Adhyaya 25

Verse 1

श्रीसूत उवाच । शिवतीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्याविमोक्षणे । स्वपापजालशांत्यर्थं शंखतीर्थं ततो व्रजेत्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାପାପରୁ ବିମୋଚନ ଦେଇଥିବା ଶିବତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ପାପଜାଳର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପରେ ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

यत्र मज्जनमात्रेण कृतघ्नोऽपि विमुच्यते । मातॄः पितॄन्गुरूंश्चापि ये न मन्यंति मोहिताः

ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ମଜ୍ଜନମାତ୍ରେ କୃତଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଯେ ମୋହିତ ଲୋକ ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 3

ये चाप्यन्ये दुरात्मानः कृतघ्ना निरपत्रपाः । ते सर्वे शंखतीर्थे स्मिञ्छुद्ध्यंति स्नानमात्रतः

ଅନ୍ୟ ଯେ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ—କୃତଘ୍ନ ଓ ନିର୍ଲଜ୍ଜ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 4

शंखनामा मुनिः पूर्वं गंधमादनपर्वते । अवर्तत तपः कुर्वन्विष्णुं ध्यायन्समाहितः

ପୂର୍ବକାଳରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଶଂଖନାମ ମୁନି ବସୁଥିଲେ। ସେ ତପସ୍ୟା କରି, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 5

स तत्र कल्पयामास स्नानार्थं तीर्थमुत्तमम् । शंखेन निर्मितं तीर्थं शंखतीर्थमितीर्यते

ସେଠାରେ ସେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଏକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଶଂଖ ନିର୍ମିତ ହେବାରୁ ଏହା ‘ଶଂଖତୀର୍ଥ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 6

अत्रेतिहासं वक्ष्यामि पुराणं पापनाशनम्

ଏଠାରେ ମୁଁ ପାପନାଶକ ପୁରାଣପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କଥା କହିବି।

Verse 7

यस्य श्रवणमात्रेण नरो मुक्तिमवाप्नुयात् । पुरा बभूव विप्रेंद्रो वत्सनाभो महामुनिः

ଯାହାର କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ। ପୂର୍ବକାଳରେ ବତ୍ସନାଭ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଥିଲେ।

Verse 8

सत्यवाञ्छीलवान्वाग्मी सर्वभूतदयापरः । शत्रुमित्रसमो दांतस्तपस्वी विजितेंद्रियः

ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୀଳବାନ, ବାଗ୍ମୀ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାପର ଥିଲେ। ଶତ୍ରୁ-ମିତ୍ରରେ ସମ, ସଂୟମୀ, ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ।

Verse 9

परब्रह्मणि निष्णातस्तत्त्वब्रह्मैकसंश्रयः । एवं प्रभावः स मुनिस्तपस्तेपे निजाश्रमे

ପରବ୍ରହ୍ମରେ ନିଷ୍ଣାତ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ-ବ୍ରହ୍ମରେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ରଖିଥିବା ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମୁନି ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ତପ କଲେ।

Verse 10

स वै निश्चलसर्वांगस्तिष्ठंस्तत्रैव भूतले । परमाण्वंतरं वापि न स्वस्थानाच्चचाल सः

ସେ ଭୂତଳରେ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅଚଳ। ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ପରମାଣୁମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ହଲେ ନାହିଁ।

Verse 11

स्थित्वैकत्र तपस्यंतमनेकशतवत्सरान् । तमाचकाम वल्मीकं छादितांगं चकार च

ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଶତବର୍ଷ ତପ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଭୁଇଁପୋକର ଭାଲ୍ମୀକ ଗଢ଼ିଉଠି ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଢାକିଦେଲା।

Verse 12

वल्मीकाक्रांतदेहोपि वत्सनाभो महामुनिः । अकरोत्तप एवासौ वल्मीकं न त्वबुद्ध्यत

ଭାଲ୍ମୀକ ଦେହକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନି ବତ୍ସନାଭ କେବଳ ତପରେ ଲୀନ ରହିଲେ; ଭାଲ୍ମୀକକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 13

विसृज्य मेघजालानि वर्षयामास वेगवान्

ମେଘଜାଳକୁ ବିସର୍ଜନ କରି ସେ ବେଗବାନ୍ ବର୍ଷା କରାଇଲେ।

Verse 14

एवं दिनानि सप्तायं स ववर्ष निरं तरम् । आसारेणातिमहता वृष्यमाणोपि वै मुनिः

ଏହିପରି ସାତ ଦିନ ସେ ନିରନ୍ତର ବର୍ଷା କଲା; ଅତିଭାରୀ ଧାରାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଜିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁନି ଧୈର୍ୟରେ ସହିଲେ।

