Adhyaya 26

Verse 1

। श्रीसूत उवाच । विधायाभिषवं मर्त्याः शंखतीर्थे द्विजोत्तमाः । यमुनां चैव गंगां च गयां चापि क्रमाद्व्रजेत्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ-ଅଭିଷେକ କରି, ଯାତ୍ରୀ କ୍ରମେ ଯମୁନା, ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଗୟାକୁ ଯାଉ।

Verse 2

यमुनाख्यं महातीर्थं गंगातीर्थमनुत्तमम् । गयातीर्थं च मर्त्यानां महापातकनाशनम्

ଯମୁନା ‘ମହାତୀର୍ଥ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଗଙ୍ଗାତୀର୍ଥ ଅନୁତ୍ତମ; ଏବଂ ଗୟାତୀର୍ଥ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାପାତକ ନାଶକ।

Verse 3

एतत्तीर्थत्रयं पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वरोगनिबर्हणम्

ଏହି ତୀର୍ଥତ୍ରୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସର୍ବଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଶମନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନିବାରଣ କରେ।

Verse 4

एतद्धि तीर्थत्रितयं सकलाज्ञाननाशनम् । अविद्यायां विनष्टायां तथा ज्ञानप्रदं नृणाम्

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ତୀର୍ଥତ୍ରୟ ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନକୁ ନାଶ କରେ; ଅବିଦ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 5

जानश्रुतिर्महाराज एषु तीर्थेषु वै पुरा । स्नात्वा रैक्वाद्द्विजश्रेष्ठात्प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्

ହେ ମହାରାଜ, ପୁରାକାଳରେ ଜାନଶ୍ରୁତି ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୈକ୍ୱଙ୍କ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य महामते । यमुना चैव गंगा च गया चैवेति विश्रुतम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ସର୍ବାର୍ଥତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ ମହାମତେ! ଯମୁନା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଗୟା—ଏହି ତିନି ତୀର୍ଥ ପରମ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 7

एतत्तीर्थत्रयं कस्मादागतं गंधमादने । जानश्रुतेश्च राजर्षेः स्नानात्तीर्थत्रयेऽपि च । ज्ञानावाप्तिः कथं रैक्वादस्माकं सूत तद्वद

ଗନ୍ଧମାଦନରେ ଏହି ତୀର୍ଥତ୍ରୟ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ଏବଂ ରାଜର୍ଷି ଜାନଶ୍ରୁତି ସେହି ତୀର୍ଥତ୍ରୟରେ ସ୍ନାନ କରି ରୈକ୍ୱଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଜ୍ଞାନ କିପରି ପାଇଲେ? ହେ ସୂତ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 8

श्रीसूत उवाच । रैक्वनामा महर्षिस्तु पुरा वै गन्धमादने

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ଗନ୍ଧମାଦନରେ ରୈକ୍ୱ ନାମକ ଜଣେ ମହର୍ଷି ଥିଲେ।

Verse 9

तपस्सुदुश्चरं कुर्वन्न्यवसत्तपसां निधिः । दीर्घकालं तपः कुर्वन्स वै रैक्वो महामुनिः

ସେ ମହାମୁନି ରୈକ୍ୱ ତପସ୍ୟାର ନିଧି ସଦୃଶ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ବସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପରେ ନିମଗ୍ନ ରହିଥିଲେ।

Verse 10

तपोबलेन महता दीर्घमायुरवाप्तवान् । जन्मना पंगुरेवासीद्रैक्वनामा महामुनिः

ମହାନ ତପୋବଳରେ ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଜନ୍ମତଃ ରୈକ୍ୱ ନାମକ ସେ ମହାମୁନି ଲଙ୍ଗଡ଼ା ଥିଲେ।

Verse 11

पंगुत्वादसमर्थोऽभूद्गंतुं तीर्थान्यसौ मुनिः । संति यानि तु तीर्थानि गन्धमादनपर्वते

ପଙ୍ଗୁତ୍ୱ ହେତୁ ସେ ମୁନି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 12

तानि गच्छति सामीप्याच्छकटेनैव संचरन् । स यद्रैक्वो मुनिवरो युग्वेन सह वर्तते

ଶକଟରେ ସଞ୍ଚରି ସେ ସମୀପସ୍ଥ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏଭଳି ମୁନିବର ରୈକ୍ୱ ‘ୟୁଗ୍ୱ’ (ଶକଟ) ସହିତ ବସୁଥିଲେ।

Verse 13

तपस्वी वैदिकैर्लोके सयुग्वैत्यभिधीयते । युग्वेति शकटं प्रोक्तं स तेन सह वर्तते

ବୈଦିକ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ତପସ୍ବୀ ‘ସ-ୟୁଗ୍ୱ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ‘ୟୁଗ୍ୱ’ ଅର୍ଥ ଶକଟ, ତେଣୁ ସେ ତାହା ସହିତ ରହୁଥିଲେ।

