
ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ସୂତ କହନ୍ତି—ନିୟମଶୀଳ ଯାତ୍ରୀ ପ୍ରଥମେ ଏକ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ‘ସର୍ବତୀର୍ଥ’ ନାମକ ପରମ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଯାଉ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ସ୍ନାନକାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପାପ ଯେନେ କମ୍ପିଥାଏ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ଦୀର୍ଘ ବେଦପାଠ, ମହାଯଜ୍ଞ, ଦେବପୂଜା, ପବିତ୍ର ତିଥିର ଉପବାସ ଓ ମନ୍ତ୍ରଜପର ଫଳ ଏଠାରେ ଏକ ନିମଜ୍ଜନରେ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଋଷିମାନେ ପଚାରନ୍ତି—ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ସର୍ବତୀର୍ଥ’ ନାମ କିପରି ପାଇଲା? ସୂତ ଭୃଗୁବଂଶୀ ତପସ୍ବୀ ସୁଚରିତାଙ୍କ କଥା କହନ୍ତି—ସେ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବଦେଶ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ। ତେଣୁ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ସମୀପ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଶିବଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଘୋର ତପ କଲେ—ତ୍ରିକାଳ ପୂଜା, ଅତିଥିସତ୍କାର, ଋତୁତପ, ଭସ୍ମଧାରଣ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣ ଓ ଦୀର୍ଘ ସଂଯମ। ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ ଓ ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲେ। ସୁଚରିତା ଯାତ୍ରା ବିନା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମାଗିଲେ। ଶିବ କହିଲେ—ରାମସେତୁଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବି; ତେଣୁ ଏହା ‘ସର୍ବତୀର୍ଥ’ ଓ ‘ମାନସତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦେବ। ସୁଚରିତା ସ୍ନାନ କରିମାତ୍ରେ ଯୌବନ ପାଇଲେ; ସେଠାରେ ରହି ଶିବସ୍ମରଣ ସହିତ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦୂର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ମିଳିଲା। ଶେଷରେ ସେ ଶିବପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବାରେ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି ଅଛି।
Verse 1
श्रीसूत उवाच । स्नात्वा साध्यामृते तीर्थे नृपशापविमोक्षणे । सर्वतीर्थं ततो गच्छेन्मनुजो नियमान्वितः
ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ରାଜଶାପରୁ ବିମୋଚନ ଦେଇଥିବା ସାଧ୍ୟାମୃତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମନିଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ପରେ ସର୍ବତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
सर्वतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् । महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः
ସର୍ବତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏବଂ ମହାପାତକନାଶକ। କେହି ମହାପାତକଯୁକ୍ତ ହେଉ କି ସମସ୍ତ ପାପରେ ଜଡିତ ହେଉ—
Verse 3
शुद्ध्येत तत्क्षणादेव सवर्तीर्थनिमज्जनात् । तावत्सर्वाणि पापानि देहे तिष्ठंति सुव्रताः
ସର୍ବତୀର୍ଥରେ ନିମଜ୍ଜନ କରିଲେ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦେହରେ ରହିଥାଏ।
Verse 4
स्नानार्थं सर्वतीर्थेऽस्मिन्दृष्ट्वा यांतं द्विजा नरम्
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏହି ସର୍ବତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଆସୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖି—
Verse 5
वेपंते सर्वपापानि नाशोऽस्माकं भवेदिति । गर्भवासादिदुःखानि तावद्याति नरो भुवि
ସମସ୍ତ ପାପ କମ୍ପିତ ହୁଏ—“ଏବେ ଆମର ନାଶ ହେବ!” ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଭୁବନେ ଗର୍ଭବାସ ଆଦି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
Verse 6
न स्नायात्सर्वतीर्थेऽस्मिन्यावद्ब्राह्मणपुंगवाः । अनुष्ठितैर्महायागैस्तथा तीर्थनिषेवणैः
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗବମାନେ! ଯଥାବିଧି ମହାଯାଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ନିଷେବଣ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ନ ହେଉଅବଧି, ଏହି ସର୍ବତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 7
गायत्र्यादिमहामंत्रजपैर्नियमपूर्वकम् । चतुर्णामपि वेदानामावृत्त्या शतसंख्यया
ନିୟମପୂର୍ବକ ଗାୟତ୍ରୀ ଆଦି ମହାମନ୍ତ୍ରର ଜପ କରି, ଚାରି ବେଦକୁ ଶତବାର ଆବୃତ୍ତି କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି ଫଳ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 8
शिवविष्ण्वादिदेवानां पूजया भक्ति पूर्वकम् । एकादश्यादितिथिषु तथैवानशनेन च । यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभेदत्र मज्जनात्
ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବାରୁ ଏବଂ ଏକାଦଶୀ ଆଦି ତିଥିରେ ଉପବାସ କରିବାରୁ ମର୍ତ୍ୟ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ସେହି ଫଳ ଏଠାରେ ମଜ୍ଜନ-ସ୍ନାନରୁ ମିଳେ।
Verse 9
ऋषय ऊचुः । सर्वतीर्थमिति ख्यातिः सूतास्य कथमागता । ब्रूह्यस्माकमिदं पुण्यं विस्तराच्छृण्वतां मुने
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ସର୍ବତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କିପରି ଖ୍ୟାତି ପାଇଲା? ହେ ମୁନି, ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ; ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥା ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
Verse 10
श्रीसूत उवाच । पुरा सुचरितोनाम मुनिर्नियमसंयुतः
ଶ୍ରୀ ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ‘ସୁଚରିତ’ ନାମକ ଜଣେ ମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ କଠୋର ନିୟମ-ସଂଯମରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 11
भृगुवंशसमुद्भूतो जात्यंधो जरयातुरः । अशक्तस्तीर्थयात्रायां नेत्राभावेन स द्विजाः
ସେ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଓ ଜରାରେ ପୀଡିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ନେତ୍ରାଭାବ ହେତୁ ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଅଶକ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 12
सर्वेषामेव तीर्थानां स्नातुकामो महामु निः । दक्षिणांबुनिधौ पुण्यं गंधमादनपर्वतम्
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସେ ମହାମୁନି ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟର ପୁଣ୍ୟ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।
Verse 13
गत्वा शंकरमुद्दिश्य तपस्तेपे सुदुष्करम् । त्रिकालमर्चयञ्छंभुमुपवासी जितेंद्रियः
ସେଠାକୁ ଯାଇ ହୃଦୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲେ—ତ୍ରିକାଳ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା, ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ ସହ।
Verse 14
तथा त्रिषवणस्नानात्तथैवातिथिपूजकः । शिशिरे जलमध्यस्थो ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यगः
ସେ ତ୍ରିଷବଣ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଅତିଥିପୂଜା ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଶୀତକାଳରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।
Verse 15
वर्षास्वासारसहन अब्भक्षो वायुभोजनः । उद्धूलनं त्रिपुंड्रं च भस्मना धारयन्सदा
ବର୍ଷାକାଳରେ ସେ ଧାରାବୃଷ୍ଟି ସହିଥିଲେ; ଜଳାହାରୀ ଓ ଯେନ ବାୟୁଭୋଜୀ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ଭସ୍ମଲେପନ କରି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 16
जाबालोपनिषद्रीत्या तथा रुद्राक्षधारकः । एवमुग्रं तपश्चक्रे दशसंवत्सरं द्विजः
ଜାବାଳ ଉପନିଷଦର ବିଧି ଅନୁସାରେ ସେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ସେ ଦ୍ୱିଜ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଘୋର ତପ କଲେ।
Verse 17
तपसा तस्य संतुष्टः शंकरश्चंद्रशेखरः । प्रादुरासीन्मुनेस्तस्य द्विजाः सुचरितस्य वै
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶଙ୍କର—ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସଦାଚାରୀ ସୁଚରିତ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।
Verse 18
समारुह्य महोक्षाणं भूतवृंदनिषेवितः । गिरिजार्ध वपुः शूली सूर्यकोटिसमप्रभः
ମହାବୃଷଭ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି, ଭୂତଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ—ଗିରିଜାର୍ଧବପୁ—ପ୍ରଭୁ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ଵଳିଲେ।
Verse 19
स्वभासा भासयन्सर्वा दिशो वितिमिरास्तदा । भस्मपांडुरसर्वांगो जटामंडलमंडितः
ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ; ତେବେ ଦିଗମାନେ ତମୋରହିତ ହେଲେ। ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ତାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଧବଳ, ଜଟାମଣ୍ଡଳରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲେ।
Verse 20
अनंता दिमहानागविभूषणविभूषितः । प्रादुर्भूतस्ततः शंभुः प्रादात्तस्य विलोचने
ତେବେ ଅନନ୍ତ ଆଦି ମହାନାଗର ଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ନେତ୍ର (ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି) ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 21
आत्मावलोकनार्थाय शंकरो गिरिजापतिः । ततः सुचरितो विप्राः शंभुना दत्तदृग्द्वयः । आलोक्य परमेशानं प्रतुष्टाव प्रसन्नधीः
ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନାର୍ଥେ ଗିରିଜାପତି ଶଙ୍କର, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତେବେ ସୁଚରିତଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଦୁଇ ନେତ୍ର ଦାନ କଲେ। ପରମେଶାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 22
सुचरित उवाच । जय देव महेशान जय शंकर धूर्जटे
ସୁଚରିତ କହିଲେ—ଜୟ ହେ ଦେବ ମହେଶାନ, ଜୟ ହେ ଶଙ୍କର ଧୂର୍ଜଟି।
Verse 23
जय ब्रह्मादिपूज्य त्वं त्रिपुरघ्न यमांतक । जयोमेश महादेव कामांतक जयामल
ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଜୟ; ହେ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ, ହେ ଯମାନ୍ତକ। ଜୟ ହେ ଉମେଶ ମହାଦେବ; ହେ କାମାନ୍ତକ, ହେ ଅମଳ—ଜୟ।
Verse 24
जय संसारवैद्य त्वं भूतपाल शिवाव्य य । त्रियंबक नमस्तुभ्यं भक्तरक्षणदीक्षित
ସଂସାରବନ୍ଧନ ନିବାରକ ବୈଦ୍ୟ ତୁମକୁ ଜୟ; ହେ ଭୂତପାଳ, ହେ ଶିବ, ହେ ଅବ୍ୟୟ। ହେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ଭକ୍ତରକ୍ଷାରେ ଦୀକ୍ଷିତ।
Verse 25
व्योमकेश नमस्तुभ्यं जय कारुण्यविग्रह । नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं जय संसारमोचक
ହେ ବ୍ୟୋମକେଶ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; କାରୁଣ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି, ଜୟ। ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସଂସାରମୋଚକ, ଜୟ।
Verse 26
महेश्वर नमस्तुभ्यं परमानंदविग्रह । गंगाधर नमस्तुभ्यं विश्वेश्वर मृडाव्यय
ହେ ମହେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ। ହେ ଗଙ୍ଗାଧର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ମୃଡ, ହେ ଅବ୍ୟୟ।
Verse 27
नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय शंभवे । शर्वायोग्राय गर्भाय कैलासपतये नमः
ହେ ଭଗବାନ! ବାସୁଦେବସ୍ୱରୂପ, ଶମ୍ଭୁ, ଶର୍ବ, ଉଗ୍ର, ଜଗତ୍କାରଣ-ଗର୍ଭସ୍ୱରୂପ ଏବଂ କୈଲାସପତି—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 28
रक्ष मां करुणासिंधो कृपादष्ट्यवलोकनात् । मम वृत्तमनालोच्य त्राहि मां कृपया हर
ହେ କରୁଣାସିନ୍ଧୁ! ଆପଣଙ୍କ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୋର ଆଚରଣ ଚିନ୍ତା ନ କରି, ହେ ହର! କେବଳ କୃପାରେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।
Verse 29
श्रीसूत उवाच । इति स्तुतो महादेवस्तमेनमिदमभ्यधात् । मुनिं सुचरितं विप्रा दयोदन्वानुमापतिः
ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ ମହାଦେବ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ! କରୁଣାସାଗର ଓ ଅପରିମେୟ ପ୍ରଭୁ ଥିବା ସେ, ସୁଚରିତ ମୁନିଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 30
महादेव उवाच । मुने सुचरिताद्य त्वं वरं वरय कांक्षितम् । वरं दातुं तवायातः पुण्येस्मिन्नाश्रमे शुभे । इतीरितो मुनिः प्राह महादेवं दयानिधिम्
ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ମୁନି ସୁଚରିତ! ଆଜି ତୁମେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ମାଗ। ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ତୁମକୁ ବର ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ଆସିଛି। ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ମୁନି ଦୟାନିଧି ମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 31
सुचरित उवाच । भगवंस्त्वं प्रसन्नो मे यदि स्याश्चंद्रशेखर
ସୁଚରିତ କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର! ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ…
Verse 32
तर्हि त्वां प्रवृणोम्यद्धा वरं मदभिकांक्षितम् । जरापलितदेहोहं कुत्रचिद्गंतुमक्षमः
ତେବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଅଭିକାଙ୍କ୍ଷିତ ଏହି ବରକୁ ବରଣ କରୁଛି। ମୁଁ ଜରା-ପଲିତ ଦେହଧାରୀ; କେଉଁଠିକୁ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ।
Verse 33
सर्वतीर्थेषु च स्नातुमाकांक्षा मम विद्यते । तस्मात्सर्वेषु तीर्थेषु स्नानेन मनुजो हि यत् । फलं प्राप्नोति मे ब्रूहि तत्फला वाप्तिसाधनम्
ମୋର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଅଛି। ତେଣୁ କହନ୍ତୁ—ସବୁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ସେ ଫଳ କ’ଣ? ଏବଂ ସେହି ଫଳପ୍ରାପ୍ତିର ସାଧନ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 34
महादेव उवाच । अहमावाहयिष्यामि तीर्थान्यत्रैव कृत्स्नशः
ମହାଦେବ କହିଲେ—ମୁଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଏଠାରେ ହିଁ ଆବାହନ କରିବି।
Verse 35
रामस्य सेतुना पूते नगेऽस्मिन्गंधमादने । इत्युक्त्वा स महादेवः पर्वते गन्धमादने
ରାମଙ୍କ ସେତୁଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଏହି ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଏମିତି କହି ମହାଦେବ ସେହି ଗନ୍ଧମାଦନ ଶିଖରରେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।
Verse 36
तीर्थान्यावाहयामास मुनिप्रीत्यर्थमुत्तमः । ततस्सुचरितं प्राह शंकरः करुणानिधिः
ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭୁ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କଲେ। ତାପରେ କରୁଣାନିଧି ଶଙ୍କର ସୁଚରିତଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 37
मुने सुचरितेदं तु महापातकनाशनम् । सांनिध्यात्सर्वतीर्थानां सर्वतीर्थाभिधं स्मृतम्
ହେ ମୁନି ସୁଚରିତ! ଏହି ତୀର୍ଥ ମହାପାତକ ନାଶକ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଥିବାରୁ ଏହା ‘ସର୍ବତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 38
मयात्र सर्वतीर्थानां मनसाकर्षणादिदम् । मानसं तीर्थमित्याख्यां लप्स्यते भुक्तिमुक्तिदम्
ମୋର ମନୋବଳଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଏଠାକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି ଆଣିଥିବାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ମାନସ ତୀର୍ଥ’ ନାମ ପାଇବ; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ଦେଏ।
Verse 39
अतः सुचरितात्र त्वं स्नाहि सद्यो विमुक्तये । महापातकसंघानां दावानलसमद्युतौ
ଏହେତୁ ହେ ସୁଚରିତ! ସଦ୍ୟୋ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ତୁରନ୍ତ ସ୍ନାନ କର। ଏହି ତୀର୍ଥ ମହାପାତକ ସମୂହ ଉପରେ ଦାବାନଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
Verse 40
काममोहभयक्रोधलोभरोगादिनाशने । विना वेदांतविज्ञानं सद्योनिर्वाणकारणे
ଏହା କାମ, ମୋହ, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ରୋଗ ଆଦିକୁ ନାଶ କରେ; ଏବଂ ବେଦାନ୍ତର ଔପଚାରିକ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦ୍ୟୋ ନିର୍ବାଣର କାରଣ ହୁଏ।
Verse 41
जन्ममृत्य्वादिनक्रौघसंसारार्णवतारणे । कुम्भीपाकादिसकलनरकाग्निविनाशने
ଏହା ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଆଦି ନକ୍ରସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରକୁ ପାର କରାଏ; କୁମ୍ଭୀପାକ ଆଦି ସମସ୍ତ ନରକର ଅଗ୍ନିକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 42
इतीरितः सुचरितः शम्भुना मदनारिणा । सस्नौ विप्राः सर्वतीर्थे महादेवस्य संनिधौ
ଏହିପରି ମଦନଶତ୍ରୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସୁଚରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ମହାଦେବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସର୍ବତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
Verse 43
स्नात्वोत्थितः सुचरितो ददृशेऽखिलमानवैः । जरापलितनिर्मुक्तस्तरुणोऽतीव सुन्दरः
ସ୍ନାନ କରି ଉଠିଥିବା ସୁଚରିତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଲେ—ଜରା ଓ ପାକା କେଶ ନଶି, ସେ ଯୁବକ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ହେଲେ।
Verse 44
दृष्ट्वा स्वदेहसौंदर्यं ततः सुचरितो मुनिः । श्लाघयामास तत्तीर्थं बहुधाऽन्ये च तापसाः
ନିଜ ଦେହର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି ମୁନି ସୁଚରିତ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁହିଁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
Verse 45
महादेवः सुचरितं बभाषे तदनंतरम् । अस्य तीर्थस्य तीरे त्वं वसन्सुचरित द्विज
ତାପରେ ମହାଦେବ ସୁଚରିତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜ ସୁଚରିତ, ଏହି ତୀର୍ଥର ତଟରେ ବସି…”
Verse 46
स्नानं कुरुष्व सततं स्मरन्मां मुक्तिदायकम् । देशांतरीयतीर्थेषु मा व्रज ब्राह्मणोत्तम
ସଦା ସ୍ନାନ କର ଏବଂ ମୁକ୍ତିଦାତା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ, ଅନ୍ୟ ଦେଶର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଯାଅ ନାହିଁ।
Verse 47
अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्मामंते प्राप्स्यसि ध्रुवम् । अन्येऽपि येऽत्र स्नास्यंति तेऽपि मां प्राप्नुयुर्द्विज
ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ତୁମେ ଦେହାନ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
Verse 48
इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्नंतर्हिते रुद्रे ततः सुचरितो मुनिः
ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ ଈଶ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ରୁଦ୍ର ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବା ପରେ, ମୁନି ସୁଚରିତ ତଦନୁସାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 49
अनेककालं निवसन्सर्वतीर्थस्य तीरतः । स्नानं समाचरंस्तीर्थे मानसे नियमान्वितः
ଦୀର୍ଘକାଳ ସେ ସର୍ବତୀର୍ଥର ତଟରେ ବସବାସ କଲେ। ମନସିକ ନିୟମ-ସଂଯମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ନିୟତ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
Verse 50
देहांते शंकरं प्राप सर्वबन्धविमोचितः । सायुज्यं चापि संप्राप सर्वतीर्थस्य वैभवात्
ଦେହାନ୍ତେ ସେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସର୍ବତୀର୍ଥର ବୈଭବରେ ସେ ସାୟୁଜ୍ୟ—ଭଗବାନଙ୍କ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତ୍ୱ—ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ।
Verse 51
एवं वः कथितं विप्राः सर्वतीर्थस्य वैभवम् । एतत्पठन्वा शृण्वन्वा मुच्यते सर्व पातकैः
ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏହିପରି ତୁମମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତୀର୍ଥର ବୈଭବ କଥିତ ହେଲା। ଏହାକୁ ପଢ଼ିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।