Verse 15

तं वर्षं प्रतिजग्राह निमीलितविलोचनः । महता स्तनितेनाशु तदा बधिरयञ्छ्रुती

ଚକ୍ଷୁ ନିମିଳିତ କରି ସେ ଏହି ବର୍ଷାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ମହା ଗର୍ଜନାରେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରବଣ ଶୀଘ୍ର ମନେ ହେଲା ବଧିର ହୋଇଗଲା।

Verse 16

वल्मीकस्योपरिष्टाद्वै निपपात महाशनिः । तस्मिन्वर्षति पर्जन्ये शीतवातातिदुःसहे

ଅତିଦୁଃସହ ଶୀତ ପବନ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ଦେବ ବର୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ବଲ୍ମୀକର ଶିଖର ଉପରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଏକ ମହାବଜ୍ର ପଡ଼ିଲା।

Verse 17

वल्मीकशिखरं ध्वस्तं बभूवाशनिताडि तम् । विशीर्णशिखरे तस्मिन्वल्मीकेऽशनिताडिते

ବଜ୍ରାଘାତରେ ବଲ୍ମୀକର ଶିଖର ଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଗଲା। ଯେତେବେଳେ ବିଜୁଳିର ପ୍ରହାରରେ ସେହି ବଲ୍ମୀକର ଚୂଡ଼ା ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା,

Verse 18

सेहेतिदुःसहां वृष्टिं वत्सनाभो विचिंतयन् । महर्षौ वर्षधाराभिः पीड्यमाने दिवानि शम्

‘ଏହି ଦୁଃସହ ବର୍ଷାକୁ ସେ ସହୁ’ ବୋଲି ବତ୍ସନାଭ ଚିନ୍ତା କଲା; ମହର୍ଷି ବର୍ଷାଧାରାରେ ପୀଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତିରେ ଦିନ କାଟିଲେ।

Verse 19

धर्मस्य चेतसि कृपा संबभूवातिभूयसी । स धर्मश्चिंतयामास वत्सनाभे तपस्यति

ଧର୍ମଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ କୃପା ଉଦ୍ଭବିଲା। ବତ୍ସନାଭ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ ଧର୍ମ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 20

पतत्यप्यतिवर्षेऽयं तपसो न निवर्तते । अहोऽस्य वत्सनाभस्य धर्मैकायत्तचित्तता

ଅତିବର୍ଷା ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତପସ୍ୟାରୁ ଫେରେନାହିଁ। ଅହୋ! ବତ୍ସନାଭଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଧର୍ମରେ ମାତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିବିଡ଼।

Verse 21

इति चिंतयतस्तस्य मातिरेवमजायत । अहं वै माहिषं रूपं सुमहांतं मनोहरम्

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲା—“ମୁଁ ଅତି ବିଶାଳ ଓ ମନୋହର ମହିଷରୂପ ଧାରଣ କରିବି।”

Verse 22

वर्षधारानिपातानां सोढारं कठिनत्वचम् । स्वीकृत्य माहिषं रूपं स्थास्याम्युपरि योगिनः

“ବର୍ଷାଧାରାର ପ୍ରହାର ସହିପାରୁଥିବା କଠିନ ଚର୍ମଯୁକ୍ତ ମହିଷରୂପ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଁ ଯୋଗୀଙ୍କ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବି (ତାଙ୍କୁ ଆବରଣ କରିବି)।”

Verse 23

न हि बाधिष्यते वर्षं महावेगयुतं त्वपि । धर्म एवं विनिश्चित्य धाराः पृष्ठेन धारयन्

“ମହାବେଗରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବାଧିବ ନାହିଁ।” ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ଧର୍ମ ନିଜ ପୃଷ୍ଠରେ ବର୍ଷାଧାରାଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 24

वत्सनाभोपरि तदा गात्रमाच्छाद्य तस्थिवान् । ततः सप्तदिनांते तु तद्वै वर्षमुपारमत्

ତେବେ ସେ ବତ୍ସନାଭଙ୍କ ଉପରେ ନିଜ ଦେହ ଢାକି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ପରେ ସାତ ଦିନର ଶେଷରେ ସେଇ ବର୍ଷା ନିଶ୍ଚୟ ଥମିଗଲା।

Verse 25

ततो महिषरूपी स धर्मोऽतिकृपया युतः । तद्वै वल्मीकमुत्सृज्य नातिदूरे ह्यवर्त्तत

ତାପରେ ମହିଷରୂପୀ, ମହାକୃପାରେ ଯୁକ୍ତ ଧର୍ମ ସେଇ ବଲ୍ମୀକକୁ ଛାଡ଼ି ଅତିଦୂର ନୁହେଁ—ନିକଟେଇ ରହିଲେ।