Verse 14

स खल्वेवं मुनिश्रेष्ठः सयुग्वानाम वै मुनिः । पूर्णज्ञानस्तपस्तेपे गन्धमादनपर्वते

ଏଭଳି ‘ସ-ୟୁଗ୍ୱ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ତପ କଲେ।

Verse 15

ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थः सोऽतप्यत महत्तपः । वर्षायां कण्ठदघ्नेषु जलेषु समवर्तत

ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ ବସି ସେ ମହାତପ କଲେ; ବର୍ଷାକାଳରେ କଣ୍ଠପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 16

तपसा शोषिते गात्रे पामा तस्य व्यजायत । कण्डूयत स पामानं दिवारात्रं मुनीश्वरः

ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ ଶୁଷ୍କ ହେଲାପରେ ତାଙ୍କୁ ପାମା (ଖୁଜୁଲି ରୋଗ) ହେଲା। ସେ ମୁନୀଶ୍ୱର ଦିନରାତି ସେହି ଫୁସିକୁ ଖୁଜୁଲାଉଥିଲେ।

Verse 17

कण्डूयमान एवायं पामानं न तपोऽत्यजत् । अजायत मनस्त्वेवं तस्य सयुग्वनो मुनेः

ସେ ଖୁଜୁଲିକୁ ନିରନ୍ତର ଖୁଜୁଲାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ସାୟୁଗ୍ୱନ ମୁନିଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଭାବନା ଜନ୍ମିଲା।

Verse 18

यमुनायां च गंगायां गयायां चाधुनैव हि । अस्मिंस्तीर्थे त्रये पुण्ये स्नातव्यं हि मया त्विति

‘ଯମୁନାରେ, ଗଙ୍ଗାରେ ଓ ଗୟାରେ—ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଏକ ପୁଣ୍ୟ ତ୍ରିତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ନାନ କରିବି।’

Verse 19

एवं विचिंत्य स मुनिरन्यां चिंतामथाकरोत् । अहं हि जन्मना पंगुरतः स्नानं हि दुर्लभम्

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ମୁନି ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—‘ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ ଲଙ୍ଗଡା; ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ।’

Verse 20

अतिदूरं मया गन्तुं शकटेन न शक्यते । किं करोम्यधुनेत्येवं स वितर्क्य महामतिः

‘ଅତି ଦୂରକୁ ମୋ ପାଇଁ ଯିବା, ଗାଡ଼ିରେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’—ଏଭଳି ଭାବି ସେ ମହାମତି ବିଚାର କଲେ।

Verse 21

तीर्थत्रयेषु स्नानार्थं कर्तव्यं निश्चिकाय वै । अप्रसह्यमनाधृष्यं विद्यते मे तपोबलम्

ସେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—“ତ୍ରିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ହେବ। ମୋ ଭିତରେ ତପୋବଳ ଅଛି—ଅପ୍ରତିହତ ଓ ଅଜେୟ।”

Verse 22

तेनैवावाहयिष्यामि तद्धि तीर्थत्रयं त्विह । इति निश्चित्य मनसा प्राङ्मुखो नियतेंद्रियः

“ସେଇ ତପୋବଳରେ ମୁଁ ଏଠିଏ ତ୍ରିତୀର୍ଥକୁ ଆବାହନ କରିବି।” ଏମିତି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ ସହିତ ରହିଲେ।

Verse 23

त्रिराचम्य च सयुग्वान्दध्यौ क्षणमतंद्रितः । तस्य मंत्रप्रभावेन यमुना सा महानदी

ସୟୁଗ୍ୱା ତ୍ରିବାର ଆଚମନ କରି, ଅଲସତା ବିନା କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରପ୍ରଭାବରେ ମହାନଦୀ ଯମୁନା ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 24

गंगा च जह्नुतनया गया सा पापनाशिनी । भूमिं निर्भिद्य तिस्रोपि पातालात्सहसोत्थिताः

ଗଙ୍ଗା—ଜହ୍ନୁଙ୍କ କନ୍ୟା—ଏବଂ ପାପନାଶିନୀ ଗୟା; ଏଇ ତିନୋଟି ଭୂମିକୁ ଭେଦି ପାତାଳରୁ ସହସା ଉପରକୁ ଉଠିଆସିଲା।

Verse 25

मानुषं रूपमास्थाय सयुग्वानमुपेत्य च । ऊचुः परमसंहृष्टा हर्षयंत्यश्च तं मुनिम्

ସେମାନେ ମାନବରୂପ ଧାରଣ କରି ସୟୁଗ୍ୱାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ପରମ ହର୍ଷରେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି କହିଲେ।

Verse 26

सयुग्वन्रैक्व भद्रं ते ध्यानादस्मादुपारम । त्वन्मत्रेण समाकृष्टा वयमत्र समागताः

ହେ ସୟୁଗ୍ବନ, ହେ ରୈକ୍ୱ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହି ଧ୍ୟାନରୁ ବିରତ ହୁଅ। କେବଳ ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ॥

Verse 27

कि कर्तव्यं तवास्माभिस्तद्वदस्व मुनीश्वर । इति तासां वचः श्रुत्वा सयुग्वान्हि महामुनिः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ—ତାହା କହ। ଏହିପରି ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ମହାମୁନି ସୟୁଗ୍ବାନ…॥

