Adhyaya 19

Verse 1

श्रीसूत उवाच । तारकब्रह्मणस्तस्य तीर्थे स्नात्वा द्विजोत्तमाः । लक्ष्मणस्य ततस्तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ତାରକବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ-ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

श्रीलक्ष्मणस्य तीर्थे तु स्नात्वा पापैर्विमोचिताः । मुक्तिं प्रयांति विमलामपुनर्भवलक्षणाम्

ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମରହିତ, ନିର୍ମଳ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 3

स्नानाल्लक्ष्मणतीर्थे तु दारिद्र्यं नश्यतेखिलम् । आयुष्मान्गुणवान्विद्वान्पुत्रश्चैवास्य जायते

ଲକ୍ଷ୍ମଣତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶିଯାଏ; ତାଙ୍କ ଘରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଗୁଣବାନ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 4

कूले लक्ष्मणतीर्थस्य तन्मन्त्रं जपते तु यः । स सर्वशास्त्रवेत्ता स्याच्चतुर्वेदविदप्यसौ

ଲକ୍ଷ୍ମଣତୀର୍ଥର କୂଳରେ ଯେ ତାହିଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବେତ୍ତା ହୁଏ; ଚାରି ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ।

Verse 5

तस्य कूले महल्लिंगं स्थापयामास लक्ष्मणः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा सेवते लक्ष्मणेश्वरम्

ତାହାର କୂଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ମହାଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଯେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବା-ପୂଜା କରେ—

Verse 6

इह दारिद्र्यरोगाभ्यां संसाराच्च विमुच्यते । स्नात्वा लक्ष्मणतीर्थे तु सेवित्वा लक्ष्मणेश्वरम् । बलभद्रः पुरा विप्रा मुमुचे ब्रह्महत्यया

ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବା-ପୂଜା କଲେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ ଏବଂ ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୂର୍ବକାଳରେ ବଳଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟାଚରଣରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथमभूद्रौहिणेयस्य सूतज । कथं चात्र विनष्टा सा तन्नो ब्रूहि महामुने

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ରୌହିଣେୟ (ବଳଭଦ୍ର)ଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ କିପରି ଲାଗିଲା? ଏବଂ ଏଠାରେ ସେହି ପାପ କିପରି ନଶିଗଲା? ହେ ମହାମୁନି, ଆମକୁ କୁହ।

Verse 8

श्रीसूत उवाच । शेषावतारो भगवान्बलभद्रः पुरा द्विजाः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୂର୍ବକାଳରେ ଭଗବାନ ବଳଭଦ୍ର ଶେଷଙ୍କ ଅବତାର ଥିଲେ।

Verse 9

कुरूणां पांडवानां च युद्धोद्योगं विलोक्य तु । बंधूनां स वधं सोढुमसमर्थो हलायुधः

କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖି ହଲାୟୁଧ (ବଳଭଦ୍ର) ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ବଧ ସହିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ।

Verse 10

विचारमेवमकरोद्बलभद्रो महामतिः । यद्यहं कुरुराजस्य करिष्यामि सहायताम्

ତେବେ ମହାମତି ବଳଭଦ୍ର ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଯଦି ମୁଁ କୁରୁରାଜ (ଦୁର୍ୟୋଧନ)ଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବି…”

Verse 11

कोपः स्यात्पांडुपुत्राणां मय्यवार्यः सुदारुणः । उपकारं करिष्यामि पांडवानामहं यदि

ଯଦି ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ, ତେବେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରାଜେୟ କ୍ରୋଧ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ିବ; ଏବଂ ଯଦି ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା କରେ…

Verse 12

दुर्योधनस्य कोपः स्यादिति बुद्ध्वा हलायुधः । तीर्थयात्राच्छलेनासौ मध्यस्थः प्रययौ तदा

ଯାହାଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉଠିବ ବୋଲି ବୁଝି ହଲାୟୁଧ ନିରପେକ୍ଷ ରହିଲେ; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଛଳରେ ସେ ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 13

