Adhyaya 35

Verse 1

यज्ञदेव उवाच । दुर्वासर्षे महाप्राज्ञ परापरविचक्षण । दुर्विनीताभिधः कोऽयं योऽसौ गुर्वंगनामगात्

ଯଜ୍ଞଦେବ କହିଲେ—ହେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପରାପରବିଚକ୍ଷଣ! ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିବା ‘ଦୁର୍ବିନୀତ’ ନାମକ ଏହିଜଣ କିଏ?

Verse 2

कस्य पुत्रो धनुष्कोटौ स्नानेन स कथं द्विजः । तत्क्षणान्मुमुचे पापाद्गुरुस्त्रीगमसंभवात् । एतन्मे श्रद्धधानस्य विस्तराद्वक्तुमर्हसि

ସେ ଦ୍ୱିଜ କାହାର ପୁତ୍ର ଥିଲା? ଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ସ୍ନାନ କରି ଗୁରୁପତ୍ନୀଗମନଜନିତ ପାପରୁ ସେ କିପରି ସେହି କ୍ଷଣେ ମୁକ୍ତ ହେଲା? ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପଚାରୁଛି—ଦୟାକରି ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

दुर्वासा उवाच । पांड्यदेशे पुरा कश्चिद्ब्राह्मणोभूद्बहुश्रुतः

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ପାଣ୍ଡ୍ୟଦେଶରେ ଜଣେ ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ।

Verse 4

इध्मवाहाभिधो नाम्ना तस्य भार्या रुचिंस्तथा । बभूव तस्य तनयो दुर्विनीताभिधो द्विजः

ତାହାର ନାମ ଇଧ୍ମବାହ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୁଚିଂସ ନାମ୍ନୀ। ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବିନୀତ ନାମକ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 5

दुर्विनीतः पितुस्तस्य स कृत्वा चौर्ध्वदैहिकम्

ଦୁର୍ବିନୀତ ନିଜ ପିତାଙ୍କର ଔର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ (ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି) କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କଲା।

Verse 6

कंचित्कालं गृहेऽवात्सीन्मात्रा विधवया सह । ततो दुर्भिक्षमभवद्वादशाब्दमवर्षणात्

କିଛିକାଳ ସେ ନିଜ ବିଧବା ମାତା ସହ ଘରେ ରହିଲା। ପରେ ବାରୋ ବର୍ଷ ବର୍ଷା ନହେବାରୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା।

Verse 7

ततो देशांतरमगान्मात्रा साकं द्विजोत्तम । गोकर्णं स समासाद्य सुभिक्षं धान्यसंचयैः

ତେବେ ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମାତା ସହ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଗଲା। ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ପହଞ୍ଚି ଧାନ୍ୟସଞ୍ଚୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଭିକ୍ଷ ଦେଖିଲା।

Verse 8

उवास सुचिरं कालं मात्रा विधवया सह । ततो बहुतिथे काले दुर्विनीतो गते सति

ସେ ନିଜ ବିଧବା ମାତାଙ୍କ ସହିତ ଦୀର୍ଘ କାଳ ବାସ କଲେ। ତା’ପରେ ବହୁ ସମୟ ଅତିବାହିତ ହେବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ବିନୀତ ବଡ଼ ହେଲା...

Verse 9

पूर्वदुष्कर्मपाकेन मूढबुद्धिरहो बत । अनंगशरविद्धांगो रागाद्विकृतमानसः

ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଫଳରେ, ହାୟ! ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ମନ କାମନା ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ ହୋଇଗଲା।

Verse 10

मामेति वादिनीमंबां बलादाकृष्य पातकी । बुभुजे काममोहात्मा मैथुनेन द्विजोत्तम

'ମୁଁ ମାତା', ଏପରି କହୁଥିବା ମାତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣି ଆଣି, ସେହି ପାପୀ କାମ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସମ୍ଭୋଗ କଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

