Adhyaya 37

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भोभोस्तपोधनाः सर्वे नैमिषारण्यवासिनः । यावद्रामधनुष्कोटिचक्रतीर्थमुखानि वः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ତପୋଧନ ନୈମିଷାରଣ୍ୟବାସୀମାନେ! ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ୍କୋଟି ଓ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 2

चतुर्विंशतितीर्थानि कथितानि मयाधुना । इतोऽन्यदद्भुतं यूयं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏବେ ଚବିଶଟି ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ତୁମେ ପୁନଃ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 3

मुनय ऊचुः । क्षीरकुंडस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे मुने । यत्समीपे त्वया चक्रतीर्थमित्युदितं पुरा

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ଆମେ କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; ଯାହାର ସମୀପରେ ଆପଣ ପୂର୍ବେ ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କହିଥିଲେ।

Verse 4

क्षीरकुंडं च तत्कुत्र कीदृशं तस्य वैभवम् । क्षीरकुण्डमिति ख्यातिः कथं वास्य समागता

ସେଇ କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡ କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ? ତାହାର ବୈଭବ କିପରି? ଏବଂ ‘କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡ’ ନାମରେ ତାହାର ଖ୍ୟାତି କିପରି ହେଲା?

Verse 5

एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि । श्रीसूत उवाच । ब्रवीमि मुनयः सर्वे शृणुध्वं सुसमाहिताः

ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଆପଣ ବିସ୍ତାରରେ କହିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ କହୁଛି; ହେ ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ।

Verse 6

देवीपुरान्महापुण्यात्प्रतीच्यां दिश्यदूरतः । फुल्लग्राममिति ख्यातं स्थानमस्ति महत्तरम्

ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଦେବୀପୁରରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ‘ଫୁଲ୍ଲଗ୍ରାମ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ଏକ ମହତ୍ତର ସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 7

यत आरभ्य रामेण सेतुबन्धो महार्णवे । तद्धि पुण्यतमं क्षेत्रं फुल्लग्रामाभिधं पुरम्

ସେଇ ସ୍ଥାନରୁ ରାମ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ସେତୁବନ୍ଧନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ; ସେହି ‘ଫୁଲ୍ଲଗ୍ରାମ’ ନାମକ ପୁରୀ ହିଁ ପରମ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର।

Verse 8

क्षीरकुण्डं तु तत्रैव महापातकनाशनम् । दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाच्चापि मोक्षदम्

ସେଠାରେ ହିଁ ‘କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡ’ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମହାପାତକ ନାଶକ। ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ଧ୍ୟାନ ଓ କୀର୍ତ୍ତନମାତ୍ରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 9

तस्य तीर्थस्य पुण्यस्य क्षीरकुण्डमिति प्रथाम् । भवतां सादरं वक्ष्ये शृणुध्वं श्रद्धया सह

ସେହି ପୁଣ୍ୟମୟ ତୀର୍ଥର ‘କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥାକୁ ମୁଁ ଆଦରସହ କହିବି। ଆପଣମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 10

पुरा हि मुद्गलोनाम मुनिर्वेदोक्तमार्गकृत् । दक्षिणांबुनिधेस्तीरे फुल्लग्रामेतिपावने

ପୁରାତନ କାଳରେ ମୁଦ୍ଗଳ ନାମକ ମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦୋକ୍ତ ମାର୍ଗର ଅନୁସରୀ ଥିଲେ। ସେ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟର ‘ଫୁଲ୍ଲଗ୍ରାମ’ ନାମକ ପାବନ ସ୍ଥାନରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

Verse 11

नारायणप्रीतिकरम करोद्यज्ञमुत्तमम् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा यागेन परितोषितः

ସେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ସେହି ଯାଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 12

प्रादुर्बभूव पुरतो यज्ञवाटे द्विजोत्तमाः । तं दृष्ट्वा मुद्गलो विष्णुं लक्ष्मीशोभितविग्रहम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଯଜ୍ଞବାଟରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଶୋଭାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତଦ୍ରୂପ ଦେଖି ମୁଦ୍ଗଳ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ।

Verse 13

कालमेघतनुं कांत्या पीतांबरविराजितम् । विनतानंदनारूढं कौस्तुभालंकृतोरसम्

ତାଙ୍କ ଦେହ କାଳମେଘ ସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ, କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ; ପୀତାମ୍ବରରେ ବିରାଜିତ। ବିନତାନନ୍ଦନ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଆରୂଢ଼, ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ କୌସ୍ତୁଭମଣିରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

Verse 14

शंखचक्रगदापद्मराजद्बाहुचतु ष्टयम् । भक्त्या परवशो दृष्ट्वा पुलकांकुरमंडितः । मुद्गलः परितुष्टाव शब्दैः श्रोत्रसुखावहैः

ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଚାରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବାହୁଯୁକ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଦ୍ଗଳ ଭକ୍ତିରେ ପରବଶ ହେଲେ; ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଫୁଟିଉଠିଲା। ପରେ ସେ ଶ୍ରୋତ୍ରସୁଖକର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 15

मुद्गल उवाच । प्रथमं जगतः स्रष्ट्रे पालकाय ततः परम्

ମୁଦ୍ଗଳ କହିଲେ—ହେ ଜଗତ୍‌ସ୍ରଷ୍ଟା, ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ତାପରେ, ହେ ଜଗତ୍‌ପାଳକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 16

संहर्त्रे च ततः पश्चान्नमो नारायणाय ते । नमः शफररूपाय कमठाय चिदात्मने

ତାପରେ, ହେ ସଂହର୍ତ୍ତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମତ୍ସ୍ୟରୂପକୁ ନମସ୍କାର; କୂର୍ମରୂପ—ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 17

नमो वराहवपुषे नमः पंचास्यरूपिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं जमदग्निसुताय ते

ବରାହବପୁ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର; ପଞ୍ଚାସ୍ୟ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ବାମନ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର; ଜମଦଗ୍ନିସୁତ (ପରଶୁରାମ) ରୂପକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 18

राघवाय नमस्तुभ्यं बलभद्राय ते नमः । कृष्णाय कल्कये तुभ्यं नमो विज्ञानरूपिणे

ହେ ରାଘବ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବଳଭଦ୍ର! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ କୃଷ୍ଣ! ହେ କଲ୍କି! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ତୁମେ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ।

Verse 19

रक्ष मां करुणासिंधो नारायण जगत्पते । निर्लज्जं कृपणं क्रूरं पिशुनं दांभिकं कृशम्

ହେ କରୁଣାସିନ୍ଧୁ ନାରାୟଣ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ମୋତେ ରକ୍ଷା କର—ମୁଁ ନିର୍ଲଜ୍ଜ, କୃପଣ, କ୍ରୂର, ପିଶୁନ, ଦାମ୍ଭିକ ଓ କୃଶ।

Verse 20

परदारपरद्रव्यपरक्षेत्रैकलो लुपम् । असूयाविष्टमनसं मां रक्ष कृपया हरे

ହେ ହରି! କୃପାକରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର—ମୁଁ ପରସ୍ତ୍ରୀ, ପରଧନ ଓ ପରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଲୋଭୀ; ମୋ ମନ ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଆବିଷ୍ଟ।

Verse 21

इति स्तुतो हरिः साक्षान्मुद्गलेन द्विजोत्तमाः । तमाह मुद्गलमुनिं मेघगंभीरया गिरा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏଭଳି ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ହରି, ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ମୁଦ୍ଗଳ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

श्रीहरिरुवाच । प्रीतोऽस्म्यनेन स्तोत्रेण मुद्गल क्रतुना च ते । प्रत्यक्षेण हविर्भोक्तुमहं ते क्रतुमागतः

ଶ୍ରୀହରି କହିଲେ—ହେ ମୁଦ୍ଗଳ! ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ତୁମ ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପେ ହବି ଭୋଗ କରିବାକୁ ମୁଁ ତୁମ କ୍ରତୁକୁ ଆସିଛି।

Verse 23

इत्युक्तो हरिणा तत्र मुद्गलस्तुष्टमानसः । उवाचाधोक्षजं विप्रो भक्त्या परमया युतः

ସେଠାରେ ହରି ଏପରି କହିଲେ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ମନ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପରମ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଧୋକ୍ଷଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 24

मुद्गल उवाच । कृतार्थोऽस्मि हृषीकेश पत्नी मे धन्यतां ययौ । अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलं तपः

ମୁଦ୍ଗଳ କହିଲେ— ହେ ହୃଷୀକେଶ! ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି; ମୋ ପତ୍ନୀ ଧନ୍ୟତା ପାଇଲା। ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଆଜି ମୋ ତପ ମଧ୍ୟ ସଫଳ।

Verse 25

अदय मे सफलो वंशो ह्यद्य मे सफलाः सुताः । आश्रमः सफलोऽद्यैव सर्वं सफलमद्य मे

ଆଜି ମୋ ବଂଶ ସଫଳ ହେଲା; ଆଜି ମୋ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ। ଆଜି ମୋ ଆଶ୍ରମ ସଫଳ—ଆଜି ମୋର ସବୁକିଛି ସଫଳ।

Verse 26

यद्भवान्यज्ञवाटं मे हविर्भोक्तुमिहागतः । योगिनो योगनिरता हृदये मृगयंति यम्

ଆପଣ ମୋ ଯଜ୍ଞବାଟରେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି—ଯାହାକୁ ଯୋଗନିରତ ଯୋଗୀମାନେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଖୋଜନ୍ତି—ଏହା ମୋର ପରମ ସୌଭାଗ୍ୟ।

Verse 27

तमद्य साक्षात्त्वां पश्ये सफ लोऽयं मम क्रतुः । इतीरयित्वा तं विष्णुमर्चयित्वाऽसनादिभिः

ଆଜି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖୁଛି; ତେଣୁ ମୋର ଏହି କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞ) ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା। ଏପରି କହି ସେ ଆସନ ଆଦି ଉପଚାରରେ ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା।

Verse 28

चंदनैः कुसुमैरन्यैर्दत्त्वा चार्घ्यं स विष्णवे । प्रददौ विष्णवे प्रीत्या पुरो डाशादिकं हविः

ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁରୋଡାଶ ଆଦି ହବି ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 29

स्वयमेव समादाय पाणिना लोकभावनः । हविस्तद्बुभुजे विष्णुर्मुद्गलेन समर्पितम्

ତାପରେ ଲୋକପାଳକ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱହସ୍ତେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ପିତ ହବି ଭୁଞ୍ଜିଲେ।

Verse 30

तस्मिन्हविषि भुक्ते तु विष्णुना प्रभविष्णुना । साग्नयस्त्रिदशाः सर्वे तृप्ताः समभवन्द्विजाः

ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ହବି ଭୁଞ୍ଜିଲେ ଯେତେବେଳେ, ଅଗ୍ନି ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 31

ऋत्विजो यजमानश्च तत्रत्या ब्राह्मणास्तथा । यत्किंचित्प्राणिलोकेऽ स्मिंश्चरं वा यदि वाऽचरम्

ସେଠାର ଋତ୍ୱିଜ, ଯଜମାନ ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ତଥା ଏହି ପ୍ରାଣିଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ଚର ହେଉ କି ଅଚର—

Verse 32

सर्वमेव जगत्तृप्तं भुक्ते हविषि विष्णुना । ततो हरिः प्रसन्नात्मा मुद्गलं प्रत्यभाषत

ବିଷ୍ଣୁ ହବି ଭୁଞ୍ଜିବା ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ତୃପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନହୃଦୟ ହରି ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 33

प्रीतोऽहं वरदोऽस्म्येष वरं वरय सुव्रत । इत्युक्ते केशवेनाथ महर्षिस्तमभाषत

କେଶବ କହିଲେ—“ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ମୁଁ ବରଦାତା। ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ମାଗ।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ ମହର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 34

मुद्गल उवाच । यत्त्वया मे हविर्भुक्तं यागे प्रत्यक्षरूपिणा । अनेनैव कृतार्थोऽस्मि किमस्मादधिकं वरम्

ମୁଦ୍ଗଲ କହିଲେ—“ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପେ ଏହି ଯାଗରେ ଆପଣ ମୋ ହବି ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି; ଏହିମାତ୍ରେ ମୁଁ କୃତାର୍ଥ। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ବର କ’ଣ?”

Verse 35

तथापि भगवन्विष्णो त्वयि मे निश्चला सदा । भक्तिर्निष्कपटा भूयादिदं मे प्रथमं वरम्

ତଥାପି, ହେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ସଦା ଅଚଳ ରହୁ। ମୋର ଭକ୍ତି ନିଷ୍କପଟ ହେଉ—ଏହା ମୋର ପ୍ରଥମ ବର।

Verse 36

माधवाहं प्रतिदिनं सायंप्रातरिहाग्नये । त्वद्रूपाय तव प्रीत्यै सुरभेः पयसा हरे

ହେ ମାଧବ, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ—ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ରୂପ—ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ, ହେ ହରି, ସୁରଭୀର ଦୁଧରେ ଆହୁତି ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 37

होतुमिच्छामि वरद तन्मे देहि वरांतरम् । पयसा नित्यहोमो हि द्विकालं श्रुतिचोदितः

ହେ ବରଦାତା, ମୁଁ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ତେଣୁ ମୋତେ ଆଉ ଏକ ବର ଦିଅନ୍ତୁ। କାରଣ ଦୁଧରେ ନିତ୍ୟ ହୋମ—ପ୍ରାତଃ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଦ୍ୱିକାଳେ—ଶ୍ରୁତିଦ୍ୱାରା ବିହିତ।

Verse 38

न मे सुरभयः संति तापसस्याधनस्य च । इत्युक्ते मुद्गलेनाथ देवो नारायणो हरिः

ଧନହୀନ ତପସ୍ବୀ ମୁଦ୍ଗଳ ଯେତେବେଳେ କହିଲେ—“ହେ ସୁରଭି, ମୋର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ”—ତେବେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ, ହରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 39

आहूय विश्वकर्माणं त्वष्टारममृताशिनम् । एकं सरः कारयित्वा शिल्पिना तेन शोभनम्

ଅମୃତଭୋଜୀ ଦିବ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ତ୍ୱଷ୍ଟା-ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ସେଇ ଶିଳ୍ପୀ ଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏ ଅତି ଶୋଭନ ସରୋବର ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 40

स्फटिकादि शिलाभेदैस्तेनासौ विश्वकर्मणा । समीचकार च पुनस्तत्प्राकाराद्यलंकृतम् । तत आहूय भगवान्सुरभिं वाक्यमब्रवीत्

ସ୍ଫଟିକ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଶିଳାଭେଦରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେ ସରୋବରକୁ ସୁନ୍ଦରଭାବେ ଗଢ଼ି, ପ୍ରାକାର ଆଦି ଅଲଙ୍କାରରେ ଆହୁରି ଶୋଭାୟିତ କଲେ। ପରେ ଭଗବାନ ସୁରଭିଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 41

श्रीहरिरुवाच । मुद्गलो मम भक्तोऽयं सुरभे प्रत्यहं मुदा

ଶ୍ରୀହରି କହିଲେ—“ହେ ସୁରଭି, ଏହି ମୁଦ୍ଗଳ ମୋର ଭକ୍ତ; ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଆନନ୍ଦରେ…”

Verse 42

मत्प्रीत्यर्थं पयोहोमं कर्तुमिच्छति सांप्रतम् । मत्प्रीत्यर्थमितो देवि त्वमतो मत्प्रचोदिता

“ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ମୋ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ପୟୋହୋମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ତେଣୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୋ ସନ୍ତୋଷାର୍ଥେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ମୁଁ ପ୍ରେରିତ କରୁଛି।”

Verse 43

सायंप्रातरिहागत्य प्रत्यहं सुरभे शुभे । पयसा त्वत्प्रसूतेन सर एतत्प्रपूरय

ହେ ଶୁଭେ ସୁରଭି! ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃ ପ୍ରତିଦିନ ଏଠାକୁ ଆସି, ତୋର ପ୍ରସୂତ ଦୁଧରେ ଏହି ସରୋବରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଦେ।

Verse 44

तेनासौ पयसा नित्यं सायंप्रातश्च होष्यति । ओमित्युक्त्वाथ सुरभिरेवं नारयणेरिता

ସେହି ଦୁଧରେ ସେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃ ହୋମ କରିବ। ‘ଓଁ’ ବୋଲି କହି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ସୁରଭି ଏଭଳି ସମ୍ମତି ଦେଲା।

Verse 45

अथ नारायणो देवो मुद्गलं प्रत्यभाषत । सुरभेः पयसा नित्यमस्मिन्सरसि तिष्ठता

ତାପରେ ଦେବ ନାରାୟଣ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ସରୋବରେ ସୁରଭି ରହୁଥିବାରୁ ନିତ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ତାହାର ଦୁଧଦ୍ୱାରା—”

Verse 46

सायंप्रातः प्रतिदिनं मत्प्रीत्यर्थमिहाग्नये । जुहुधि त्वं महाभाग तेन प्रीणाम्यहं तव

ହେ ମହାଭାଗ! ମୋ ପ୍ରୀତିର୍ଥେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃ ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ ତାହାକୁ ହୋମ କର; ତାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବି।

Verse 47

मत्प्रीत्या तेऽखिला सिद्धिर्भविष्यति च मुद्गल । इदं क्षीरसरोनाम तीर्थं ख्यातं भविष्यति

ହେ ମୁଦ୍ଗଲ! ମୋ ପ୍ରୀତିଦ୍ୱାରା ତୋର ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ହେବ। ଏହି ତୀର୍ଥ ‘କ୍ଷୀରସର’—ଦୁଧର ସରୋବର—ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 48

अस्मिन्क्षीरसरस्तीर्थे स्नातानां पंचपातकम् । अन्यान्यपि च पापानि नाशं यास्यंति तत्क्षणात्

ଏହି କ୍ଷୀରସର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପଞ୍ଚମହାପାତକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ଷଣେ ନଶିଯାଏ।

Verse 49

मुद्गल त्वं च मां याहि देहांते मुक्तबंधनः । इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुस्तं समालिंग्य मुद्गलम्

“ମୁଦ୍ଗଲ, ଦେହାନ୍ତେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ।” ଏମିତି କହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମୁଦ୍ଗଲଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 50

नमस्कृतश्च तेनायं तत्रैवांतरधीयत । मुद्गलोऽपि गते विष्णावनेकशतवत्सरम्

ସେ ନମସ୍କାର କରିବା ସହିତ ଭଗବାନ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଯାଇଗଲା ପରେ ମୁଦ୍ଗଲ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅନେକ ଶତବର୍ଷ ରହିଲେ।

Verse 51

सुरभेः पयसा जुह्वन्नग्नये हरितुष्टये । उवास प्रयतो नित्यं फुल्ल ग्रामे विमुक्तिदे । देहांते मुक्तिमगमद्विष्णुसायुज्यरूपिणीम्

ସୁରଭୀର ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିବା ସେ, ନିୟମଶୀଳ ହୋଇ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଫୁଲ୍ଲ-ଗ୍ରାମରେ ନିତ୍ୟ ବସିଲେ। ଦେହାନ୍ତେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ-ସାୟୁଜ୍ୟରୂପ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 52

श्रीसूत उवाच । एवमेतद्द्विजवरा युष्माकं कथितं मया

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହିପରି ଭାବେ ଏହା ସବୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଲି।

Verse 53

यथा क्षीरसरो नाम तीर्थस्यास्य पुराऽभवत् । इदं क्षीरसरः पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