प्रभासमभिगम्याथ स्नात्वा संकल्पपूर्वकम् । देवानृषीन्पितृगणांस्तर्पयामास वारिणा

ପ୍ରଭାସକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏବଂ ଜଳଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 14

सरस्वतीं ततः प्रायात्प्रतीच्यभिमुखां हली । पृथूदकं बिंदुसरो मुक्तिदं ब्रह्मतीर्थकम्

ତାପରେ ହଳଧର ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ ହୋଇ ସରସ୍ୱତୀକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ପୃଥୂଦକ, ବିନ୍ଦୁସର ଓ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 15

गंगां च यमुनां सिंधुं शतद्रूं च सुदर्शनम् । संप्राप्य बलभद्रोऽयं स्नात्वा तीर्थेषु धर्मतः

ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ସିନ୍ଧୁ, ଶତଦ୍ରୂ ଓ ସୁଦର୍ଶନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ବଳଭଦ୍ର ଧର୍ମାନୁସାରେ ସେହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହେଲେ।

Verse 16

प्रपेदे नैमिषारण्यं मुनींद्रैरभिसेवितम् । आगतं तं विलोक्याथ नैमिषीयास्तपस्विनः

ସେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ପବିତ୍ର ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ନୈମିଷର ତପସ୍ବୀମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ।

Verse 17

दीर्घसत्रे स्थिताः सम्यङ्नियता धर्मतत्पराः । अभ्युद्गम्य यदुश्रेष्ठं प्रणम्योत्थाय चासनात्

ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସତ୍ରଯଜ୍ଞରେ ନିୟମବଦ୍ଧ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଉଠି ଆଗେଇ ଗଲେ, ପ୍ରଣାମ କରି ଆସନରୁ ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇଲେ।

Verse 18

अपूजयन्विष्टराद्यैः कंदमूलफलैस्तदा । आसनं परिगृह्यायं पूजितः सपुरःसरः

ତାପରେ ସେମାନେ ଆସନ ଆଦି ଦେଇ ଏବଂ କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଅର୍ପଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।

Verse 19

उच्चासने स्थितं सूतमनमंतमनुत्थितम् । अकृतांजलिमासीनं व्यासशिष्यं विलोक्य सः

ସେ ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ ସୂତଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ—ସେ ନ ଉଠୁଥିଲେ, ନ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିଲେ, ନ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ବସିଥିଲେ।

Verse 20

विप्रांश्चानमतो दृष्ट्वा विलोक्यात्मानमागतम् । चुक्रोध रोहिणीसूनुः सूतं पौराणिकोत्तमम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଦେଖି ଏବଂ ନିଜ ଆଗମନକୁ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ପୌରାଣିକୋତ୍ତମ ସୂତଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 21

मध्ये मुनीनां सूतोऽयं कस्मान्निंद्योऽनुलोमजः । उच्चासने समध्यास्ते न युक्तमिदमंजसा

ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅନୁଲୋମଜ ସୂତ କାହିଁକି ନିନ୍ଦ୍ୟ ହେଉଛି? ତଥାପି ସେ ଉଚ୍ଚାସନରେ ବସିଛି—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟତଃ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ।

Verse 22

अवमत्य भृशं चास्मान्धर्मसंरक्षकानयम् । आस्तेऽनुत्थाय निर्भीतिर्न च प्रणमते तथा

ଏହି ଲୋକ ଧର୍ମ-ସଂରକ୍ଷକ ଆମକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଅବମାନ କରୁଛି; ଉଠିନାହିଁ ନିର୍ଭୟରେ ବସିରହେ, ଏବଂ ଯଥାବିଧି ପ୍ରଣାମ ମଧ୍ୟ କରେନାହିଁ।

Verse 23

पठित्वायं पुराणानि द्वैपायनसकाशतः । सेतिहासानि सर्वाणि धर्मशास्त्राण्यनेकशः

ଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କ ନିକଟରୁ ଏହିଜଣ ପୁରାଣ, ସମସ୍ତ ଇତିହାସ ଓ ଅନେକ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ…