Verse 28

ध्यानादुपारमत्तूर्णं ताश्चापश्यत्पुरः स्थिताः । स ताः संपूज्य विधिवद्रैक्वो वाचमभाषत

ସେ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୟାନରୁ ବିରତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲା। ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ରୈକ୍ୱ ଏହି ବଚନ କହିଲା॥

Verse 29

यमुने देवि हे गंगे हे गये पापनाशिनि । सन्निधानं कुरुध्वं मे गन्धमादनपर्वते

ହେ ଦେବୀ ଯମୁନା, ହେ ଗଙ୍ଗା, ହେ ପାପନାଶିନୀ ଗୟା—ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସନ୍ନିଧାନ କର॥

Verse 30

यत्र भूमिं विनिर्भिद्य भवत्य इह निर्गताः । तानि पुण्यानि तीर्थानि भवेयुर्वोऽभिधानतः

ତୁମେ ଏଠାରେ ଭୂମିକୁ ଭେଦି ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେବ, ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ହେବ॥

Verse 31

सहसांतरधीयंत तथास्त्वित्येव तत्र ताः । तदाप्रभृति तीर्थानि तानि त्रीण्यपि भूतले

ସେମାନେ ସେଠାରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସେହି ସମୟରୁ ଭୂତଳରେ ସେ ତିନୋଟି ତୀର୍ଥ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 32

तेनतेनाभिधानेन गीयन्ते सर्वदा जनैः । यत्र भूमिं विनिर्भिद्य यमुना निर्गता तदा

ସେହି ସେହି ନାମରେ ଲୋକେ ସଦା ସେମାନଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଯମୁନା ଭୂମିକୁ ଭେଦି ବାହାରିଲା—ସେଠାରେ…

Verse 33

यमुनातीर्थमिति वै तज्जनैरभिधीयते । यतो वै पृथिवीरंध्राज्जाह्नवी सहसोत्थिता

ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଯମୁନାତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁଠାରୁ ପୃଥିବୀର ଫାଟରୁ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ସହସା ଉଠିଲା…

Verse 34

गंगातीर्थमिति ख्यातं तल्लोके पापनाशनम् । गया हि मानुषं रूपं यत आस्थाय निर्ययौ

ସେହି ସ୍ଥାନ ଲୋକେ ‘ଗଙ୍ଗାତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ପାପନାଶକ। ଏବଂ ଯେଉଁଠାରୁ ଗୟା ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବାହାରିଲା…

Verse 35

तदेव भूमिविवरं गयातीर्थं प्रचक्षते । एवमेतन्महापुण्यं तीर्थत्रयमनुत्तमम्

ସେହି ଏକେ ଭୂମିବିବରକୁ ‘ଗୟାତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟକର, ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥତ୍ରୟ ଅଟେ।

Verse 36

रैक्वमंत्रप्रभावेण पृथिव्याः सहसोत्थितम् । अत्र तीर्थत्रये स्नानं ये कुर्वंति नरोत्तमाः

ରୈକ୍ୱଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରପ୍ରଭାବରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀରୁ ସହସା ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା। ଏଠାରେ ତୀର୍ଥତ୍ରୟରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନରୋତ୍ତମମାନେ ମହାନ୍ ପୁଣ୍ୟଧର୍ମଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 37

तेषामज्ञाननाशः स्याज्ज्ञानमप्युदयं लभेत् । स्वमंत्रेण समाकृष्टे तत्र तीर्थत्रये मुनिः

ସେମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ ନଶିଯାଏ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଉଦୟ ହୁଏ। ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ସେହି ତୀର୍ଥତ୍ରୟରେ ମୁନି ରୈକ୍ୱ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

Verse 38

स्नानं समाचरन्नित्यं स कालानत्यवाहयत् । एतस्मिन्नेव काले तु राजा जानश्रुतिर्महान्

ସେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନବିଧି ଆଚରଣ କରି ସେଠାରେ ହିଁ କାଳ ଅତିବାହିତ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଜାନଶ୍ରୁତି ନାମକ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 39

पुत्रसंज्ञस्य राजर्षेः पौत्रो धर्मैकतत्परः । देयमन्नादि स तदा ह्यर्थिभ्यः श्रद्धयैव यत्

ସେ ‘ପୁତ୍ରସଂଜ୍ଞ’ ନାମକ ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ପୌତ୍ର ଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଏକାନ୍ତ ତତ୍ପର ଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେ ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଅନ୍ନାଦି—ଯାହା ଦେୟ—ଦାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 40

तस्मादेनं नजालोके श्रद्धादेयं प्रचक्षते । यतो बहुतरं वाक्यमन्नाद्यस्य महीपतेः

ଏହିହେତୁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ‘ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେୟ’ ବୋଲି କହନ୍ତି—ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି। କାରଣ ଅନ୍ନାଦି ବିଷୟରେ ସେହି ମହୀପତିଙ୍କ ଘୋଷଣା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚୁର ଓ ବ୍ୟାପକ ଥିଲା।

Verse 41

अर्थिनां क्षुधितानां तु तृप्त्यर्थं वर्तते गृहे । अतोयमर्थिभिः सर्वैर्बहुवाक्य इतीर्यते

ତାଙ୍କ ଘରେ ଯାଚକ ଓ ଭୁକ୍ତାଙ୍କ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ସଦା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥୀ ତାଙ୍କୁ ‘ବହୁବାକ୍ୟ’—ଯାହାଙ୍କ ଡାକ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ବୋଲି କହୁଥିଲେ।

Verse 42

स वै पौत्रायणो राजा जानश्रुतसुतो बली । प्रियातिथिर्बभूवासौ बहुदायी तथाऽभवत्

ସେଇ ପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ପୌତ୍ରାୟଣ—ଜନାଶ୍ରୁତିଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଅତିଥିପ୍ରିୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଦାନ କରୁଥିବା ମହାଦାତା ହେଲେ।

Verse 43

नगरेषु च राष्ट्रेषु ग्रामेषु च वनेषु च । चतुष्पथेषु सर्वेषु महामार्गेषु सर्वशः

ନଗର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ଗ୍ରାମ ଓ ବନରେ—ସମସ୍ତ ଚତୁଷ୍ପଥରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାମାର୍ଗରେ, ସର୍ବତ୍ର—

Verse 44

बह्वन्नपान संयुक्तं सूपशाकादिसंयुतम् । आतिथ्यं कल्पयामास तृप्तयेऽर्थिजनस्य वै

ଅର୍ଥୀଜନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ସେ ବହୁ ଅନ୍ନପାନ, ସୂପ-ଶାକାଦି ସହିତ ଉତ୍ତମ ଆତିଥ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 45

अन्नपानादिकं सर्वमुपयुड्ध्वमिहार्थिनः । इत्यसौ घोषयामास तत्र तत्र जनास्पदे

“ହେ ଅର୍ଥୀମାନେ! ଏଠାକୁ ଆସି ଅନ୍ନପାନାଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଗ୍ରହଣ କର”—ଏପରି ସେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଜନସମାଗମ ସ୍ଥାନ, ସେଠାସେଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୋଷଣା କରାଉଥିଲେ।

Verse 46

तस्य प्रियातिथेरेव नृपस्य बहुदायिनः । अर्थिभ्यो दानशौंडस्य गुणाः सर्वत्र विश्रुताः

ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ—ଅତିଥି-ସତ୍କାରପ୍ରିୟ, ବହୁଦାନଶୀଳ ଓ ଯାଚକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦାନବୀର—ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 47

अथ पौत्रायणस्यास्य गुण ग्रामेण वर्ततः । देवर्षयो महाभागास्तस्यानुग्रहकांक्षिणः

ତାପରେ ପୌତ୍ରାୟଣ-ବଂଶଜ ସେ ରାଜା ଗୁଣସମୂହରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବର୍ତ୍ତିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ମହାଭାଗ ଦେବର୍ଷିମାନେ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ।

Verse 49

हंसरूपं समास्थाय निदाघसमये निशि । रमणीयां विधायाशु श्रेणीमाकाशमागतः

ନିଦାଘ ସମୟର ରାତିରେ ସେମାନେ ହଂସରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶୀଘ୍ର ରମଣୀୟ ଶ୍ରେଣୀ ଗଢ଼ି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।

Verse 50

तरसा पततां तेषां हंसानां पृष्ठतो व्रजन् । एको हंसस्तु संबोध्य हंसमग्रेसरं तदा

ସେହି ହଂସମାନେ ବେଗରେ ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ପଛରୁ ଯାଉଥିବା ଗୋଟିଏ ହଂସ ସେତେବେଳେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହଂସକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 51

सोपहासमिदं वाक्यं प्राह शृण्वति राजनि । भोभो भल्लाक्ष भल्लाक्ष पुरो गच्छन्मरालक

ରାଜା ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ସେ ହସିହସି କହିଲା—“ଭୋ ଭୋ! ତୀକ୍ଷ୍ଣନେତ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣନେତ୍ର! ଆଗେ ଯାଉଥିବା ମରାଳକ!”

Verse 52

सौधमध्ये पुरस्ताद्वै जानश्रुतसुतो नृपः । वर्तते पूजनीयोऽयं न पश्यसि किमंधवत्

ପ୍ରାସାଦମଧ୍ୟରେ, ତୋର ସମ୍ମୁଖରେ ଜାନଶ୍ରୁତଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଏହିଜଣ ପୂଜନୀୟ। ତୁ ଅନ୍ଧ ପରି କାହିଁକି ଦେଖୁନାହୁଁ?