ମୁଁ କହୁଛି, ପୂର୍ବେ ଏହି ତୀର୍ଥର ‘କ୍ଷୀରସର’ ନାମ କିପରି ହେଲା। ଏହି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀରସର ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 54

काश्यपस्य मुनेः पत्नी कद्रूर्यत्र द्विजोत्तमाः । स्नात्वा स्वभर्तृवाक्येन नोदिता नियमान्विता

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏଠାରେ କାଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ କଦ୍ରୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ପାଳନ କଲେ।

Verse 55

छलेन मुमुचे सद्यः सपत्नीजयदोषतः । अतोऽत्र तीर्थे ये स्नांति मानवाः शुदमानसाः

ସେ ଏକ ଉପାୟରେ ସପତ୍ନୀଜୟ ଜନିତ ଦୋଷରୁ ସତ୍ୱର ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧମନରେ ଯେ ମାନବମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 56

तेषां विमुक्तबंधानां मुक्तानां पुण्यकर्मिणाम् । किं यागैः किमु वा वेदैः किं वा तीर्थनिषेवणैः

ଯାହାଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ, ଯେମାନେ ମୁକ୍ତ ଓ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ—ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କାହିଁକି? ବେଦବିଧି କାହିଁକି? ଅଧିକ ତୀର୍ଥସେବନ କାହିଁକି?

Verse 57

जपैर्वा नियमैर्वापि क्षीर कुंडविलोकिनाम् । क्षीरकुंडस्य वातेन स्पृष्टदेहो नरो द्विजाः

କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡକୁ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବାମାନେ ଜପ କିମ୍ବା ନିୟମାଚରଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡର ବାତାସ ଯାହାର ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ସେ ପାବନ ହୁଏ।

Verse 58

ब्रह्मलोकमनुप्राप्य तत्रैव परिमुच्यते । निमग्नाः क्षीरकुंडेऽस्मिन्नवमत्यापि भास्करिम्

ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେଇ ମୁକ୍ତି ଲଭେ। ଏହି କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡରେ ଯେ ନିମଗ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ତେଜ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 59

तस्य मूर्द्धनि तिष्ठेयुर्ज्वलतः पावकोपमाः । मग्नानां क्षीरकुंडेस्मिञ्छीता वैतरणी नदी

ତାହାର ମସ୍ତକ ଉପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଜ୍ୱାଳା ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହେ; କିନ୍ତୁ ଏହି କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡରେ ନିମଗ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ—ତାହାର ଭୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 60

सर्वाणि नरकाण्यद्धा व्यर्थानि च भवंति हि । कामधेनुसमे तस्मिन्क्षीरकुंडे स्थितेप्यहो

ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ନରକ ଅର୍ଥହୀନ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଅହୋ! ସେଇ କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡ କାମଧେନୁ ସମାନ ବରଦାୟକ—ତାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 61

योन्यत्र भ्रमते स्नातुं स नरो विप्रसत्तमाः । गोक्षीरे विद्यमानेऽपि ह्यर्कक्षीराय गच्छति

ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ଭ୍ରମଣ କରେ, ସେ ଗୋକ୍ଷୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅର୍କକ୍ଷୀର ଖୋଜିବାକୁ ଯାଏ; ସେପରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ଛାଡ଼ି ତୁଚ୍ଛ ଜଳର ପଛେ ଧାଉଁଥାଏ।

Verse 62

स्नातानां क्षीरकुंडेऽस्मिन्नालभ्यं किंचिदस्ति हि । करप्राप्तैव मुक्तिः स्यात्किमन्यैर्बहुभाषणैः

ଏହି କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଯେନ ହାତରେ ଆସିପଡ଼େ—ତେବେ ଆଉ ବହୁ କଥା କହିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 63

ब्रवीमि भुजमुद्धत्य सत्यंसत्यं ब्रवीमि वः । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स क्षीरकुंडस्नानस्य लभते फलमुत्तमम्

ମୁଁ ଭୁଜ ଉଠାଇ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ—ସତ୍ୟ କହୁଛି; ଯେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣେ, ସେ କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡ-ସ୍ନାନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ପାଏ।