୃଗଶୀର୍ଷ ନିକଟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 16

एवं विनिहते तस्मिञ्च्छंभुना परमेष्ठिनि । अनंतरं तु गायत्रीसरस्वत्यौ शुचार्पिते

ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଏଭଳି ପରମେଷ୍ଠି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ବିନିହତ କରିଦେଲେ, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଶୋକରେ ଆକୁଳ ହେଲେ।

Verse 17

भर्तृहीने मुनिश्रेष्ठा भर्तृजीवनकांक्षया । किं करिष्यावहे ह्यावामित्यन्योयं विचार्य तु

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପତିହୀନ ହୋଇ, ପତିଙ୍କ ପ୍ରାଣ ପାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ସେ ଦୁଇଜଣ ପରସ୍ପର ବିଚାର କରି କହିଲେ— “ଏବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ?”

Verse 18

स्वपतिप्राणसिद्ध्यर्थं गायत्री च सरस्वती । सर्वोत्कृष्टं शिवस्थानं गन्धमादनपर्वतम्

ସ୍ୱପତିଙ୍କ ପ୍ରାଣସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଶିବଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧାମ—ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ—କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 19

सर्वाभीष्टप्रदं पुंसां तपः कर्तुं समुद्यते । जग्मतुर्नियमोपेतं तपः कर्तुं शिवं प्रति

ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା ତପ କରିବାକୁ ସେମାନେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ନିୟମସଂଯମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ତପ କରିବାକୁ ସେ ଦୁଇଜଣ ଗଲେ।

Verse 20

स्नानार्थमात्मनो विप्रा गायत्री च सरस्वती । तीर्थद्वयं स्वनाम्ना वै चक्रतुः पापनाशनम्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ନିଜ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନିଜ ନାମରେ ଦୁଇଟି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ଯାହା ପାପନାଶକ।

Verse 21

तत्र त्रिषवणस्नानं प्रत्यहं चक्रतुर्मुदा । बहुकालमनाहारे कामक्रोधादिवर्जिते

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରତିଦିନ ତ୍ରିଷବଣ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳ ନିରାହାର ରହି, କାମ-କ୍ରୋଧ ଆଦିକୁ ବର୍ଜନ କଲେ।

Verse 22

अत्युग्रनियमो पेते शिवध्यानपरायणे । पंचाक्षरमहामन्त्रजपैकनियते शुभे

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଶିବଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ହୋଇ। ଶୁଭ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମହାମନ୍ତ୍ର-ଜପକୁ ଏକମାତ୍ର ବ୍ରତ ଭାବେ ପାଳନ କଲେ।

Verse 23

स्वपतेर्जीवनार्थं वै गायत्री च सरस्वती । महादेवं समुद्दिश्य तप एवं प्रचक्रतुः

ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଜୀବନାର୍ଥେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହିପରି ତପ କଲେ।

Verse 24

तयोरथ तपस्तुष्टो महादेवो महेश्वरः । सन्निधत्ते महामूर्तिस्तपसां फलदित्सया

ତାଙ୍କର ତପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର, ତପର ଫଳ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ନିଜ ମହାମୂର୍ତ୍ତିରେ ସନ୍ନିଧାନ ହେଲେ।

Verse 25

ततः सन्निहितं शंभुं पार्वतीरमणं शिवम् । गणेशकार्त्तिकेयाभ्यां पार्श्वयोः परिसेवितम

ତାପରେ ସେମାନେ ସନ୍ନିହିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ—ପାର୍ବତୀରମଣ ଶିବଙ୍କୁ—ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଣେଶ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସେବାରତ ଥିଲେ।

Verse 26

दृष्ट्वा संतुष्टचित्ते ते गायत्री च सरस्वती । स्तोत्रैस्तुष्टुवतुः स्तुत्यं महादेवं घृणा निधिम्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେମାନେ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ୍ୟ, କରୁଣାନିଧି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 27

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । नमो दुर्वारसंसारध्वांतध्वंसैकहेतवे । ज्वलज्ज्वालावलीभीमकालकूटविषादिने

ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ— ଦୁର୍ବାର ସଂସାର-ଅନ୍ଧକାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜ୍ୱାଳାବଳୀରେ ଭୟଙ୍କର କାଳକୂଟ ବିଷକୁ ମଧ୍ୟ ପାନ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମଃ।

Verse 28

जगन्मोहन पंचास्त्रदेहनाथैकहेतवे । जगदंतकरक्रूर यमांतक नमोऽस्तु ते

ଜଗତ୍‌କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ପଞ୍ଚାସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେହନାଥଙ୍କର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଯମାନ୍ତକ, ଜଗଦନ୍ତକ କ୍ରୂର ଯମଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତକ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 29

गंगातरंगसंपृक्तजटामण्डलधारिणे । नमस्तेस्तु विरूपाक्ष बाल शीतांशुधारिणे

ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗସହ ମିଶିଥିବା ଜଟାମଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ବାଳଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣକାରୀ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 30

पिनाकभीमटंकारत्रासितत्रिपुरौकसे । नमस्ते विविधाकारजगत्स्रष्टृशिरश्छिदे

ପିନାକର ଭୟଙ୍କର ଟଙ୍କାରରେ ତ୍ରିପୁରବାସୀଙ୍କୁ ଭୀତ କରିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବିବିଧ ଆକାରଧାରୀ, ଜଗତ୍‌ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ଶିର ଛେଦନକାରୀ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 31

शांतामलकृपादृष्टिसंरक्षितमृ कण्डुज । नमस्ते गिरिजानाथ रक्षावां शरणागते

ହେ ମୃକଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷକ— ତୁମ ଶାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ଯାହାକୁ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲ— ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଗିରିଜାନାଥ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 32

महादेव जगन्नाथ त्रिपुरांतक शंकर । वामदेव महादेव रक्षावां शरणागते

ହେ ମହାଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଶଙ୍କର, ବାମଦେବ! ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଆମେ ଶରଣାଗତ—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 33

इति ताभ्यां स्तुतः शम्भुर्देवदेवो महेश्वरः । अब्रवीत्प्रीतिसंयुक्तो गायत्रीं च सरस्वतीम्

ଏଭଳି ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଷ୍ଟୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରୀତିସହ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 34

महादेव उवाच । भोः सरस्वति गायत्रि प्रीतोऽस्मि युवयोरहम् । वरं वरयतं मत्तो यद्वा मनसि वर्तते

ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ସରସ୍ୱତୀ, ହେ ଗାୟତ୍ରୀ! ମୁଁ ତୁମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୋଠାରୁ ବର ମାଗ—ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା।

Verse 35

इत्युक्ते ते तु गायत्रीसरस्वत्यौ हरेण वै । अब्रूतां पार्वतीकांतं महादेवं घृणानिधिम्

ଏପରି କହିବା ପରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ହରଙ୍କୁ—ପାର୍ବତୀକାନ୍ତ, କରୁଣାନିଧି ମହାଦେବଙ୍କୁ—ଏଭଳି ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 36

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । भगन्नावयोर्देव भर्त्तारं चतुराननम् । सप्राणं कुरु सर्वेश कृपया करुणाकर

ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ, ହେ ଦେବ! ଆମର ଭର୍ତ୍ତା ଚତୁରାନନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୁନଃ ସପ୍ରାଣ କର। ହେ ସର୍ବେଶ, କୃପା କର, ହେ କରୁଣାକର!

Verse 37

त्वमावयोः पिता देव तवाप्यावां सुते उभे । रक्षावां पतिदानेन तस्मात्त्वं त्रिपुरांतक

ହେ ଦେବ! ତୁମେ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ପିତା, ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଦୁଇ କନ୍ୟା। ତେଣୁ ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ଆମ ପତିଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 38

स एवं प्रार्थितः शम्भुस्ताभ्यां ब्राह्मणपुंगवाः । एवमस्त्विति संप्रोच्य गायत्रीं च सरस्वतीम्

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରାର୍ଥିତ ଶମ୍ଭୁ—ବ୍ରାହ୍ମଣବିଧିରେ ପୂଜ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବମସ୍ତୁ—ଏମିତି ହେଉ।”

Verse 39

तदेव वेधसः कायं शिरसा योक्तुमुत्सुकः । तत्रैव वेधसः कायं शिरोभिः सहसुव्रताः

ବେଧସ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସେଇ ଦେହକୁ ଶିର ସହ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ସେଠାରେଇ ବେଧସଙ୍କ ଦେହକୁ ଅନେକ ଶିର ସହିତ ଏକତ୍ର କରାଇଲେ।

Verse 40

भूतैरानाययामास नंदिभृंगिमुखैस्तदा । शिरांसि तान्यनेकानि कायेन सह शंकरः

ତେବେ ଶଙ୍କର ନନ୍ଦି, ଭୃଙ୍ଗି ଆଦି ନିଜ ଭୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ସହିତ ଅନେକ ଶିର ଆଣିବାକୁ କରାଇଲେ।

Verse 41

क्षणात्संधारयामास वाणीगायत्रिसंनिधौ । संधितोऽथ हरेणासौ चतुर्वक्त्रो जगत्पतिः

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ, ବାଣୀ (ସରସ୍ୱତୀ) ଓ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ତାହାକୁ ସଂଧାନ କଲେ। ପରେ ହରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂଧିତ ହୋଇ ସେଇ ଚତୁର୍ମୁଖ ଜଗତ୍ପତି (ବ୍ରହ୍ମା) ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 42

उत्तस्थौ तत्क्षणादेव सुप्तोत्थित इव द्विजाः । ततः प्रजापतिर्दृष्ट्वा शंकरं शशिभूषणम् । तुष्टाव वाग्भिरग्र्याभिर्भार्याभ्यां च समन्वितः

ସେହି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠିଥିବା ପରି ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରହ୍ମା ଉଠିଦାଉଁଥିଲେ। ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାପତି ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ସହ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । नमस्ते देवदेवेश करुणाकर शंकर

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଦେବଦେବେଶ, ହେ କରୁଣାକର ଶଙ୍କର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 44

पाहि मां करुणासिंधो निषिद्धाचरणात्प्रभो । मम त्वत्कृपया शंभो निषिद्धाचरणे क्वचित्

ହେ ପ୍ରଭୁ, କରୁଣାସିନ୍ଧୁ! ନିଷିଦ୍ଧ ଆଚରଣରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରେ ପତିତ ନ ହେଉ।

Verse 45

मा प्रवृत्तिर्भवेद्भूयो रक्ष मां त्वं तथा सदा । तथैवास्त्विति संप्राह ब्रह्माणं गिरिजापतिः

“ଏପରି ପ୍ରବୃତ୍ତି ପୁନର୍ବାର ନ ହେଉ; ଏବଂ ସେହିପରି ଆପଣ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ”— ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ। ଗିରିଜାପତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ତଥାସ୍ତୁ।”

Verse 46

इतः परं प्रमादं त्वं मा कुरुष्व विधे पुनः । उत्पथं प्रतिपन्नानां पुंसां शास्तास्मि सर्वदा

“ଏହା ପରେ, ହେ ବିଧାତା, ପୁନର୍ବାର ପ୍ରମାଦ କରିବ ନାହିଁ। ଯେ ପୁରୁଷମାନେ କୁପଥ ଧରନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସଦା ଶାସକ ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ।”

Verse 47

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रं महादेवो द्विजोत्तमाः । सरस्वतीं च गायत्रीं प्रोवाच प्रीणयन्गिरा

ଏଭଳି କହି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମହାଦେବ ମଧୁର ବାଣୀରେ ପ୍ରୀତି ଜନାଇ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 48

महादेव उवाच । युवयोर्मत्प्रसादेन हे गायत्रि सरस्वति । अयं भर्ता समायातः सप्राणश्चतुराननः

ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ଗାୟତ୍ରୀ, ହେ ସରସ୍ୱତୀ! ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମମାନଙ୍କର ଭର୍ତ୍ତା ସେଇ ଚତୁର୍ମୁଖ ପ୍ରାଣସହିତ ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି।