Verse 26

ततो निवृते वर्षे तु वत्सनाभो महामुनिः । निवृत्तस्तपसस्तू र्णं दिशः सर्वा व्यलोकयन्

ବର୍ଷା ନିବୃତ୍ତ ହେଲାପରେ ମହାମୁନି ବତ୍ସନାଭ ଶୀଘ୍ର ତପସ୍ୟାରୁ ବିରତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 27

स्थितोऽहं वृष्टिसंपाते कुर्वन्नद्य महत्तपः । पृथिवी सलिलाक्लिन्ना दृश्यते सर्वतोदिशम्

‘ବର୍ଷାର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଝଡ଼ରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ମୁଁ ଏହି ମହାତପ କରିଛି। ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ପୃଥିବୀ ସବୁ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି।’

Verse 28

शिखराणि गिरीणां च वना न्युपवनानि च । आश्रमाणि महर्षीणामाप्लुतानि जलैर्नवैः

ପର୍ବତଶିଖର, ବନ ଓ ଉପବନ, ଏବଂ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ—ସବୁ ନବଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 29

एवमादीनि सर्वाणि दृष्ट्वा प्रमुदितोऽभवत् । चिंतयामास धर्मात्मा वत्सना भो महामुनिः

ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଦେଖି ଧର୍ମାତ୍ମା ମହାମୁନି ବତ୍ସନାଭ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲେ; ତଥାପି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ ସେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 30

अहमस्मिन्महावर्षे नूनं केनापि रक्षितः । वर्षत्यस्मिन्महावर्षे जीवितं त्वन्यथा कुतः

“ଏହି ମହାବର୍ଷାରେ ନିଶ୍ଚୟ କେହି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି; କାରଣ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ପଡୁଥିବାବେଳେ, ନହେଲେ ଜୀବନ କିପରି ରହିଥାନ୍ତା?”

Verse 31

विचिंत्यैवं मुनिश्रेष्ठः सर्वत्र समलोकयत् । ततोऽपश्यन्महाकायमदूरादग्रतः स्थितम्

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ। ତାପରେ ସେ ସାମ୍ନାରେ, ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏକ ମହାକାୟ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲେ।

Verse 32

महिषं नीलवर्णं च वत्सनाभस्तपोधनः । महिषं तं समुद्दिश्य मनसा समचिंतयत्

ତପୋଧନ ବତ୍ସନାଭ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ମହିଷକୁ ଦେଖିଲେ। ସେହି ମହିଷକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 33

तिर्यग्योनिष्वपि कथं दृश्यते धर्मशीलता । यतो ह्यहं महावर्षान्महिषेणाभिरक्षितः

“ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମଶୀଳତା କିପରି ଦେଖାଯାଏ? କାରଣ ଏହି ମହିଷ ମହାବର୍ଷାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଛି।”

Verse 34

दीर्घमायुरमुष्यास्तु यन्मां रक्षितवानिह । इत्यादि स विचिंत्यैवं तपसे पुनरुद्ययौ

“ଯିଏ ଏଠାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଛି, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ।” ଏପରି ଆଦି ଭାବି ସେ ପୁନର୍ବାର ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଲେ।

Verse 35

तं पुनश्च तपस्यंतं दृष्ट्वा महिषरूपधृक् । रोमांचावृतसर्वांगः प्रमोदमगमद्भृशम्

ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଦେଖି, ମହିଷରୂପଧାରୀ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ରୋମାଞ୍ଚରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲା।

Verse 36

वत्सनाभस्य हि मुनेः पुनश्चैव तपस्यतः । मनः पूर्ववदेकाग्रं परब्रह्मणि नाभवत्

କିନ୍ତୁ ମୁନି ବତ୍ସନାଭ ପୁନର୍ବାର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବବତ୍ ପରବ୍ରହ୍ମରେ ତାଙ୍କ ମନ ଏକାଗ୍ର ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 37

स विषण्णमना भूत्वा वत्सनाभो व्यचिंतयत् । न भवेद्यदि नैर्मल्यं तदा स्याच्चंचलं मनः

ବିଷଣ୍ଣମନ ହୋଇ ବତ୍ସନାଭ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଯଦି ନିର୍ମଳତା ନ ଥାଏ, ତେବେ ମନ ନିଶ୍ଚୟ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ।”

Verse 38

मनश्च पापबाहुल्ये निर्मलं नैव जायते । पापलेशोपि मे नास्ति कथं लोला यते मनः

“ପାପ ଅଧିକ ଥିଲେ ମନ କେବେ ନିର୍ମଳ ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୋରେ ପାପର ଲେଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତେବେ ମୋ ମନ କାହିଁକି ଏଭଳି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି?”

Verse 39

अचिंतयद्दोषहेतुं वत्सनाभः पुनःपुनः । स विचिंत्य विनिश्चित्य निनिंदात्मानमंजसा

ବତ୍ସନାଭ ପୁନଃପୁନଃ ନିଜ ଦୋଷର କାରଣ ଚିନ୍ତା କଲା। ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ସରଳଭାବେ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କଲା।

Verse 40

धिङ्मामद्य दुरात्मानमहो मूढोस्म्यहं भृशम् । कृतघ्नता महादोषो मामद्य समुपागतः

ଆଜି ମୋତେ—ଏହି ଦୁରାତ୍ମାକୁ—ଧିକ୍! ହାୟ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ। କୃତଘ୍ନତାର ମହାଦୋଷ ଆଜି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପଡ଼ିଛି।

Verse 41

यदीदृशान्महावर्षात्त्रातारं महिषोत्तमम् । तिष्ठाम्यपूजयन्नेव ततो मे भूत्कृतघ्नता

ଏପରି ମହାବର୍ଷା ପରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମୁଁ ସେଇ ତ୍ରାତା—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଷଭକୁ—ପୂଜା ନକରି ରହିଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ କୃତଘ୍ନତା ମୋର ହୋଇଗଲା।

Verse 42

कृतघ्नता महान्दोषः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः । कृतघ्नस्य न वै लोकाः कृतघ्नस्य न बांधवाः

କୃତଘ୍ନତା ମହାଦୋଷ; କୃତଘ୍ନ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। କୃତଘ୍ନ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟଲୋକ ନାହିଁ, କୃତଘ୍ନ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ବାନ୍ଧବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 43

कृतघ्नतादोष वलान्मम चित्तं मलीमसम् । कृतघ्ना नरकं यांति ये च विश्वस्तघातिनः

କୃତଘ୍ନତାର ଦୋଷବଳରୁ ମୋ ଚିତ୍ତ ମଲିନ ହୋଇଗଲା। କୃତଘ୍ନମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେମାନେ ବିଶ୍ୱାସୀଙ୍କୁ ଘାତ କରନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 44

निष्कृतिं नैव पश्यामि कृतघ्नानां कथंचन । ऋते प्राणपरित्यागाद्धर्मज्ञानां वचो यथा

କୃତଘ୍ନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଖୁନାହିଁ; ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ।

Verse 45

पित्रोरभरणं कृत्वा ह्यदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । कृतघ्नतां च संप्राप्य मरणांता हि निष्कृतिः

ପିତାମାତାଙ୍କ ଭରଣପୋଷଣର ଭାର ଦେଇ, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ନ ଦେଇ କୃତଘ୍ନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ।

Verse 46

तस्मात्प्राणान्परित्यज्य प्रायश्चित्तं चराम्यहम् । इति निश्चित्य मनसा वत्सनाभो महामुनिः

ଏହେତୁ ମୁଁ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରିବି—ଏମିତି ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ମହାମୁନି ବତ୍ସନାଭ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।

Verse 47

तृणीकृत्य निजान्प्राणान्निःसंगेनांतरा त्मना । मेरोः शिखरमारूढः प्रायश्चित्तचिकीर्षया

ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ତୃଣସମ ଭାବି, ଅନ୍ତରେ ନିରାସକ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ମେରୁର ଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 48

सुमेरुशिखरात्तस्मादियेष पतितुं मुनिः । तस्मिन्पतितुमारब्धे मा त्वरिष्ठा इति ब्रुवन् । त्यक्तमाहिषरूपः सन्धर्म एव न्यवारयत्

ସୁମେରୁ ଶିଖରରୁ ମୁନି ପତିତ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ; ପତନ ଆରମ୍ଭ ହେବାମାତ୍ରେ ‘ତ୍ୱରା କରନି’ ବୋଲି କହି, ବୃଷଭରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱୟଂ ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 49

धर्म उवाच । वत्सनाभ महाप्राज्ञ जीवस्व बहुवत्सरान्

ଧର୍ମ କହିଲେ—ହେ ବତ୍ସନାଭ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ତୁମେ ବହୁ ବର୍ଷ ଜୀବିତ ରୁହ।

Verse 50

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते देहत्यागचिकीर्षया । न हि त्वद्धर्मकक्षायां लोके कश्चित्समोऽस्ति वै

ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଦେହତ୍ୟାଗ କରିବାର ତୁମ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ତୁମେ ଯେ ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର/ଧର୍ମପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ, ଏହି ଲୋକରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।

Verse 51

यद्यपि प्राणसंत्यागः कृतघ्ने निष्कृतिर्भवेत् । तथापि धर्मशीलत्वात्तवान्यां निष्कृतिं वदे

କୃତଘ୍ନ ପାପୀ ପାଇଁ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମଶୀଳ, ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହୁଛି।

Verse 52

शंखतीर्थाभिधं तीर्थमस्ति वै गंधमादने । शांत्यर्थमस्य पापस्य तत्र स्नाहि समाहितः

ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ‘ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥ’ ନାମକ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହି ପାପର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତୁମେ ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ସ୍ନାନ କର।

Verse 53

प्राप्स्यसे चित्तशुद्धिं त्वमतो विगतकल्मषः । ततश्च लब्धविज्ञानः प्राप्स्यसे शाश्वतं पदम्

ତାପରେ ତୁମେ ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧି ପାଇବ; ତୁମର କଳ୍ମଷ ଦୂର ହେବ। ତଦନନ୍ତରେ ସତ୍ୟବିଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 54

अहं धर्मोस्मि योगीन्द्र सत्यमेव ब्रवीमि ते । इति धर्मवचः श्रुत्वा वत्सनाभो महामुनिः

“ହେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ଧର୍ମ; ମୁଁ ତୁମକୁ କେବଳ ସତ୍ୟ ହିଁ କହୁଛି।” ଧର୍ମବଚନ ଶୁଣି ମହାମୁନି ବତ୍ସନାଭ…

Verse 55

स्नातुकामः शंखतीर्थे गंधमादनमन्वगात् । शंखतीर्थं च संप्राप्य तत्र सस्नौ महामुनिः

ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ଗଲେ। ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ମହାମୁନି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 56

ततो विगतपापस्य मनो निर्मलतां गतम् । ततोऽचिरेण कालेन ब्रह्मभूयमगान्मुनिः

ତାପରେ ତାଙ୍କର ପାପ ନଶିଗଲା ଓ ମନ ନିର୍ମଳତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମୁନି ବ୍ରହ୍ମଭାବ (ବ୍ରହ୍ମୈକ୍ୟ) ପାଇଲେ।

Verse 57

एवं वः कथितं विप्राः शंखतीर्थस्य वैभवम् । यत्र हि स्नानमात्रेण कृतघ्नोऽपि विमुच्यते

“ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଏଭଳି ମୁଁ ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥର ବୈଭବ କହିଲି—ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ କୃତଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।”

Verse 58

मातृद्रोही पितृद्रोही गुरुद्रोही तथैव च । अन्ये कृतघ्ननिवहा मुच्यंतेऽत्र निमज्जनात्

“ଏଠାରେ ନିମଜ୍ଜନ କଲେ ମାତୃଦ୍ରୋହୀ, ପିତୃଦ୍ରୋହୀ, ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୃତଘ୍ନମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।”

Verse 59

अतः कृतघ्नैर्मनुजैः सेवनीयमिदं सदा । अहो तीर्थस्य माहात्म्यं यत्कृतघ्नोपि मुच्यते

ଏହେତୁ କୃତଘ୍ନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ଆହା, ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏମିତି ଯେ କୃତଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଏହାଦ୍ୱାରା ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 60

अकृत्वा भरणं पित्रोरदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । कृतघ्नतां च संप्राप्य मरणांता हि निष्कृतिः

ଯେ ମାତାପିତାଙ୍କ ଭରଣପୋଷଣ କରେନାହିଁ ଓ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଉନାହିଁ, ସେ କୃତଘ୍ନତା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହି ଦୋଷର ନିଷ୍କୃତି ମୃତ୍ୟୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 61

इह तु स्नानमात्रेण कृतघ्नस्यापि निष्कृतिः । कृतघ्नतापि तत्तीर्थे स्नानमात्राद्विनश्यति

କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ କୃତଘ୍ନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କୃତି ହୁଏ। ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ କୃତଘ୍ନତାର କଳଙ୍କ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 62

अन्येषां तुच्छपापानां सर्वेषां किमुताधुना

ତେବେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୁଚ୍ଛ ପାପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ କ’ଣ କହିବା?

Verse 63

अध्यायमेनं पठेद्भक्तियुक्तः कृतघ्नोपि मर्त्याः स पापाद्विमुक्तः । विशुद्धांतरात्मा गतः सत्यलोकं समं ब्रह्मणा मोक्षमप्याशु गच्छेत्

ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ, ସେ କୃତଘ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ ପଦ ପାଇ ଶୀଘ୍ରେ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରେ।