Adhyaya 12

Verse 1

श्रीसूत उवाच । सीताकुण्डे महापुण्ये नरः स्नात्वा द्विजोत्तमाः । ततस्तु मंगलं तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ସୀତାକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ‘ମଙ୍ଗଳତୀର୍ଥ’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

सन्निधत्ते सदा यत्र कमला विष्णुवल्लभा । अलक्ष्मीपरिहाराय यस्मिन्सरसि वै सुराः

ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁପ୍ରିୟା କମଳା ସଦା ସନ୍ନିଧାନରେ ବସନ୍ତି, ସେହି ସରସୀକୁ ଦେବମାନେ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନିବାରଣାର୍ଥେ ଆସନ୍ତି।

Verse 3

शतक्रतुमुखाः सर्वे समागच्छंति नित्यशः । तदेतत्तीर्थमुद्दिश्य ऋषयो लोकपावनम्

ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ନିତ୍ୟ ସେଠାରେ ସମାଗମ କରନ୍ତି; ଲୋକପାବନ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି।

Verse 4

इतिहासं प्रवक्ष्यामि पुण्यं पापविनाशनम् । पुरा मनोजवो नाम राजा सोमकुलोद्भवः

ମୁଁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପବିନାଶକ ଏହି ଇତିହାସ କହିବି। ପୁରାକାଳେ ସୋମକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ମନୋଜବ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 5

पालयामास धर्मेण धरां सागरमेखलाम् । अयष्ट स सुरान्यज्ञै र्ब्राह्मणानन्नसंचयैः

ସେ ଧର୍ମରେ ସାଗରମେଖଳା ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କଲେ। ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଅନ୍ନସଞ୍ଚୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କଲେ।

Verse 6

तर्पयामास कव्येन प्रत्यब्दं पितृदेवताः । त्रयीमध्यैष्ट सततमपाठीच्छास्त्रमर्थवत्

ସେ ପ୍ରତିବର୍ଷ କବ୍ୟାର୍ପଣରେ ପିତୃଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ବେଦତ୍ରୟାଧାରିତ କର୍ମ ସଦା କରି, ଅର୍ଥସହିତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

व्यजेष्ट शत्रून्वीर्येण प्राणं सीदीशकेशवौ । अरंस्त नीतिशास्त्रेषु तथापाठीन्महामनून्

ସେ ନିଜ ବୀର୍ୟ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ ଏବଂ ଈଶ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରାଣସମ ଭାବେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ। ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ ଓ ମହାମନୁଙ୍କ ଧର୍ମବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ।

Verse 8

एवं स धर्मतो राजा पालयामास मेदिनीम् । रक्षतस्तस्य राज्ञोऽभूद्राज्यं निहत कंटकम्

ଏଭଳି ସେ ରାଜା ଧର୍ମାନୁସାରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କଲେ। ସେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ କଣ୍ଟକରହିତ ହେଲା—ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ନଶିଗଲା।

Verse 9

अहंकारोऽभवत्तस्य पुत्रसंपद्विनाशनः । अहंकारो भवेद्यत्र तत्र लोभो मदस्तथा

ତାଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ଜନ୍ମିଲା, ଯାହା ପୁତ୍ର ଓ ସମ୍ପଦର ବିନାଶ କଲା। ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ଥାଏ, ସେଠି ଲୋଭ ଓ ମଦ-ଗର୍ବ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 10

कामः क्रोधश्च हिंसा च तथाऽसूया विमोहिनी । भवंत्येतानि विप्रेंद्राः संपदां नाशहेतवः

କାମ, କ୍ରୋଧ, ହିଂସା ଏବଂ ମୋହଜନକ ଅସୂୟା—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର—ଏସବୁ ସମ୍ପଦ ନାଶର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 11

एतानि यत्र विद्यंते पुरुषे स विनश्यति । क्षणेन पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धं चाखिलसंपदा

ଯେ ପୁରୁଷରେ ଏହି ଦୋଷମାନେ ଥାଆନ୍ତି, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ ଏବଂ ସମଗ୍ର ସମ୍ପଦ ସହିତ ନଶିଯାଏ।

Verse 12

बभूव तस्यासूया च जनविद्वेषिणी सदा । असूयाकुलचित्तस्य वृथाहंकारिणस्तथा

ତାହାର ମନରେ ସଦା ଜନଦ୍ୱେଷିଣୀ ଈର୍ଷ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଚିତ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ବୃଥା ଅହଂକାରୀ ହେଲା।

Verse 13

लुब्धस्य कामदुष्टस्य मतिरेवं बभूव ह । विप्रग्रामे करादानं करिष्यामीति निश्चितः

ଲୋଭୀ ଓ କାମଦୁଷ୍ଟ ସେ ଲୋକର ମନେ ଏହି ମତି ହେଲା—“ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଗ୍ରାମରେ କର ଆଦାୟ କରିବି” ବୋଲି ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 14

अकरोच्च तथा राजा निश्चित्य मनसा तदा । धनं धान्यं च विप्राणां जहार किल लोभतः

ସେ ରାଜା ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେହିପରି କଲା। ଲୋଭରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ହରଣ କଲା।

Verse 15

शिवविष्ण्वादिदेवानां वित्तान्यादत्त रागतः । शिवविष्ण्वादिदेवानां विप्राणां च महात्मनाम्

ରାଗବଶେ ସେ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା-ନିଧି ମଧ୍ୟ ନେଇଗଲା; ଏବଂ ସେହି ଦେବମାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ମହାତ୍ମା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଧନ ମଧ୍ୟ ହରଣ କଲା।

Verse 16

क्षेत्राण्यपजहारायमहंकार विमूढधीः । एवमन्याययुक्तस्य देवद्विजविरोधिनः

ଅହଂକାରରେ ମୋହିତ ବୁଦ୍ଧି ନେଇ ସେ କ୍ଷେତ୍ର-ଜମି ମଧ୍ୟ ହରଣ କଲା। ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବ ଓ ଦ୍ୱିଜବିରୋଧୀ ହୋଇ ସେ ବିନାଶପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 17

दुष्कर्मपरिपाकेन क्रूरेण द्विजपुंगवाः । पुरं रुरोध बलवान्परदेशाधिपो रिपुः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! କ୍ରୂର ଦୁଷ୍କର୍ମର ପରିପାକରେ ପରଦେଶାଧିପତି ସେ ବଳବାନ୍ ଶତ୍ରୁ ନଗରକୁ ଘେରାଉ କଲା।

Verse 19

गोलभोनाम विप्रेंद्राश्चतुरंगबलैर्युतः । षण्मासं युद्धमभवद्गोलभेन दुरात्मनः

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ଗୋଲଭ ନାମରେ ଜଣେ ଥିଲା, ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାରେ ଯୁକ୍ତ; ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ଗୋଲଭ ହେତୁ ଛଅ ମାସ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 20

वनं सपुत्रदारः सन्प्रपेदे स मनोजवः । गोलभः पालयन्नास्ते मनोजवपुरे चिरम्

ମନୋଜବ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ବନକୁ ଗଲା; ଗୋଲଭ ମନୋଜବପୁରରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଶାସନ କରି ରହିଲା।

Verse 21

चतुरंगबलोपेतस्तमुद्वास्य रणे बली । मनोजवोपि विप्रेंद्राः शोचन्स्त्रीपुत्रसंयुतः

ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାସହିତ ସେ ବଳବାନ୍ ରଣରେ ତାକୁ ଉଦ୍ବାସିତ କଲା; ମନୋଜବ ମଧ୍ୟ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁତ୍ର ସହ ଶୋକ କରି ବାହାରିଲା।

Verse 22

क्षुत्क्षामः प्रस्खलञ्छश्वत्प्रविवेश महावनम् । झिल्लिकागणसंघुष्टं व्याघ्रश्वापद भीषणम्

ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଠୋକର ଖାଇ ସେ ମହାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା—ଝିଲ୍ଲିକାମାନଙ୍କ ଦଳର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟ ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କରେ ଭୟଙ୍କର।

Verse 23

व्याप्तद्विरदचीत्कारं वराहमहिषाकुलम् । तस्मिन्वने महाघोरे क्षुधया परिपीडितः

ହାତୀମାନଙ୍କ ଚୀତ୍କାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ବରାହ ଓ ମହିଷମାନଙ୍କରେ ଆକୁଳ ସେଇ ମହାଘୋର ବନରେ ସେ କ୍ଷୁଧାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 24

अयाचतान्नं पितरं मनोजवसुतः शिशुः । अंब मेन्नं प्रयच्छ त्वं क्षुधा मां बाधते भृशम्

ମନୋଜବଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେ ଶିଶୁ ପିତାଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଯାଚିଲା ଏବଂ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲା—“ଅମ୍ବା, ମୋତେ ଅନ୍ନ ଦିଅ; କ୍ଷୁଧା ମୋତେ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।”

Verse 25

एवं स्वजननीं चापि प्रार्थयामास बालकः । तन्मातापितरौ तत्र श्रुत्वा पुत्रस्य भाषितम्

ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ବାଳକ ନିଜ ଜନନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା। ସେଠାରେ ପୁତ୍ରର କଥା ଶୁଣି ମାତାପିତା (ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ)।

Verse 26

शोकाभिभूतौ सहसा मोहं समुपजग्मतुः । भार्यामथाब्रवीद्राजा सुमित्रानाम नामतः

ଶୋକରେ ଅଭିଭୂତ ସେ ଦୁଇଜଣ ହଠାତ୍ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ରାଜା ‘ସୁମିତ୍ରା’ ନାମ୍ନୀ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 27

मुह्यमानश्च स मुहुः शुष्ककंठौष्ठतालुकः । सुमित्रे किं करिष्यामि कुत्र यास्यामि का गतिः

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିଲା; ତାହାର କଣ୍ଠ, ଓଠ ଓ ତାଳୁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା। ସେ କହିଲା—“ସୁମିତ୍ରେ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋ ପାଇଁ କେଉଁ ଗତି?”

Verse 28

मरिष्यत्यचिरादेष सुतो मे क्षुधयार्दितः । किमर्थं ससृजे वेधा दुर्भाग्यं मां वृथा प्रिये

ଶୀଘ୍ରେ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ମୋର ଏହି ପୁତ୍ର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବ। ପ୍ରିୟେ, ବିଧାତା କାହିଁକି ମୋତେ ବ୍ୟର୍ଥ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ପାତ୍ର କଲେ?

Verse 29

को वा मोचयिता दुःखमेतद्दुष्कर्मजं मम । न पूजितो मया शंभुर्हरिर्वा पूर्वजन्मसु

ମୋର ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମଜନ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ କିଏ ମୋଚନ କରିବ? ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ନ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲି, ନ ହରିଙ୍କୁ।

Verse 30

तथान्या देवताः सूर्यविभावसुमुखाः प्रिये । तेन पापेन चाद्याहमस्मिञ्जन्मनि शोभने

ପ୍ରିୟେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି) ଆଦି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୂଜା କରିନଥିଲି। ଶୋଭନେ, ସେହି ପାପରେ ଆଜି ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଏହି ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।

Verse 31

अहंकाराभिभूतोऽस्मि विप्रक्षेत्राण्यपाहरम् । शिवविष्ण्वादिदेवानां वित्तं चापहृतं मया

ଅହଂକାରରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରଭୂମି ଛିନିନେଲି; ଏବଂ ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଧନ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅପହରଣ କଲି।

Verse 32

एवं दुष्कर्मबाहुल्याद्गोलभेन पराजितः । वनं यातोस्मि विजनं त्वया सह सुतेन च

ଏହିପରି ଦୁଷ୍କର୍ମର ବହୁଳତାରୁ ମୁଁ ଗୋଲଭ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲି; ତେଣୁ ତୁମ ସହ ଏବଂ ପୁତ୍ର ସହିତ ଏହି ନିର୍ଜନ ବନକୁ ଆସିଛି।

Verse 33

निरन्नो निर्धनो दुःखी क्षुधितो ऽहं पिपासितः । कथमन्नं प्रदास्यामि क्षुधिताय सुताय मे

ମୁଁ ଅନ୍ନହୀନ, ଧନହୀନ ଓ ଦୁଃଖାକ୍ରାନ୍ତ—ଭୁକ୍ତ ଓ ପିଆସା। ଭୁକ୍ତ ମୋ ପୁଅକୁ ମୁଁ କିପରି ଅନ୍ନ ଦେବି?

Verse 34

न मयान्नानि दत्तानि ब्राह्मणेभ्यः शुचिस्मिते । न मया पूजितः शंभुर्विष्णुर्वा देवतांतरम्

ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ! ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନଦାନ କରିନାହିଁ; ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ), ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିନାହିଁ।

Verse 35

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । न मयाग्नौ हुतं पूर्वं न तीर्थमपि सेवितम्

ସେହି ପାପର ଫଳରେ ଆଜି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିନାହିଁ, ତୀର୍ଥସେବା ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ।

Verse 36

मातृश्राद्धं पितृश्राद्धं मृताह दिवसे तयोः । नैकोद्दिष्टविधानेन पार्वणेनापि वै प्रिये

ହେ ପ୍ରିୟେ! ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁତିଥି ଦିନେ ମୁଁ ମାତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିନାହିଁ—ନ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ, ନ ପାର୍ବଣ ବିଧିରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 37

कृतं न हि मया भद्रे भूरिभोजनमेव वा । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ କେବେ ଭୂରିଭୋଜନ—ଅର୍ଥାତ୍ ଅନେକଙ୍କୁ ଅନ୍ନଭୋଜନ/ଅନ୍ନଦାନ—କରାଇନାହିଁ। ସେହି ପାପରୁ ଆଜି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।

Verse 38

चैत्रमासे प्रिये चित्रानक्षत्रे पानकं मया । पनसानां फलं स्वादु कदलीफलमेव वा

ପ୍ରିୟେ, ଚୈତ୍ରମାସରେ ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନେ ମୁଁ ଶୀତଳ ପାନକ ଅର୍ପଣ କରିନଥିଲି; ମିଠା ପନସ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲି, କଦଳୀ ଫଳ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 39

तथा छत्रं सदंडं च रम्यं पादुकयोर्द्वयम् । तांबूलानि च पुष्पाणि चंदनं चानुलेपनम्

ସେହିପରି ଦଣ୍ଡସହିତ ସୁନ୍ଦର ଛତ୍ର ମୁଁ ଦେଇନଥିଲି, ମନୋହର ପାଦୁକାର ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲି; ତାମ୍ବୂଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲି।

Verse 40

न दत्तं वेदविद्भ्यस्तु चित्रगुप्तस्य तुष्टये । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ମୁଁ ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନଥିଲି; ସେହି ପାପରୁ ଆଜି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।

Verse 41

नाश्वत्थश्चूतवृक्षो वा न्यग्रोधस्तिंतिणी तथा । पिचुमंदः कपित्थो वा तथैवामलकीतरुः

ମୁଁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ଗଛ ଲଗାଇନଥିଲି, ଆମ୍ବ ଗଛ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ବଟ ଗଛ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେନ୍ତୁଳି ଗଛ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ନିମ, କପିତ୍ଥ (କାଠବେଲ) ଓ ଆମଳକୀ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଲଗାଇନଥିଲି।

Verse 42

नारिकेलतरुर्वापि स्थापितोऽध्वगशांतये । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

ପଥିକମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି-ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ମୁଁ ନାରିକେଳ ଗଛ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିନଥିଲି; ସେହି ପାପରୁ ଆଜି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।

Verse 43

सम्मार्जनं च न कृतं शिवविष्ण्वालये मया । न खानितं तटाकं च न कूपोपि ह्रदोऽपिवा

ମୁଁ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଝାଡ଼ୁ ଦେଇ ସଫା କରିନାହିଁ। ନ ପୋଖରୀ ଖୋଦାଇଛି, ନ କୂଆଁ, ନ ହ୍ରଦ/ସରୋବର ମଧ୍ୟ କରାଇଛି।

Verse 44

न रोपितं पुष्पवनं तथैव तुलसीवनम् । शिवविष्ण्वालयौ वापि निर्मितो न मया प्रिये

ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ନ ଫୁଲବନ ରୋପଣ କରିଛି, ନ ତୁଳସୀବନ। ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିର୍ମାଣ କରିନାହିଁ।

Verse 45

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । न मया पैतृके मासि पितॄनुद्दिश्य शोभने । महालयं कृतं श्राद्धमष्टकाश्राद्धमेव वा

ସେହି ପାପର ଫଳରେ ଆଜି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଶୋଭନେ, ପିତୃମାସରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିନାହିଁ—ନ ମହାଳୟ, ନ ଅଷ୍ଟକା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ।

Verse 46

नित्यश्राद्धं तथा काम्यं श्राद्धं नैमित्तिकं प्रिये । न कृताः क्रतवश्चापि विधिवद्भूरिदक्षिणाः

ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ନିତ୍ୟ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିନାହିଁ, କାମ୍ୟ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ନୈମିତ୍ତିକ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏବଂ ବିଧିମତେ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ କ୍ରତୁ/ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ।

Verse 47

मासोपवासो न कृतः एकादश्यामुपोषणम् । धनुर्मासेप्युषःकाले शंभुविष्ण्वादिदेवताः

ମୁଁ ମାସିକ ଉପବାସ କରିନାହିଁ, ଏକାଦଶୀ ଉପୋଷଣ ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ। ଧନୁର୍ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଉଷାକାଳେ ଶମ୍ଭୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିନାହିଁ।

Verse 48

संपूज्य विधिवद्भद्रे नैवेद्यं न कृतं मया । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समा गतम्

ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ବିଧିମତେ ପୂଜା କଲି, କିନ୍ତୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିଲି ନାହିଁ। ସେହି ପାପର ଫଳରେ ଆଜି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।

Verse 49

हरिशंकरयोर्नाम्नां कीर्तनं न मया कृतम् । उद्धूलनं त्रिपुण्ड्रं च जाबालोक्तैश्च सप्तभिः

ମୁଁ ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନାମକୀର୍ତ୍ତନ କରିନି। ଜାବାଲ ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଇଥିବା ସାତ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ଭସ୍ମ-ଉଦ୍ଧୂଳନ ଓ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ ମଧ୍ୟ କରିନି।

Verse 50

न धृतं भस्मना भद्रे रुद्राक्षं न धृतं मया । जपश्च रुद्रसूक्तानां पंचाक्षरजपस्तथा

ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିନି, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧିନି। ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତର ଜପ କରିନି, ଏବଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଜପ ମଧ୍ୟ କରିନି।

Verse 51

तथा पुरुषसूक्तस्य जपोऽप्यष्टाक्षरस्य च । नैवकारि मया भद्रे नैवान्यो धर्मसंचयः

ସେହିପରି ମୁଁ ପୁରୁଷସୂକ୍ତର ଜପ ମଧ୍ୟ କରିନି, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଜପ ମଧ୍ୟ କରିନି। ହେ ଭଦ୍ରେ! ଏଗୁଡ଼ିକ କିଛି ମୁଁ କରିନି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମସଞ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 52

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । एवं स विलपन्राजा भार्यामाभाष्य खिन्नधीः

ସେହି ପାପର ଫଳରେ ଆଜି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଏଭଳି ବିଲାପ କରି, ମନ ଖିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେ ରାଜା ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 53

मूर्च्छामुपाययौ विप्राः पपात च धरातले । सुमित्रा पतितं दृष्ट्वा भार्या सा पतिमंगना

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେ ମୂର୍ଛାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଧରାତଳେ ପଡିଲା। ପତିକୁ ପଡିଥିବା ଦେଖି ପତିବ୍ରତା ସୁମିତ୍ରା ଶୋକାକୁଳ ହେଲା।

Verse 54

आलिंग्य विललापाथ सपुत्रा भृशदुःखिता । मम नाथ महाराज सोमान्वयधुरंधर

ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସେ ପୁତ୍ରସହ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିଳାପ କଲା— “ମମ ନାଥ! ମହାରାଜ! ସୋମବଂଶର ଧୁରନ୍ଧର!”

Verse 55

मां विहाय क्व यातोऽसि सपुत्रां विजने वने । अनाथां त्वामनुगतां सिंहत्रस्तां मृगीमिव

“ମୋତେ ପୁତ୍ରସହ ଛାଡି ଏହି ନିର୍ଜନ ବନରେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ? ସିଂହଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ମୃଗୀ ପରି ଅନାଥା ହୋଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁଗମନ କଲି।”

Verse 56

मृतोऽसि यदि राजेंद्र तर्हि त्वामहमप्यरम् । अनुव्रजामि विधवा न स्थास्ये क्षणमप्युत

“ଯଦି ତୁମେ ମୃତ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୱର ତୁମକୁ ଅନୁସରିବି। ବିଧବା ହୋଇ ମୁଁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିବି ନାହିଁ।”

Verse 57

पितरं पश्य पतितं चन्द्रकांत सुत क्षितौ । इत्युक्तश्चंद्रकांतोऽपि सुतो राज्ञः क्षुधार्दितः

“ଦେଖ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ! ତୋ ପିତା ଭୂମିରେ ପଡିଛନ୍ତି!” ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ ରାଜପୁତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ବ୍ୟଥିତ ହେଲା।

Verse 58

पितरं परिरभ्याथ निःशब्दं प्ररुरोद सः । एतस्मिन्नंतरे विप्रा जटावल्कलसंवृतः

ପିତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସେ ନିଃଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲା। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏକ ମୁନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 59

भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः । रुद्राक्षमालाभरणः सितयज्ञोपवीतवान्

ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଦେହ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଧୂସର ଥିଲା; ମସ୍ତକରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ ଥିଲା। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ଧାରଣ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ୱେତ ଯଜ୍ଞୋପବୀତରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 60

पराशरोनाम मुनिराजगाम यदृच्छया । तं शब्दमभिलक्ष्यासौ साधुसज्जनसंमतः

ପରାଶର ନାମକ ମୁନି ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେଇ ଶବ୍ଦକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ସାଧୁ-ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ସେ ପୂଜ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଘଟିଥିବା କଥା ଅବଗତ ହେଲେ।

Verse 61

ततः सुमित्रा तं दृष्ट्वा पराशरमुपागतम् । ववंदे चरणौ तस्य सपुत्रा सा पतिव्रता

ତାପରେ ସୁମିତ୍ରା ପରାଶରଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପୁତ୍ରସହିତ ସେ ପତିବ୍ରତା ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 62

ततः पराशरेणेयं सुमित्रा परिसांत्विता । आश्वासिता च मुनिना मा शोचस्वेति भामिनि । ततः सुमित्रां पप्रच्छ शक्तिपुत्रो महामुनिः

ତାପରେ ପରାଶର ସୁମିତ୍ରାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ମୁନି ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ—“ହେ ଭାମିନି, ଶୋକ କରନି।” ତା’ପରେ ଶକ୍ତିପୁତ୍ର ସେ ମହାମୁନି ସୁମିତ୍ରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 63

पराशर उवाच । का त्वं सुश्रोणि कश्चासौ यश्चायं पतितोऽग्रतः

ପରାଶର କହିଲେ—ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ ଏହିଜଣେ କିଏ, ଯିଏ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଠାରେ ପତିତ ହୋଇଛି?

Verse 64

अयं शिशुश्च कस्ते स्याद्वद तत्त्वेन मे शुभे । पृष्टैवं मुनिना साध्वी तमुवाच महामुनिम्

ଏହି ଶିଶୁଟି ତୁମର କିଏ? ହେ ଶୁଭେ, ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସତ୍ୟ କହ। ମୁନି ପଚାରିଲେ, ସେ ସାଧ୍ବୀ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 65

सुमित्रोवाच । पतिर्ममायमस्याहं भार्या वै मुनिसत्तम । आवाभ्यां जनितश्चायं चंद्रकांताभिधः सुतः

ସୁମିତ୍ରା କହିଲା—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହିଜଣେ ମୋର ପତି, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା। ଆମ ଦୁହେଁଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ପୁତ୍ର ‘ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ’ ନାମର।

Verse 66

अयं मनोजवो नाम राजा सोमकुलोद्भवः । विक्रमाढ्यस्य तनयः शौर्ये विष्णुसमो बली

ଏହିଜଣେ ‘ମନୋଜବ’ ନାମକ ରାଜା, ସୋମକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ। ସେ ବିକ୍ରମାଢ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର—ବଳବାନ, ଶୌର୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁସମ।

Verse 67

सुमित्रा नाम तस्याहं भार्या पतिमनुव्रता । युद्धे विनिर्जितो राजा गोलभेन मनोजवः

ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୋ ନାମ ସୁମିତ୍ରା; ମୁଁ ପତିବ୍ରତା। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ମନୋଜବ ଗୋଲଭ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 68

राज्याद्भ्रष्टो निरालंबो मया पुत्रेण चान्वितः । वनं विवेश ब्रह्मर्षे क्रूरसत्त्वभयानकम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି! ରାଜ୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ନିରାଶ୍ରୟ ରାଜା—ମୋତେ ଓ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ସହ ନେଇ—କ୍ରୂର ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଭୟଙ୍କର କରିଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 69

क्षुधया पीडितः पुत्रो ह्यावामन्नमयाचत । निरन्नो विधुरो राजा दृष्ट्वा पुत्रं क्षुधार्दितम्

କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ପୁତ୍ର ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଯାଚିଲା। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ନହୀନ, ବିଧୁର ରାଜା ନିଜ ଶିଶୁକୁ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଦେଖି…

Verse 70

शोकाकुलमना ब्रह्मन्मूर्च्छितः पतितो भुवि । इति तद्वचनं श्रुत्वा शोकपर्याकुलाक्षरम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ନେଇ ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଶୋକରେ କମ୍ପିତ ଅକ୍ଷରମୟ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି—

Verse 71

शक्तिपुत्रो मुनिः प्राह सुमित्रां तां पतिव्रताम् । मनोजवस्य नृपतेर्भार्यामग्निशिखोपमाम्

ଶକ୍ତିପୁତ୍ର ମୁନି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କହିଲେ—ସେ ପତିବ୍ରତା, ନୃପ ମନୋଜବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମ ଦୀପ୍ତିମତୀ।

Verse 72

पराशर उवाच । मनोजवस्य भार्ये ते मा भीर्भूयात्कथंचन । युष्माकमशुभं सत्यमचिरान्नाशमेष्यति

ପରାଶର କହିଲେ—ହେ ମନୋଜବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟେ! କେହିପରି ଭୟ କରନି। ତୁମମାନଙ୍କର ଏହି ଅଶୁଭ ନିଶ୍ଚୟ ଶୀଘ୍ରେ ନାଶ ପାଇବ।

Verse 73

मूर्च्छां विहाय ते भद्रे क्षणादुत्थास्यते पतिः । ततः पराशरो विप्रः पाणिना तं नराधिपम्

ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ିଲେ ତୁମ ପତି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଉଠିବେ। ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରାଶର ମୁନି ନିଜ ହାତରେ ସେହି ନରାଧିପଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 74

पस्पर्श मंत्रं प्रजपन्ध्यात्वा देवं त्रियंबकम् । ततो मनोजवो राजा करस्पृष्टो महामुनेः

ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ତାପରେ ମହାମୁନିଙ୍କ ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶ ପାଇ ରାଜା ମନୋଜବ—

Verse 75

उत्थितः सहसा तत्र त्यक्त्वा मूर्च्छां तमोमयीम् । ततः पराशरमुनिं प्रणम्य जगतीपतिः । उवाच परमप्रीतः प्रांजलिर्विप्रसत्तमम्

ସେ ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ତମୋମୟ ମୂର୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଉଠିଲେ। ପରେ ଜଗତୀପତି ପରାଶର ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 76

मनोजव उवाच । पराशरमुने त्वद्य त्वत्पादाब्जनिषेवणात्

ମନୋଜବ କହିଲେ— ହେ ପରାଶର ମୁନି, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ସେବାରୁ—

Verse 77

मूर्च्छा मे विगता सद्यः पातकं चैव नाशितम् । त्वद्दर्शनमपुण्यानां नैव सिध्येत्कदाचन

ମୋର ମୂର୍ଛା ସତ୍ୱରେ ଦୂର ହେଲା, ଏବଂ ମୋର ପାତକ ମଧ୍ୟ ନଶିଗଲା। ଅପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ କେବେବି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 78

रक्ष मां करुणादृष्ट्या च्यावितं शत्रुभिः पुरात् । इत्युक्तः स मुनिः प्राह राजानं तं मनोजवम्

“କରୁଣାଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋତେ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ନଗରରୁ ହଂକାଇଦେଇଛନ୍ତି।” ଏହିପରି କହିଲେ, ମୁନି ମନୋଜବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 79

पराशर उवाच । उपायं ते प्रवक्ष्यामि राजञ्च्छत्रुजयाय वै । रामसेतौ महापुण्ये गंधमादनपर्वते

ପରାଶର କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଶତ୍ରୁଜୟ ପାଇଁ ଉପାୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ମହାପୁଣ୍ୟ ରାମସେତୁରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ।”

Verse 80

विद्यते मंगलं तीर्थं सर्वैश्वर्यप्रदायकम् । सर्वलोकोपकाराय तस्मिन्सरसि राघवः

ସେଠାରେ ‘ମଙ୍ଗଳ ତୀର୍ଥ’ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦାନ କରେ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେହି ସରୋବରେ ରାଘବ (ଶ୍ରୀରାମ) ସନ୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 81

सन्निधत्ते सदा लक्ष्म्या सीतया राजसत्तम । सपुत्रभार्यस्त्वं तत्र गत्वा स्नात्वा सभक्तिकम्

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ୱରୂପିଣୀ ସୀତାଙ୍କ ସହ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କର।

Verse 83

वैभवात्तस्य तीर्थस्य नाशं यास्यत्यसंशयम् । मंगलानि च सर्वाणि प्राप्स्यसे न चिरान्नृप

ସେହି ତୀର୍ଥର ବୈଭବରେ ତୁମ ନାଶ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯିବ; ହେ ନୃପ, ଅଚିରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 84

विजित्य शत्रूंश्च रणे पुनर्भूमिं प्रपत्स्यसे । अतस्त्वं भार्यया सार्द्धं पुत्रेण च मनोजव

ରଣରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଭୂମି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ତେଣୁ, ହେ ମନୋଜବ, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ଗମନ କର।

Verse 85

गच्छ मंगलतीर्थं तद्गन्धमादनपर्वते । अहमप्यागमिष्यामि तवानुग्रहकाम्यया

ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ସେଇ ମଙ୍ଗଳତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ। ତୁମପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିବି।

Verse 86

पराशरस्त्वेवमुक्त्वा राजमुख्यैस्त्रिभिः सह । प्रायात्सेतुं समुद्दिश्य स्नातुं मंगलतीर्थके

ଏପରି କହି ପରାଶର ତିନିଜଣ ପ୍ରଧାନ ରାଜାଙ୍କ ସହ ସେତୁକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ—ମଙ୍ଗଳତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 87

राजादिभिः सह मुनिर्विलंघ्य विविधं वनम् । वनप्रदेशदेशांश्च दस्युग्रामाननेकशः

ରାଜା ଆଦିଙ୍କ ସହ ମୁନି ବିଭିନ୍ନ ବନ ଅତିକ୍ରମ କଲେ—ବନପ୍ରଦେଶ ଓ ଦେଶଭାଗ ଦେଇ, ଏବଂ ଅନେକ ଦସ୍ୟୁଗ୍ରାମ ପାଖଦେଇ।

Verse 88

प्रययौ मंगलं तीर्थं गन्धमादनपर्वते । तत्र संकल्प्य विधिवत्सस्नौ स मुनिपुंगवः

ସେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ମଙ୍ଗଳତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 89

तानपि स्नापयामास राजादीन्विधिपूर्वकम् । तत्र श्राद्धं च भूपालश्चकार पितृतृप्तये

ତାପରେ ସେ ରାଜା ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଭୂପାଳ ପିତୃତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 90

तत्र मासत्रयं सस्नौ राजा पत्नीसुतस्तथा । ततः पराशरमुनिः सस्नौ नियमपूर्वकम्

ସେଠାରେ ରାଜା ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ତିନି ମାସ ସ୍ନାନ କଲେ। ତାପରେ ପରାଶର ମୁନି ମଧ୍ୟ ନିୟମପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 91

एवं मासत्रयं सस्नौ तैः साकं मुनिपुंगवः । मंगलाख्ये महापुण्ये सर्वामंगलनाशने

ଏଭଳି ତାଙ୍କ ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିନି ମାସ ସ୍ନାନ କଲେ—‘ମଙ୍ଗଳା’ ନାମକ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅମଙ୍ଗଳକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 92

क्षेत्रश्राद्धादिकं चापि तत्तीरे कुरु भूपते । एवं कृते त्वया राजन्नलक्ष्मीः क्लेशकारिणी

ହେ ଭୂପତେ! ସେଇ ତୀରରେ କ୍ଷେତ୍ର-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦି କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ କର। ହେ ରାଜନ୍! ତୁମେ ଏଭଳି କଲେ କ୍ଲେଶକାରିଣୀ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ (ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ) ନଶିଯିବ।

Verse 93

चत्वारिंशद्दिनं तत्र मंत्रमेकाक्षरं नृपः । तत्र तीर्थे जजापासौ मुन्युक्तेनैव वर्त्मना

ସେଠାରେ ରାଜା ଚାଳିଶ ଦିନ ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ଜପ କଲେ। ଏବଂ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ମୁନି କହିଥିବା ପଥ ଅନୁସାରେ ନିଖୁତ ଭାବେ ଜପକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 94

एवमभ्यसतस्तस्य मंत्रमेकाक्षरं द्विजाः । मुनिप्रसादात्पुरतो धनुः प्रादुरभूद्दृढम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ଏଭଳି ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 95

अक्षयाविषुधी चापि खड्गौ च कनकत्सरू । एकं चर्म गदा चैका तथैको मुसलोत्तमः

ଅକ୍ଷୟ ତୂଣୀର ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସହିତ ଖଡ୍ଗମାନେ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାଣ; ଏକ ଢାଳ, ଏକ ଗଦା, ଏବଂ ସେହିପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ମୁସଳ ମଧ୍ୟ।

Verse 96

एकः शंखो महानादो वाजियुक्तो रथस्तथा । ससारथिः पताका च तीर्थादुत्तस्थुरग्रतः

ମହାନାଦଯୁକ୍ତ ଏକ ଶଙ୍ଖ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଏବଂ ଘୋଡ଼ାଯୁକ୍ତ ରଥ ମଧ୍ୟ; ସାରଥି ସହିତ ପତାକା ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେହି ତୀର୍ଥରୁ ଉଠିଲା।

Verse 97

कवचं कांचनमयं वैश्वानरसमप्रभम् । प्रादुर्बभूव तत्तीर्थात्प्रसादेन मुनेस्तथा

ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ସମ ପ୍ରଭାବାନ କବଚ ମଧ୍ୟ, ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେହି ତୀର୍ଥରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 98

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषणम् । तीर्थानां प्रवरात्तस्मादुत्थितं नृपतेः पुरः

ହାର, କେୟୂର, ମୁକୁଟ, କଟକ ଆଦି ବିଭୂଷଣ—ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ତୀର୍ଥରୁ ଉଠି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 99

दिव्यांबरसहस्रं च तीर्थात्प्रादुरभूत्तदा । माला च वैजयंत्याख्या स्वर्णपंकजशोभिता

ତେବେ ସେହି ତୀର୍ଥରୁ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମଶୋଭିତ ‘ବୈଜୟନ୍ତୀ’ ନାମକ ମାଳା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 100

एतत्सर्वं समालोक्य मुनयेऽसौ न्यवेदयत् । ततः पराशरमुनिर्जलमादाय तीर्थतः

ଏ ସବୁ ଦେଖି ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା। ତାପରେ ପରାଶର ମୁନି ସେହି ତୀର୍ଥରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 101

अभ्यषिंचन्नरपतिं मंत्रपूतेनवारिणा । ततोऽभिषिक्तो नृपतिर्मुनिना परिशोभितः

ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ତାପରେ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ସେହି ନୃପତି ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 102

सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा । हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितः

ସେ ଯୁବ ରାଜା ସନ୍ନଦ୍ଧ, କବଚଧାରୀ, ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ଧନୁ-ବାଣ ଧାରଣକାରୀ ଥିଲେ; ହାର, କେୟୂର, ମୁକୁଟ, କଟକ ଆଦି ଆଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 103

दिव्यांबरधरश्चापि वाजियुक्त रथस्थितः । शुशुभेऽतीव नृपतिर्मध्याह्न इव भास्करः

ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ—ମଧ୍ୟାହ୍ନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।

Verse 104

तस्मै नृपतये तत्र ब्रह्माद्यस्त्रं महामुनिः । सांगं च सरहस्यं च सोत्सर्गं सोप संहृति

ସେଠାରେ ମହାମୁନି ସେହି ନୃପତିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ—ଅଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ, ଗୁହ୍ୟରହସ୍ୟ, ପ୍ରୟୋଗ (ଉତ୍ସର୍ଗ) ଓ ଉପସଂହାର ବିଧି ସହିତ—ସମ୍ୟକ୍ ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 105

उपादिशच्छक्तिपुत्रः सुमित्राजानये तदा । मनोजवोऽथ मुनिना ह्याशीर्वादपुरःसरम्

ତେବେ ଶକ୍ତିପୁତ୍ର ପରାଶର ସୁମିତ୍ରାଜାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ। ପରେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ମନୋଜବ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 106

प्रेरितो रथमास्थाय प्रणम्य मुनिपुंगवम् । प्रदक्षिणीकृत्य तदाभ्यनुज्ञातो महर्षिणा

ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା; ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ତାପରେ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଲା।

Verse 107

सार्द्धं पत्न्या च पुत्रेण प्रययौ विजयाय सः । स गत्वा स्वपुरं राजा प्रदध्मौ जलजं तदा

ସେ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ନିଜ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ରାଜା ତେବେ ଜଲଜ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିଲା।

Verse 108

ततः शंखरवं श्रुत्वा गोलभस्तु ससैनिकः । युद्धाय निर्ययौ तूर्णं मनोजवनृपेण सः

ତାପରେ ଶଙ୍ଖରବ ଶୁଣି ଗୋଲଭସ୍ତୁ ସେନାସହିତ ମନୋଜବ ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ବାହାରିଲା।

Verse 109

दिनत्रयं रणं जज्ञे गोलभेन नृपस्य वै । ततश्चतुर्थे दिवसे गोलभं तु ससैनिकम्

ତିନି ଦିନ ଧରି ରାଜାଙ୍କର ଗୋଲଭ ସହ ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ରାଜା ସେନାସହିତ ଗୋଲଭକୁ ପରାଜିତ କଲେ।

Verse 110

मनोजवो नृपो युद्धे ब्रह्मास्त्रेण व्यनाशयत् । ततः सपुत्र भार्योऽयं पुरं प्राप्य निजं नृपः

ଯୁଦ୍ଧରେ ମନୋଜବ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁକୁ ବିନାଶ କଲେ। ତାପରେ ସେ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ନିଜ ପୁରକୁ ଫେରିଲେ।

Verse 111

पालयन्पृथिवीं सर्वां बुभुजे भार्यया सह । तदाप्रभृति राजासौ नाहंकारं चकार वै

ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରି ସେ ରାଜା ରାଣୀ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେ ରାଜା ଅହଂକାର କଲେ ନାହିଁ।

Verse 112

असूयादींस्तथा दोषान्वर्जयामास भूपतिः । अहिंसानिरतो दांतः सदा धर्मपरोऽभवत्

ରାଜା ଅସୂୟା ଆଦି ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ଅହିଂସାରେ ନିରତ, ଦମନଶୀଳ ହୋଇ ସେ ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 113

सहस्रं वत्सरानेवं ररक्ष स महीपतिः । ततो विरक्तो राजेन्द्रः पुत्रे राज्यं निधाय तु

ଏଭଳି ସେ ମହୀପତି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ପରେ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟକୁ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 114

जगाम मंगलं तीर्थं गन्धमादनपर्वते । तपश्चचार तत्रासौ ध्यायन्हृदि सदाशिवम्

ସେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଥିବା ମଙ୍ଗଳ ନାମକ ଶୁଭ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ତପ କରି ହୃଦୟେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା।

Verse 115

ततोऽचिरेण कालेन त्यक्त्वा देहं मनोजवः । शिवलोकं ययौ राजा तस्य तीर्थस्य वैभवात्

ତାପରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମନୋଜବ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲା; ଏବଂ ସେହି ତୀର୍ଥର ବୈଭବରୁ ରାଜା ଶିବଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 116

तस्य भार्या सुमित्रापि तस्यालिंग्य तनुं तदा । अन्वारूढा चितां विप्राः प्राप तल्लोकमेव सा

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁମିତ୍ରା ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚିତାରେ ଆରୋହଣ କଲା; ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 117

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावं तत्तीर्थं श्रीमन्मंगलनामकम् । मनोजवो नृपो यत्र स्नात्वा तीर्थे महत्तरे

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଶ୍ରୀମନ୍ ‘ମଙ୍ଗଳ’ ନାମକ ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ଏପରି। ସେହି ମହାତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ରାଜା ମନୋଜବ (ଏହି ଫଳ) ପାଇଲା।

Verse 118

शत्रून्विजित्य देहांते शिवलोकं ययौ स्त्रिया । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्यं मंगलतीर्थकम्

ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ଦେହାନ୍ତେ ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲା। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ମଙ୍ଗଳ ତୀର୍ଥକୁ ସେବନ ଓ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 119

तीर्थमेतदतिशोभनं शिवं भुक्तिमुक्तिफलदं नृणां सदा । पापराशितृणतूलपावकं सेवत द्विजवरा विमुक्तये

ଏହି ତୀର୍ଥ ଅତିଶୟ ଶୋଭନ ଓ ଶିବମୟ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଦା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତୃଣ ଓ କପାସ ତୂଳି ପରି ପାପରାଶିକୁ ଦହନ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ସମ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହାକୁ ସେବନ କର।