Verse 24

न मां दृष्ट्वा प्रणमते नैव त्यजति चासनम् । द्वैपायनस्य महतः शिष्याः पैलादयो द्विजाः

ମୋତେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରଣାମ କରେନାହିଁ, ନ ଆସନ ଛାଡ଼େ। ମହାନ୍ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପୈଲ ଆଦି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏପରି କରିବେନାହିଁ।

Verse 25

एवंविधमधर्मं ते नैव कुर्युर्यथा त्वयम् । तस्मादेनं वधिष्यामि दुरात्मानमचेतनम्

ତୁମେ ଯେପରି ଏହି ଅଧର୍ମ କରିଛ, ସେମାନେ କେବେ ଏପରି କରିବେନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହି ଦୁରାତ୍ମା, ଅଚେତନକୁ ମୁଁ ବଧ କରିବି।

Verse 26

दुष्टानां निग्रहार्थं हि भूर्लोकमहमागमम् । मया हतो हि दुष्टात्मा शुद्धिमेष्यत्यसंशयम्

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ନିଗ୍ରହ ପାଇଁ ମୁଁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସିଛି। ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 27

इत्युक्त्वा भगवान्रामो मुसली प्रबलो हली । पाणिस्थेन कुशाग्रेण तच्छिरः प्राच्छिनद्रुषा

ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ ରାମ—ମୁସଳଧାରୀ, ପ୍ରବଳ, ହଳଧାରୀ—ହାତରେ ଧରିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଶାଗ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶିର କାଟିଦେଲେ।

Verse 28

तत्रत्या मुनयः सर्वे हा कष्टमिति चुक्रुशुः । अवादिषुस्तदा रामं मुनयो ब्रह्मवादिनः

ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନି ‘ହା, କେତେ କଷ୍ଟଦାୟକ କର୍ମ!’ ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଧର୍ମବାଦୀ ମୁନିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 29

रामाधर्मः कृतः कष्टस्त्वया संकर्षण प्रभो । अस्य सूतस्य चास्माभिर्दत्तं ब्रह्मासनं महत्

ହେ ପ୍ରଭୁ ସଙ୍କର୍ଷଣ! ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ଅଧର୍ମ ଘଟିଲା। ଏହି ସୂତକୁ ଆମେ ମହାନ ବ୍ରହ୍ମାସନ—ପରମ ସମ୍ମାନ—ଦେଇଥିଲୁ।

Verse 30

अक्षयं चायुरस्माभिरस्य दत्तं हलायुध । भवताऽजानतैवाद्य कृतो ब्रह्मवधो महान्

ହେ ହଳାୟୁଧ! ଆମେ ତାକୁ ଅକ୍ଷୟ ଆୟୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲୁ। ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜାଣତେ ମହା ବ୍ରହ୍ମବଧ ଘଟିଗଲା।

Verse 31

योगेश्वरस्य भवतो नास्ति कश्चिन्नियामकः । अस्यास्तु ब्रह्महत्याया यत्कर्त्तव्यं विचार्य तत्

ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କୁ କୌଣସି ବାହ୍ୟ ନିୟାମକ ନାହିଁ। ତଥାପି ଏହି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ବିଷୟରେ କ’ଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା ବିଚାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରନ୍ତୁ।

Verse 32

प्रायश्चित्तं भवानेव लोकसंग्रहणाय तु । कुरुष्व भगवन्राम नान्येन प्रेरितः कुरु । इत्युक्तो भगवान्रामस्तानुवाच मुनीन्प्रति

ହେ ଭଗବାନ ରାମ! ଲୋକସଙ୍ଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆପଣେଇ କରନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ ନୁହେଁ, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କରନ୍ତୁ। ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ଭଗବାନ ରାମ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 33

राम उवाच । प्रायश्चित्तं चरिष्याभि पापशोधकमास्तिकाः

ରାମ କହିଲେ— ହେ ଆସ୍ତିକମାନେ! ପାପଶୋଧକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।

Verse 34

लोकसंग्रहणार्थाय नान्यकामनयाऽधुना । यादृशो नियमोऽस्माभिः कर्तव्यः पापशांतये

ଲୋକସଙ୍ଗ୍ରହ ପାଇଁ, ଏବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମନାରୁ ନୁହେଁ— ପାପଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ କେମିତି ନିୟମ (ବ୍ରତ) କରିବି?

Verse 35

तादृशं नियमं त्वद्य भवतः प्रब्रुवंतु नः । भवद्भिरस्य सूतस्य यदायुर्दत्तमक्षयम् । इंद्रियाणि च सत्त्वं च करिष्ये योगमायया

ଏହିହେତୁ ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏମିତି ନିୟମ ଆପଣମାନେ କହନ୍ତୁ। ଏବଂ ଆପଣମାନେ ଏହି ସୂତକୁ ଅକ୍ଷୟ ଆୟୁ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ଯୋଗମାୟାଦ୍ୱାରା ତାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣବଳକୁ ସଂଯମ କରିବି।

Verse 36

मुनय ऊचुः । पराक्रमस्य तेस्त्रस्य मृत्योर्नश्च यथा प्रभो । स्यात्सत्यवचनं राम तद्भवान्कर्तुमर्हति

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ପରାକ୍ରମଜନିତ ସତ୍ୟବଚନ ଦୃଢ଼ ରହୁ, ଆମ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ନ ଆସୁ; ହେ ରାମ, ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତାହା ଆପଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 37

राम उवाच । आत्मा वै पुत्ररूपेण भवतीति श्रुतिस्सदा

ରାମ କହିଲେ—ଶ୍ରୁତି ସଦା ଘୋଷଣା କରେ: ଆତ୍ମା ପୁତ୍ରରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 39

उद्घोषयति विप्रेंद्रास्तस्मादस्य शरीरतः । पुत्रो भवतु दीर्घायुः सत्त्वेंद्रिय बलोर्जितः

ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି—ଏହେତୁ ଏହି ପୁରୁଷର ଶରୀରରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଉ; ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ସତ୍ତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସମ୍ପଦ ଓ ବଳରେ ଯୁକ୍ତ ହେଉ, ତେଜରେ ବିଜୟୀ ହେଉ।

Verse 40

इत्युक्त्वा रौहिणेयस्तान्पुनः प्रश्रितमब्रवीत् । मनोभिलषितं किं वा युष्माकं करवाण्यहम्

ଏପରି କହି ରୌହିଣେୟ ପୁନଃ ବିନୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ଆପଣମାନଙ୍କ ମନୋଭିଲାଷ କ’ଣ? ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି?

Verse 41

तद्ब्रूत मुनयो यूयं करिष्यामि न संशयः । अज्ञानान्मत्कृतस्यास्य पापस्यापि निवर्तकम् । प्रायश्चित्तं भवन्तो मे प्रब्रूत मुनिसत्तमाः

ଏହେତୁ, ହେ ମୁନିମାନେ, ଆପଣମାନେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଅଜ୍ଞାନରୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଏହି ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନିବାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 42

मुनय ऊचुः । इल्वलस्यात्मजः कश्चिद्दानवो बल्वलाभिधः

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ଇଲ୍ୱଳର ପୁତ୍ର ବଲ୍ୱଳ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଅଛି।

Verse 43

स दूषयति नो यागं रामेहागत्य पर्वणि । दुष्टं तं दानवं पापं जहि लोकैककण्टकम्

ସେ ପର୍ବଦିନରେ ଏଠାକୁ ଆସି, ହେ ରାମ, ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଦୂଷିତ କରେ। ସମଗ୍ର ଲୋକର କଣ୍ଟକ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପାପୀ ଦାନବକୁ ବଧ କର।

Verse 44

अनेन पूजा ह्यस्माकं कृता स्याद्भवताधुना । अस्थिविण्मूत्ररक्तानि सुरामांसानि च क्रतौ

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ପୂଜା ନିଶ୍ଚୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ। କାରଣ ସେ ଯଜ୍ଞରେ ଅସ୍ଥି, ବିଷ୍ଠା, ମୂତ୍ର, ରକ୍ତ, ସୁରା ଓ ମାଂସ ନିକ୍ଷେପ କରେ।

Verse 45

सदाभिवर्षतेऽस्माकमत्रागत्य स दानवः । अस्मिन्भारतभूभागे यानि तीर्थानि संति हि

ସେ ଦାନବ ଏଠାକୁ ଆସି ଆମ ଉପରେ ସଦା (ଅପବିତ୍ରତା) ବର୍ଷାଏ। ଏହି ଭାରତଭୂମିରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 46

तेषु स्नाह्यब्दमेकं त्वं सर्वेषु सुसमाहितः । तेन ते पापशांतिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा

ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ, ସୁସମାହିତ ହୋଇ, ସ୍ନାନ କର। ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାପ ଶାନ୍ତି ହେବ—ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 47

श्रीसूत उवाच । पर्वकाले तु विप्रेंद्राः समावृत्ते मुनिक्रतौ । महाभीमो रजोवर्षो झंझावातश्च भीषणः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ପର୍ବକାଳ ଆସି ମୁନିମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞସମାବେଶ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବାବେଳେ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଧୂଳିବର୍ଷା ହେଲା ଏବଂ ସହିତ ଭୀଷଣ ଝଞ୍ଝାବାତ ଉଠିଲା।

Verse 49

प्रादुर्बभूव विप्रेंद्राः पूयरक्तैश्च वर्षणम् । ततो विष्ठामया वृष्टिर्बल्वलेन कृताप्यभूत्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ପୁୟ ଓ ରକ୍ତର ବର୍ଷା ପ୍ରକଟ ହେଲା; ତାପରେ ବଲ୍ୱଲ ଦ୍ୱାରା କୃତ ବିଷ୍ଠାମୟ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ହେଲା।

Verse 50

तमालोक्य महादेहं दग्धाद्रिप्रतिमं तदा । प्रतप्तताम्रसंकाशश्मश्रुदंष्ट्रोत्कटाननम्

ତାହାକୁ ସେତେବେଳେ ଦେଖି—ଯେ ମହାଦେହୀ, ଦଗ୍ଧ ପର୍ବତ ସଦୃଶ; ତପ୍ତ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଓ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ—

Verse 51

चिंतयामास मुसलं रामः परविदारणम् । सीरं च दानवहरं गदां दैत्यविदारिणीम्

ତେବେ ରାମ (ବଳରାମ) ଶତ୍ରୁବିଦାରକ ମୁସଳ, ଦାନବଦମନକାରୀ ସୀର (ହଳ), ଏବଂ ଦୈତ୍ୟବିଦାରିଣୀ ଗଦାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 52

यान्यायुधानि तं रामं चिंतितान्युपतस्थिरे । सीराग्रेण तमाकृष्य बल्वलं खेचरं तदा

ରାମ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଆୟୁଧକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେସବୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ପରେ ସୀରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ତାକୁ ଆକର୍ଷି, ଆକାଶଚାରୀ ବଲ୍ୱଲକୁ ଟାଣି ତଳେ ପକାଇଦେଲେ।

Verse 53

मुसलेन निजघ्ने स कुपितो मूर्ध्नि वेगतः । पपात भुवि संक्षुण्णललाटो रक्तमुद्वमन्

ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବେଗରେ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରହାର କଲା। ଲଲାଟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରକ୍ତ ଉଗଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 55

अभ्यषिंचञ्च्छुभैस्तोयैर्वृत्रशत्रुं यथा सुराः । मालां ददुर्वैजयन्तीं श्रीमदंबुज शोभिताम्

ଯେପରି ଦେବମାନେ ପୂର୍ବେ ବୃତ୍ରଶତ୍ରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଭ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ, ସେପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସିଞ୍ଚନ କରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ପଦ୍ମଶୋଭିତ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ଦାନ କଲେ।

Verse 56

माधवाय शुभे वस्त्रे भूषणानि शुभानि च । धारयंस्तानि सर्वाणि रौहिणेयो महाबलः

ମାଧବଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଭୂଷଣ—ସେ ସମସ୍ତକୁ ମହାବଳୀ ରୌହିଣେୟ (ବଳରାମ) ଧାରଣ କଲେ।

Verse 57

पुष्पितानोकहोपेतः कैलास इव पर्वतः । अनुज्ञातोऽथ मुनिभिः सर्वतीर्थेषु स द्विजाः

ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ କୈଲାସ ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭିତ ଥିଲା। ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଗମନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।

Verse 58

एकमब्दं चरन्सस्नौ नियमाचारसंयुतः । ततः संवत्सरे पूर्णे कालिंदीभेदनो बलः

ନିୟମ ଓ ସଦାଚାର ସହିତ ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମଣ କରି ସ୍ନାନ କରୁଥିଲା। ପରେ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେ ମହାବଳୀ—କାଲିନ୍ଦୀଭେଦନ—(ଅଗ୍ରସର ହେଲେ)।

Verse 59

समाप्ततीर्थयात्रः सन्पुरीं गन्तुं प्रचक्रमे । ततस्तमोमयीं छायां पृष्ठतोनुगतां कृशाम्

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ କରି ସେ ପୁରୀକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତେବେ ସେ ଦେଖିଲେ—ତମୋମୟ, କୃଶ ଛାୟାଟି ପଛରୁ ଲଗାତାର ଅନୁସରଣ କରୁଛି।

Verse 60

अपश्यद्बलदेवोयं महानादविराविणीम् । अथ वार्ता स शुश्राव समुद्भूतां तदांबरे

ବଳଦେବ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ—ଯାହା ମହାନ୍, ଭୟଙ୍କର ନାଦରେ ଗର୍ଜିତ ହେଉଥିଲା। ତାପରେ ସେହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏକ ଘୋଷଣା ସେ ଶୁଣିଲେ।

Verse 61

रामराम महाबाहो रौहिणेय सितप्रभ । तीर्थाभिगमनेनाद्य चरितेन त्वयाऽनघ

‘ରାମ, ରାମ—ମହାବାହୁ ରୌହିଣେୟ, ଶ୍ୱେତପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ! ହେ ଅନଘ, ଆଜି ତୁମ ତୀର୍ଥଗମନ ଓ ତୁମ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା…’

Verse 62

न नष्टा ब्रह्महत्या ते निःशेषं रोहिणीसुत । इति वार्तां समाकर्ण्य चिंतयामास वै बलः

‘ହେ ରୌହିଣୀସୁତ, ତୁମ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ନିଃଶେଷ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ।’ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ବଳରାମ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 63

प्रायश्चित्तं मया चीर्णमेकाब्दं तीर्थ सेवया । तथापि ब्रह्महत्या सा न नष्टेति श्रुतं वचः

‘ମୁଁ ତୀର୍ଥସେବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବର୍ଷ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଛି; ତଥାପି “ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ” ବୋଲି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି।’

Verse 64

किं कुर्म इति संचिंत्य नैमिषारण्यमभ्यगात् । तत्र गत्वा मुनीनां तन्न्यवेदयदरिंदमः

“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ଏହିଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସମସ୍ତ ବିଷୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 65

यच्छ्रुतं गगने वाक्यं या च दृष्टा तमोमयी । न्यवेदयत तत्सर्वं मुनीनां रोहिणीसुतः । तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे रामं वाक्यमथाब्रुवन्

ଆକାଶରେ ଶୁଣିଥିବା ବାକ୍ୟ ଓ ଦେଖିଥିବା ତମୋମୟୀ ଛାୟା—ସେ ସବୁ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ମୁନିମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ। ତାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମୁନି ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 66

मुनय ऊचुः । यदि राम न नष्टा ते ब्रह्महत्या तु कृत्स्नशः

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—“ହେ ରାମ, ଯଦି ତୁମର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ…”

Verse 67

तर्हि गच्छ महाभाग गंधमादनपर्वतम् । महादुःख प्रशमनं महारोगविनाशनम्

“ତେବେ, ହେ ମହାଭାଗ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଯାଅ; ସେ ମହାଦୁଃଖ ଶମନକାରୀ ଓ ମହାରୋଗ ବିନାଶକାରୀ।”

Verse 68

रामसेतौ महापुण्ये गन्धमादनपर्वते । अस्ति लक्ष्मणतीर्थाख्यं सरः पापविनाशनम्

“ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ରାମସେତୁରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ, ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ସରୋବର ଅଛି—ଯାହା ପାପବିନାଶକ।”

Verse 69

स्नानं कुरुष्व तत्र त्वं तल्लिंगं च नमस्कुरु । निःशेषं तेन नष्टा स्याद्ब्रह्महत्या न संशयः

ତୁମେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କର ଏବଂ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିରେ ନମସ୍କାର କର। ସେହି କର୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 70

श्रीसूत उवाच । एवमुक्तस्तदा रामो गन्धमादनपर्वतम् । गत्वा लक्ष्मणतीर्थं च प्राप्तवान्मुनिपुंगवाः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ରାମ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ-ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମାନ ମନ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 71

स्नात्वा संकल्पपूर्वं तु तत्र तीर्थे हलायुधः । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं धान्यं गाश्च वसुन्धराम्

ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି ହଲାୟୁଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଗାଈ ଏବଂ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 72

तस्मिन्नवसरे तत्र राममाहाशरीरवाक् । निःशेषं राम नष्टा ते ब्रह्महत्याधुना त्विह

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଏକ ଅଶରୀର ବାଣୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲା—“ରାମ, ଏଠାରେ ଏବଂ ଏହିକ୍ଷଣେ ତୁମର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ନିଃଶେଷ ନଶିଗଲା।”

Verse 73

संदेहो नात्र कर्तव्यः सुखं याहि पुरीं निजाम् । तच्छ्रुत्वा बलभद्रोऽथ तत्तीर्थं प्रशशंस ह

“ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସୁଖରେ ନିଜ ପୁରୀକୁ ଯାଅ।” ଏହା ଶୁଣି ବଳଭଦ୍ର ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 74

ततस्तत्रत्यतीर्थेषु स्नात्वा सर्वेषु माधवः । धनुष्कोटौ तथा स्नात्वा रामनाथं निषेव्य च । द्वारकां स्वपुरीं प्रायान्नष्टपातकसंचयः

ତତ୍ପରେ ମାଧବ ସେ ଅଞ୍ଚଳର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଧନୁଷ୍କୋଟିରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ରାମନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନିଜ ନଗର ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପାପସଂଚୟ ନଶ୍ଟ ହେଲା।

Verse 75

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्राः श्रीलक्ष्मणसरोऽमलम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମଣ-ସରୋବରର ବର୍ଣ୍ଣନା କହିଲି।

Verse 76

पुण्यं पवित्रं पापघ्नं ब्रह्महत्यादिशोधकम् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः

ଏହା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପବିତ୍ର, ପାପନାଶକ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ଶୋଧନ କରେ। ଯେ କେହି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ—

Verse 77

स याति मुक्तिं विप्रेंद्राः पुनरावृत्तिवर्जिताम्

—ସେ, ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପୁନରାବୃତ୍ତିବିହୀନ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 94

बल्वलो दीनकथनो गिरिर्वज्रहतो यथा । स्तुत्वाथ मुनयो रामं प्रोच्चार्य विमलाशिषः

ବଲ୍ୱଲ ଦୀନ ସ୍ୱରରେ କଥା କହୁଥିଲା, ଯେପରି ବଜ୍ରାଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ ପର୍ବତ। ତାପରେ ମୁନିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନିର୍ମଳ ଆଶୀର୍ବାଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।