Verse 53

यस्य तेजो दुराधर्षमाब्रह्म भवनादिदम् । अनंतादित्यसंकाशं ज्वलते पुरतो भृशम्

ଯାହାର ତେଜ ଦୁରାଧର୍ଷ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ; ସେ ଅନନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ତୋର ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାବେ ଜ୍ୱଳୁଛି।

Verse 54

तमतिक्रम्य राजर्षिं मा गास्त्वमुपरि द्रुतम् । यदि गच्छसि तत्तेजस्सांप्रतं त्वां प्रधक्ष्यति

ସେଇ ରାଜର୍ଷିଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ତୁ ଶୀଘ୍ର ଉପରକୁ ଯାଅନାହିଁ। ଯଦି ଯିବୁ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଏଇମୁହୂର୍ତ୍ତେ ତୋତେ ଦହିଦେବ।

Verse 55

इत्युक्तवंतं तं हंसमग्रतः प्रत्यभाषत । अहो भवानभिज्ञोऽसि श्लाघनीयोऽसि सूरिभिः

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ହଂସ ସେହି ହଂସକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା—“ଆହା! ତୁ ତ ବିବେକୀ; ସୂରିମାନେ ତୋତେ ଶ୍ଲାଘା କରିବେ।”

Verse 56

अश्लाघनीयं कितवं यत्त्वमेनं प्रशंससे । प्रशंससे किमर्थं त्वमल्पं संतमिमं जनम्

“ହେ କପଟୀ! ଏହିଜଣ ଶ୍ଲାଘନୀୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ତୁ ତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛୁ। ଏହି ଅଲ୍ପ ମଣିଷକୁ ତୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛୁ?”

Verse 57

भस्रावत्पशुवच्चैव केवलं श्वासधारिणम् । न ह्ययं वेत्ति धर्माणां रहस्यं पृथिवी पतिः

ସେ ଭସ୍ମସମ, ପଶୁସଦୃଶ, କେବଳ ଶ୍ୱାସଧାରୀ ମାତ୍ର। ଏହି ପୃଥିବୀପତି ଧର୍ମର ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହସ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 58

तत्त्वज्ञानी यथा रैक्वः सयुग्वान्ब्राह्मणोत्तमः । रैक्वस्य हि महज्ज्योतीरहस्यं दैवतैरपि

ସୟୁଗ୍ୱାନ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ ରୈକ୍ୱ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ। ରୈକ୍ୱଙ୍କ ମହାଜ୍ୟୋତିର ରହସ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଣା।

Verse 59

न ह्यस्य प्राणमात्रस्य तेजस्तादृशमस्ति वै । रैक्वस्य पुण्यराशीनामियत्ता नैव विद्यते

ଯେ କେବଳ ପ୍ରାଣମାତ୍ରରେ ଜୀବେ, ତାହାରେ ସେପରି ତେଜ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରୈକ୍ୱଙ୍କ ପୁଣ୍ୟରାଶିର ପରିମାଣ ସତ୍ୟରେ ଅଜ୍ଞେୟ।

Verse 60

गण्यते पांसवो भूमेर्गण्यंते दिवि तारकाः । रैक्वपुण्यमहामेरुसमूहो नैव गण्यते

ପୃଥିବୀର ଧୂଳିକଣା ଗଣାଯାଇପାରେ, ଆକାଶର ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଣାଯାଇପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ରୈକ୍ୱଙ୍କ ପୁଣ୍ୟର ମହାମେରୁ-ସମୂହ କେବେ ଗଣାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 61

किं च तिष्ठंत्विमे धर्मा नश्वरास्तस्य वै मुनेः । ब्रह्मज्ञानमबाध्यं यत्तेन स श्लाघ्यते मुनिः

ଅନ୍ୟ ଧର୍ମଗୁଣ ଥାଉ ନା ଥାଉ, ସେ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ୱର। ଅବାଧ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ ସେ ମୁନି ସତ୍ୟରେ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ।

Verse 62

जानश्रुतेस्तु तादृक्षो धर्म एव न विद्यते । दुर्लभं यत्तु योगीन्द्रैः कुतस्तज्ज्ञानवैभवम्

ଜାନଶ୍ରୁତିରେ ସେପରି ଧର୍ମ କେଉଁଠି ମିଳେ ନାହିଁ। ଯାହା ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ସେ ଜ୍ଞାନ-ବୈଭବ ତାହାରେ କିପରି ହେବ?

Verse 63

परित्यज्य दुरात्मानं तद्वराकमिमं जनम् । स एव रैक्वः सयुग्वाञ्छ्लाघ्यतां भवता मुनिः

ଏହି ଦୁରାତ୍ମା ଦୟନୀୟ ଲୋକଟିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ମୁନି, ସେଇ ରୈକ୍ୱ—ସୟୁଗ୍ୱାନ—ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 64

जन्मना पंगुरपि यः स्वस्य स्नानचिकीर्षया । गंगां च यमुनां चापि गयामपि मुनीश्वरः

ଜନ୍ମରୁ ପଙ୍ଗୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁନୀଶ୍ୱର ନିଜ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଓ ଗୟାକୁ ମଧ୍ୟ (ଆହ୍ୱାନ କରି) ଆଣିଲେ।

Verse 65

आह्वयामास मन्त्रेण निजाश्रमसमीपतः । तस्य ब्रह्मविदो रैक्वमहर्षेर्धर्मसंचये

ମନ୍ତ୍ରବଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ସମୀପକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ—ସେଇ ରୈକ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ମହର୍ଷି, ଧର୍ମସଞ୍ଚୟରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 66

अंतर्भवंति धर्मौघास्त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । रैक्वस्य धर्मकक्षा तु न हि त्रैलोक्यवर्तिनाम्

ତ୍ରିଲୋକର ଉଦରଭିତରେ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କର ଧର୍ମ-ପ୍ରବାହ ତ ଆବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ରୈକ୍ୱଙ୍କ ‘ଧର୍ମକକ୍ଷା’ ତ୍ରିଲୋକଭିତର ଯେକୌଣସି କିଛିଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 67

प्राणिनां धर्मकक्षायामन्तर्भवति कर्हिचित । एवमग्रेसरे हंसे कथित्वोपरते सति

ହେ ହଂସଶ୍ରେଷ୍ଠ! କେବେ କେବେ ପ୍ରାଣୀ ଧର୍ମର ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏମିତି କହି ସେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହଂସ ନୀରବ ହେଲା।

Verse 68

हंसरूपा मुनींद्रास्ते ब्रह्मलोकं ययुः पुनः । अथ पौत्रायणो राजा जानश्रुतिररिंदमः

ସେଇ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନେ ହଂସରୂପ ଧାରଣ କରି ପୁନର୍ବାର ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ପୌତ୍ରାୟଣ ବଂଶଜ, ଶତ୍ରୁଦମନ ରାଜା ଜାନଶ୍ରୁତି (ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ)।

Verse 69

रैक्वं चोत्कर्षकाष्ठायां निशम्य परमावधिम् । विषण्णोऽभवदत्यर्थं वराकोऽक्षजितो यथा

ରୈକ୍ୱ ଉତ୍କର୍ଷର ପରମ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲା—ଯେପରି ପାଶାଖେଳରେ ହାରିଥିବା ଗରିବ ଲୋକ।

Verse 70

चिंतयामास स नृपः पौनःपुन्येन निःश्वसन् । हंस उत्कर्षयन्रैक्वं निकृष्टं मामिहाब्रवीत्

ସେ ରାଜା ପୁନଃପୁନଃ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଚିନ୍ତା କଲା: “ହଂସ ରୈକ୍ୱକୁ ଉଚ୍ଚ କରି ପ୍ରଶଂସା କରି, ମୋତେ ଏଠାରେ ନିକୃଷ୍ଟ ବୋଲି କହିଲା।”

Verse 71

अहो रैक्वस्य माहात्म्यं यं प्रशंसंति पक्षिणः । तत्परित्यज्य संसारं सर्वं राज्यमिहाधुना

“ଆହୋ! ରୈକ୍ୱଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ଯାହାଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି! ଏବେ ସଂସାରବନ୍ଧନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏଠାରେ ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବି।”

Verse 72

सयुग्वानं महात्मानं तमेव शरणं व्रजे । कृपानिधिः स वै रैक्वः शरणं मामु पागतम्

ମୁଁ ସେଇ ମହାତ୍ମା ସୟୁଗ୍ୱାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଶରଣ ନେଉଛି। ରୈକ୍ୱ କରୁଣାର ନିଧି; ଶରଣାଗତ ମୋତେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆଶ୍ରୟ ଦେବେ।

Verse 73

प्रतिगृह्यात्मविज्ञानं मह्यं समुपदेक्ष्यति । इत्यसौ चिंतयन्नेव कथंकथमपि द्विजाः

“ମୋତେ গ্ৰହଣ କରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଆତ୍ମବିଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ ଦେବେ।” ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ କିଛିପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

Verse 74

जाग्रन्नेवायमुद्वेलां रात्रिं तामत्यवाह यत् । निशावसाने संप्राप्ते बंदिवृन्दप्रवर्तितम्

ସେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ଜାଗିଜାଗି ସେଇ ରାତି କାଟିଲା। ରାତି ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ବନ୍ଦିବୃନ୍ଦର ପ୍ରଚଳିତ ଜାଗରଣ-ଘୋଷଣା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 75

अशृणोन्मंगलरवं तूर्यघोषसमन्वितम् । तदाकर्ण्य महाराजस्तदा तल्पस्थ एव सन्

ସେ ତୂର୍ୟଘୋଷ ସହିତ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲା। ତାହା ଶୁଣି ମହାରାଜ ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଶୟ୍ୟାରେ ଥିବାବେଳେ—

Verse 76

सारथिं शीघ्रमाहूय बभाषे सादरं वचः । सारथे सत्वरं गत्वा रथमारुह्य वेगवत्

ସେ ସାରଥିକୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକି ସାଦରେ କହିଲା—“ହେ ସାରଥି, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ବେଗରେ ଚଳାଅ।”

Verse 77

आश्रमेषु महर्षीणां पुण्येषु विपिनेषु च । विविक्तेषु प्रदेशेषु सतामावासभूमिषु

ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ପୁଣ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ, ନିର୍ଜନ ପ୍ରଦେଶରେ ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ନିବାସଭୂମିରେ (ତାଙ୍କୁ) ଖୋଜ।

Verse 78

तीर्थानां च नदीनां च कूलेषु पुलिनेषु च । अन्येषु च प्रदेशेषु यत्र संति मुनीश्वराः

ତୀର୍ଥ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ କୂଳରେ, ବାଲୁକା ପୁଲିନରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଦେଶରେ ମଧ୍ୟ—ଯେଉଁଠି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଅଛନ୍ତି—ସେଠି (ତାଙ୍କୁ) ଖୋଜ।

Verse 79

तेषु सर्वेषु योगींद्रं पंगुं शकटसंस्थितम् । रैक्वाभिधानं सर्वेषां धर्माणामेकसंश्रयम्

ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି—ଲଙ୍ଗଡା, ଶକଟରେ/ଶକଟସନ୍ନିଧିରେ ଉପବିଷ୍ଟ—‘ରୈକ୍ୱ’ ନାମଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।

Verse 80

ब्रह्मज्ञानैकनिलयं सयुग्वानं गवेषय । अन्विष्य तूर्णं मत्प्रीत्यै पुनरागच्छ सारथे

ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର ନିଲୟ ‘ସୟୁଗ୍ୱାନ’କୁ ଖୋଜ। ତାଙ୍କୁ ପାଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆ, ହେ ସାରଥି, ଯେଣୁ ମୋର ପ୍ରୀତି ହେଉ।

Verse 81

स तथेति विनिर्गत्य वेगवद्रथसंस्थितः । सर्वत्रान्वेषयामास रैक्वं ब्रह्मविदं मुनिम्

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସେ ବାହାରିଲା, ବେଗବାନ ରଥରେ ଆସୀନ ହୋଇ; ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ମୁନି ରୈକ୍ୱଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 82

गुहासु पर्वतानां च मुनीनामाश्रमेषु च । संचचार महीं कृत्स्नां तत्र तत्र गवेषयन्

ସେ ଏଠି-ସେଠି ଖୋଜି ଖୋଜି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କଲା—ପର୍ବତ ଗୁହାମାନେ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 83

अन्विष्य विविधान्देशान्सारथिस्त्वरया सह । क्रमान्महर्षिसंबाधं गंधमादनमन्वगात्

ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଖୋଜି ଖୋଜି, ତ୍ୱରାସହିତ ସେ ସାରଥି କ୍ରମେ ମହର୍ଷିମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 84

मार्गमाणः स तत्रापि तं ददर्श मुनीश्वरम् । कंडूयमानं पामानं शकटीयस्थलस्थि तम्

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଖୁଜୁଲି ଘାଉରେ ପୀଡ଼ିତ, ନିଜକୁ ଖୁଜୁଲାଇ, ଗାଡ଼ି ପାଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା।

Verse 85

अद्वैतनिष्कलं ब्रह्म चिंतयंतं निरन्तरम् । तं दृष्ट्वा सारथिस्तत्र सयुग्वानं महामुनिम्

ସେଠାରେ ସାରଥି ‘ସୟୁଗ୍ୱାନ’ ନାମକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ସେ ନିରନ୍ତର ଅଦ୍ୱୈତ, ନିଷ୍କଳ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଅଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ।

Verse 86

रैक्वोऽयमिति संचिंत्य तमासाद्य प्रणम्य च । विनयान्मुनिमप्राक्षीदुपविश्य तदन्तिके

‘ଏହିଁ ରୈକ୍ୱ’ ବୋଲି ଭାବି ସେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କଲା; ପରେ ବିନୟରେ ନିକଟେ ବସି ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 87

सयुग्वान्रैक्वनामा च ब्रह्मन्किं वै भवानिति । तस्य वाक्यं समाकर्ण्य स मुनिः प्रत्यभाषत

“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମେ କି ସୟୁଗ୍ୱାନ—ରୈକ୍ୱ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେଇ ଲୋକ? ତୁମେ ପ୍ରକୃତରେ କିଏ?” ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ ମୁନି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 88

अहमेव सयुग्वान्वै रैक्वनामेति वै तदा । इत्याकर्ण्य मुने र्वाक्यमिंगितैर्बहुभिस्तथा

ସେ ତେବେ କହିଲା, “ମୁଁ ହିଁ ସୟୁଗ୍ୱାନ; ରୈକ୍ୱ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜଣାଯାଏ।” ମୁନିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ଅନେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଙ୍କେତରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥ ବୁଝିଲା।

Verse 89

कुटुम्बभरणार्थाय धनेच्छामवगम्य च । सर्वं न्यवेदयद्राज्ञे निवृत्तो गंधमादनात्

କୁଟୁମ୍ବ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଧନଲୋଭ ଥିବାକୁ ବୁଝି, ଗନ୍ଧମାଦନରୁ ଫେରି ସେ ସମସ୍ତ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 90

जानश्रुतिर्निशम्याथ सारथेर्वाक्यमादरात् । षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च

ସାରଥିର କଥା ଆଦରରେ ଶୁଣି ଜାନଶ୍ରୁତି ଛଅଶେ ଗାଈ ଏବଂ ନିଷ୍କ (ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା) ଧନର ଭାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 91

रथं चाश्वतरीयुक्तं समादाय त्वरान्वितः । पौत्रायणः स राजर्षिस्तं रैक्वं प्रतिचक्रमे

ରାଜର୍ଷି ପୌତ୍ରାୟଣ ତ୍ୱରାସହିତ, ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱତରୀଯୁକ୍ତ ରଥ ନେଇ, ରୈକ୍ୱଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 92

गत्वा च वचनं प्राह तं रैक्वं स महीपतिः । भगवन्रैक्व सयुग्वन्मद्दत्तं प्रतिगृह्यताम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ମହୀପତି ରୈକ୍ୱଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଭଗବନ୍ ରୈକ୍ୱ, ହେ ସୟୁଗ୍ୱନ୍! ମୋଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 93

षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च । रथं चाश्वतरीयुक्तं प्रतिगृह्णीष्व मामकम्

“ମୋ ପାଖରୁ ଛଅଶେ ଗାଈ, ନିଷ୍କରୂପ ଧନର ଭାର, ଏବଂ ଘୋଡ଼ୀଯୁକ୍ତ ରଥ—ଏସବୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 94

गृहीत्वा सवमेतत्तु भो ब्रह्मन्ननुशाधि माम् । अद्वैतब्रह्मविज्ञानं मह्यं समुपदिश्यताम्

“ଏ ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୋତେ ଅଦ୍ୱୈତ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଶିଖାନ୍ତୁ।”

Verse 95

इति तस्य वचः श्रुत्वा सस्पृहं च संसभ्रम् । रैक्वः प्रत्याह सयुग्वाञ्जानश्रुतिमरिंदमम्

ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହଭରା ଓ ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସୟୁଗ୍ୱାନ ଋଷି ରୈକ୍ୱ ଶତ୍ରୁଦମନ ଜାନଶ୍ରୁତିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 96

रैक्व उवाच । एता गावस्तवैवास्तु निष्कभारस्तथा रथः । किमल्पेन ममानेन बहुकल्पेषु जीवतः

ରୈକ୍ୱ କହିଲେ— “ଏହି ଗାଈଗୁଡ଼ିକ ତୁମରେଇ ରହୁ; ନିଷ୍କଧନର ଭାର ଓ ରଥ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ମୁଁ ବହୁ କଳ୍ପ ଧରି ଜୀବିତ—ଏହି ଅଳ୍ପ ଦାନରେ ମୋର କି ପ୍ରୟୋଜନ?”

Verse 97

न मे कुटुंब निर्वाहे पर्याप्तमिदमंजसा । एवं शतगुणं चापि यदि दत्तं त्वया मम

ଏହା ମୋ କୁଟୁମ୍ବ-ନିର୍ବାହ ପାଇଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଏହାର ଶତଗୁଣ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବଳ ଲୌକିକ ଧନ ହେବ।

Verse 98

नालं तदपि राजेंद्र कुटुंबभरणाय वै । इति रैक्ववचः श्रुत्वा जानश्रुतिरभाषत

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ କୁଟୁମ୍ବଭରଣ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତତା ନାହିଁ। ରୈକ୍ୱଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଜାନଶ୍ରୁତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 99

जानश्रुतिरुवाच । त्वयोपदिश्यमानस्य ब्रह्मज्ञानस्य वै मुने । न हि मूल्यमिदं ब्रह्मन्गोधनं रथ एव च

ଜାନଶ୍ରୁତି କହିଲେ— ହେ ମୁନେ! ଆପଣ ଯେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ କରିବେ, ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଗୋଧନ କିମ୍ବା ରଥ ନୁହେଁ।

Verse 100

प्रतिगृह्णीष्व वा मा वा ममैतत्तु गवादिकम् । निष्कलाद्वैतविज्ञानं ब्रह्मन्नुपदिशस्व मे । तदाकर्ण्य वचस्तस्य सयुग्वान्वाक्य मब्रवीत्

ମୋର ଏହି ଗୋଧନ ଆଦି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ନ କରନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୋତେ ନିଷ୍କଳ ଅଦ୍ୱୈତ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ କରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସୟୁଗ୍ୱାନ୍ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 101

रैक्व उवाच । निर्वेदो यस्य संसारे तथा वै पुण्यपापयोः

ରୈକ୍ୱ କହିଲେ— ଯାହାର ସଂସାର ପ୍ରତି ନିର୍ବେଦ (ବୈରାଗ୍ୟ) ଅଛି, ଏବଂ ସେହିପରି ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ—ଉଭୟ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅନାସକ୍ତି ଅଛି…

Verse 110

उपातिष्ठत राजासौ सयुग्वानं गुरुं पुनः । सयुग्वा स च रैक्वोऽपि मुनींद्रैरपि दुर्लभम्

ସେ ରାଜା ପୁନର୍ବାର ଗୁରୁ ସୟୁଗ୍ୱାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ସୟୁଗ୍ୱାନ ଓ ରୈକ୍ୱ—ଦୁହେଁ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲେ।

Verse 116

निर्भिद्याज्ञानतिमिरं ब्रह्मभूयाय कल्पते

ଅଜ୍ଞାନର ତିମିରକୁ ଭେଦି ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଭାବ—ବ୍ରହ୍ମ ସହ ଏକତ୍ୱ—ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।