Adhyaya 14

Verse 1

श्रीसूत उवाच । स्नात्वा त्वमृत वाप्यां वै सेवित्वैकांतराघवम् । जितेंद्रियो नरः स्नातुं ब्रह्मकुंडं ततो व्रजेत्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଅମୃତ-ବାପୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଏକାନ୍ତର-ରାଘବଙ୍କୁ ସେବା-ଆରାଧନା କରି, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ପୁରୁଷ ପରେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ବ୍ରହ୍ମ-କୁଣ୍ଡକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

सेतुमध्ये महातीर्थं गंधमादनपर्वते । ब्रह्मकुडमिति ख्यातं सर्व दारिद्र्यभेषजम्

ସେତୁର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଉପରେ ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି; ତାହା ‘ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସମସ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ-ଦୁଃଖର ଔଷଧ।

Verse 3

विद्यते ब्रह्महत्यानामयुतायुतनाशनम् । दर्शनं ब्रह्मकुंडस्य सर्वपापौघनाशनम्

ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପପ୍ରବାହ ନଶିଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦୋଷର ଅୟୁତାୟୁତକୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ନାଶ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 4

किं तस्य बहुभिस्तीर्थैः किं तपोभिः किमध्वरैः । महादानैश्च किं तस्य ब्रह्मकुंडविलोकिनः

ଯେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡକୁ ଦେଖିଛି, ତାହାକୁ ଅନେକ ତୀର୍ଥର କି ଆବଶ୍ୟକ? ତପସ୍ୟା କି? ଯଜ୍ଞ କି? ମହାଦାନର ମଧ୍ୟ କି ଦରକାର?

Verse 5

ब्रह्मकुंडे सकृत्स्नानं वैकुंठप्राप्तिकारणम् । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतं भस्म येन धृतं द्विजाः

ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କରିବା ଵୈକୁଣ୍ଠପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡଜ ଭସ୍ମ ଯେ ଧାରଣ କରେ ସେ ଧନ୍ୟ।

Verse 6

तस्यानुगास्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतभस्मना यस्त्रिपुंड्रकम्

ତାହାର ଅନୁଗାମୀ ତିନି ଦେବ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର; ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡଜ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ଯେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ…

Verse 7

करोति तस्य कैवल्यं करस्थं नात्र संशयः । तद्भस्मपरमाणुर्वा यो ललाटे धृतो भवेत्

ତାହା ପାଇଁ କୈବଲ୍ୟ-ମୁକ୍ତି ହସ୍ତତଳରେ ଥିବା ପରି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେହି ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ଗୋଟିଏ ପରମାଣୁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଲଲାଟରେ ଧାରଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେଇ ଫଳ ଦିଏ।

Verse 8

तावदेवास्य मुक्तिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा । तत्कुंडभस्मना मर्त्यः कुर्यादुद्धूलनं तु यः

ସେତେବେଳେଇ ତାହାର ମୁକ୍ତି ହୁଏ—ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ସେହି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡର ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ଉଦ୍ଧୂଳନ (ଲେପନ) କରେ, ସେ ସେଇ ଫଳ ପାଏ।

Verse 9

तस्य पुण्यफलं वक्तुं शंकरो वेत्ति वा न वा । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतं भस्म यो नैव धारयेत्

ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳ କହିବାକୁ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି କି ନାହିଁ—ତାହା ଅପରିମେୟ। କିନ୍ତୁ ଯେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଭସ୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧାରଣ କରେନାହିଁ, ସେ ସେହି ପବିତ୍ର ଉପାୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 10

रौरवे नरके सोऽयं पतेदाचंद्रतारकम् । उद्धूलनं त्रिपुंड्रं वा ब्रह्मकुंडस्थभस्मना

ଯେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡସ୍ଥ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ଉଦ୍ଧୂଳନ କିମ୍ବା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେନାହିଁ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର-ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୌରବ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 11

नराधमो न कुर्याद्यः सुखं नास्य कदाचन । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतभस्मनिंदारतस्तु यः

