Adhyaya 22

Verse 1

। श्रीसूत उवाच । लक्ष्मीतीर्थे शुभे पुंसां सर्वैश्वर्यैककारणे । स्नात्वा नरस्ततो गच्छेदग्नितीर्थं द्विजोत्तमाः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ଥିବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

अग्नितीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् । तीर्थानामुत्तमं तीर्थं सर्वाभीष्टैकसाधनम् । तत्र स्नायान्नरो भक्त्या स्वपापपरिशुद्धये

ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ମହାପାତକନାଶକ। ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧିର ଏକମାତ୍ର ସାଧନ। ସେଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । अग्निर्तार्थमितिख्यातिः कथं तस्य मुनीश्वर

ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏହା ‘ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା?

Verse 4

कुत्रैदमग्नितीर्थं च कीदृशं तस्य वैभवम् । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि

ଏହି ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ କେଉଁଠି ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ବୈଭବ କିପରି? ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 5

श्रीसूत उवाच । सम्यक्पृष्टं हि युष्माभिः शृणुध्वं मुनिपुंगवाः । पुरा हि राघवो हत्वा रावणं सपरिच्छदम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ— ତୁମେ ସଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶୁଣ। ପୁରାକାଳରେ ରାଘବ ରାବଣକୁ ତାହାର ସମସ୍ତ ସେନା-ପରିବାର ସହିତ ବଧ କରି…

Verse 6

स्थापयित्वा तु लंकायां भर्तारं च विभीषणम् । सीतासौमित्रिसंयुक्तो रामो दशरथात्मजः

ଲଙ୍କାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ସୀତା ଓ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 7

सिद्धचारणगंधवैर्देवैरप्सरसां गणैः । स्तूयमानो मुनिगणैः सत्याशीस्तीर्थकौतुकी

ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା ଓ ଅପ୍ସରାଗଣ, ଏବଂ ମୁନିଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ—ଯାହାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସଦା ସତ୍ୟ—ସେ ତୀର୍ଥପ୍ରତି ଭକ୍ତିକୌତୁକରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 8

धारयंल्लीलया चापं रामोऽसह्यपराक्रमः । आत्मनः शुद्धिमाधातुं जानकीं शोधितु तथा

ଅସହ୍ୟ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ରାମ ଲୀଳାଭାବେ ଧନୁଷ ଧାରଣ କଲେ; ନିଜ ନିର୍ମଳ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଜାନକୀଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 9

इंद्रादिदेववृन्दैश्च मुनिभिः पितृभिस्तथा । विभीषणेन सहितः सर्वेरपि च वानरैः

ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବବୃନ୍ଦ, ମୁନି ଓ ପିତୃଗଣ ସହ, ବିଭୀଷଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ମହାସଭାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 10

आययौ सेतुमार्गेण गंधमादनपर्वतम् । लक्ष्मीतीर्थतटे स्थित्वा जानकीशोधनाय सः

ସେତୁମାର୍ଗେ ସେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଆସିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥ ତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଜାନକୀଶୋଧନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 11

अग्निमावाहयामास देवर्षिपितृसन्निधौ । अथोत्तस्थौ महांभोधेर्लक्ष्मीतीर्थाद्विदूरतः

ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆବାହନ କଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥରୁ ଦୂରେ, ମହାସମୁଦ୍ରରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବି ଉଠିଲା।

Verse 12

पश्यत्सु सर्वलोकेषु लिहन्नंभांसि पावकः । आताम्रलोचनः पीतवासा धनुर्धरः

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଜଳକୁ ଲେହି ନେଉଥିବା ପାବକ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଠାରେ ଧନୁର୍ଧର ବୀର, ତାମ୍ରଲୋଚନ ଓ ପୀତବାସଧାରୀ, ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 13

सप्तभिश्चैव जिह्वाभिर्लेलिहानो दिशो दश । दृष्ट्वा रघुपतिं शूरं लीलामानुषरूपिणम्

ସପ୍ତ ଜିହ୍ୱାରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଲେହି ଜ୍ୱଲିତ ହୋଇ (ଅଗ୍ନି) ଲୀଳାର୍ଥେ ମାନବରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୂର ରଘୁପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 14

जगाद वचनं रम्यं जानकीशुद्धिकारणात् । रामराम महाबाहो राक्षसानां भयावह

ଜାନକୀଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ସ୍ଥାପନାର ନିମିତ୍ତେ ସେ ରମ୍ୟ ବଚନ କହିଲା— “ରାମ ରାମ! ହେ ମହାବାହୋ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଭୟାବହ!”