Verse 11

स खिन्नो दुर्विनीतोऽयं रेतःसेकादनंतरम् । मनसा चिंतयन्पापं रुरोदभृशदुःखितः

ସେହି ଦୁର୍ବିନୀତ ବୀର୍ଯ୍ୟପାତ ପରେ ତୁରନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖିନ୍ନ ହୋଇଗଲା। ମନରେ ପାପ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 12

अहोतिपापकृदहं महापातकिनां वरः । अगमं जननीं यस्मात्कामबाणवशानुगः

ହାୟ! ମୁଁ ମହାପାପୀ, ମହାପାତକୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ମୁଁ ନିଜ ଜନନୀଙ୍କ ସହିତ ଗମନ କଲି।

Verse 13

इति संचित्य मनसा स तत्र मुनिसन्निधौ । जुगुप्तमानश्चात्मानं तान्मुनीनिदमब्रवीत्

ଏହିପରି ମନରେ ଚିନ୍ତା ସଂଚୟ କରି ସେ ସେଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ିଲା। ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ସେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 14

गुरुस्त्रीगमपापस्य प्रायश्चित्तं ममद्विजाः । वदध्वं शास्त्रतत्त्वज्ञाः कृपया मयि केवलम्

ହେ ଦ୍ୱିଜ ମୁନିମାନେ, ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମୀପ କରିବା ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ; କେବଳ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରି ମୋତେ ହିଁ କହନ୍ତୁ।

Verse 15

मरणान्निष्कृतिः स्याच्चेन्मरिष्यामि न संशयः । भवद्भिरुच्यते यत्तु प्रायश्चित्तं ममाधुना

ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୋଷରୁ ନିଷ୍କୃତି ମିଳେ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମରିବି। ତଥାପି ଆପଣମାନେ ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିବେ, ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବି।

Verse 16

करिष्ये तद्द्विजाः सत्यं मरणं वान्यदैव वा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य केचित्तत्रमुनीश्वराः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ କି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ—ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତାହା କରିବି। ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେଠାରେ କିଛି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେମନେ ବିଚାର କଲେ।

Verse 17

अनेन साकं वार्ता तु दोषायेति विनिश्चिताः । मौनित्वं भेजिरे केचिन्मुनयः केचिदा भृशम्

‘ଏହା ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଦୋଷକର’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, କିଛି ମୁନି ମୌନ ଧାରଣ କଲେ; ଆଉ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 18

दुष्टात्मा मातृगामी त्वं महापातकिनां वरः । गच्छगच्छेतिबहुशो वाचमूचुर्द्विजोत्तमाः

“ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା! ତୁ ମାତୃଗାମୀ, ମହାପାତକୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏମିତି କହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ପୁନଃପୁନଃ—“ଯା, ଯା!” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 19

तान्निवार्य कृपाशीलः सर्वज्ञः करुणानिधिः । कृष्णद्वैपायनस्तत्र दुर्विनीतमभाषत

ସେମାନଙ୍କୁ ନିବାରି, କୃପାଶୀଳ, ସର୍ବଜ୍ଞ, କରୁଣାନିଧି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁର୍ବିନୀତକୁ କହିଲେ।

Verse 20

गच्छाशु रामसेतौ त्वं धनुष्कोटौ सहांबया । मकरस्थे रवौ माघे मासमेकं निरंतरम्

“ତୁ ଶୀଘ୍ର ମାଆ ସହିତ ରାମସେତୁର ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ଯା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବାବେଳେ, ମାଘ ମାସରେ, ସେଠାରେ ନିରନ୍ତର ଏକ ମାସ ରୁହ।”

Verse 21

जितेंद्रियो जितक्रोधः परद्रोहविवर्जितः । एकमासं निराहारः कुरु स्नानं सहांबया

“ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, କ୍ରୋଧଜୟୀ, ପରଦ୍ରୋହବିବର୍ଜିତ ହୋଇ—ଏକ ମାସ ନିରାହାର ରହି—ମାଆ ସହିତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କର।”

Verse 22

पूतो भविष्यस्यद्धा गुरुस्त्री गमदोषतः । यत्पातकं न नश्येत सेतुस्नानेन तन्नहि

“ଗୁରୁପତ୍ନୀଗମନ ଦୋଷରୁ ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ପବିତ୍ର ହେବୁ; କାରଣ ସେତୁସ୍ନାନରେ ନ ନଶିବା ପାପ କୌଣସି ନାହିଁ।”

Verse 23

श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धनुष्कोटिप्रशंसनम् । बहुधा भण्यते पंचमहापातकनाशनम्

ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କରେ ଧନୁଷ୍କୋଟିର ପ୍ରଶଂସା ନାନାପ୍ରକାରେ କୁହାଯାଇଛି—ଏହା ପଞ୍ଚ ମହାପାତକ ନାଶକ।

Verse 24

तस्मात्त्वं त्वरया गच्छ धनुष्कोटिं सहांबया । प्रमाणं कुरु मद्वाक्यं वेदवाक्यमिव द्विज

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ତୁମେ ମାତାଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ଯାଅ। ମୋ ବାକ୍ୟକୁ ପ୍ରମାଣ କର—ଯେପରି ବେଦବାକ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ମନାଯାଏ।

Verse 25

श्रीरामधनुषः कोटौ स्नातस्य द्विज पुत्रक । महापातककोट्योपि नैव लक्ष्या इतीव हि

ହେ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର! ଯେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଧନୁଷର କୋଟିରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ମହାପାତକର କୋଟି କୋଟି ମଧ୍ୟ ଯେନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 26

प्रायश्चित्तांतरं प्रोक्तं मन्वादिस्मृतिभिः स्मृतौ । तद्गच्छत्वं धनुष्कोटिं महापातक नाशिनीम्

ସ୍ମୃତିପରମ୍ପରାରେ ମନୁ ଆଦି ନାନା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ଯାଅ—ଯାହା ମହାପାତକନାଶିନୀ।

Verse 27

इतीरितोऽथ व्यासेन दुर्विनीतोद्विजोत्तमाः । मात्रा साकं धनुष्कोटिं नत्वा व्यासं च निर्ययौ

ବ୍ୟାସଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଦୁର୍ବିନୀତ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମାତାଙ୍କ ସହ ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 28

मकरस्थे रवौ माघे मासमात्रं निरंतरम् । मात्रा सह निराहारो जितक्रोधो जितेंद्रियः

ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ମାଘମାସରେ ସେ ମାତା ସହିତ ନିରନ୍ତର ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରାହାର ରହିଲେ; କ୍ରୋଧଜୟୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଲେ।

Verse 29

श्रीरामधनुषः कोटौ सस्नौ संकल्पपूर्वकम् । रामनाथं नमस्कुर्वं स्त्रिकालं भक्तिपूर्वकम्

ଶ୍ରୀରାମଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ସେ ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ତ୍ରିକାଳ ରାମନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ।

Verse 30

मासांते पारणां कृत्वा मात्रा सह विशुद्धधीः । व्यासांतिकं पुनः प्रायात्तस्मै वृत्तं निवेदितुम्

ମାସାନ୍ତେ ମାତା ସହିତ ପାରଣା କରି, ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା ନିବେଦନ କରିବାକୁ ସେ ପୁଣି ବ୍ୟାସଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 31

स प्रणम्य पुनर्व्यासं दुर्विनीतोऽब्रवीद्वचः

ତାପରେ ଦୁର୍ବିନୀତ ପୁଣି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 32

दुर्विनीत उवाच । भगवन्करुणासिंधो द्वैपायन महत्तम । भवतः कृपया रामधनुष्कोटौ सहांबया । माघमासे निराहारो मासमात्रमतंद्रितः

ଦୁର୍ବିନୀତ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, କରୁଣାସିନ୍ଧୁ, ମହତ୍ତମ ଦ୍ୱୈପାୟନ! ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ମାତା ସହିତ ରାମଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ମାଘମାସରେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରମାଦରେ ନିରାହାର ରହିଲି।

Verse 33

अहं त्वकरवं स्नानं नमस्कुर्वन्महेश्वरम् । इतः परं मया व्यास भगवन्भक्तवत्सल

ମୁଁ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି। ଏହାପରେ, ହେ ବ୍ୟାସ—ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭଗବାନ—ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?

Verse 34

यत्कर्त्तव्यं मुने तत्त्वं ममोपदिश तत्त्वतः । इति तस्य वचः श्रुत्वा दुर्विनीतस्य वै मुनिः । बभाषे दुर्विनीतं तं व्यासो नारायणांशकः

ହେ ମୁନି, ଯାହା ସତ୍ୟତଃ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ଉପଦେଶ କରନ୍ତୁ। ଦୁର୍ବିନୀତର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାରାୟଣାଂଶ ବ୍ୟାସମୁନି ତାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 35

व्यास उवाच । दुर्विनीत गतं तेऽद्य पातकं मातृसंगजम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଦୁର୍ବିନୀତ, ଆଜି ତୋର ମାତୃସଙ୍ଗଜ ପାପ ଦୂର ହୋଇଗଲା।

Verse 36

मातुश्च पातकं नष्टं त्वत्संगतिनिमि त्तजम् । संदेहो नात्र कर्तव्यः सत्यमुक्तं मया तव

ତୋର ମାଆଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ—ତୋ ସଙ୍ଗତି ନିମିତ୍ତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ—ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତୋତେ ସତ୍ୟ କହିଛି।

Verse 37

बांधवाः स्वजनाः सर्वे तथान्ये ब्राह्मणाश्च ये । सर्वे त्वां संग्रहीष्यंति दुर्विनीतां बया सह

ତୋର ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ-ସ୍ୱଜନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ—ହେ ଦୁର୍ବିନୀତ—(ପୂର୍ବର) ଭୟ ଓ କଳଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

Verse 38

मत्प्रसादाद्धनुष्कोटौ विशुद्धस्त्वं निमज्जनात् । दारसंग्रहणं कृत्वा गार्हस्थ्यं धर्ममाचर

ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ନିମଜ୍ଜନ-ସ୍ନାନ କରି ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲ। ତେଣୁ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କରି ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟଧର୍ମ ଯଥାବିଧି ଆଚରଣ କର।

Verse 39

त्यज त्वं प्राणिहिंसां च धर्मं भज सनातनम् । सेवस्व सज्जनान्नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा

ପ୍ରାଣୀହିଂସା ତ୍ୟାଗ କର ଏବଂ ସନାତନ ଧର୍ମକୁ ଭଜ। ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ନିତ୍ୟ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ସେବା କର।

Verse 40

संध्योपासनमुख्यानि नित्यकर्माणि न त्यज । निगृहीष्वेन्द्रियग्राममर्चयस्व हरं हरिम्

ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା ଆଦି ନିତ୍ୟକର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରନି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗ୍ରାମକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ହର (ଶିବ) ଓ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 41

परापवादं मा ब्रूया मासूयां भज कर्हिचित् । अन्यस्याभ्युदयं दृष्ट्वा संतापं कृणु मा वृथा

ପରନିନ୍ଦା କଥା କହନି; କେବେ ଅସୂୟା ଧରନି। ଅନ୍ୟର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଦେଖି ବ୍ୟର୍ଥରେ ମନକୁ ସନ୍ତାପ ଦିଅନି।

Verse 42

मातृवत्परदा रांश्च त्वन्नित्यमवलोकय । अधीतवेदानखिलान्माविस्मर कदाचन

ପରସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ମାତୃସମ ଭାବେ ଦେଖ। ଏବଂ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ କେବେ ଭୁଲନି।

Verse 43

अतिथीन्मावमन्यस्व श्राद्धं पितृदिने कुरु । पैशून्यं मा वदस्व त्वं स्वप्नेऽप्यन्स्य कर्हिचित्

ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନି; ପିତୃଦିନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର। ପୈଶୁନ୍ୟ/ନିନ୍ଦା କହନି—କେବେ ନୁହେଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟର ବିରୋଧରେ ନୁହେଁ।

Verse 44

इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि संततम् । अवलोकय वेदांतं वेदांगानि तथा पुनः

ଇତିହାସ-ପୁରାଣ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକୁ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନ କର। ବେଦାନ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ଅବଲୋକନ କର; ବେଦାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖ।

Verse 45

हरिशंकरना मानि मुक्तलज्जोऽनुकीर्त्तय । जाबालोपनिषन्मंत्रैस्त्रिपुंड्रोद्धूलनं कुरु

ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନାମକୁ ପୁନଃପୁନଃ କୀର୍ତ୍ତନ କର। ଜାବାଲୋପନିଷଦ୍ ମନ୍ତ୍ରରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରରୂପେ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କର।

Verse 46

रुद्राक्षान्धारय सदा शौचाचारपरो भव । तुलस्या बिल्वपत्रैश्च नारायणहरावुभौ

ସଦା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କର ଏବଂ ଶୌଚ-ସଦାଚାରରେ ପରାୟଣ ହେଉ। ତୁଳସୀ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି ନାରାୟଣ ଓ ହର—ଉଭୟଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 47

एकं कालं द्विकालं वा त्रिकालं चार्चयस्य भोः । तुलसीदलसंमिश्रं सिक्तं पादोदकेन च

ହେ ପ୍ରିୟ, ଏକଥର କିମ୍ବା ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ତ୍ରିକାଳ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କର। ତୁଳସୀଦଳ ମିଶାଇ, ପାଦୋଦକରେ ସିକ୍ତ କରି ଅର୍ପଣ କର।

Verse 48

नैवेद्यान्नं सदा भुंक्ष्व शंभुनारायणाग्रतः । कुरु त्वं वैश्वदेवाख्यं बलिमन्नविशुद्धये

ଶମ୍ଭୁ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ସଦା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କର। ଅନ୍ନଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ‘ବୈଶ୍ୱଦେବ’ ନାମକ ବଲି-ଭାଗ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 49

यतीश्वरान्ब्रह्मनिष्ठान्तर्पयान्नैर्गृहागतान् । वृद्धानन्याननाथांश्च रोगिणो ब्रह्मचारिणः

ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଯତୀଶ୍ୱର ଓ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଜନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନରେ ତୃପ୍ତ କର। ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ୟ ନିରାଶ୍ରୟ, ରୋଗୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦିଅ।

Verse 50

कुरु त्वं मातृशुश्रूषामौपासनपरो भव । पंचाक्षरं महामंत्रं प्रणवेन समन्वितम्

ମାତାଙ୍କ ସେବା କର ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଔପାସନ (ଗୃହ୍ୟ ଅଗ୍ନି-ଉପାସନା)ରେ ପରାୟଣ ହେଉ। ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ସହିତ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ କର।

Verse 51

तथैवाष्टाक्षरं मंत्रमन्यमंत्रानपि द्विज । जप त्वं प्रयतो भूत्वा ध्यायन्मंत्राधिदेवताः

ସେହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିୟମରେ ଜପ କର; ମନ୍ତ୍ରାଧିଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଏକାଗ୍ର ରୁହ।

Verse 52

एवमन्यांस्तथा धर्मान्स्मृत्युक्तान्त्सर्वदा कुरु । एवं कृतव्रतस्ते स्याद्देहांते मुक्तिरप्यलम्

ଏହିପରି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଧର୍ମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଦା ଆଚରଣ କର। ଏଭଳି ବ୍ରତ ପୂରଣ କଲେ ଦେହାନ୍ତେ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।

Verse 53

इत्युक्तो व्यासमुनिना दुर्विनीतः प्रणम्य तम् । तदुक्तमखिलं कृत्वा देहांते मुक्तिमाप्तवान्

ବ୍ୟାସମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଦୁର୍ବିନୀତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ଆଦିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଦେହାନ୍ତେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 54

तन्मातापि मृता काले धनुष्कोटिनिमज्जनात । अवाप परमां मुक्तिमपुनर्भवदायिनीम्

ତାହାର ମାତା ମଧ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁକାଳ ଆସିଲେ, ଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି ପୁନର୍ଭବହୀନ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 55

दुर्वासा उवाच । एवं ते दुर्विनीतस्य तन्मातुश्च विमोक्षणम् । धनुष्कोट्यभिषेकेण यज्ञदेव मयेरितम्

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ହେ ଯଜ୍ଞଦେବ! ଧନୁଷ୍କୋଟିର ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବିନୀତ ଓ ତାହାର ମାତାଙ୍କ ବିମୋଚନ ଏପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 56

पुत्रमेनं त्वमप्याशु ब्रह्महत्याविशुद्धये । समादाय व्रज ब्रह्मन्धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्

ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପର ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ସହ ନେଇ, ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ଯାଅ।

Verse 57

सिंधुद्वीप उवाच । इति दुर्वाससा प्रोक्तो यज्ञदेवो निजं सुतम् । समादाय ययौ राम धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्

ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ କହିଲେ—ଦୁର୍ବାସା ଏପରି କହିବା ପରେ ଯଜ୍ଞଦେବ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ସହ ନେଇ, ହେ ରାମ, ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ଗଲେ।

Verse 58

गत्वा निवासमकरोत्षण्मासं तत्र स द्विजः । पुत्रेण साकं नियतो हे सृगालप्लवंगमौ

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଛଅ ମାସ ନିବାସ କଲେ; ପୁତ୍ର ସହିତ ନିୟମ-ସଂଯମରେ ରହିଲେ—ହେ ଶୃଗାଳ ଓ ପ୍ଲବଙ୍ଗମ!

Verse 59

स सस्नौ च धनुष्कोटौ षण्मासं वै स पुत्रकः । षण्मासांते यज्ञदेवं प्राह वागशरीरिणी

ସେ ପୁତ୍ର ଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ଛଅ ମାସ ସ୍ନାନ କଲା; ଛଅ ମାସ ଶେଷେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ଯଜ୍ଞଦେବଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 60

विमुक्ता यज्ञदेवस्य ब्रह्महत्या सुतस्य ते । स्वर्णस्तेयात्सुरापानात्किरातीसंगमात्तथा

“ହେ ଯଜ୍ଞଦେବ! ତୁମ ପୁତ୍ରର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଛି; ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣସ୍ତେୟ, ସୁରାପାନ ଓ କିରାତୀ-ନାରୀ ସଙ୍ଗମଜନିତ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁକ୍ତ।”

Verse 61

अन्येभ्योपि हि पापेभ्यो विमुक्तोयं सुतस्तव । संशयं मा कुरुष्व त्वं यज्ञदेव द्विजोत्तम

“ତୁମ ପୁତ୍ର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ; ହେ ଯଜ୍ଞଦେବ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସନ୍ଦେହ କରନି।”

Verse 62

इत्युक्त्वा विररामाथ सा तु वाग शरीरिणी । तदाऽशरीरिणीवाक्यं यज्ञदेवः स शुश्रुवान्

ଏହିପରି କହି ସେ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ନିରବ ହେଲା; ତାପରେ ଯଜ୍ଞଦେବ ସେଇ ଅଶରୀରୀ ବକ୍ତାର ବଚନ ଶୁଣିଲେ।

Verse 63

संतुष्टः पुत्रसहितो रामनाथं निषेव्य च । धनुष्कोटिं नमस्कृत्य पुत्रेण सहि तस्तदा

ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପୁତ୍ରସହିତ ସେ ରାମନାଥଙ୍କୁ ସେବା-ପୂଜା କଲେ। ପରେ ପୁତ୍ର ସହ ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 64

स्वदेशं प्रययौ हृष्टः स्वग्रामं स्वगृहं तथा । सपुत्रदारः सुचिरं सुखमास्ते सुनिर्वृतः

ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଦେଶକୁ—ନିଜ ଗାଁ ଓ ଘରକୁ—ଫେରିଗଲେ। ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସୁଖରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷରେ ରହିଲେ।

Verse 65

सिन्धुद्वीप उवाच । गोमायुवानरावेवं युवयोः कथितं मया । यज्ञदेवसुतस्यास्य सुमतेः परिमोक्षणम्

ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ କହିଲେ—ହେ ଗୋମାୟୁ (ଶିଆଳ) ଓ ବାନର! ଯଜ୍ଞଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ସୁମତିଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷର କଥା ମୁଁ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲି।

Verse 66

पातकेभ्यो महद्भ्यश्च धनुष्कोटौ निमज्जनात् । युवामतो धनुष्कोटिं गच्छतं पापशुद्धये । नान्यथा पापशुद्धिः स्यात्प्रायश्चित्तायुतैरपि

ଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ନିମଜ୍ଜନ-ସ୍ନାନ କଲେ ମହାପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତେଣୁ ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ଯାଅ; ନହେଲେ ଅଯୁତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଶୁଦ୍ଧି ହେବ ନାହିଁ।

Verse 67

श्रीसूत उवाच । सिन्धुद्वीपस्य वचनमिति श्रुत्वा द्विजो त्तमाः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେଇ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣିଲେ।

Verse 68

सृगालवानरावाशु विलंघितमहापथौ । धनुष्कोटिं प्रयासेन गत्वा स्नात्वा च तज्जले

ଶୃଗାଳ ଓ ବାନର ଶୀଘ୍ରେ ମହାପଥ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ପ୍ରୟାସରେ ଧନୁଷ୍କୋଟିକୁ ପହଞ୍ଚି ସେହି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 69

विमुक्तौ सर्वपापेभ्यो विमानवरसंस्थितौ । देवैः कुसुमवर्षेण कीर्यमाणौ सुतेजसौ

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେଇ ଦୁଇ ତେଜସ୍ବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆସୀନ ହେଲେ; ଦେବମାନେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ।

Verse 70

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितौ । देवस्त्रीधूयमानाभ्यां चामराभ्यां विराजितौ । गत्वा देवपुरीं रम्यामिंद्र स्यार्द्धासनं गतौ

ହାର, କେୟୂର, ମୁକୁଟ, କଟକ ଆଦି ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଦେବସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଚାମର ଝାଳରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ରମ୍ୟ ଦେବପୁରୀକୁ ଯାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମୀପରେ ମାନାସନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 71

श्रीसूत उवाच । युष्माकमेवं कथितं सृगालस्य कपेरपि

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଶୃଗାଳ ଓ ବାନରର କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।

Verse 72

पापाद्विमोक्षणं विप्रा धनुष्कोटौ निमजनात् । भक्त्या य इममध्यायं शृणोति पठतेऽपि वा

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ନିମଜ୍ଜନ କଲେ ପାପମୋଚନ ହୁଏ; ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ତାହାର ଫଳ ପାଏ।

Verse 73

स्नानजं फलमाप्नोति धनुष्कोटौ स मानवः । योगिवृंदैरसुलभां मुक्तिमप्याशु विंदति

ଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସ୍ନାନଜନ୍ୟ ଫଳ ପାଏ; ଯୋଗୀବୃନ୍ଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷକୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଲଭେ।