Adhyaya 16

Verse 1

सूत उवाच । कुंडे हनुमतः स्नात्वा स्वयं रुद्रेण सेविते । अगस्तितीर्थं विप्रेंद्रास्ततो गच्छेत्समाहितः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର ଯାହାକୁ ସେବିତ କରିଛନ୍ତି ସେହି ହନୁମାନଙ୍କ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ସମାହିତ ମନେ ଅଗସ୍ତି-ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

एतद्विनिर्मितं तीर्थं साक्षाद्वै कुम्भयोनिना । प्रवर्तमाने कलहे पुरा वै मेरुविंध्ययोः

ମେରୁ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାତନକାଳରେ କଳହ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ସାକ୍ଷାତ୍ କୁମ୍ଭୟୋନି (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ନିଜେ ଏହି ତୀର୍ଥ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

Verse 3

निरुद्धभुवनाभोगो ववृधे विंध्यपर्वतः । तदा प्राणिषु सर्वेषु निरुच्छ्वासेषु देवताः

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ବଢ଼ି ଲୋକମାନଙ୍କ ବିସ୍ତାରକୁ ଅବରୋଧ କଲା; ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଶ୍ୱାସହୀନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 4

कैलासं पर्वतं गत्वा शंभवे तद्व्यजिज्ञपन् । तदा स पार्वतीपाणिग्रहणोत्सुककौतुकी

ସେମାନେ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସେହି ସମ୍ବାଦ ନିବେଦନ କଲେ। ସେତେବେଳେ ଶିବ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଣିଗ୍ରହଣ-ବିବାହର ମଙ୍ଗଳୋତ୍ସବ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦମୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।

Verse 5

प्रेषयित्वा वसिष्ठादीन्पार्वतीं याचितुं मुनीन् । कुंभज त्वं निगृह्णीष्व विंध्याद्रिमिति सोऽन्वशात्

ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଣି ଯାଚନା ପାଇଁ ପଠାଇ ପ୍ରଭୁ ଆଜ୍ଞା କଲେ—“ହେ କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ), ତୁମେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ରୋକ।”

Verse 6

ततः स कुम्भजः प्राह भगवंतं पिनाकिनम् । उद्वाहवेषं ते देव न द्रक्ष्येहं कथं विभो

ତେବେ କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ଭଗବାନ ପିନାକୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ହେ ବିଭୋ! ମୁଁ ଚାଲିଗଲେ ଆପଣଙ୍କ ବିବାହବେଷର ଦର୍ଶନ ଏଠାରେ କିପରି ପାଇବି?”

Verse 7

इति विज्ञापितः शंभुः पुनः कुंभजमब्रवीत् । कुंभजोद्वाहवेषं ते पार्वत्या सहितो ह्यहम्

ଏପରି ନିବେଦନ ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁ ପୁନର୍ବାର କୁମ୍ଭଜଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ କୁମ୍ଭଜ, ପାର୍ବତୀ ସହିତ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ବିବାହବେଷ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଇବି।”

Verse 8

वेदारण्ये महापुण्ये दर्शयिष्याम्यसंशयः । तद्गच्छ शीघ्रं विंध्याद्रिं निग्रहीतुं मुनीश्वर

“ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ବେଦାରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ସେହି ରୂପ ଦେଖାଇବି। ତେଣୁ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ରୋକ।”

Verse 9

एवमुक्तस्ततोगस्त्यो विन्ध्याद्रिं स निगृह्य च । पादाक्रमणमात्रेण समीकुर्वन्महीतलम्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ନିଗ୍ରହ କଲେ; ଏବଂ କେବଳ ପଦକ୍ରମର ମାପରେ ଅସମ ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରିଦେଲେ।

Verse 10

चरित्वा दक्षि णान्देशान्गन्धमादनमन्वगात् । स विदित्वा महर्षिस्तु गन्धमादनवैभवम्

ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶମାନେ ଭ୍ରମଣ କରି ସେ ମହର୍ଷି ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନର ଦିବ୍ୟ ମହିମା ଓ ବୈଭବକୁ ଜାଣିଲେ।

Verse 11

तत्र तीर्थं महापुण्यं स्वनाम्ना निर्ममे मुनिः । लोपामुद्रासखस्तत्र वर्ततेऽद्यापि कुंभजः

ସେଠାରେ ମୁନି ନିଜ ନାମରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ସଖା କୁମ୍ଭଜ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବସନ୍ତି।

Verse 12

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च न भूयो जन्मभाग्भवेत् । इह लोके त्रिकालेपि तत्तीर्थसदृशं द्विजाः

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ତାହାର ଜଳ ପାନ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏହି ଲୋକରେ ତ୍ରିକାଳରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସଦୃଶ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।

Verse 13

तीर्थं न विद्यते पुण्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । सर्वाभीष्टप्रदं नृणां यत्तीर्थस्नानवैभवात्

ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଉଭୟର ଫଳ ଦେଇଥିବା ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; କାରଣ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନର ବୈଭବରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 14

सुदीर्घतमसः पुत्रः कक्षीवान्नाम नामतः । लेभे मनोरमां नाम स्वनयस्य सुतां प्रियाम्

ସୁଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘କକ୍ଷୀବାନ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ନିଜ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ/ନାୟକଙ୍କ କନ୍ୟା ‘ମନୋରମା’କୁ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 15

कक्षीवतः कथा सेयं पुण्यापापविनाशिनी । तां कथां वः प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं मुनीश्वराः

କକ୍ଷୀବାନଙ୍କ ଏହି କଥା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ—ଦୁହିଁକୁ ନାଶ କରେ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ମୁଁ ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିବି; ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।

Verse 16

अस्ति दीर्घतमा नाम मुनिः परमधार्मिकः । तस्य पुत्रः समभवत्कक्षीवानिति विश्रुतः

‘ଦୀର୍ଘତମା’ ନାମରେ ଜଣେ ମୁନି ଥିଲେ, ସେ ପରମ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ‘କକ୍ଷୀବାନ’ ନାମେ ବିଶ୍ରୁତ ହେଲେ।

Verse 17

उपनीतः स कक्षीवान्ब्रह्मचारी जितें द्रियः । वेदाभ्यासाय स गुरोः कुले वासमकल्पयत्

କକ୍ଷୀବାନଙ୍କ ଉପନୟନ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେଲେ। ବେଦାଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ସେ ଗୁରୁଙ୍କ କୁଳରେ ବାସ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 18

उदंकस्य गुरोर्गेहे वसन्दीर्घतमःसुतः । सोऽध्येष्ट चतुरो वेदान्सांगाञ्छास्त्राणि षट् तथा

ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୁରୁ ଉଦଙ୍କଙ୍କ ଘରେ ବସି, ଚାରି ବେଦକୁ ଅଙ୍ଗସହିତ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ; ଏବଂ ସେହିପରି ଛଅ ଶାସ୍ତ୍ରମଧ୍ୟ ଅଭ୍ୟସ୍ତ କଲେ।

Verse 19

इतिहासपुराणानि तथोपनिषदोऽपिच । उषित्वा षष्टिवर्षाणि कक्षीवान्गुरुसन्निधौ

ଇତିହାସ-ପୁରାଣ ଓ ଉପନିଷଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି କକ୍ଷୀବାନ୍ ଗୁରୁସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଷାଠି ବର୍ଷ ରହିଲେ।

Verse 20

प्रयास्यन्स्वगृहं विप्रा गुरवे दक्षि णामदात् । उवाच वै गुरुर्विद्वान्कक्षीवान्ब्रह्मवित्तमः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ସ୍ୱଗୃହକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଅର୍ପଣ କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ ଗୁରୁ କକ୍ଷୀବାନ୍ କହିଲେ।

Verse 21

कक्षीवानुवाच । अहं गृहं प्रयास्यामि कुर्वनुज्ञां महामुने । अवलोक्य कृपादृष्ट्या मां रक्षोदंक सांप्रतम् । उदंकस्त्वेव मुदितः कक्षीवंतमथाब्रवीत्

କକ୍ଷୀବାନ୍ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏବେ ମୋ ଘରକୁ ଯାଉଛି; ହେ ମହାମୁନି, ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ଉଦଙ୍କ! କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଦେଖି ଏହିକ୍ଷଣେ ମୋର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ତେବେ ମୁଦିତ ଉଦଙ୍କ କକ୍ଷୀବାନ୍‌କୁ କହିଲେ।

Verse 22

उदंक उवाच । अनुजानामि कक्षीवन्गच्छ त्वं स्वगृहं प्रति

ଉଦଙ୍କ କହିଲେ—“ହେ କକ୍ଷୀବାନ୍! ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁଜ୍ଞା ଦେଉଛି; ତୁମେ ସ୍ୱଗୃହକୁ ଯାଅ।”

Verse 23

उद्वाहार्थमुपायं ते वत्स वक्ष्यामि तच्छृणु । रामसेतुं प्रयाहि त्वं गंधमादनपर्वतम्

ବତ୍ସ! ତୋର ବିବାହାର୍ଥେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଉପାୟ କହୁଛି—ଶୁଣ। ତୁ ରାମସେତୁ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଯା।

Verse 24

तत्रागस्त्यकृतं तीर्थं सर्वाभीष्टप्रदा यकम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां सर्वपापनिबर्हणम्

ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦାନ କରେ। ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।

Verse 25

विद्यते स्नाहि तत्र त्वं सर्वमंगलसाधने । त्रिवर्षं वस तत्र त्वं नियमाचारसंयुतः

ସେ ତୀର୍ଥ ସେଠାରେ ଅଛି—ତୁମେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କର; ଏହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ସାଧନ କରେ। ନିୟମ-ଆଚାର ସହିତ ତୁମେ ସେଠାରେ ତିନି ବର୍ଷ ବସ।

Verse 26

वर्षेषु त्रिषु यातेषु चतुर्थे वत्सरे ततः । निर्गमिष्यति मातंगः कश्चित्तीर्थोत्तमात्ततः

ତିନି ବର୍ଷ ଗତ ହେଲେ, ତାପରେ ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଷରେ ସେହି ପରମ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥରୁ ଗୋଟିଏ ମାତଙ୍ଗ (ହାତୀ) ବାହାରିବ।

Verse 27

चतुर्दंतो महाकायः शरदभ्रसमच्छविः । तं गजं गिरिसंकाशं स्नात्वा तत्र समारुह

ସେ ଚତୁର୍ଦନ୍ତ, ମହାକାୟ ଏବଂ ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ହେବ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପର୍ବତସଦୃଶ ସେହି ଗଜ ଉପରେ ଆରୋହଣ କର।

Verse 28

आरुह्य तं गजं वत्स स्वनयस्य पुरीं व्रज । चतुर्दंतगजस्थं त्वां दृष्ट्वा शक्रमिवापरम्

ହେ ବତ୍ସ! ସେହି ଗଜ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି, ତୁମ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଯାଅ। ଚତୁର୍ଦନ୍ତ ଗଜରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ତୁମକୁ ଦେଖି ଲୋକେ ତୁମକୁ ଯେନ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଭଳି ଦେଖିବେ।

Verse 29

राजर्षिः स्वनयो धीमान्हर्षव्याकुललोचनः । स्वकन्यायाः कृते दुःखं त्यजेदेव हृदिस्थितम्

ସେ ଧୀମାନ୍ ରାଜର୍ଷି, ହର୍ଷରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନରେ, ନିଜ କନ୍ୟାକାରଣେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 30

पुरा हि प्रतिजज्ञे सा तस्य पुत्री मनोरमा । चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम्

ପୂର୍ବେ ତାହାର ମନୋରମା କନ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା—ଚତୁର୍ଦନ୍ତ, ମହାକାୟ, ସର୍ବାଙ୍ଗ ପାଣ୍ଡୁର ଗଜ।

Verse 31

आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति । स्वकन्यायाः प्रतिज्ञां तां समाकर्ण्य स भूपतिः

“ଏହାରେ ଆରୁଢ଼ ହୋଇ ଯେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ, ସେ ମୋର ଭର୍ତ୍ତା ହେବ” ଇତି। ନିଜ କନ୍ୟାର ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣି ସେ ଭୂପତି…

Verse 32

दुःखाकुलमना भूत्वा सततं पर्यचिंतयत् । स्वनये चिंतयत्येवं नारदः समुपागमत्

ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ମନ ହୋଇ ସେ ସଦା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ନିଜ ପୁତ୍ର ବିଷୟରେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ନାରଦ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 33

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा राजर्षिरतिधार्मिकः । प्रत्युद्गम्य मुदा युक्तः पाद्यार्घ्याद्यैरपूजयत्

ଆସିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତିଧାର୍ମିକ ରାଜର୍ଷି ଆଗକୁ ବଢ଼ି ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ହର୍ଷସହ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।

Verse 34

प्रणम्य नारदं राजा वचनं चेदमब्रवीत् । कन्येयं मम देवर्षे प्रतिज्ञामकरोत्पुरा

ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାଜା ଏହି ବଚନ କହିଲେ— “ହେ ଦେବର୍ଷି, ମୋର ଏହି କନ୍ୟା ପୂର୍ବେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା।”

Verse 35

चतु र्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति

“ଯେ କେହି ଚାରି ଦନ୍ତଯୁକ୍ତ, ମହାକାୟ, ସର୍ବାଙ୍ଗ ଶ୍ୱେତ ଗଜରେ ଆରୋହଣ କରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ, ସେଇ ମୋର ଭର୍ତ୍ତା ହେବ।”

Verse 36

चतुर्दंतो महाकायो गजः सर्वांगपांडुरः । संभवेदिंद्रभवने भूतले नैव विद्यते

ଚାରି ଦନ୍ତଯୁକ୍ତ, ମହାକାୟ, ସର୍ବାଙ୍ଗ ଶ୍ୱେତ ଗଜ ଇନ୍ଦ୍ରଭବନରେ ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ଭୂତଳରେ ତାହା କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 37

इयं च दुस्तरामेनां प्रतिज्ञां बालिशाऽकरोत् । इयं प्रतिज्ञातितरां सततं बाधते हि माम्

ଏହି ମୂର୍ଖା କନ୍ୟା ଦୁସ୍ତର ଏମିତି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବସିଛି; ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବାଧକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୋତେ ସଦା କଷ୍ଟ ଦେଉଛି।

Verse 38

अनूढा हि पितुः कन्या सर्वदा शोकमावहेत् । इति तस्य वचः श्रुत्वा स्वनये नारदोऽब्रवीत्

“ଅନୂଢା କନ୍ୟା ପିତାଙ୍କୁ ସଦା ଶୋକ ଆଣେ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ନାରଦ ନିଜ ପୁତ୍ର (ରାଜା)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 39

मा विषीदस्व राजर्षे तस्या ईदृग्विधः पतिः । भविष्यत्यचिरादेव पृथिव्यां ब्राह्मणोत्तमः

ହେ ରାଜର୍ଷି, ବିଷାଦ କରନି। ଶୀଘ୍ର ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସେଇ କନ୍ୟା ଏପରି ପତି ପାଇବ—ଅନୁପମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ।

Verse 40

कक्षीवानिति विख्यातो जामाता ते भविष्यति । इत्युक्त्वा नारदमुनिर्ययावाकाशमार्गतः

ତୋର ଜାମାତା ‘କକ୍ଷୀବାନ୍’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ସେଇ ଲୋକ ହେବ। ଏମିତି କହି ମୁନି ନାରଦ ଆକାଶମାର୍ଗେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 41

स्व नयस्तद्वचः श्रुत्वा नारदेन प्रभाषितम् । आकांक्षते दिवारात्रं तादृग्विधसमागमम्

ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଦିନରାତି ଏପରି ସମାଗମକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କଲା।

Verse 42

अतः सौम्य महाभाग कक्षीवन्बालतापस । अगस्त्यतीर्थमद्य त्वं स्नातुं गच्छ त्वरान्वितः

ଏହେତୁ, ହେ ସୌମ୍ୟ ମହାଭାଗ କକ୍ଷୀବାନ୍, ହେ ବାଳତପସ୍ବୀ, ଆଜି ତ୍ୱରାସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟ-ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଅ।

Verse 43

सर्वमंगलसिद्धिस्ते भविष्यति न संशयः । उदंकेनैवमुक्तोऽथ कक्षीवान्द्विजपुंगवः

ତୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ-ସିଦ୍ଧି ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଉଦଙ୍କ ଏପରି କହିଲେ, ଦ୍ୱିଜପୁଙ୍ଗବ କକ୍ଷୀବାନ୍ (ତତ୍ପର ହେଲା)।

Verse 44

अनु ज्ञातश्च गुरुणा प्रययौ गंधमादनम् । संप्राप्यागस्त्यतीर्थं च तत्र सस्नौ जितेंद्रियः

ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ସେ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ-ତୀର୍ଥରେ ପହଞ୍ଚି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 45

क्षेत्रोपवासमकरोद्दिनमेकं मुनीश्वरः । अपरेद्युः पुनः स्नात्वा पारणामकरोद्द्विजः

ମୁନୀଶ୍ୱର ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଉପବାସ କଲେ। ପରଦିନ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି ସେ ଦ୍ୱିଜ ବିଧିମତେ ପାରଣା କଲେ।

Verse 46

रात्रौ तत्रैव सुष्वाप कक्षीवान्धर्मतत्परः । एवं नियमयुक्तस्य तस्य कक्षीवतो मुनेः

ରାତିରେ ସେଠାରେଇ ଧର୍ମପରାୟଣ କକ୍ଷୀବାନ ଶୋଇଲେ। ଏଭଳି ନିୟମଯୁକ୍ତ ସେହି କକ୍ଷୀବାନ ମୁନିଙ୍କ (କଥା ଆଗକୁ ବଢ଼େ)।

Verse 47

एकेन दिवसे नोनं वर्षत्रयमथागमत् । अथ वर्षत्रयस्यांते तस्मिन्नेव दिने मुनिः

ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ନିଶ୍ଚୟ ତିନି ବର୍ଷ ଯେନେ ବିତିଗଲା। ଏବଂ ସେହି ତିନି ବର୍ଷର ଶେଷରେ, ସେଇ ଦିନେ ମୁନିଙ୍କୁ (ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା ହେଲା)।

Verse 48

अन्वास्य पश्चिमां संध्यां सुखं सुष्वाप तत्तटे । याममात्रावशिष्टायां विभावर्यां महाध्वनिः

ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ବିଧିମତେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସେ ସେହି ତଟରେ ସୁଖରେ ଶୋଇଲେ। ରାତିର ଗୋଟିଏ ଯାମ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ମହାଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।

Verse 49

उदभूत्प्रलयांभोधिवीचिकोलाहलोपमः । तेन शब्देन महता कक्षीवान्प्रत्यबुध्यत

ପ୍ରଳୟକାଳର ସମୁଦ୍ରତରଙ୍ଗର କୋଳାହଳ ସଦୃଶ ଏକ ମହାଶବ୍ଦ ଉଦ୍ଭବିଲା। ସେହି ପ୍ରବଳ ନାଦରେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଚେତନାରେ ଆସିଲେ।

Verse 50

ततस्तु स्वनयो नाम राजा सानुचरो बली । मृगयाकौतुकी तत्र मधुरापतिराययौ

ତାପରେ ସ୍ୱନୟ ନାମକ ବଳବାନ୍ ରାଜା ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ମୃଗୟାର କୌତୁହଳରେ ଉତ୍ସୁକ ମଥୁରାଧିପତି ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 52

सामात्यो मृगयासक्तो रथवाजिगजैर्युतः । अगस्त्यतीर्थसविधमाससाद भटान्वितः

ସେ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ, ମୃଗୟାରେ ଆସକ୍ତ, ରଥ-ଅଶ୍ୱ-ଗଜ ସହିତ ଏବଂ ସେନାବଳ ନିୟେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟତୀର୍ଥର ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 53

स राजा मृगयाश्रांतः श्रांतसैनिकसंवृतः । तत्तीर्थतीरप्रांतेषु निषसाद महीपतिः

ମୃଗୟାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ସେ ରାଜା, କ୍ଲାନ୍ତ ସେନାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସେହି ତୀର୍ଥର ତଟପ୍ରାନ୍ତରେ ବସିଲେ—ମହୀପତି।

Verse 54

ततः प्रभाते विमले कक्षी वान्मुनिसत्तमः । अगस्त्यतीर्थे स्नात्वाऽसौ संध्यां पूर्वामुपास्य च

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କକ୍ଷୀବାନ୍ ଅଗସ୍ତ୍ୟତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କଲେ।

Verse 55

तस्य तीरे जपन्मत्रांस्तस्थौ नियमसंयुतः । अत्रांतरे तीर्थवराद्गज एको विनिर्ययौ

ତାହାର ତଟରେ ସେ ନିୟମ-ସଂଯମସହିତ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରୁ ଗୋଟିଏ ଗଜ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 56

चतुर्दंतो महाकायः कैलास इव मूर्तिमान् । स समुत्थाय तत्तीर्थादगात्कक्षीवदंतिकम्

ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା ମହାକାୟ—ମନେ କୈଲାସ ପର୍ବତ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇଥିବା ପରି—ସେ ଗଜ ତୀର୍ଥରୁ ଉଠି କକ୍ଷୀବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 57

तमागतमुदंकोक्त लक्षणैरुपलक्षितम् । तदा निरीक्ष्य कक्षीवानारोढुं स्नानमातनोत्

ଉଦଙ୍କ କହିଥିବା ଶୁଭଲକ୍ଷଣଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ ସେ ଗଜ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, କକ୍ଷୀବାନ ତାହାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ସ୍ନାନକୃତ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ଆରୋହଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 58

नमस्कृत्य च तत्तीर्थं श्लाघमानो मुहुर्मुहुः । आरुरोह च कक्षीवांश्चतुर्दंतं महागजम्

ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ନମସ୍କାର କରି ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶଂସା କରି, କକ୍ଷୀବାନ ସେ ମହା ଚତୁର୍ଦନ୍ତ ଗଜରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 59

आरुह्य तं चतुर्दंतं रजताचलसंनिभम् । स्वनयस्य पुरीमेव कक्षीवान्गंतुमैच्छत

ରଜତ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ସେ ଚତୁର୍ଦନ୍ତ ଗଜରେ ଆରୋହଣ କରି, କକ୍ଷୀବାନ ସ୍ୱନୟଙ୍କ ପୁରୀକୁ ନିଜେ ସିଧା ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 60

तमारूढं चतुर्दंतं श्वेतदंतावलोत्तमम् । स वीक्ष्य निश्चिकायैनं कक्षीवानिति भूपतिः

ଚତୁର୍ଦ୍ଦନ୍ତ, ଦୀପ୍ତ ଶ୍ୱେତଦନ୍ତରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜରେ ଆରୂଢ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—“ଏହି କକ୍ଷୀବାନ୍।”

Verse 61

प्रसन्नहृदयो राजा तस्यांतिकमुपागमत् । तदाभ्याशमुपागम्य कक्षीवंतं नृपोऽब्रवीत्

ପ୍ରସନ୍ନହୃଦୟ ରାଜା ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ; ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ନୃପତି କକ୍ଷୀବାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲେ।

Verse 62

स्वनय उवाच । त्वं ब्रह्मन्कस्य पुत्रोऽसि नाम किं तव मे वद । गजमेनं समारुह्य कुत्र वा गन्तुमिच्छसि । स्वनयेनैवमुक्तस्तु कक्षीवान्वाक्यमब्रवीत्

ସ୍ୱନୟ ରାଜା କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମେ କାହାର ପୁତ୍ର? ତୁମ ନାମ ମୋତେ କୁହ। ଏହି ଗଜରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ତୁମେ କେଉଁଠାକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?” ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 63

कक्षीवानुवाच । पुत्रोऽहं दीर्घतमसः कक्षीवानिति विश्रुतः

କକ୍ଷୀବାନ୍ କହିଲେ—“ମୁଁ ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଜଗତରେ ‘କକ୍ଷୀବାନ୍’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 64

स्वनयस्य तु राजर्षेर्गच्छामि नगरं प्रति । अहमुद्वोढुमिच्छामि तस्य कन्या मनोरमाम्

ମୁଁ ସେଇ ରାଜର୍ଷି ସ୍ୱନୟଙ୍କ ନଗର ପ୍ରତି ଯାଉଛି; ତାଙ୍କର ମନୋହର କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 65

चतुर्दंतगजारूढस्तत्प्रतिज्ञां च पूरयन् । स्वनयस्य सुतापाणिं ग्रहीष्यामि नराधिप

ଚତୁର୍ଦନ୍ତ ଗଜରେ ଆରୂଢ ହୋଇ, ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ହେ ନରାଧିପ! ମୁଁ ସ୍ୱନୟଙ୍କ କନ୍ୟାର ପାଣିଗ୍ରହଣ କରିବି।

Verse 66

तद्भाषितं समाकर्ण्य श्रोत्रपीयूषवर्षणम् । हर्षसंफुल्लनयनः स्वनयो वाक्यम ब्रवीत्

କାନକୁ ଅମୃତବର୍ଷା ପରି ଲାଗୁଥିବା ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନୟନ ଥିବା ସ୍ୱନୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 67

कक्षीवन्भोः कृतार्थोस्मि स एव स्वनयो ह्यहम् । उद्वोढुमिच्छति भवान्यस्य कन्यां मनोरमाम्

ହେ କକ୍ଷୀବନ୍! ମୁଁ କୃତାର୍ଥ; କାରଣ ଯାହାର ମନୋହର କନ୍ୟାକୁ ଆପଣ ବିବାହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ସେଇ ସ୍ୱନୟ ମୁଁ ହିଁ।

Verse 68

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ कक्षीवन्बालतापस । मम कन्यां गृहाण त्वं तपोधन मनोरमाम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କକ୍ଷୀବନ୍, ହେ ବାଳତପସ୍ବୀ! ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ହେ ତପୋଧନ! ମୋର ମନୋହର କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 69

तया सह चरन्धर्मान्गार्हस्थ्यं प्रतिपालय । राज्ञोक्तः स तदोवाच कक्षीवान्धर्मतत्परः । राजानं स्वनयं प्रीतं मधुरापुरवासिनम्

ତାଙ୍କ ସହ ବସି ଧର୍ମାଚରଣ କର ଏବଂ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟାଶ୍ରମକୁ ପାଳନ କର। ରାଜା ଏପରି କହିଲେ, ଧର୍ମତତ୍ପର କକ୍ଷୀବନ୍ ମଧୁରାପୁରବାସୀ ପ୍ରସନ୍ନ ରାଜା ସ୍ୱନୟଙ୍କୁ ତେବେ କହିଲେ।

Verse 70

कक्षीवानुवाच । पिता दीर्घतमानाम वेदारण्ये मम प्रभो

କକ୍ଷୀବାନ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ! ‘ଦୀର୍ଘତମସ’ ନାମକ ମୋ ପିତା ବେଦାରଣ୍ୟର ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ବସନ୍ତି।

Verse 71

आस्ते तपश्चरन्सौम्यो नियमाचारतत्परः । तस्यांतिकं प्रेषय त्वं विप्रमेकं धरापते

ସେ ସେଠାରେ ସୌମ୍ୟ ସ୍ୱଭାବରେ ତପ କରି, ନିୟମ-ଆଚାରରେ ତତ୍ପର ରହନ୍ତି। ହେ ଧରାପତି! ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଠାନ୍ତୁ।

Verse 72

तथोक्तः स तदा राजा स्वनयो हृष्टमा नसः । अनेकसेनया सार्धं प्राहिणोत्स्वपुरोधसम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ରାଜା ପୁତ୍ରଙ୍କ କଥାରେ ହୃଷ୍ଟମନ ହୋଇ, ଅନେକ ସେନା ସହିତ ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 73

विप्रं सुदर्शनं नाम वेदारण्यस्थलं प्रति । सुदर्शनः समादिष्टः स्वनयेन नृपेण सः

ବେଦାରଣ୍ୟର ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳକୁ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା; ପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 74

महत्या सेनया सार्धं प्रययौ वेदकाननम् । तत्रोटजे समासीन तं दीर्घतमसं मुनिम्

ସେ ମହା ସେନା ସହିତ ବେଦକାନନକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ; ସେଠାରେ କୁଟୀରେ ଆସୀନ ମୁନି ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 75

तपश्चरतमासीनं ध्यायन्वेदाटवी पतिम् । पुरोहितो ददर्शाथ जपंतं मंत्रमुत्तमम्

ତେବେ ରାଜପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତପସ୍ୟାରେ ଆସୀନ, ବେଦାଟବୀନାଥଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା, ଏବଂ ମୃଦୁସ୍ୱରେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା।

Verse 76

प्रणाममकरोत्तस्मै मुनये स सुदर्शनः । उवाच दीर्घतमसं मुनिं प्रह्लादयन्निव

ସୁଦର୍ଶନ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ଯେନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ବଚନରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି—ଏମିତି ମୁନି ଦୀର୍ଘତମସଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 77

सुदर्शन उवाच । कच्चित्ते कुशलं ब्रह्मन्कच्चित्ते वर्धते तपः । आश्रमे कुशलं कच्चित्कच्चिद्धर्मे सुखं वद

ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣ କୁଶଳ ତୋ? ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି କି? ଆଶ୍ରମରେ ସବୁ କୁଶଳ ତୋ? କହନ୍ତୁ—ଧର୍ମରେ ସୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ କି?