Verse 49

सहानेन ब्रह्मलोकं यातं मा भूद्विलंबता । युवयोः संनिधानेन सदा कुंडद्वयेऽत्र वै

ଏହାଙ୍କ ସହ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଅ—ବିଳମ୍ବ ହେଉ ନାହିଁ। ଏବଂ ତୁମ ଦୁହଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ଏଠାରେ ଏହି ଦୁଇ କୁଣ୍ଡରେ ସଦା ବାସ କର।

Verse 50

भविष्यति नृणां मुक्तिः स्नानात्सायुज्यरूपिणी । युष्मन्नाम्ना च गायत्रीसर स्वत्याविति द्वयम्

ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାୟୁଜ୍ୟ-ସ୍ୱରୂପ ମୁକ୍ତି ହେବ। ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଟି (କୁଣ୍ଡ) ତୁମ ନାମରେ ‘ଗାୟତ୍ରୀ’ ଓ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 51

इदं तीर्थं सर्वलोके ख्यातिं यास्यति शाश्वतीम् । सर्वेषामपि तीर्थानामिदं तीर्थद्वयं सदा

ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶାଶ୍ୱତ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥଦ୍ୱୟ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରହିବ।

Verse 52

शुद्धिप्रदं तथा भूयान्महापातकनाशनम् । महाशांतिकरं पुंसां सर्वाभीष्टप्रदायकम्

ଏହି ତୀର୍ଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ମହାପାତକମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରେ। ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ମହାଶାନ୍ତି ଦେଇ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ପୂରଣ କରେ॥

Verse 53

मम प्रसादजननं विष्णुप्रीतिकरं तथा । एतत्तीर्थद्वयसमं न भूतं न भविष्यति

ଏହା ମୋର ପ୍ରସାଦ ଜନ୍ମାଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି କରାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥଦ୍ୱୟ ସମାନ ପୂର୍ବେ ନଥିଲା, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ॥

Verse 54

अत्र स्नानाद्धि सर्वेषां सर्वाभीष्टं भविष्यति । इदं कुंडद्वयं लोके भवतीभ्यां कृतं महत्

ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ଲୋକରେ ଏହି ମହାନ କୁଣ୍ଡଦ୍ୱୟ ତୁମ ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି॥

Verse 55

युष्मन्नाम्ना प्रसिद्धं च भविष्यति विमुक्तिदम् । गायत्र्युपास्तिरहिता वेदाभ्यासविवर्जिताः

ଏହା ତୁମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଦେବ। ଯେମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ-ଉପାସନାହୀନ ଓ ବେଦାଭ୍ୟାସବିହୀନ—

Verse 56

औपासनविहीनाश्च पंचयज्ञविवर्जिताः । युष्मत्कुंडद्वये स्नानात्तत्त त्फलमवाप्नुयुः

ଔପାସନ (ଗୃହ୍ୟାଗ୍ନି ନିତ୍ୟକର୍ମ) ବିହୀନ ଓ ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିବାମାନେ—ତୁମ କୁଣ୍ଡଦ୍ୱୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ସେ କର୍ମର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ॥

Verse 57

अन्ये च ये पातकिनो नित्यानुष्ठानवर्जिताः । स्नात्वा कुंडद्वये तत्र शुद्धाः स्युर्द्विजसत्तमाः

ଅନ୍ୟ ଯେ ପାପୀମାନେ ନିତ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁଇ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 58

सरस्वतीं च गाय त्रीमेवमुक्त्वा महेश्वरः । क्षणादंतरधात्तत्र सर्वेषामेव पश्यताम्

ଏଭଳି ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ କହି ମହେଶ୍ୱର ସମସ୍ତେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 59

पतिं लब्ध्वाऽथ गायत्रीसरस्वत्यौ मुदान्विते । तेन साकं ब्रह्मलोकं जग्म तुर्द्विजसत्तमाः

ତାପରେ ପତିକୁ ପାଇ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 60

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्रा गंधमादनपर्वते । संनिधानं सरस्वत्या गायत्र्याश्च सहेतुकम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନର କାରଣସହିତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲି।

Verse 61

यः शृणोतीममध्यायं पठते वा सभक्तिकम् । एतत्तीर्थद्वयस्नानफलमाप्नोत्यसंशयः

ଯେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିସହ ପଢ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନର ଫଳ ପାଏ।