Adhyaya 38

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत कद्रुः कथं मुक्ता क्षीरकुंडनिमज्जनात् । छलं कथं कृतवती सपत्न्यां पापनिश्चया

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି କଦ୍ରୂ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେଲା? ଏବଂ ପାପନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ସପତ୍ନୀ ପ୍ରତି କିପରି ଛଳ କଲା?

Verse 2

कस्य पुत्री च सा कद्रूः सपत्नीसा च कस्य वै । किमर्थमजयत्कद्रूः स्वसपत्नीं छलेन तु । एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि सूत कृपानिधे

ସେ କଦ୍ରୂ କାହାର କନ୍ୟା ଥିଲା ଏବଂ କାହାର ସପତ୍ନୀ ଥିଲା? କେଉଁ କାରଣରୁ କଦ୍ରୂ ଛଳ କରି ନିଜ ସପତ୍ନୀକୁ ଜୟ କଲା? ହେ କୃପାନିଧି ସୂତ, ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣୁଛୁ—ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 3

श्रीसूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे इतिहासं महाफलम् । पुरा कृतयुगे विप्राः प्रजापतिसुते उभे

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ମୁନିମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାଫଳଦାୟୀ ଇତିହାସ ଶୁଣ। ପୁରାତନ କୃତଯୁଗରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଥିଲେ।

Verse 4

कद्रूश्च विनता चेति भगिन्यौ संबभूवतुः । भार्ये ते कश्यपस्यास्तां कद्रूश्च विनता तथा

ସେମାନେ ଦୁଇ ଭଉଣୀ—କଦ୍ରୂ ଓ ବିନତା। ଏବଂ କଦ୍ରୂ ଓ ବିନତା—ଦୁହେଁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।

Verse 5

विनता सुषुवे पुत्रावरुणं गरुडं तथा । भर्त्तुः सकाशात्कद्रूश्च लेभे सर्पान्बहून्सुतान्

ବିନତା ଅରୁଣ ଓ ଗରୁଡଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏହି ଏକେ ପତିଠାରୁ କଦ୍ରୂ ସର୍ପରୂପ ଅନେକ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ।

Verse 6

अनंतवासुकिमुखान्विषदर्पसमन्वितान् । एकदा तु भगिन्यौ ते कद्रूश्च विनता तथा

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି ଆଦି ବିଷ ଓ ଦର୍ପରେ ଯୁକ୍ତ ସର୍ପ ଥିଲେ। ଏକଦା ସେଇ ଦୁଇ ଭଗିନୀ—କଦ୍ରୂ ଓ ବିନତା—ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 7

अपश्यतां समायांतमुच्चैःश्रवसमं तिकात् । विलोक्य कद्रूस्तुरगं विनतामिदमब्रवीत्

ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନିକଟକୁ ଆସିଲା। ସେଇ ତୁରଙ୍ଗକୁ ଦେଖି କଦ୍ରୂ ବିନତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 8

कुशेषु न्यस्यते सर्पास्सुधैवमधुना मया । स्नात्वा तद्भुङ्ध्वममृतं शुचयः सुसमाहिताः

ମୁଁ ଏବେ କୁଶ ଘାସ ଉପରେ ଅମୃତ ରଖିଛି। ସ୍ନାନ କରି ତାହା ଭୋଜନ କର; ଶୁଚି ଓ ସମାହିତ ହେଅ।

Verse 9

श्वेतोऽश्ववालो नीलो वा विनते ब्रूहि तत्त्वतः । इत्युक्त्वा विनता विप्राः कद्रूं तामिदमब्र वीत् । तुरंगः श्वेतवालो मे प्रतिभाति सुमध्यमे । किं वा त्वं मन्यसे कद्रूरिति तां विनताऽब्रवीत्

କଦ୍ରୂ କହିଲେ—“ବିନତେ, ସତ୍ୟ କହ; ଘୋଡ଼ାର ପୁଛ ଧଳା କି କଳା?” ତେବେ ବିନତା କହିଲେ—“ସୁମଧ୍ୟମେ, ମୋତେ ତୁରଙ୍ଗର ପୁଛ ଧଳା ହିଁ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ; କଦ୍ରୂ, ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ?”

Verse 10

पृष्ट्वैवं विनतां कद्रूर्बभाषे स्वमतं च सा । कृष्णवालमहं मन्ये हयमेनमनिंदिते

ଏଭଳି ପଚରାଯାଇ କଦ୍ରୂ ବିନତାଙ୍କୁ ନିଜ ମତ କହିଲା— “ହେ ନିର୍ଦୋଷେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଘୋଡ଼ାର ପୁଛ କଳା ଅଟେ।”

Verse 11

ततः पराजये कृत्वा दासीभावं पणं मिथः । व्यतिष्ठेतां महाभागे सपत्न्यौ ते द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ପରାଜୟ ହେଲେ ଦାସୀଭାବକୁ ପଣ କରି, ହେ ମହାଭାଗ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେଇ ଦୁଇ ସପତ୍ନୀ ପରସ୍ପର ପାଣରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ।

Verse 12

ततः कद्रूर्निजसुतान्वासुकिप्रमुखानहीन् । तस्या नाहं यथा दासी तथा कुरुत पुत्रकाः

ତାପରେ କଦ୍ରୂ ବାସୁକି-ପ୍ରମୁଖ ନିଜ ନାଗପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲା— “ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ତାହାର ଦାସୀ ନ ହେବି ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।”

Verse 13

तस्याभीप्सितसिद्ध्यर्थमित्यवोचद्भृशा तुरा । युष्माभिरुच्चैःश्रवसो बालः प्रच्छाद्यतामिति

ନିଜ ଇଚ୍ଛା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହୋଇ କହିଲା— “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବସର ପୁଛକୁ ଢାଙ୍କିଦିଅ, ଯେପରି ତାହା କଳା ଦିଶିବ।”

Verse 14

नांगीचक्रुर्मतं तस्या नागाः कद्रू रुषा तदा । अशपत्कुपिता पुत्राञ्ज्वलंती रोषमूर्च्छि ता

ନାଗମାନେ ତାହାର ମତ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଓ ରୋଷାବେଶରେ ବିହ୍ୱଳ କଦ୍ରୂ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲା।

Verse 15

पारीक्षितस्य सर्वेऽद्धा यूयं सत्रे मरिष्यथ । इति शापे कृते मात्रा त्रस्तः कर्कोटकस्तदा

“ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ମରିବ”—ମାତା ଏହି ଶାପ ଦେଇଥିବା ସମୟରେ କର୍କୋଟକ ଭୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 16

प्रणम्य पादयोः कद्रूं दीनो वचनम ब्रवीत् । अहमुच्चैःश्रवोवालं विधास्याम्यंजनप्रभम्

କଦ୍ରୂଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଦୀନଭାବେ କହିଲା—“ମୁଁ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବସର ପୁଛର ଲୋମକୁ ଅଞ୍ଜନ ପରି କଳା କରିଦେବି।”

Verse 17

मा भीरंब त्वया कार्येत्यवादीच्छापविक्लवः । श्वेतमुच्चैःश्रवोवालं ततः कर्कोटको रगः

ଶାପରେ ବିହ୍ୱଳ କର୍କୋଟକ କହିଲା—“ମା, ଭୟ କରନି; ଏ କାମ ମୁଁ କରିଦେବି।” ତାପରେ ସେ ନାଗ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବସର ପୁଛର ଲୋମକୁ ଧଳା କରିଦେଲା।

Verse 18

छादयित्वा स्वभोगेन व्यतनोदंजनद्युतिम् । अथ ते विनताकद्र्वौ दास्ये कृतपणे उभे

ନିଜ ଭୋଗରେ ଢାଙ୍କି ସେ ଅଞ୍ଜନ ପରି କଳା ଦ୍ୟୁତି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ତାପରେ ପଣ କରିଥିବା ବିନତା ଓ କଦ୍ରୂ—ଦୁହେଁ ଦାସ୍ୟାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 19

देवराजहयं द्रष्टुं संरंभादभ्यगच्छ ताम् । शशांकशंखमाणिक्यमुक्तैरावतकारणम्

ଦେବରାଜଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖିବା ଉତ୍ସାହରେ ସେ ଆଗେଇଗଲା—ଚନ୍ଦ୍ରସମ ପ୍ରଭା, ଶଙ୍ଖପରି ଧବଳ ଶୋଭା, ମାଣିକ୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଭୂଷିତ, ଏବଂ ଐରାବତ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ପରିବାରରେ ଶୋଭିତ।

Verse 20

युगांतकालशयनं योगनिद्राकृतो हरेः । अतीत्य कद्रूविनते समुद्रं सरितां पतिम्

ଯେଉଁଠି ଯୁଗାନ୍ତକାଳେ ହରି ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେହି ନଦୀନାଥ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି କଦ୍ରୂ ଓ ବିନତା ଆଗକୁ ଗଲେ।

Verse 21

ददृशतुर्हयं गत्वा देवराजस्य वाहनम् । कृष्णवालं हयं दृष्ट्वा विनता दुःखिताऽभवत्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଦୁହେଁ ଦେବରାଜଙ୍କ ବାହନ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ। କଳା ପୁଛରୋମ ଥିବା ଘୋଡ଼ା ଦେଖି ବିନତା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।

Verse 22

दुःखितां विनतां कद्रूर्दासीकृत्ये न्ययुंक्त सा । एतस्मिन्नंतरे तार्क्ष्योऽप्यंडमुद्भिद्य वह्निवत्

ଦୁଃଖିତ ବିନତାକୁ କଦ୍ରୂ ଦାସୀ କରି ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ) ଅଣ୍ଡ ଭେଦି ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 23

प्रादुर्बभूव विप्रेंद्रा गिरिमात्रशरीरवान् । दृष्ट्वा तद्देहमाहात्म्यमभूत्त्रस्तं जगत्त्रयम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେ ପର୍ବତପ୍ରମାଣ ଶରୀରଧାରୀ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି ତ୍ରିଲୋକ ଭୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 24

ततस्तं तुष्टुवुर्देवा गरुडं पक्षिणां वरम् । दृष्ट्वा तद्देहमाहात्म्यं त्रस्तं स्याद्भुवनत्रयम्

ତାପରେ ଦେବମାନେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗରୁଡଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। କାରଣ ତାଙ୍କ ଦେହମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖିଲେ ତ୍ରିଭୁବନ ଭୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 25

इत्यालोच्योपसंहृत्य देहमत्यंतभीषणम् । अरुणं पृष्ठमारोप्य मातुरंतिकमभ्यगात्

ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ନିଜର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେହରୂପକୁ ସଂହରିଲା; ପରେ ଅରୁଣକୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 26

अथाह विनतां कद्रूः प्रणतामतिविह्वलाम् । चेटि नागालयं गंतुमुद्योगो मम वर्तते

ତାପରେ କଦ୍ରୂ, ପ୍ରଣତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ଥିବା ବିନତାକୁ କହିଲା— “ହେ ଦାସୀ, ମୋର ନାଗାଳୟକୁ ଯିବାର ଉଦ୍ୟୋଗ ଅଛି।”

Verse 27

त्वत्पुत्रो गरुडोतो मां मत्पुत्रांश्च वहत्विति । ततश्च विनता पुत्रं गरुडं प्रत्यभाषत

କଦ୍ରୂ କହିଲା— “ତୋ ପୁଅ ଗରୁଡ ମୋତେ ଏବଂ ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବହନ କରୁ।” ତାପରେ ବିନତା ନିଜ ପୁଅ ଗରୁଡକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 28

अहं कद्रूमिमां वक्ष्ये त्वं सर्पान्वह तत्सुतान् । तथेति गरुडो मातुः प्रत्यगृह्णद्वचो द्विजाः

ବିନତା କହିଲା— “ମୁଁ ଏହି କଦ୍ରୂକୁ ବହନ କରିବି; ତୁମେ ତାହାର ପୁଅ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ବହନ କର।” ଗରୁଡ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମାତୃବାକ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 29

अवहद्विनता कद्रूं सर्वांस्तान्गरुडोऽवहत् । रविसामीप्यगाः सर्पास्तत्करैराहतास्तदा

ବିନତା କଦ୍ରୂକୁ ବହନ କଲା, ଏବଂ ଗରୁଡ ସେ ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ବହନ କଲା। କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ କିରଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 30

अस्तौषीद्वज्रिणं कद्रूः सुतानां तापशांतये । सर्वतापं जलासारैर्देवराजोऽप्यशामयत

ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦାହ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ କଦ୍ରୂ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବରାଜ ମଧ୍ୟ ଜଳବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ତାପ ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 31

नीयमानास्तदा सर्पा गरुडेन बलीयसा । गत्वा तं देशमचिरादवदन्विनतासुतम्

ସେତେବେଳେ ବଳବାନ ଗରୁଡଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହନ ହେଉଥିବା ସର୍ପମାନେ ଶୀଘ୍ର ତାହା ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି ବିନତାପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 32

वयं द्वीपांतरं गंतुं सर्वे द्रष्टुं कृतत्वराः । वह त्वमस्मान्गरुड चेटीसुत ततः क्षणात्

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଖଣ୍ଡକୁ ଯାଇ ତାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର। ହେ ଗରୁଡ, ଚେଟୀପୁତ୍ର, ଆମକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବହନ କର।

Verse 33

ततो मातर मप्राक्षीद्विनतां गरुडो द्विजाः । अहं कस्माद्वहामीमांस्त्वं चेमां वहसे सदा

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଗରୁଡ ନିଜ ମାତା ବିନତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ବହନ କରିବି? ତୁମେ ତ ତାଙ୍କୁ ସଦା କାହିଁକି ବହନ କରୁଛ?”

Verse 34

चेटीपुत्रेति मामेते कि भणंति सरीसृपाः । सर्वमेतद्वद त्वं मे मातस्तत्त्वेन पृच्छतः

ଏହି ସରୀସୃପମାନେ ମୋତେ ‘ଚେଟୀପୁତ୍ର’ ବୋଲି କାହିଁକି କହୁଛନ୍ତି? ମାତା, ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ସତ୍ୟଭାବେ ଏ ସବୁ ମୋତେ କୁହ।

Verse 35

पृष्टैवं जननी तेन गरुडं प्राब्रवीत्सुतम् । भगिन्या क्रूरया पुत्र च्छलेनाहं पराजिता

ସେ ଏପରି ପଚାରିବାରେ ମାତା ପୁତ୍ର ଗରୁଡଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବତ୍ସ, ମୋ କ୍ରୂର ଭଗିନୀ ଛଳରେ ମୋତେ ପରାଜିତ କରିଛି।”

Verse 36

तस्या दासी भवाम्यद्य चेटीपुत्रस्ततो भवान् । अतस्त्वं वहसे सर्पान्वहाम्येनामहं सदा

“ଆଜି ମୁଁ ତାହାର ଦାସୀ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଦାସୀପୁତ୍ର। ଏହିକାରଣେ ତୁମେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ବହିବ, ଆଉ ମୁଁ ସଦା ତାକୁ ବହିବି।”

Verse 37

इत्यादि सर्ववृत्तांतमादितोऽस्मै न्यवेदयत् । अथ तां गरुडोऽवा दीन्मातरं विनतासुतः

ଏଭଳି ସେ ଆରମ୍ଭରୁ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ତାପରେ ବିନତାପୁତ୍ର ଗରୁଡ ଦୁଃଖିତ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 38

अस्माद्दास्याद्विमोक्षार्थं किं कार्यं ते मयाधुना । इति पृष्टा सुतेनाथ विनता तमभाषत

“ଏହି ଦାସ୍ୟରୁ ତୁମ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”—ପୁତ୍ର ପଚାରିଲେ ବିନତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 39

सर्पान्पृच्छस्व गरुड मम मातृविमोक्षणे । युष्माकं मातुः किं कार्यं मयेति वदताधुना

“ହେ ଗରୁଡ, ମୋ ମାତୃବିମୋଚନ ବିଷୟରେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ପଚାର—‘ତୁମମାନଙ୍କ ମାତା ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’ ସେମାନେ ଏବେଇ କହୁନ୍ତୁ।”

Verse 40

इति मात्रा समुदितो गरुडः पन्नगान्प्रति । गत्वाऽपृच्छद्विज श्रेष्ठास्तेऽप्येनमवदंस्तदा

ମାତୃବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଗରୁଡ ନାଗମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା; ତେବେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 41

यदा हरिष्यसे शीघ्रं सुधां त्वममरालयात् । दास्यान्मुक्ता भवेन्माता वैनतेय तवाद्य हि

ତୁମେ ଦେବଲୋକରୁ ଶୀଘ୍ର ସୁଧା (ଅମୃତ) ଆଣିଦେଲେ, ତେବେ—ହେ ବୈନତେୟ—ତୁମ ମାତା ଆଜିହିଁ ଦାସ୍ୟବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।

Verse 42

ततो मातरमागम्य गरुडः प्रणतोऽब्रवीत् । सुधामंब ममानेतुं गच्छतो भक्ष्यमर्पय

ତାପରେ ଗରୁଡ ମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—“ମା, ମୁଁ ସୁଧା ଆଣିବାକୁ ଯାଉଛି; ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମୋତେ ଭୋଜନ ଦିଅ।”

Verse 43

इतीरिता सुतं प्राह माता तं विनता सुतम् । समुद्रमध्ये वर्तंते शबराः कतिचित्सुत

ଏପରି କହିବା ପରେ ମାତା ବିନତା ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ—“ପୁତ୍ର, ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ କିଛି ଶବର ରହୁଛନ୍ତି।”

Verse 44

तान्भक्षयित्वा शबरानमृतं त्वमिहानय । तत्र कश्चिद्द्विजः कामी शवरीसंगकौतुकी

“ସେଇ ଶବରମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରି ଅମୃତ ଏଠାକୁ ଆଣ। ସେଠାରେ ଶବରୀ-ସଙ୍ଗରେ କୌତୁହଳୀ ଏକ କାମୀ ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ ଅଛି।”

Verse 45

त्यज तं ब्राह्मणं कंठं दहंतं ब्रह्मतेजसा । पक्षादीनि तवांगानि पांतु देवा मरुन्मुखाः

ବ୍ରହ୍ମତେଜର ଅଗ୍ନିବଳରେ ତୁମକୁ ଦହୁଥିବା, ତୁମ କଣ୍ଠସ୍ଥ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମରୁତମୁଖ ଦେବମାନେ ତୁମ ପକ୍ଷାଦି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 46

इति स्वमातुराशीर्भिर्गरुडो वर्धितो ययौ । शबरालयमभ्येत्य तस्य भक्षय तो मुखम्

ଏପରି ମାତୃଆଶୀର୍ବାଦରେ ବଳବର୍ଦ୍ଧିତ ହୋଇ ଗରୁଡ ଆଗେଇଗଲା। ଶବରମାନଙ୍କ ଆଳୟକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ତାହାର ମୁଖ (ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର) ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 47

आवृतं प्राविशन्व्याधा वयांसीव दरीं गिरेः । अथ स ब्राह्मणोऽप्यागात्तत्कंठं मुनिपुंगवाः

ଆବୃତ ହୋଇ ବ୍ୟାଧମାନେ ପର୍ବତର ଦରୀରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ସେହି କଣ୍ଠକୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 48

कण्ठं दहन्तं विप्रं तमुवाच विनतासुतः । विप्र पापोऽप्यवध्यो हि निर्याहि त्वमतो बहिः

କଣ୍ଠକୁ ଦହୁଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିନତାସୁତ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ର, ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅବଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଏଠାରୁ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କ୍ରମ କର।”

Verse 49

एवमुक्तस्तदा विप्रो गरुडं प्रत्यभाषत । किराती मम भार्यापि निर्गंतव्या मया सह

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗରୁଡଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୋ କିରାତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ନିଷ୍କ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 50

एवमस्त्विति तं विप्रमुवाच पतगेश्वरः । ततः स गरुडो विप्रमुज्जगार सभार्यकम्

“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି ପକ୍ଷୀଶ୍ୱର ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାପରେ ଗରୁଡ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବାହାରକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 51

विप्रोऽप्यभीप्सितान्देशान्निषाद्या सह निर्ययौ । शबरान्भक्षयित्वाऽथ गरुडः पक्षिणां वरः

ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିଷାଦୀ ନାରୀ ସହ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ବାହାରିଲେ। ତାପରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗରୁଡ ଶବରମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 52

आत्मनः पितरं वेगात्कश्यपं समुपेयिवान् । कुत्र यासीति तत्पृष्टो गरुडस्तम भाषत

ସେ ବେଗରେ ନିଜ ପିତା କଶ୍ୟପଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। “କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?” ବୋଲି ପଚରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଗରୁଡ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 53

मातुर्दास्यविमोक्षाय सुधामाहर्तुमागमम् । बहून्किराताञ्जग्ध्वापि तृप्तिर्मम न जायते

“ମାତାଙ୍କୁ ଦାସ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସୁଧା (ଅମୃତ) ଆଣିବାକୁ ଯାଉଛି। ଅନେକ କିରାତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।”

Verse 54

अपर्यंतक्षुधा ब्रह्मन्बाधते मामह र्निशम् । तन्निवृत्तिप्रदं भक्ष्यं ममार्पय तपोधन

“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅପରିମିତ କ୍ଷୁଧା ଦିନରାତି ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ହେ ତପୋଧନ, ସେ କ୍ଷୁଧା ନିବୃତ୍ତିକର ଭକ୍ଷ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 55

येनाहं शक्नुयां तात सुधामाहर्तुमोजसा । इतीरितः सुतं प्राह कश्यपो विनतोद्भवम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ କଶ୍ୟପ ବିନତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବତ୍ସ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ବଳ ଓ ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହିତ ସୁଧା (ଅମୃତ) ଆଣିପାରିବି?”

Verse 56

कश्यप उवाच । मुनिर्विभावसुर्नाम्ना पुरासीत्तस्य सानुजः । सुप्रतीक इति भ्राता तावुभौ वंशवैरिणौ

କଶ୍ୟପ କହିଲେ— “ପୂର୍ବେ ବିଭାବସୁ ନାମକ ଜଣେ ମୁନି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ସୁପ୍ରତୀକ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେ ଦୁଇଜଣ ପରମ୍ପରାଗତ ବୈରୀ ହେଲେ।”

Verse 57

अन्योन्यं शेपतुर्विप्रा महाक्रोधसमाकुलौ । गजोऽभवत्सुप्रतीकः कूर्मोऽभूच्च विभावसुः

ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ମୁନିଦ୍ୱୟ ପରସ୍ପରକୁ ଶାପ ଦେଲେ। ସୁପ୍ରତୀକ ଗଜ ହେଲେ, ଓ ବିଭାବସୁ କୂର୍ମ ହେଲେ।

Verse 58

एवं वित्तविवादात्तौ शेपतुर्भ्रातरौ मिथः । गजः षड्यो जनोच्छ्रायो द्विगुणायामसंयुतः

ଏପରି ଧନବିବାଦ ହେତୁ ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ ପରସ୍ପରକୁ ଶାପ ଦେଲେ। ସେ ଗଜ ଛଅ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଦେହର ଲମ୍ବରେ ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଥିଲା।

Verse 59

कूर्मस्त्रियोजनोच्छ्रयो दशयोजनविस्तृतः । बद्धवैरावुभावेतौ सरस्यस्मिन्विहंगम

କୂର୍ମ ତିନି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା। ହେ ବିହଙ୍ଗମ, ବୈରରେ ବନ୍ଧା ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଏହି ସରୋବରରେ ହିଁ ବସୁଥିଲେ।

Verse 60

पूर्ववैरमनुस्मृत्य युध्येते जेतुमिच्छया । उभौ तौ भक्षयित्वा त्वं सुधामाहर तृप्तिमान्

ପୂର୍ବ ବୈରକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଉଭୟଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରି ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସୁଧା (ଅମୃତ) ଆଣ।

Verse 61

एवं पित्रेरितः पक्षी गत्वा तद्गजकच्छपौ । समुद्धत्य महाकायौ महाबलपराक्रमौ

ଏଭଳି ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ପକ୍ଷୀ ସେହି ଗଜ ଓ କଚ୍ଛପଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ସେହି ମହାକାୟମାନଙ୍କୁ ଉଠାଇଲା।

Verse 62

वहन्नखाभ्यां संतीर्थं विऌअंबाभिधमभ्यगात् । तत्रागतं समालोक्य पक्षिराजं द्विजोसमाः

ନଖଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ବୋହି ସେ ‘ବିଳମ୍ବା’ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରେ ପକ୍ଷିରାଜ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ,

Verse 63

तत्तीरजो महावृक्षो रोहिणाख्यो महोच्छ्रयः । वैनतेयमिदं प्राह महाबलपराक्रमम्

ସେହି ତୀରରେ ‘ରୋହିଣା’ ନାମକ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ଏକ ମହାବୃକ୍ଷ ଥିଲା। ସେ ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ବୈନତେୟଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲା:

Verse 64

एनामारुह मच्छाखां शतयोजनमायताम् । स्थित्वात्र गजकूर्मौ त्वं भक्षयस्व खगोत्तम

“ଶତଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ମୋର ଏହି ଶାଖାରେ ଆରୋହଣ କର। ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ହେ ଖଗୋତ୍ତମ, ଗଜ ଓ କଚ୍ଛପ—ଉଭୟଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କର।”

Verse 65

इत्युक्तस्तरुणा पक्षी स तत्रास्ते मनोजवः । तद्भारात्सा तरोः शाखा भग्नाऽभूद्द्विजसत्तमाः

ତରୁଣ ଏପରି କହିଲେ ମନୋବେଗସମ ପକ୍ଷୀ ସେଠାରେ ବସିଲା। ତାହାର ଭାରରେ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

Verse 66

वालखिल्यमुनींस्तस्मिल्लंबमानानधोमुखान् । दृष्ट्वा तत्पातशंकावांस्तां शाखां गरुडोऽग्रहीत्

ସେଇ ଶାଖାରେ ଅଧୋମୁଖ ଲମ୍ବିଥିବା ବାଲଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ପଡ଼ିଯିବେ ବୋଲି ଭୟ କରି ଗରୁଡ ସେ ଶାଖାକୁ ଧରିଲା।

Verse 67

गजकूर्मो च तां शाखां गृहीत्वा यांतमं बरे । पिता तस्याब्रवीत्तत्र गरुडं विनतासुतम्

ସେଇ ଶାଖାକୁ ଧରିଥିବା ଗଜ ଓ କୂର୍ମ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ବହନ ହେଉଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ତାହାର ପିତା ବିନତାସୁତ ଗରୁଡକୁ କହିଲେ।

Verse 68

त्यजेमां निर्जने शैले शाखां तं विनतोद्भव । इत्युक्तः स तथा गत्वा शाखां निष्पुरुषे नगे

“ହେ ବିନତୋଦ୍ଭବ, ଏହି ଶାଖାକୁ ନିର୍ଜନ ପର୍ବତରେ ଛାଡ଼ିଦେ।” ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାରୁ ସେ ତଦନୁସାରେ ଯାଇ ଲୋକଶୂନ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଶାଖାଟି ରଖିଲା।

Verse 69

विन्यस्याभक्षयत्पक्षी तौ तदा गजकच्छपौ । अथोत्पातः समभवत्तस्मिन्नवसरे दिवि

ଶାଖାଟି ରଖିଦେଇ ସେ ପକ୍ଷୀ ସେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ—ଗଜ ଓ କଚ୍ଛପ—କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଅଶୁଭ ଉତ୍ପାତ ଦେଖାଦେଲା।

Verse 70

दृष्ट्वोत्पातं बलारातिः पप्रच्छ स्वपुरोहितम् । उत्पातकारणं जीव किमत्रेति पुनःपुनः । बृहस्पतिस्तदा शक्रं प्रोवाच द्विजसत्तमाः

ଉତ୍ପାତ ଦେଖି ବଲାରାତି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରିଲେ— “ହେ ଜୀବ (ବୃହସ୍ପତେ), ଏହି ଅପଶକୁନର କାରଣ କ’ଣ?” ତେବେ ବୃହସ୍ପତି ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 71

बृहस्पतिरुवाच । काश्यपो हि मुनिः पूर्वमयजत्क्रतुना हरे

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ— ହେ ହରି (ଇନ୍ଦ୍ର), ପୂର୍ବକାଳରେ କାଶ୍ୟପ ମୁନି ଏକ କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

Verse 72

सर्वान्नृषीन्सुरान्सिद्धान्यक्षान्गंधर्वकिन्नरान् । यज्ञसंभारसिद्ध्यर्थं प्रेषयामास स द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଋଷି, ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନର—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରେଷଣ କଲେ।

Verse 73

वालखिल्यान्ससंभारान्ह्रस्वानंगुष्ठमात्रकान् । मज्जतो गोष्पदजले दृष्ट्वा हसितवान्भवान्

ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ବୋହିଥିବା ଅଙ୍ଗୁଠାମାତ୍ର ଛୋଟ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଗୋଖୁର-ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବାକୁ ଦେଖି ଆପଣ (ଇନ୍ଦ୍ର) ହସିଥିଲେ।

Verse 74

भवतावमताः क्रुद्धा वालखिल्यास्तदा हरे । जुहुवुर्यज्ञवह्नौ ते क्रोधेन ज्वलिताननाः

ହେ ହରି, ଆପଣଙ୍କ ଅବମାନରେ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ; କ୍ରୋଧେ ଜ୍ୱଳିତ ମୁଖରେ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ।

Verse 75

देवेंद्रभयदः शत्रुः कश्यपस्य सुतोऽस्त्विति । तस्य पुत्रोऽद्य गरुडः सुधाहरणकौतुकी

“ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୟ ଦେବା ଶତ୍ରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉ”—ଏହା ପୂର୍ବନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବାକ୍ୟ ଥିଲା। ଆଜି ସେହି ପୁତ୍ରର ପୁତ୍ର ଗରୁଡ ଅମୃତ ହରଣକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଉଦିତ ହେଲା।

Verse 76

समागच्छति तद्धेतुरयमुत्पात आगतः । इत्युक्तः सोऽब्रवीदिंद्रो देवानग्निपुरोगमान्

“ତାହାର କାରଣ ନିକଟକୁ ଆସୁଛି—ଏହି ଅପଶକୁନ ଉତ୍ପାତ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।” ଏହା କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 77

सुधामाहर्तुमायाति पक्षी सा रक्ष्यतामिति । इतींद्रप्रेरिता देवा ररक्षुः सायुधाः सुधाम्

“ସେ ପକ୍ଷୀ ଅମୃତ ହରଣ କରିବାକୁ ଆସୁଛି—ତେଣୁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦେବମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଅମୃତକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 78

पक्षिराजस्तदाभ्यागाद्देवानायुधधारिणः । महाबलं ते गरुडं दृष्ट्वाऽकम्पंत वै सुराः

ତେବେ ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା। ଗରୁଡଙ୍କ ମହାବଳ ଦେଖି ସୁରମାନେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କମ୍ପିତ ହେଲେ।

Verse 79

गरुडस्य सुराणां च ततो युद्धमभून्महत् । अखंडि पक्षितुण्डेन भौवनोऽमृतपालकः

ତାପରେ ଗରୁଡ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ପକ୍ଷୀର ଠୁଣ୍ଡରେ ଗରୁଡ ଅମୃତପାଳକ ଭୌବନକୁ ଭଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା।

Verse 80

तदा निजघ्नुगर्रुडं देवाः शस्त्रैरनेकशः । अतीव गरुडो देवैर्बाधितः शस्त्रपाणिभिः

ତେବେ ଦେବମାନେ ନାନା ଶସ୍ତ୍ରରେ ଗରୁଡଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଘାତ କଲେ। ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 81

पक्षाभ्यामाक्षिपद्दूरे देवानग्निपुरोगमान् । तत्पक्षविक्षिता देवास्तदा परमकोपनाः

ନିଜ ପକ୍ଷଦ୍ୱୟରେ ସେ ଅଗ୍ନି-ପୁରୋଗାମୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେହି ପକ୍ଷପ୍ରହାରରେ ଆହତ ଓ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦେବମାନେ ତେବେ ପରମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 82

नाराचान्भिंदि पालांश्च नानाशस्त्राणि चाक्षिपन् । ततस्तु गरुडो वेगाद्देवदृष्टिविलोपिनीम्

ସେମାନେ ଲୋହା ନାରାଚ, ଭିନ୍ଦିପାଳ ଓ ନାନା ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ଗରୁଡ ମହାବେଗରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ହରଣ କରୁଥିବା ଅନ୍ଧକାରସଦୃଶ ପ୍ରଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 83

धूलिमुत्थापयामास पक्षाभ्यां विनतासुतः वायुना । शमयामासुस्तान्पांसूंस्त्रिदशोत्तमाः

ବିନତାସୁତ ଗରୁଡ ନିଜ ପକ୍ଷଦ୍ୱୟରେ ବାୟୁବେଗସହ ଧୂଳି ଉଠାଇଲେ। ତେବେ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ସେହି ପାଂସୁକୁ ଶମିତ କରିଦେଲେ।

Verse 84

रुद्रान्वसूंस्तथादित्यान्मरुतोऽन्यान्सुरांस्तथा । गरुडः पक्षतुंडाभ्यां व्यथितानकरोद्द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଗରୁଡ ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପକ୍ଷ ଓ ତୁଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରି ବ୍ୟଥିତ କଲେ।

Verse 85

पलायितेषु देवेषु सोऽद्राक्षीज्ज्वलनं पुरः । ज्वलंतं परितस्त्वग्निं शमापयितुमुद्ययौ

ଦେବମାନେ ପଳାଇଗଲାପରେ ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିଲା। ସବୁଦିଗରୁ ଜ୍ୱାଳାରେ ଘେରାହୋଇ, ସେ ଦାବାଗ୍ନିକୁ ଶମାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 86

स सहस्रमुखो भूत्वा तैः पिबञ्छतशो नदीः । तमग्निं नाशयामास तैः पयोभिस्त्वरान्वितः

ସେ ସହସ୍ରମୁଖ ହୋଇ ଶତଶଃ ନଦୀମାନଙ୍କ ଜଳ ପିଇଲା। ସେହି ଜଳରେ ତ୍ୱରାସହିତ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲା।

Verse 87

सितधारं भ्रमच्चक्रं सुधारक्षकमंतिके । दृष्ट्वा तदरिरंध्रेण संक्षिप्तांगोतराविशत्

ଶ୍ୱେତଧାରାଯୁକ୍ତ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଚକ୍ର—ଅମୃତର ରକ୍ଷକ—ନିକଟରେ ଦେଖି, ସେ ଦେହକୁ ସଂକୁଚିତ କରି ତାହାର ଆରାମଧ୍ୟର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଛିଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 88

ततो ददर्श द्वौ सर्पो व्यक्तास्यौ भीषणाकृती । याभ्यां दृष्टोपि भस्म स्यात्तौ सर्पौ गरुडस्तदा

ତାପରେ ସେ ଦୁଇଟି ସର୍ପକୁ ଦେଖିଲା—ମୁହଁ ଫାଟିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର—ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ କେହି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ସେଇ ଦୁଇ ସର୍ପ ତେବେ ଗରୁଡଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ଥିଲେ।

Verse 89

आच्छिद्य पक्षतुंडाभ्यां गृहीत्वाऽमृतमुद्ययौ । यंत्रमुत्पाट्य चोद्यंतं गरुडं प्राह माधवः

ପକ୍ଷ ଓ ଚଞ୍ଚୁଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରି ସେ ଅମୃତକୁ ଧରି ଉଡ଼ିଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଉପାଡ଼ି ଉଡ଼ୁଥିବା ଗରୁଡଙ୍କୁ ତେବେ ମାଧବ କହିଲେ।

Verse 90

तव तुष्टोऽस्मि पक्षीश वरं वरय सुव्रत । अथ पक्षी तमाह स्म कमलानायकं हरिम्

ହେ ପକ୍ଷୀଶ! ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ; ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏକ ବର ମାଗ। ତାପରେ ସେ ପକ୍ଷୀ କମଳାନାୟକ ହରିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 91

तवोपरि स्थितिर्मे स्यान्मा भूतां च जरामृती । तथास्त्विति हरिः प्राह वरं मद्व्रियतामिति

ସେ କହିଲା, “ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବି; ମୋତେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।” ହରି କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ; ଏବଂ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର ଗ୍ରହଣ କର।”

Verse 92

इत्युक्तस्तं हरिः प्राह मम त्वं वाहनं भव । स्यंदनोपरि केतुश्च मम त्वं विनतासुत

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ହରି ତାହାକୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋର ବାହନ ହେଉ; ହେ ବିନତାସୁତ, ମୋ ରଥ ଉପରେ ମୋର କେତୁ (ଧ୍ୱଜ) ମଧ୍ୟ ହେଉ।”

Verse 93

तथास्त्विति खगोप्याह कमलापतिमच्युतम् । हृतामृतं खगं श्रुत्वा तत आखंडलो जवात्

ଖଗ ମଧ୍ୟ କମଳାପତି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲା। ପକ୍ଷୀ ଅମୃତ ହରିନେଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି ଆଖଣ୍ଡଳ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତୁରନ୍ତ ବେଗରେ ଚାଲିଲେ।

Verse 94

अभिद्रुत्याशु कुलिशं पक्षे चिक्षेप पक्षिणः । ततो विहस्य गरुडः पाकशासनमब्रवीत्

ଧାଇଆସି ସେ ଶୀଘ୍ର ପକ୍ଷୀର ପକ୍ଷରେ କୁଳିଶ (ବଜ୍ର) ଛାଡ଼ିଲା। ତାପରେ ଗରୁଡ ହସି ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 95

कुलिशस्य निपातान्मे न हरे कापि वेदना । सफलो वज्रपातस्ते भूयाच्च सुरनायक

ତୁମ ବଜ୍ରର ପାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ବେଦନା କେବେ ମାତ୍ର ହରେନାହିଁ। ହେ ସୁରନାୟକ, ତୁମ ବଜ୍ରପାତ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ସଫଳ ହେଉ।

Verse 96

इतीरयन्पत्रमेकं व्यसृजत्पक्षतस्तदा । शोभनं पर्णमस्येति सुपर्ण इति सोभ वत्

ଏହିପରି କହି ସେ ତେବେ ନିଜ ପକ୍ଷରୁ ଗୋଟିଏ ପର ଛାଡ଼ିଦେଲା। ସେହି ପର ଅତି ଶୋଭନ ଥିବାରୁ ସେ ‘ସୁପର୍ଣ୍ଣ’—ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବାନ—ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 97

तस्मिन्सुपर्णे हेमाभे सर्वे विस्मयमाययुः । ततस्तु गरुडः शक्रमब्रवीद्द्विजपुंगवाः

ସେହି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତ ହେବା ସହିତ ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲେ। ତାପରେ ଗରୁଡ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 98

भवता साकमखिलं जगदेतच्चराचरम् । देवेंद्र सततं वोढुममोघा शक्तिरस्ति मे

ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ସହିତ ମୋର ଏମିତି ଅମୋଘ ଶକ୍ତି ଅଛି ଯେ ମୁଁ ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତକୁ ନିରନ୍ତର ବହନ କରିପାରିବି।

Verse 99

नाखण्डलसहस्रं मे रणे लभ्यं हरे भवेत् । इति ब्रुवाणं गरुडमब्रवीत्पाकशासनः

ହେ ହରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖେ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏପରି କହୁଥିବା ଗରୁଡଙ୍କୁ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 100

किं तेऽमृतेन कार्यं स्याद्दीयताममृतं मम । इमां सुधां भवान्दद्याद्येभ्यो हि विनतोद्भव

ତୋତେ ଅମୃତରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ? ସେଇ ଅମୃତ ମୋତେ ଦିଅ। ହେ ବିନତାପୁତ୍ର! ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ସୁଧା ଆଣିଛ, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ତୁମେ ଏହା ଦିଅ।

Verse 110

मुक्ता तदैव विनता दासीभावाद्द्विजोत्तमाः । सर्पास्तेऽमृतभक्षार्थं स्नातुं सर्वे ययुस्तदा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିନତା ଦାସୀଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଅମୃତଭକ୍ଷଣ ଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ।

Verse 120

स्तेयी सुरापी विज्ञेयो गुरुदाररतश्च सः । संसर्गदोषदुष्टश्च मुनिभिः परिकीर्त्यते

ସେ ଚୋର ଓ ମଦ୍ୟପାନୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବ; ଏବଂ ଯେ ଗୁରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ତାକୁ ମୁନିମାନେ କୁସଙ୍ଗଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 130

अज्ञानान्मुग्धया पापं कद्र्वा यदधुना कृतम् । क्षंतुमर्हसि तत्सर्वं दयाशीला हि साधवः

ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ କଦ୍ରୁ ଏବେ ଯେ ପାପ କରିଛି, ସେ ସବୁକୁ ଆପଣ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; କାରଣ ସାଧୁମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୟାଶୀଳ।

Verse 140

उपोष्य त्रिदिनं सस्नौ तस्मिन्क्षीरसरोजले । चतुर्थे दिवसे तस्यां कुर्वत्यां स्नानमादरात् । अदेहा व्योमगावाणी समुत्तस्थौ द्विजोत्तमाः

ତିନି ଦିନ ଉପବାସ କରି ସେ ସେଇ କ୍ଷୀର-ସରୋଜ-ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲା। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଭକ୍ତିସହ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 150

यः पठेदिममध्यायं क्षीरकुंडप्रशंसनम् । गोसहस्रप्रदातॄणां प्राप्नोत्यविकलं फलम्

ଯେ କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡ-ପ୍ରଶଂସାମୟ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରେ, ସେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନକାରୀଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଅବିକଳ ଭାବେ ପାଏ।