Verse 78

पृष्टः सुदर्शनेनैवं मुनिर्दीर्घतमास्तदा । सुदर्शनमुवाचेदमर्घ्यादिविधिपूर्वकम्

ଏଭଳି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମୁନି ଦୀର୍ଘତମସ—ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ବିଧି ପାଳନ କରି—ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 79

दीर्घतमा उवाच । सर्वत्र कुशलं ब्रह्मन्सुदर्शन महामते । मम वेदाटवीनाथकृपया नाशुभं क्वचित्

ଦୀର୍ଘତମସ କହିଲେ—ହେ ମହାମତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁଦର୍ଶନ, ସର୍ବତ୍ର କୁଶଳ। ବେଦାଟବୀନାଥଙ୍କ କୃପାରୁ ମୋ ପାଖରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଘଟେ ନାହିଁ।

Verse 80

तवापि कुशलं ब्रह्मन्किं सुखागमनं तथा । किंवाऽगमनकार्यं ते सुदर्शन ममाश्रमे

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ମଧ୍ୟ କୁଶଳ ତୋ? ତୁମ ଆଗମନ ସୁଖଦ ହେଲା କି? ନାହିଁଲେ ହେ ସୁଦର୍ଶନ, ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 81

स्वनयस्य पुरोधास्त्वं खलु वेदविदांवरः । तं विहाय महाराज मधुरापुरवासिनम्

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜା ସ୍ୱନୟଙ୍କର ରାଜପୁରୋହିତ, ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ମହାରାଜ, ମଥୁରାନିବାସୀ ସେ ରାଜାକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?

Verse 82

महत्या सेनया सार्धं किमर्थं त्वमिहागतः । इत्युक्तो दीर्घतमसा तदानीं स सुदर्शनः

ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ତୁମେ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଏଭଳି ଦୀର୍ଘତମସ ପଚାରିଲେ, ସେତେବେଳେ ସୁଦର୍ଶନ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।

Verse 83

उवाच तं महात्मानं मुनिं ज्वलिततेजसम् । सर्वत्र मे सुखं ब्रह्मन्भवतः कृपया सदा

ସେ ଜ୍ୱଲନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରୁ ମୁଁ ସର୍ବତ୍ର ସଦା ସୁଖରେ ଅଛି।

Verse 84

भगवन्स्व नयो राजा साष्टांगं प्रणिपत्य तु । त्वां प्राह प्रश्रितं वाक्यं मन्मुखेन शृणुष्व तत्

ଭଗବନ, ରାଜା ସ୍ୱନୟ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ବିନୟବଚନ କହିଛନ୍ତି; ସେ ସନ୍ଦେଶ ମୋ ମୁଖରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 85

स्वनय उवाच । कक्षीवांस्ते सुतो ब्रह्म न्गंधमादनपर्वते । स्नानं कुर्वन्नगस्त्यस्य तीर्थे संप्रति वर्तते

ସ୍ୱନୟ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ପୁତ୍ର କକ୍ଷୀବାନ୍ ବର୍ତ୍ତମାନ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ-ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନବିଧି ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 86

तस्य रूपं तपो धर्ममाचारान्वैदिकांस्तथा । वेदशास्त्रप्रवीणत्वमाभि जात्यं च तादृशम्

ତାହାର ରୂପ, ତପ, ଧର୍ମ ଓ ବୈଦିକ ଆଚାର; ତଥା ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାବୀଣ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ କୁଳଜନ୍ମ—ଏ ସବୁ ଲୋକୋତ୍ତର।

Verse 87

लोकोत्तरमिदं सर्वं विज्ञाय तव नंदने । मनोरमां सुतां तस्मै दातुमिच्छाम्यहं मुने

ହେ ମୁନି, ତୁମ ପୁତ୍ରରେ ଏ ସବୁ ଲୋକୋତ୍ତର ବୋଲି ଜାଣି, ମୁଁ ମୋର ମନୋହର କନ୍ୟାକୁ ତାହାଙ୍କୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 88

मृगयाकौतुकी चाहं गंधमादनपर्वतम् । आगतो मुनिशार्दूल वर्त्ते युष्मत्सुतांतिके

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ମୃଗୟାର କୌତୁହଳରୁ ମୁଁ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଆସିଛି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସମୀପରେ ରହୁଛି।

Verse 89

पित्रनुज्ञां विना नाहमुद्वहेयं सुतां तव । इति ब्रूते तव सुतः कक्षीवान्मुनिस त्तम

ହେ ମୁନିସତ୍ତମ, ତୁମ ପୁତ୍ର କକ୍ଷୀବାନ୍ କହୁଛନ୍ତି—‘ପିତୃ-ଅନୁମତି ବିନା ମୁଁ ତୁମ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ।’

Verse 90

तद्भावां मत्सुतां तस्मै दातुं मेऽनुग्रहं कुरु । प्रैषयं च समीपं ते सेनया च सुदर्शनम्

ମୋପରେ କୃପା କର—ତାହାପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ମୋର କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ସେନାସହିତ ତୁମ ସମୀପକୁ ପଠାଉଛି।

Verse 91

सुदर्शन उवाच । इति मां भगवन्राजा प्राहिणोत्तव सन्निधिम् । तद्भवाननुमन्यस्व राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम्

ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ: ଏହିପରି ଭଗବନ୍ ରାଜା ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଚିକୀର୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆପଣ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।

Verse 92

श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ स्वनयस्य पुरोहितः । ततो दीर्घतमाः प्राह स्वनयस्य पुरोहितम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କହି ସ୍ୱପୁତ୍ରର ପୁରୋହିତ ନୀରବ ହେଲେ; ତାପରେ ଦୀର୍ଘତମା ସ୍ୱପୁତ୍ରର ସେହି ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 93

दीर्घतमा उवाच । सुदर्शन भवत्वेवं कथितं स्वनयेन यत् । ममाभीष्टतमं ह्येतत्पाणिग्रहणमंगलम्

ଦୀର୍ଘତମା କହିଲେ: ହେ ସୁଦର୍ଶନ, ମୋ ପୁତ୍ର ଯେପରି କହିଛି ସେପରି ହେଉ; କାରଣ ଏହି ପାଣିଗ୍ରହଣର ମଙ୍ଗଳକ୍ରିୟା ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ।

Verse 94

आगमिष्याम्यहं विप्र गन्धमादनपर्वतम् । इत्युक्त्वा स मुनिर्विप्रा महादीर्घतमा मुनिः

ହେ ବିପ୍ର, ମୁଁ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଯିବି—ଏପରି କହି ସେ ମହାଦୀର୍ଘତମା ମୁନି (ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ)।

Verse 95

वेदाटवीपतिं नत्वा भक्तिप्रवणचेतसा । सुदर्शनेन सहितः सेतुमुद्दिश्य निर्ययौ

ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୃଦୟେ ସେ ବେଦାଟବୀର ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ପରେ ସୁଦର୍ଶନ ସହ ପବିତ୍ର ସେତୁ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 96

षट्भिर्दिनैर्मुनिः पुण्यं प्रययौ गन्धमादनम् । अगस्तितीर्थतीरं च गत्वा दीर्घतमा मुनिः

ଛଅ ଦିନରେ ମୁନି ପୁଣ୍ୟ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଦୀର୍ଘତମା ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ-ତୀର୍ଥର ତଟକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଇ ନିଜ ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିଲେ।

Verse 97

अथ पुत्रं ददर्शाग्रे कक्षीवंतं महामुनिः । कक्षीवान्पितरं दृष्ट्वा ववन्दे नाम कीर्तयन्

ତାପରେ ମହାମୁନି ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ପୁତ୍ର କକ୍ଷୀବାନକୁ ଦେଖିଲେ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି କକ୍ଷୀବାନ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 98

ततो दीर्घतमा योगी स्वांकमारोप्य तं सुतम् । मूर्ध्न्युपाघ्राय सस्नेहं सस्वजे पुलकाकुलः

ତାପରେ ଯୋଗୀ ଦୀର୍ଘତମା ପୁତ୍ରକୁ କୋଳେ ଉଠାଇ, ସ୍ନେହରେ ତାହାର ମସ୍ତକକୁ ଘ୍ରାଣ କରି, ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 99

कुशलं परिपप्रच्छ तदा दीर्घतमा ऋषिः । सर्ववेदास्त्वयाधीताः कक्षीवन्किमु वत्सक

ତେବେ ଋଷି ଦୀର୍ଘତମା କୁଶଳ ପଚାରିଲେ— “କକ୍ଷୀବାନ, ବତ୍ସ! ତୁମେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛ କି?”

Verse 100

शास्त्राण्यपाठीः किं त्वं वा वत्स सर्वं वदस्व मे । इति पृष्टः स्वपित्रा स सर्वं वृत्तं तमव्रवीत्

ପିତା ତାକୁ ପଚାରିଲେ—“ବତ୍ସ, ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିନାହ କି? ମୋତେ ସବୁ କୁହ।” ପିତା ପଚାରିବାରେ ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଦେଲା।

Verse 851

विनिघ्नन्स गजान्सिंहान्वराहान्महिषान्नुरून् । अन्यान्मृगविशेषांश्च स राजा न्यवधीच्छरैः

ସେ ରାଜା ହାତୀ, ସିଂହ, ବରାହ, ଅନେକ ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟମୃଗମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ନିଜ ବାଣରେ ବଧ କଲେ।