ଯେ ନରାଧମ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେନାହିଁ, ତାହାର କେବେ ସୁଖ ହୁଏନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡସମୁଦ୍ଭୂତ ଭସ୍ମର ନିନ୍ଦାରେ ରତ ଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

उत्पत्तौ तस्य सांकर्यमनुमेयं विपश्चिता । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतं भस्मैतल्लोकपावनम्

ବିପଶ୍ଚିତମାନେ ତାହାର ବିଷୟରେ ଉତ୍ପତ୍ତିଜ ଦୋଷ (ସାଙ୍କର୍ୟ) ଅନୁମାନ କରିବେ। ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ଭସ୍ମ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପାବନ କରେ।

Verse 13

अन्यभस्मसमं यस्तु न्यूनं वा वक्ति मानवः । उत्पत्तौ तस्य सांकर्य मनुमेयं विपश्चिता

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଭସ୍ମକୁ ଅନ୍ୟ ଭସ୍ମ ସମାନ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ନ୍ୟୁନ ବୋଲି କହେ, ତାହାର ବିଷୟରେ ବିପଶ୍ଚିତମାନେ ଉତ୍ପତ୍ତିଜ କଲୁଷ (ସାଙ୍କର୍ୟ) ଅନୁମାନ କରିବେ।

Verse 14

ब्रह्मकुंडसमुद्भूतेऽप्यस्मिन्भस्मनि जाग्रति । भस्मांतरेण मनुजो धारयेद्यस्त्रिपुंड्रकम्

ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡଜ ଏହି ଭସ୍ମ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ, ସେ ବିଧିର ପାବନତାକୁ ବିରୋଧ କରେ।

Verse 15

उत्पत्तौ तस्य सांक र्यमनुमेयं विपश्चिता । कदाचिदपि यो मर्त्यो भस्मैतत्तु न धारयेत्

ବିପଶ୍ଚିତମାନେ ତାହାର ବିଷୟରେ ଉତ୍ପତ୍ତିଜ କଲୁଷ (ସାଙ୍କର୍ୟ) ଅନୁମାନ କରିବେ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ, ସେ ମହାପାବନ ସାଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 16

उत्पत्तौ तस्य सांकर्यमनुमेयं विपश्चिता । ब्रह्मकुंडसमुद्भूतं भस्म दद्याद्द्विजाय यः

ବିପଶ୍ଚିତମାନେ ତାହାର ବିଷୟରେ ଉତ୍ପତ୍ତିଜ କଲୁଷ (ସାଙ୍କର୍ୟ) ଅନୁମାନ କରିବେ। କିନ୍ତୁ ଯେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡଜ ଭସ୍ମକୁ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 17

चतुरर्णवपर्यंता तेन दत्ता वसुन्धरा । संदेहो नात्र कर्तव्यस्त्रिर्वा शपथयाम्यहम्

ଚାରି ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏହି ବସୁନ୍ଧରା ସେ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ କରିବେ ନାହିଁ—ମୁଁ ତିନିଥର ଶପଥ କରି କହୁଛି।

Verse 18

सत्यंसत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते । ब्रह्मकुंडोद्भवं भस्म धारयध्वं द्विजोत्तमाः

“ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ!” ବୋଲି କହି ସେ ଭୁଜ ଉଠାଇ ଘୋଷଣା କଲେ: “ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡୋଦ୍ଭବ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଧାରଣ କର।”

Verse 19

एतद्धि पावनं भस्म ब्रह्मयज्ञसमुद्भवम् । पुरा हि भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः

ଏହି ଭସ୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ପାବନ, ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞରୁ ଉଦ୍ଭବିତ। କାରଣ ପୁରାତନ କାଳରେ ସର୍ବଲୋକର ପିତାମହ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା (ଏହା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଥିଲେ)।

Verse 20

सन्निधौ सर्वदेवानां पर्वते गंधमादने । ईशशापनिवृत्त्यर्थं क्रतून्सर्वान्समातनोत्

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ, ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ଶାପ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ସେ ସମସ୍ତ କ୍ରତୁର ଆୟୋଜନ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।

Verse 21

विधाय विधिवत्सर्वानध्वरान्बहुदक्षिणान् । मुमुचे सहसा ब्रह्मा शंभुशापाद्द्विजोत्तमाः

ବିଧିମତେ, ବହୁ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ସମସ୍ତ ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ) ସମ୍ପାଦନ କରି ବ୍ରହ୍ମା ହଠାତ୍ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 22

तदेतत्तीर्थमासाद्य स्नानं कुर्वंति ये नराः । ते महादेवसायुज्यं प्राप्नुवंति न संशयः

ଯେ ନରମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାଦେବଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ (ଏକତ୍ୱ) ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । व्यासशिष्य महाप्राज्ञ पुराणार्थविशारद । चतुर्दशानां लोकानां स्रष्टारं चतुराननम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପୁରାଣାର୍ଥବିଶାରଦ! ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକର ସ୍ରଷ୍ଟା ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ।

Verse 24

शंभुः केनापराधेन शप्तवान्भारतीपतिम् । शापश्च कीदृशस्तस्य पुरा दत्तो हरेण वै । एतत्सर्वं मुने ब्रूहि तत्त्वतोऽस्माकमादरात्

ଶମ୍ଭୁ କେଉଁ ଅପରାଧରେ ଭାରତୀପତି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ? ଏବଂ ପୂର୍ବେ ହରି ଯେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଶାପର ସ୍ୱରୂପ କିପରି ଥିଲା? ହେ ମୁନେ, ଆମ ଆଦରରୁ ଏ ସବୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବିସ୍ତାରେ କହ।

Verse 25

श्रीसूत उवाच । पुरा बभूव कलहो ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର କଳହ ହେଲା।

Verse 26

कंचिद्धेतुं समुद्दिश्य स्पर्धया श्लाघमानयोः । अहं कर्त्ता न मत्तोऽन्यः कर्त्तास्ति जगतीतले

କିଛି ଏକ ହେତୁକୁ ଦେଖାଇ, ସ୍ପର୍ଧାରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ଗର୍ବରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ହିଁ କର୍ତ୍ତା; ଜଗତ୍ତଳରେ ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।”

Verse 27

एवमाह हरिं ब्रह्मा ब्रह्माणं च हरिस्तथा । एवं विवादः सुमहान्प्रावर्त्तत पुरा तयोः

ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ହରି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହିପରି ପୁରାତନ କାଳରେ ସେ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ୍ ବିବାଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे विप्राः कुर्वतोः कलहं मिथः । तयोर्गर्वविनाशाय प्रबोधार्थं च देवयोः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ସେ ଦୁହେଁ ପରସ୍ପର କଳହ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବଙ୍କର ଗର୍ବନାଶ ଓ ପ୍ରବୋଧନ ପାଇଁ (ଏକ ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା) ଘଟିଲା।

Verse 29

मध्ये प्रादुरभूल्लिंगं स्वयंज्योतिरनामयम् । तौ दृष्ट्वा विस्मितौ लिंगं ब्रह्मविष्णु परस्परम्

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂଜ୍ୟୋତି, ନିରାମୟ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 30

समयं चक्रतुर्विप्रा देवानां सन्निधौ पुरा । अनाद्यंतं महालिंगं यदेतद्दृश्यते पुरः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଦେବମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ସେ ଦୁହେଁ, ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଏହି ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ମହାଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଏକ ସମୟ (ଚୁକ୍ତି) କଲେ।

Verse 31

अनंतादित्यसंका शमनंताग्निसमप्रभम् । आवयोरस्य लिंगस्य योंऽतमादिं च द्रक्ष्यति

ଅସଂଖ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଅନନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମ ପ୍ରଭାମୟ—ଆମ ଦୁହିଁ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କେହି ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଅନ୍ତ ଓ ଆଦି ଦେଖିପାରିବ,

Verse 32

स भवेदधिको लोके लोककर्ता च स प्रभुः । अहमूर्ध्वं गमिष्यामि लिंगस्यातं गवेषयन्

ସେ ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହେବ। (ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ) “ମୁଁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯାଇ ଲିଙ୍ଗର ଅନ୍ତ ଖୋଜିବି।”

Verse 33

गवेषणाय मूलस्य त्वमधस्ताद्धरे व्रज । इति तस्य वचः श्रुत्वा तथे त्याह रमापतिः

“ହେ ହରି! ମୂଳ (ଆଧାର) ଖୋଜିବାକୁ ତୁମେ ତଳକୁ ଯାଅ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରମାପତି (ବିଷ୍ଣୁ) କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।”

Verse 34

एवं तौ समयं कृत्वा मार्गणाय विनिर्गतौ । विष्णुर्वराहरूपेण गतोऽधस्ताद्गवेषितुम्

ଏଭଳି ଦୁହେଁ ସମୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଖୋଜିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରି ତଳକୁ (ମୂଳ) ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ।

Verse 35

हंसतां भारतीजानिः स्वीकृत्योपरि निर्ययौ । अधो लोकान्विचित्याथो विष्णुर्वर्षगणान्बहून् । यथास्थानं समागत्य वभाषे देवसन्निधौ

ଭାରତୀଙ୍କ ପତି (ବ୍ରହ୍ମା) ହଂସରୂପ ଧାରଣ କରି ଉପରକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତଳ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଖୋଜି, ପୁଣି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ଦେବସନ୍ନିଧିରେ କହିଲେ।

Verse 36

विष्णुरुवाच । अहं लिंगस्य नाद्राक्षमादिमस्येति सत्यवाक्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି; ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଆଦି (ଆରମ୍ଭ) ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ।”

Verse 37

ऊर्ध्वं गवेषयित्वाथ ब्रह्माप्यागच्छदत्र सः । आगत्य च वचः प्राह छद्मना चतुराननः

ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦିଗରେ ଖୋଜି ସାରି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଫେରିଆସିଲେ। ଆସି ଚତୁରାନନ ଛଳରେ ସତ୍ୟ ଢାଙ୍କି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 38

ब्रह्मोवाच । अहमद्राक्षमस्यांतं लिंगस्येति मृषा पुनः । तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा व्रह्मविष्ण्वोर्महेश्वरः । मिथ्यावादिनमाहेदं प्रहस्य चतुराननम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଅନ୍ତ ଦେଖିଛି”—ଏଭଳି କହି ସେ ପୁଣି ମିଥ୍ୟା କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମହେଶ୍ୱର ହସି ଚତୁରାନନଙ୍କୁ ‘ମିଥ୍ୟାବାଦୀ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 39

ईश्वर उवाच । असत्यं यदवोचस्त्वं चतुरानन मत्पुरः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ହେ ଚତୁରାନନ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ସେ ଅସତ୍ୟ।”

Verse 40

तस्मात्पूजा न ते भूयाल्लोके सर्वत्र सर्वदा । अथ विष्णुं पुनः प्राह भगवान्परमेश्वरः

“ଏହିହେତୁ ଲୋକରେ ସର୍ବତ୍ର ସର୍ବଦା ତୁମ ପୂଜା ହେବ ନାହିଁ।” ତାପରେ ଭଗବାନ ପରମେଶ୍ୱର ପୁଣି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 41

यस्मात्सत्यमवोचस्त्वं कमलायाः पते हरे । तस्मात्ते मत्समा पूजा भविष्यति न संशयः

“କାରଣ ହେ ହରି, କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପତି, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଲ; ତେଣୁ ତୁମ ପୂଜା ମୋ ପୂଜା ସମାନ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 42

ततो ब्रह्मा विषण्णः सञ्छंकरं प्रत्यभाषत । स्वामिन्ममापराधं त्वं क्षमस्व करुणानिधे

ତେବେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସ୍ୱାମୀ! କରୁଣାନିଧି, ମୋ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।”

Verse 43

एकोपराधः क्षंतव्यः स्वामि भिर्जगदीश्वरैः । ततो महेश्वरोऽवादीद्ब्रह्माणं परिसांत्वयन्

“ଜଗଦୀଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀମାନେ ଗୋଟିଏ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।” ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ।

Verse 44

ईश्वर उवाच । न मिथ्यावचनं मे स्याद्ब्रह्मन्वक्ष्यामि ते शृणु । गच्छ त्वं सहसा वत्स गन्धमादनपर्वतम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୋ ମୁଖରୁ ମିଥ୍ୟାବଚନ ହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି— ଶୁଣ। ବତ୍ସ, ସହସା ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଯାଅ।”

Verse 45

तत्र क्रतून्कुरुष्व त्वं मिथ्यादोषप्रशांतये । ततो विधूतपापस्त्वं भविष्यसि न संशयः

“ସେଠାରେ ମିଥ୍ୟା-ଦୋଷ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତୁମେ କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞ) କର। ତାପରେ ତୁମ ପାପ ଧୋଇଯିବ— ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 46

तेन श्रौतेषु ते ब्रह्मन्स्मार्तेष्वपि च कर्मसु । पूजा भविष्यति सदा न पूजा प्रतिमासु ते

“ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କର୍ମରେ ତୁମର ସଦା ପୂଜା-ସମ୍ମାନ ହେବ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପ୍ରତିମାର ପୂଜା ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 47

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । ततो ब्रह्मा ययौ विप्रा गंधमादनपर्वतम्

ଏମିତି କହି ଭଗବାନ ଈଶ୍ୱର ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 48

ईजे च क्रतुकर्तारं क्रतुभिः पार्वतीपतिम् । अष्टाशीतिसहस्राणि वर्षाणि मुनिपुंगवाः

ସେ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ପାର୍ବତୀପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହା ଅଠାଏଁଶି ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା।

Verse 49

पौंडरीकादिभिः सर्वैरध्वरैर्भूरिदक्षिणैः । इन्द्रादिसर्वदेवानां सन्निधावयजच्छिवम् । तेन तुष्टोभवच्छंभुर्वरमस्मै प्रदत्तवान्

ପୌଣ୍ଡରୀକ ଆଦି ସମସ୍ତ ମହାଯଜ୍ଞମାନେ, ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣାସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଯଜନ କଲେ। ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।

Verse 50

ईश्वर उवाच । मिथ्योक्तिदोषस्ते नष्टः कृतैरेतैर्मखैरिह

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମିଥ୍ୟାବଚନ ଦୋଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

Verse 51

चतुरानन ते पूजा श्रौतस्मार्तेषु कर्मसु । भविष्यत्यमला ब्रह्मन्न पूजा प्रतिमासु ते

ହେ ଚତୁରାନନ! ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କର୍ମମାନେ ତୁମ ପୂଜା ନିର୍ମଳ ହେବ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ; ଏବଂ ପ୍ରତିମାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପୂଜା ପବିତ୍ର ରହିବ।

Verse 52

यागस्थलमिदं तेऽद्य ब्रह्मकुण्डमिति प्रथाम् । गमिष्यति त्रिलोकेस्मिन्पुण्यं पापविनाशनम्

ହେ ଦେବ! ତୁମର ଏହି ଯାଗସ୍ଥଳ ଆଜି ‘ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ’ ନାମରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ଏହା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପନାଶକ ତୀର୍ଥ ହେବ।

Verse 53

ब्रह्मकुण्डाभिधे तीर्थे सकृद्यः स्नानमा चरेत् । मुक्तिद्वारार्गलं तस्य भिद्यते तत्क्षणाद्विधे

‘ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ’ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ଏକଥର ମାତ୍ର ସ୍ନାନ କରେ, ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)! ସେହି କ୍ଷଣେ ତାହାର ମୋକ୍ଷଦ୍ୱାରର ଅଡ଼କ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।

Verse 54

ब्रह्मकुण्डसमुद्भूतं ललाटे भस्म धारयन् । मायाकपाटं निर्भिद्य मुक्तिद्वारं प्रया स्यति

ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମକୁ ଲଲାଟରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମାୟାର କପାଟ ଭେଦି ମୋକ୍ଷଦ୍ୱାରକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 55

ब्रह्मकुण्डोत्थितं भस्म ललाटे यो न धारयेत् । स्वपितुर्बीजसंभूतो न मातरि सुतस्तु सः

ଯେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡୋତ୍ଥିତ ଭସ୍ମକୁ ଲଲାଟରେ ଧାରଣ କରେନାହିଁ, ସେ କେବଳ ପିତାର ବୀଜଜନ୍ୟ; ମାତାର ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ନୁହେଁ।

Verse 56

ब्रह्मकुण्डसमुद्भूतभस्मधारणतो विधे । ब्रह्महत्यायुतं नश्येत्सुरापानायुतं तथा

ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)! ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡସମୁଦ୍ଭୂତ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଦଶହଜାର ପାପ ନଶିଯାଏ; ଏହିପରି ସୁରାପାନର ଦଶହଜାର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 57

गुरुतल्पायुतं नश्येत्स्वर्णस्तेयायुतं तथा । तत्संसर्गायुतं नश्येत्सत्यमुक्तं मया विधे

ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନର କୋଟି କୋଟି ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ; ସେପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୋରିର କୋଟି ପାପ ମଧ୍ୟ। ସେହି କର୍ମର ସଂସର୍ଗରୁ ଜନିତ କୋଟି ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ—ହେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା), ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 58

ब्रह्मकुण्डसमुद्भूतभस्मधारणवैभवात् । भूतप्रेतपिशाचाद्या नश्यंति क्षणमात्रतः

ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଭସ୍ମ ଧାରଣର ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମାରେ ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଆଦି ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ ନଶିଯାନ୍ତି।

Verse 59

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । यज्ञेष्वथ समाप्तेषु मुनयश्च जितेंद्रियाः

ଏପରି କହି ଭଗବାନ ଈଶ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ପରେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ମୁନିମାନେ ସେହି ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ।

Verse 60

इन्द्रादिदेवताश्चैव सिद्धचारणकिन्नराः । अन्ये च देवनिवहा गंधमादनपर्वते

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, କିନ୍ନର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବନିବହ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 61

तां यज्ञभूमिमाश्रित्य स्वयं रुद्रेण सेविताम् । निरंतरमवर्तंत विदित्वा तस्य वैभवम्

ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞଭୂମିକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେହି ଯଜ୍ଞଭୂମିର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ତାହାର ବୈଭବ ଜାଣି ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ପୁନଃପୁନଃ ସେଠାକୁ ଫେରିଆସୁଥିଲେ।

Verse 62

यथाविधि ततो यज्ञान्समाप्य बहुदक्षिणान् । सत्यलोकमगाद्ब्रह्मा शिवाल्लब्धमनोरथः

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବିଧିମତେ ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ସମାପ୍ତ କରି, ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 63

तदाप्रभृति देवाश्च मुनयश्च द्विजोत्तमाः । ब्रह्मकुण्डं समासाद्य चक्रुर्यागान्विधानतः

ସେହି ସମୟରୁ ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ—ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡକୁ ଆସି ବିଧାନଅନୁସାରେ ଯାଗ-ଯଜ୍ଞ କରିଲେ।

Verse 64

तस्मादियक्षवो मर्त्याः कुर्युर्यज्ञानिहैव हि

ଏହେତୁ, ହେ ଯୋଗ୍ୟ ସାମର୍ଥ୍ୟବାନ୍ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

मनुजदेवमुनीश्वरवंदितं सकलसंसृतिनाशकरं द्विजाः । जलजसंभवकुण्डमिदं शुभं सकल पापहरं सकलार्थदम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବ ଓ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଯାହାକୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି, ସେଇ ଶୁଭ ‘ଜଲଜସମ୍ଭବ’ (ବ୍ରହ୍ମା) କୁଣ୍ଡ ସମଗ୍ର ସଂସାରବନ୍ଧନକୁ ନାଶ କରେ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ହରେ ଓ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ-କାମନା ପ୍ରଦାନ କରେ।