Verse 15

पातिव्रत्येन जानक्या रावणं हतवान्भवान् । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नात्र कार्या विचारणा

ଜାନକୀଙ୍କ ପାତିବ୍ରତ୍ୟ ବଳରେ ହିଁ ଆପଣ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ—ଏଠାରେ ବିଚାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

Verse 16

कमलेयं जगन्माता लीलामानुषविग्रहा । देवत्वे देवदेहेयं मनुष्यत्वे च मानुषी

ଏହି କମଳସମ୍ଭବା ଜଗନ୍ମାତା, ଯିଏ ଲୀଳାର୍ଥେ ମାନବ ବିଗ୍ରହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଦେବତ୍ୱରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଦିବ୍ୟ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱରେ ସେ ମାନବୀ ପରି ପ୍ରତୀତ।

Verse 17

विष्णोर्देहानुरूपां वै करोत्ये षात्मनस्तनुम् । यदायदा जगत्स्वामिन्देवदेव जनार्द्दन

ହେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ! ବିଷ୍ଣୁ ଯେତେବେଳେ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ରୂପକୁ ଅନୁରୂପ ନିଜ ଦେହ ଗଢ଼ିନେଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରକଟତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମେଳାଇ ନିଅନ୍ତି।

Verse 18

अवतारान्करोषि त्वं तदेयं त्वत्सहायिनी । यदा त्वं भार्गवो रामस्तदाभूद्धरणी त्वियम्

ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦେବୀ ଆପଣଙ୍କ ସହଚରୀ ଓ ସହାୟିନୀ ହୁଅନ୍ତି। ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଭାର୍ଗବ ରାମ (ପରଶୁରାମ) ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏହି ଧରଣୀ—ପୃଥିବୀ—ହୋଇଥିଲେ।

Verse 19

अधुना जानकी जाता भवित्री रुक्मिणी ततः । अन्येषु चावतारेषु विष्णोरेषा सहायिनी

ଏବେ ସେ ଜାନକୀ (ସୀତା) ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ପରେ ସେ ରୁକ୍ମିଣୀ ହେବେ। ଅନ୍ୟ ଅବତାରମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିତ୍ୟ ସହାୟିନୀ ଓ ସହଚରୀ ରହନ୍ତି।

Verse 20

तस्मामद्वचनादेनां प्रति गृह्णीष्व राघव । पावकस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा देवा महर्षयः

ଏହେତୁ ମୋର ବଚନରେ, ହେ ରାଘବ, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କର। ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ସେହି କଥା ଶୁଣି ଦେବମାନେ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 21

विद्याधराश्च गंधर्वा मानवाः पन्नगास्तथा । अन्ये च भूतनिवहा रामं दश रथात्मजम्

ବିଦ୍ୟାଧର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମାନବ, ପନ୍ନଗ (ନାଗ) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଭୂତନିବହମାନେ—ସମସ୍ତେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।

Verse 22

जानकीं मैथिलीं चैव प्रशशंसुः पुनःपुनः । रामोऽग्निवचनात्सीतां प्रतिजग्राह निर्मलाम्

ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଜାନକୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବଚନରେ ରାମ ନିର୍ମଳ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 23

एवं सीताविशुद्ध्यर्थं रामेणाक्लिष्टकर्मणा । आवाहने कृते वह्निर्लक्ष्मीतीर्थाद्विदूरतः

ଏଭଳି ସୀତାଙ୍କ ବିଶୁଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତେ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ରାମ ଆବାହନ କରିବା ସହ, ଦୂରସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥରୁ ବହ୍ନି ଆହ୍ୱାନିତ ହେଲେ।

Verse 24

यतः प्रदेशादुत्तस्थावंबुधेर्द्विजसत्तमाः । अग्नितीर्थं विजानीत तं प्रदेशमनुत्तमम्

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ! ସମୁଦ୍ରରୁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ, ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ ପ୍ରଦେଶକୁ ‘ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 25

ततो विनिर्गमादग्नेरग्नितीर्थमितीर्यते । अत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वह्नेस्तीर्थे विमुक्तिदे

ଅଗ୍ନି ସେଠାରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ‘ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଭକ୍ତିସହ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବହ୍ନିଙ୍କ ଏହି ବିମୁକ୍ତିଦାୟକ ତୀର୍ଥରେ ମୋକ୍ଷଫଳ ପାଏ।

Verse 26

उपोष्य वेदविदुषो ब्राह्मणा नपि भोजयेत् । तेभ्यो वस्त्रं धनं भूमिं दद्यात्कन्यां च भूषिताम्

ଉପବାସ କରି ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଧନ, ଭୂମି ଦାନ ଦେବା ସହ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଭୂଷିତ କନ୍ୟାଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् । अग्नितीर्थस्य कूलेस्मि न्नन्नदानं विशिष्यते

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ତଟରେ ଅନ୍ନଦାନ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 28

अग्नितीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । दुष्पण्योपि महापापो यत्र स्नानात्पिशाचताम्

ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ସମାନ ତୀର୍ଥ ପୂର୍ବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମହାପାପୀ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପିଶାଚତ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 29

परित्यज्य महा घोरां दिव्यं रूपमवाप्तवान् । पशुमान्नाम वैश्योऽभूत्पुरा पाटलिपुत्रके

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ରୂପକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ପୂର୍ବେ ପାଟଲିପୁତ୍ରରେ ସେ ‘ପଶୁମାନ୍’ ନାମକ ଏକ ବୈଶ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 30

स वै धर्मपरो नित्यं ब्राह्मणाराधने रतः । कृषिं निरंतरं कुर्वन्गो रक्षां चैव सर्वदा

ସେ ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲା ଏବଂ ନିତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣାରାଧନାରେ ରତ ଥିଲା। ସେ ନିରନ୍ତର କୃଷି କରୁଥିଲା ଏବଂ ସର୍ବଦା ଗୋରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲା।

Verse 31

पण्यवीथ्यां च विक्रीणन्कांचनादीनि धर्मतः । पशुमन्नामधेयस्य वणिक्छ्रेष्ठस्य तस्य वै

ସେ ପଣ୍ୟବୀଥିରେ (ବଜାରରେ) ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିଲା; ‘ପଶୁମାନ୍’ ନାମଧାରୀ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଵଣିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା।

Verse 32

बभूव भार्यात्रितयं पतिशुश्रूषणे रतम् । ज्येष्ठा त्रीन्सुषुवे पुत्रान्वैश्यवंशविवर्द्धनान्

ତାହାର ତିନିଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପତିସେବାରେ ରତ ଥିଲେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ପତ୍ନୀ ତିନି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେମାନେ ବୈଶ୍ୟବଂଶକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ।

Verse 33

सुपण्यं पण्यवतं च चारुपण्यं तथैव च । मध्यमा सुषुते पुत्रौ सुकोश बहुकोशकौ

ସୁପାଣ୍ୟ, ପଣ୍ୟବତ୍ ଏବଂ ଚାରୁପାଣ୍ୟ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା। ମଧ୍ୟମା ପତ୍ନୀ ଦୁଇ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସୁକୋଶ ଓ ବହୁକୋଶ।

Verse 34

तृतीयायां त्रयः पुत्रास्तस्य वैश्यस्य जज्ञिरे । महापण्यो महाकोशो दुष्पण्य इति विश्रुताः

ତୃତୀୟା ପତ୍ନୀଠାରୁ ସେହି ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନେ ମହାପାଣ୍ୟ, ମହାକୋଶ ଓ ଦୁଷ୍ପାଣ୍ୟ ନାମରେ ବିଶ୍ରୁତ ହେଲେ।

Verse 35

एवं पशुमतस्तस्य वैश्यस्य द्विजसत्तमाः । बभूवुरष्टौ तनयास्तासु स्त्रीषु तिसृष्वपि

ଏହିପରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେହି ବୈଶ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କର ସେଇ ତିନି ପତ୍ନୀଠାରୁ ମୋଟ ଆଠ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 36

ते सुपण्यमुखाः सर्वे पुत्रा ववृधिरे क्रमात । धूलिकेलिं वितन्वन्तः पित रौ तोषयंति ते

ସୁପାଣ୍ୟ ଆଦି ସେ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର କ୍ରମେ କ୍ରମେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ଧୂଳିରେ ଶିଶୁକ୍ରୀଡ଼ା କରି କରି ସେମାନେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ।

Verse 37

पंचहायनतां प्राप्ताः क्रमात्ते वैश्यनंदनाः । पशुमानपि वैश्येंद्रः सर्वानपि च तान्सुतान्

କ୍ରମେ ସେଇ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଶ୍ୟ ପଶୁମାନ୍ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେବା ପାଇଁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 38

बाल्यमारभ्य सततं स्वकृत्येषु व्यशिक्षयत् । कृषिगोत्राणवाणिज्यकर्मसु क्रमशिक्षिताः

ଶୈଶବରୁ ସେ ନିରନ୍ତର ତାଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ କ୍ରମେ କୃଷି, ଗୋପାଳନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟକର୍ମରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 39

सुपण्यमुख्याः सप्तैव पितृवाक्यमशृण्वत । पशुमान्वक्ति यत्कार्यं तत्क्ष णान्निरवर्तयन्

ସୁଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସେଇ ସାତଜଣ ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣୁଥିଲେ। ପଶୁମାନ୍ ଯେ କାମ କହୁଥିଲେ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ।

Verse 40

नैपुण्यं प्रापुरत्यंतं ते सुवर्णक्रियास्वपि । दुष्पण्यस्त्वष्टमः पुत्रो बाल्यमारभ्य संततम्

ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୈପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟମ ପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ଶୈଶବରୁ ହିଁ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱଭାବର ଥିଲା।

Verse 41

दुर्मार्गनिरतो भूत्वा नाशृणोत्पितृभा षितम् । धूलिकेलिं समारभ्य दुर्मार्गनिरतोऽभवत्

ସେ କୁମାର୍ଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲା ନାହିଁ। ଧୂଳିରେ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କରି ସେ ଅଧର୍ମପଥରେ ଆହୁରି ଅଧିକ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 42

स बाल एव सन्पुत्रो बालानन्यानबाधत । दुष्कर्मनिरतं दृष्ट्वा तं पिता पशुमांस्तथा

ସେହି ପୁତ୍ର ବାଲ୍ୟକାଳରେ ହିଁ ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଥିଲା। ତାକୁ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ରତ ଦେଖି ତା’ର ପିତା ପଶୁମାନ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।

Verse 43

उपेक्षा मेवकृतवान्बालिशोऽयमितीरयन् । अथाष्टावपि वैश्यस्य प्रापुर्यौवनमात्मजाः

'ଏ ଜଣେ ମୂର୍ଖ ବାଳକ,' ଏହା କହି ସେ କେବଳ ଉପେକ୍ଷା କଲେ। ପରେ ବୈଶ୍ୟଙ୍କର ଆଠ ପୁତ୍ର ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 44

ततोऽयमष्टमः पुत्रो दुष्णयो बलिनां वरः । गृहीत्वा पाणियु गलेबालान्नगरवर्तिनः

ତା’ପରେ ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଅଷ୍ଟମ ପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ଣୟ, ନଗରର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ହାତ ଓ ବେକରେ ଧରି ପକାଉଥିଲା।

Verse 45

निचिक्षेप स कूपेषु सरित्सु च सरःस्वपि । न कोऽपि तस्य जानाति दुश्चरित्रमिदं जनः

ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କୂଅ, ନଦୀ ଏବଂ ସରୋବରରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଲୋକ ତାହାର ଏହି ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଜାଣି ନଥିଲେ।

Verse 46

यावन्म्रियंते ते बालास्तावन्निक्षिप्तवाञ्जले । तेषां मृतानां बालानां पितरो मातरस्तथा

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ପିଲାମାନେ ମରି ନ ଯାଆନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଣିରେ ପକାଉଥିଲା। ସେହି ମୃତ ପିଲାମାନଙ୍କର ପିତାମାତା (ଦୁଃଖିତ ହେଲେ)।

Verse 47

गवेषयंति तान्सर्वान्नगरेषु हि सर्वशः । तान् दृष्ट्वा च मृतान्पुत्रान्के वलं प्रारुदञ्जनाः

ସେମାନେ ନଗରମାନଙ୍କରେ ସର୍ବତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ। କିନ୍ତୁ ମୃତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକେ କେବଳ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ବିଳାପ କଲେ।

Verse 48

जलेष्वथ शवान्दृष्ट्वा जनाश्चक्रुर्यथोचितम् । एवं प्रतिदिनं बालान्दुष्पण्यो मारयन्पुरे

ତାପରେ ଜଳରେ ଶବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକେ ଯଥୋଚିତ ଅନ୍ତ୍ୟକ୍ରିୟା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ପ୍ରତିଦିନ ନଗରରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲା।

Verse 49

जनैरप्यपरिज्ञातश्चिरमेवमवर्तत । म्रियमाणेषु बालेषु वैश्यपुत्रस्य कर्मणा

ଲୋକେ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହିପରି ଦୀର୍ଘକାଳ ଚାଲିଲା। ବୈଶ୍ୟପୁତ୍ରର କର୍ମରେ ଶିଶୁମାନେ ମରୁଥିଲେ।

Verse 50

प्रजानां वृद्धिराहित्याच्छून्यप्रायमभूत्पुरम् । ततः समेत्य पौरास्तद्वृत्तं राज्ञे न्यवेद यन्

ପ୍ରଜାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ରୁକିଯାଇଥିବାରୁ ନଗର ପ୍ରାୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ପୌରମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 51

श्रुत्वा नृपस्तद्वचनमाहूय ग्रामपालकान् । कारणं बालमरणे चिंत्यतामिति सोऽन्वशात्

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଗ୍ରାମପାଳମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—“ଶିଶୁମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ତଦନ୍ତ କରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।”

Verse 52

ग्रामपालास्तथेत्युक्त्वा तत्र तत्र व्यवस्थिताः । सम्यग्गवेषयामासुः कारणं बालमारणे

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ଗ୍ରାମପାଳମାନେ ଏଠି ସେଠି ନିୟୋଜିତ ହେଲେ ଏବଂ ଶିଶୁହତ୍ୟାର କାରଣକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଖୋଜିଲେ।

Verse 53

ते वै गवेषंयतोऽपि नाविंदन्बालमारकम् । ते पुनर्नृपमासाद्य भीता वाक्यमथाब्रु वन्

ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଶିଶୁହନ୍ତାକୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କଥା କହିଲେ।

Verse 54

गवेषयंतोऽपि वयं तन्न विंदामहे नृप । यो बालान्नगरे स्थित्वा सततं मारयत्यपि

“ହେ ନୃପ! ଆମେ ଖୋଜୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ପାଉନାହୁଁ—ଯେ ନଗର ମଧ୍ୟରେ ରହି ସଦା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଛି।”

Verse 55

पुनश्च नागराः सर्वे राजानं प्राप्य दुःखिताः । पुनः प्रजानां मरणमब्रुवन्वाष्पसंकुलाः

ପୁନର୍ବାର ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଲୁହଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ସେମାନେ ପୁଣି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକଥା କହିଲେ।

Verse 56

राजा तत्कारणाज्ञानात्तूष्णीमास्ते विचिंत्य तु । कदाचिद्वैश्यपुत्रोयं पंचभिर्बा लकैः सह

କାରଣ ଅଜ୍ଞାତ ଥିବାରୁ ରାଜା ମୌନ ହୋଇ ବସି ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାହାପରେ କେତେବେଳେ ଏହି ବୈଶ୍ୟପୁତ୍ର ପାଞ୍ଚ ଶିଶୁ ସହ (ଦେଖାଗଲା)।

Verse 57

तटाकांतिकमापेदे पंकजाहरणच्छलात् । बलाद्गृहीत्वा तान्बालान्दुष्पण्यः क्रोशतस्तदा

ପଦ୍ମ ତୋଳିବା ଛଳରେ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ପୋଖରୀ କୂଳକୁ ଗଲା। ପରେ ସେ ବଳପୂର୍ବକ ସେଇ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ଧରି ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରାଇଲା॥

Verse 58

क्रूरात्मा मज्जयामास कंठ दघ्ने सरोजले । मृतान्मत्वा च ताञ्छीघ्रं दुष्पण्यः स्वगृहं ययौ

ସେଇ କ୍ରୂରାତ୍ମା ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ କଣ୍ଠପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ପଦ୍ମଜଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଡୁବାଇଦେଲା। ସେମାନେ ମରିଗଲେ ବୋଲି ଭାବି ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା॥

Verse 59

पञ्चानां पितरस्तेषां मार्गयंतः सुतान्पुरे । तेषु वै मार्गमाणेषु पंच तेना तिबालकाः

ସେଇ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ପିତାମାନେ ନଗରରେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ଖୋଜି ଘୁରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ସେଇ ପାଞ୍ଚ ଅତି ଛୋଟ ବାଳକ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ॥

Verse 60

निक्षिप्ता अपि तोयेषु नाम्रियंत यदृच्छया । ते शनैः कूलमासाद्य पंचापि क्लिन्नमौलयः

ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୈବଯୋଗରେ ସେମାନେ ମରିଲେ ନାହିଁ। ଧୀରେ ଧୀରେ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି ପାଞ୍ଚେଜଣେ ଭିଜା କେଶ ସହିତ ବଞ୍ଚିଗଲେ॥

Verse 61

अशक्ता नगरं गंतुं बाल्यात्तत्रैव बभ्रमुः । दूरादुच्चार्यमाणानि स्वनामानि स्वबंधुभिः

ବାଳ୍ୟକାରଣରୁ ସେମାନେ ନଗରକୁ ଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ସେଠାରେଇ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଦୂରରୁ ସ୍ୱଜନମାନେ ଡାକୁଥିବା ନିଜ ନିଜ ନାମ ସେମାନେ ଶୁଣିଲେ॥

Verse 62

श्रुत्वा पंचापि ते बालाः प्रतिशब्दमकुर्वत । ततस्तत्पितरः श्रुत्वा तत्रागत्यसरस्तटे

ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ପାଞ୍ଚଜଣ ବାଳକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଡାକିଲେ। ତାହା ଶୁଣି ସେମାନଙ୍କ ପିତାମାନେ ସେଠାକୁ ଆସି ସରୋବର ତଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 63

पुत्रान्दृष्ट्वा तु सप्राणान्प्रहर्षमतुलं गताः । किमेतदिति पित्राद्यैः पृष्टास्ते बालकास्तदा

ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣସହିତ ଦେଖି ସେମାନେ ଅପରିମିତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ତାପରେ ପିତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହା କ’ଣ, କ’ଣ ଘଟିଲା?”

Verse 64

दुष्पण्यस्याथ दुष्कृत्यं बन्धुभ्यस्ते न्यवेदयन् । ततो विदितवृत्तांता राजानं प्राप्य नागराः

ତାପରେ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟର ଦୁଷ୍କର୍ମ ବିଷୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣି ନଗରବାସୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 65

पंचभिः कथितं वृत्तं दुष्पण्यस्य न्यवेदयन् । ततो राजा समाहूय पशुमंतं वणिग्वरम् । पौरेष्वपि च शृण्वत्सु वाक्यमेतदभाषत

ପାଞ୍ଚଜଣ କହିଥିବା ଘଟଣାକୁ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ତାପରେ ରାଜା ସେହି ପଶୁଧନସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଣିକକୁ ଡାକି, ପୌରମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 66

राजोवाच । दुष्पण्यनामा पशुमन्बहुप्रजमिदं पुरम्

ରାଜା କହିଲେ— “ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ନାମର ପଶୁଧନବାନ୍ ପୁରୁଷ! ଏହି ପୁରୀ ଅନେକ ପ୍ରଜାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ…।”

Verse 67

शून्यप्रायं कृतं पश्य त्वत्पुत्रेण दुरात्मना । इदानीं बालिशानेतान्मज्जयामास वै जले

ଦେଖ—ତୋର ଦୁରାତ୍ମା ପୁତ୍ର ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାୟ ଶୂନ୍ୟପ୍ରାୟ ଓ ଉଜାଡ଼ କରିଦେଇଛି। ଏମାତ୍ରେ ସେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସରଳ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇଦେଲା।

Verse 68

यदृच्छया च सप्राणाः पुनरप्या गताः पुरम् । अस्मिन्नित्थं गते कार्ये किं कर्तव्यं वदाधुना

ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ସେମାନେ ପ୍ରାଣସହିତ ପୁନର୍ବାର ନଗରକୁ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି। କାର୍ଯ୍ୟ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଗଲେ, ଏବେ ତୁରନ୍ତ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ—କୁହ।

Verse 69

अद्य त्वामेव पृच्छामि यतस्त्वं धर्मतत्परः । इत्युक्तः पशुमान्राज्ञा धर्मज्ञो युक्तमब्रवीत्

ଆଜି ମୁଁ କେବଳ ତୁମକୁ ହିଁ ପଚାରୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ଧର୍ମପରାୟଣ। ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପଶୁମାନ ଯଥୋଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 70

पशुमानुवाच । पुरं निःशेषितं येन वधमेवायमर्हति । न ह्यत्र विषये किंचित्प्रष्टव्यं विद्यते नृप

ପଶୁମାନ କହିଲେ—ଯେ ନଗରକୁ ନିଃଶେଷ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି, ସେ କେବଳ ବଧର ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ନୃପ, ଏହି ବିଷୟରେ ଆଉ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ନାହିଁ।

Verse 71

न ह्ययं मम पुत्रः स्याच्छत्रुरेवातिपापकृत् । न ह्यस्य निष्कृतिं पश्ये येन निःशेषितं पुरम्

ଏହା ମୋର ପୁତ୍ର ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; ସେ ତ ଅତିପାପକାରୀ ଶତ୍ରୁ ମାତ୍ର। ଯେ ନଗରକୁ ନିଃଶେଷ କରିଦେଇଛି, ତାହା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୋତେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।

Verse 72

वध्यतामेव दुष्टात्मा सत्यमेव ब्रवीम्यहम् । श्रुत्वा पशुमतो वाक्यं नागराः सर्व एव हि

“ଏହି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ବଧ କରାଯାଉ—ମୁଁ ସତ୍ୟ ହିଁ କହୁଛି।” ପଶୁମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ମଧ୍ୟ ଏମିତି କହିଲେ।

Verse 73

वणिग्वरं श्लाघमाना राजानमिदमूचिरे । न वध्यतामयं दुष्टस्तूष्णीं निर्वास्यतां पुरात्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଣିକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନାଗରିକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ବଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ନିରବରେ ପୁରରୁ ନିର୍ବାସିତ କରନ୍ତୁ।”

Verse 74

ततः स राजा दुष्पण्यं समाहूयेदमब्रवीत् । अस्माद्देशाद्भवाञ्छीघ्रं दुष्टात्मन्गच्छ सांप्रतम्

ତାପରେ ରାଜା ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟକୁ ଡାକି କହିଲେ: “ହେ ଦୁଷ୍ଟମନ, ଏହି ଦେଶରୁ ଶୀଘ୍ର—ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—ଚାଲିଯା।”

Verse 75

यदि तिष्ठेस्त्वमत्रैव दण्डयेयं वधेन वै । इति राज्ञा विनिर्भर्त्स्य दूतैर्निर्वासितः पुरात्

“ଯଦି ତୁମେ ଏଠିଏ ରହିବ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବି।” ରାଜାଙ୍କ ତିରସ୍କାରରେ ସେ ରାଜଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରରୁ ବାହାର କରାଗଲା।

Verse 76

दुष्पण्यस्त्वथ तं देशं परित्यज्य भयान्वितः । मुनिमंडलसंबाधं वनमेव ययौ तदा

ତେବେ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ଦେଶକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ମୁନିମଣ୍ଡଳରେ ସଂବାଧିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ହିଁ ଗଲା।

Verse 77

तत्राप्येकं मुनिसुतं स तोयेषु न्यमज्जयत् । केल्यर्थमागता दृष्ट्वा मुनिपुत्रा मृतं शिशुम्

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ବୈଶ୍ୟନନ୍ଦନ କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ଗୋଟିଏ ମୁନିପୁତ୍ରକୁ ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲା। କେବଳ ଖେଳିବାକୁ ଆସିଥିବା ମୁନିକନ୍ୟାମାନେ ଶିଶୁଟିକୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।

Verse 78

तत्पित्रे कथयामासुरभ्येत्य भृशदुःखिताः । तत उग्रश्रवाः श्रुत्वा तेभ्यः पुत्रं जले मृतम्

ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯାଇ ଶିଶୁଟିର ପିତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜଳରେ ମରିଛି, ଏବଂ ସେ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 79

तपोमहिम्ना दुष्प ण्यचरितं तदमन्यत । उग्रश्रवाः शशापैनं दुष्पण्यं वैश्यनंदनम्

ତପୋମହିମାରେ ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ବୁଝିଲେ ଯେ ସେଇ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟର ଆଚରଣ। ତାପରେ ସେ ବୈଶ୍ୟନନ୍ଦନ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟକୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 80

उग्रश्रवा उवाच । मत्सुतं पयसि क्षिप्य यत्त्वं मारि तवानसि । तवापि मरणं भूयाज्जल एव निमज्जनात्

ଉଗ୍ରଶ୍ରବା କହିଲେ—“ହେ ଦୁଷ୍ଟ! ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଜଳରେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ମାରିଦେଲ; ତେଣୁ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ଡୁବି ହେଉ।”

Verse 81

मृतश्च सुचिरं कालं पिशाचस्त्वं भविष्यसि । इति शापे श्रुते सद्यो दुष्पण्यः खिन्नमानसः

“ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପିଶାଚ ହୋଇ ରହିବ।” ଏହି ଶାପ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟର ମନ ତୁରନ୍ତ ଖିନ୍ନ ହେଲା।

Verse 82

तद्वै वनं परित्यज्य घोरमन्यद्वनं ययौ । सिंहादिक्रूरसत्वाढ्यं तस्मिन्प्राप्ते वनांतरम्

ସେହି ବନକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଅନ୍ୟ ଘୋର ବନକୁ ଗଲା। ସିଂହାଦି କ୍ରୁର ପଶୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ବନାନ୍ତରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସହିତ ସବୁଦିଗରେ ଭୟ ଘେରିଲା।

Verse 83

पांसुवर्षं मह्द्वर्षन्वृक्षानामोटय न्मुहुः । वज्रघातसमस्पर्शो ववौ झंझानिलो महान्

ଧୂଳିର ମହାବର୍ଷା ହେଲା, ଏବଂ ସେ ବାରମ୍ବାର ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଉପାଡ଼ି ଦେଉଥିଲା। ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ସ୍ପର୍ଶବାନ ସେ ମହା ଝଞ୍ଝାବାତ ବନରେ ଗର୍ଜି ଉଠିଲା।

Verse 84

वेगेन गात्रं भिंदन्ती वृष्टिश्चासीत्सुदुःसहा । तद्दृष्ट्वा स तु दुष्पण्यश्चिंतयन्भृशदुः खितः

ବେଗରେ ଦେହକୁ ଯେନ ଭେଦି ଦେଉଛି—ଏମିତି ସୁଦୁଃସହ ବର୍ଷା ହେଲା। ତାହା ଦେଖି ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା।

Verse 85

मृतं शुष्कं महाकायं गजमेकमपश्यत । महावातं महावर्षं तदा सोढुमशक्नुवन्

ସେ ଗୋଟିଏ ମହାକାୟ ଗଜକୁ ମୃତ ଓ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲା। ତେବେ ମହାବାତ ଓ ମହାବର୍ଷା ସେ ସହି ପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 86

गजास्यविवरेणैव विवेशोदरगह्वरम् । तस्मिन्प्रविष्टमात्रे तु वृष्टिरासीत्सुभूयसी

ଗଜର ମୁଖବିବର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ତାହାର ଉଦର-ଗହ୍ବରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରବେଶମାତ୍ରେ ବର୍ଷା ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ହେଲା।

Verse 87

ततो वर्षजलैः सर्वैः प्रवाहः सुमहानभूत् । स प्रवाहो वने तस्मिन्नदी काचिदजायत

ତେବେ ସମସ୍ତ ବର୍ଷାଜଳରୁ ଏକ ଅତିମହାନ ପ୍ରବାହ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ଅରଣ୍ୟରେ ସେଇ ପ୍ରବାହ ନଦୀରୂପେ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 88

अथ तैर्वर्षसलिलैः स गजः पूरितोदरः । प्लवमानो महापूरे नीरंध्रः समजायत

ତାପରେ ସେହି ବର୍ଷାଜଳରେ ସେ ଗଜର ଉଦର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ମହାପ୍ଲାବନରେ ଭାସୁଥିବା ସେ ନିରନ୍ଧ୍ର, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଷ୍କାସନହୀନ, ହୋଇଗଲା।

Verse 89

ततो निर्विवरस्यास्य जलपूर्णोदरस्य च । गजस्य जठरात्सोऽयं निर्गंतु न शशाक ह

ଏହେତୁ ଏହି ଗଜର କୌଣସି ଛିଦ୍ର ନଥିଲା ଏବଂ ତାହାର ଉଦର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ତେଣୁ ଏହି (ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ) ଗଜର ଜଠରରୁ ବାହାରି ପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 90

ततश्च वृष्टितोयानां प्रवाहो भीमवेगवान् । उदरस्थितदुष्पण्यं समुद्रं प्रापयद्गजम्

ତାପରେ ଭୀମ ବେଗବାନ ବର୍ଷାଜଳର ପ୍ରବାହ, ଯାହାର ଉଦରରେ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସେ ଗଜକୁ ବହାଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲା।

Verse 91

दुष्पण्यः सलिले मग्नः क्षणात्प्राणैर्व्ययुज्यत । मृत एव स दुष्पण्यः पिशाचत्वमवाप्तवान्

ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ଜଳରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପ୍ରାଣବିୟୋଗ ପାଇଲା; ଏବଂ ମୃତ ହୋଇ ସେଇ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ପିଶାଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 92

पीडितः क्षुत्पिपासाभ्यां दुर्गमं वनमाश्रितः । घोरेषु घर्मकालेषु समाक्रोशन्भयानकम्

କ୍ଷୁଧା ଓ ପିପାସାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା। ଭୟଙ୍କର ଦହନକର ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ସେ ଭୀତିରେ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲା।

Verse 93

अतिष्ठद्गहनेऽरण्ये दुःखान्यनुभवन्बहु । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च

ସେ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲା—ହଜାର କୋଟି କଳ୍ପ, ଏବଂ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ।

Verse 94

स पिशाचो महादुःखी न्यवसद्घोरकानने । वनाद्वनांतरं धावन्देशाद्देशाद्देशांतरं तथा

ସେ ପିଶାଚ ମହାଦୁଃଖରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଲା—ବନରୁ ବନାନ୍ତରକୁ ଧାଉଥିଲା, ଏବଂ ଦେଶରୁ ଦେଶାନ୍ତରକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା।

Verse 95

सर्वत्रानुभवन्दुःखमाययौ दण्डकान्क्रमात् । अगस्त्यादाश्रमात्पुण्यान्नातिदूरे स संचरन्

ସର୍ବତ୍ର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ସେ କ୍ରମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ଭ୍ରମଣ କରୁ କରୁ ସେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଶ୍ରମରୁ ଅତି ଦୂରେ ରହିଲା ନାହିଁ।

Verse 96

नदन्भैरवनादं च वाक्यमुच्चैरभाषत । भोभोस्तपोधनाः सर्वे शृणुध्वं मामकं वचः

ଭୈରବନାଦ ପରି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲା—“ହୋ! ହୋ! ହେ ତପୋଧନ ସମସ୍ତେ, ମୋର ବଚନ ଶୁଣ!”

Verse 97

भवन्तो हि कृपावन्तः सर्वभूतहिते रताः । कृपादृष्ट्यानुगृह्णीत मां दुःखैरतिपीडितम्

ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଅଟନ୍ତି। ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ମୋ ଉପରେ କୃପାଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।

Verse 98

पुरा दुष्पण्यनामाहं वैश्यः पाटलिपुत्रके । पुत्रः पशु मतश्चापि बहून्बालानमारयम्

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ପାଟଳିପୁତ୍ରରେ ଦୁଷ୍ପଣ୍ୟ ନାମକ ଜଣେ ବୈଶ୍ୟ ଥିଲି। ପଶୁତୁଲ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ଅନେକ ବାଳକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲି।

Verse 99

ततो विवासितो राज्ञा तस्माद्देशाद्वनं गतः । अमारयं जले पुत्रं तत्रोग्रश्रवसो मुनेः

ତା’ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଦେଶରୁ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ ମୁଁ ବନକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ମୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କଲି।

Verse 100

स मुनिर्दत्त वाञ्छापं ममापि मरणं जले । पिशाचतां च मे घोरां दत्तवान्दुःखभूयसीम्

ସେହି ମୁନି ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ଯେ ମୋର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଜଳରେ ହେବ ଏବଂ ସେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ ଘୋର ପିଶାଚ ଯୋନି ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 101

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतान्यपि । पिशाच तानुभूतेयं शून्यकाननभूमिषु

ହଜାର ହଜାର କୋଟି କଳ୍ପ ଏବଂ ଶହ ଶହ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଜନ ବନଭୂମିରେ ପିଶାଚତ୍ୱ ଭୋଗ କରିଅଛି।

Verse 102

नाहं सोढुं समर्थोऽस्मि पिपासां क्षुधमेव च । रक्षध्वं कृपया यूयमतो मां बहुदुःखिनम्

ମୁଁ ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ଷୁଧା ସହିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତେଣୁ କୃପାକରି ଆପଣମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 110

अगस्त्येनैवमुक्तस्तु सुतीक्ष्णो गन्धमादनम् । प्राप्याग्नितीर्थे संकल्प्य पिशाचार्थं कृपानिधिः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏଭଳି କହିଲେ, କୃପାନିଧି ମୁନି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପହଞ୍ଚି ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥରେ ସେହି ପିଶାଚର ହିତାର୍ଥେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 119

इह भुक्त्वा महाभोगान्परत्रापि सुखं लभेत्

ଏହି ଲୋକରେ ମହାଭୋଗ ଭୋଗ କରି, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଲଭେ।