Adhyaya 11

Verse 1

श्रीसूत उवाच । पापनाशे नरः स्नात्वा सर्वपापनिबर्हणे । ततः सीतासरो गच्छेत्स्नातुं नियमपूर्वकम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ପାପନାଶ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ନିୟମପୂର୍ବକ ବିଧିମତେ ସୀତାସରସକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

यानि कानि च पुण्यानि ब्रह्मांडांतर्गतानि वै । तानि गंगादितीर्थानि स्वपापपरिशुद्धये

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ତୀର୍ଥରୂପେ ଏଠାରେ ନିଜ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 3

सीतासरसि वर्तंते महापातकनाशने । क्षेत्राण्यपि महार्हाणि काश्यादीनि दिवानिशम्

ମହାପାତକନାଶକ ସୀତାସରସରେ କାଶୀ ଆଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାର୍ହ କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିନରାତି ବିଦ୍ୟମାନ ରହନ୍ତି।

Verse 4

सीतासरोत्र सेवंते स्वस्वकल्मषशांतये । तस्याः सरसि संगीतगुणेनाकृष्य बालिशः

ନିଜନିଜ କଳ୍ମଷ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଲୋକେ ସୀତାସରସକୁ ସେବନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ସରସର ସଙ୍ଗୀତସଦୃଶ ମଧୁର ଗୁଣରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ କେବଳ ବାହ୍ୟଭାବେ ମାତ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଏ।

Verse 5

पंचाननोऽपि वसते पंचपातकनाशनः । तदेतत्तीर्थमागत्य स्नात्वा वै श्रद्धया सह । पुरंदरः पुरा विप्रा मुमुचे ब्रह्महत्यया

ପଞ୍ଚ ମହାପାତକ ନାଶକ ପଞ୍ଚାନନ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଆସି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସ୍ନାନ କରି ପୁରାକାଳରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथमभूद्वासवस्य पुरा मुने । सीतासरसि स्नानात्कथं मुक्तोऽभवत्तया

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ପୁରାତନ କାଳରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କିପରି ଲାଗିଲା? ଏବଂ ସୀତା-ସରସରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ କିପରି ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ?

Verse 7

श्रीसूत उवाच । कपालाभरणोनाम राक्षसोऽभूत्पुरा द्विजाः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ପୁରାକାଳରେ ‘କପାଳାଭରଣ’ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲା।

Verse 8

अवध्यः सर्वदेवानां सोऽभवद्ब्रह्मणो वरात् । शवभक्षणनामा तु तस्यासीन्मंत्रिसत्तमः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରଦାନରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ହେଲା। ତାହାର ‘ଶବଭକ୍ଷଣ’ ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲା।

Verse 9

अक्षौहिणीशतं तस्य हयेभरथसंकुलम् । अस्ति तस्य पुरं चापि वैजयंतमिति श्रुतम्

ତାହାର ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଥିଲା। ତାହାର ନଗର ‘ବୈଜୟନ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 10

वसत्यस्मिन्पुरे सोऽयं कपालाभरणो बली । शवभक्षं समाहूय बभाषे मंत्रिणं द्विजाः

ସେହି ନଗରରେ ବଳବାନ କପାଳାଭରଣ ବସୁଥିଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ‘ଶବଭକ୍ଷ’କୁ ଡାକି ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 11

शवभक्ष महावीर्य मंत्रशास्त्रेषु कोविद । वयं देवपुरीं गत्वा विनिर्जित्य सुरान्रणे

ହେ ଶବଭକ୍ଷ! ତୁମେ ମହାବୀର୍ୟବାନ ଓ ମନ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରରେ କୋବିଦ। ଆସ, ଆମେ ଦେବପୁରୀକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତିବା।

Verse 12

शक्रस्य भवने रम्ये स्थास्यामस्सैनिकैः सह । रमावो नंदने तस्य रंभाद्यप्सरसां गणैः

ଆମେ ସେନାସହିତ ଶକ୍ରଙ୍କ ରମ୍ୟ ଭବନରେ ବସିବା; ଏବଂ ତାଙ୍କର ନନ୍ଦନବନରେ ରମ୍ଭା ଆଦି ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବା।

Verse 13

कपालाभरणस्येदं निशम्य वचनं तदा । शवभक्षोऽब्रवीद्विप्रा वचस्तत्र तथास्त्विति

କପାଳାଭରଣଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେତେବେଳେ ଶବଭକ୍ଷ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ—କହିଲା, “ତଥାସ୍ତୁ; ଏମିତି ହେଉ।”

Verse 14

ततः कपालाभरणः पुत्रं दुर्मेधसं बली । प्रतिष्ठाप्य पुरे शूरं सेनया परिवारितः

ତାପରେ ବଳବାନ କପାଳାଭରଣ ନିଜ ଦୁର୍ମେଧା ପୁତ୍ରକୁ ନଗରରେ ଶାସକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଶୂର ହୋଇ ସେନାଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 15

युयुत्सुरमरैः साकं प्रययावमरावतीम् । गजाश्वरथपादातैरुद्धतै रेणुसंचयैः

ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ଅମରାବତୀକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲା; ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା-ରଥ ଓ ପଦାତିଙ୍କ ଉଦ୍ଧତ ଗତିରେ ଧୂଳିର ମେଘ ଉଠିଲା।

Verse 16

शोषयञ्जलधीन्सिंधूंश्चूर्णयन्पर्वतानपि । निःसाणध्वनिना विप्रा नादयन्रोदसी तथा

ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଶୋଷାଇ, ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ପରି—ହେ ବିପ୍ରମାନେ—ତାହାର ସେନାର ଗମନ-କୋଳାହଳଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଉଭୟ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

Verse 17

अश्वानां हेषितरवैर्गजानामपि बृंहितैः । रथनेमिस्वनैरुग्रैः सिंहनादैः पदातिनाम्

ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ହେଷାରବ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ, ରଥଚକ୍ରର ଉଗ୍ର ଖଡ଼ଖଡ଼ାହଟ ଏବଂ ପଦାତିମାନଙ୍କ ସିଂହନାଦରେ—

Verse 18

श्रोत्राणि दिग्गजानां च वितन्वन्बधिराणि सः । अगमद्देवनगरीं युयुत्सुरमरैः सह

ଦିଗ୍‌ଗଜମାନଙ୍କ କାନକୁ ମଧ୍ୟ ବଧିର କରିଦେବା ପରି ଧ୍ୱନି କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଦେବନଗରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 19

तत इन्द्रादयो देवाः सेनाकलकलध्वनिम् । श्रुत्वाभिनिर्य्ययुः पुर्या युद्धाभिमनसो द्विजाः

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ସେନାର କଳକଳ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି—ହେ ଦ୍ୱିଜ—ଯୁଦ୍ଧାଭିମନସ ହୋଇ ନଗରୀରୁ ବାହାରି ଧାଇଲେ।

Verse 20

ततो युद्धं समभवद्देवानां राक्षसैः सह । अदृष्टपूर्वं जगति तथैवाश्रुतपूर्वकम्

ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ଜଗତରେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, କେବେ ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା।

Verse 21

तत इन्द्रादयो देवा राक्षसाञ्जघ्नुराहवे । राक्षसाश्च सुराञ्जघ्नुः समरे विजिगीषवः

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ। ଏବଂ ବିଜୟକାମୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୋର ସମରରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 22

द्वन्द्वयुद्धं च समभूदन्योन्यं सुररक्षसाम् । कपालाभरणेनाजौ युयुधे बलवृत्रहा

ତାପରେ ଦେବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରଣଭୂମିରେ ବଳବାନ୍ ବୃତ୍ରହା (ଇନ୍ଦ୍ର) କପାଳାଭରଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 23

यमेन शवभक्षश्च वरुणेन च कौशिकः । कुबेरो रुधिराक्षेण युयुधे ब्राह्मणोत्तमाः

ଶବଭକ୍ଷ ଯମଙ୍କ ସହ, ଏବଂ କୌଶିକ ବରୁଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା। କୁବେର ରୁଧିରାକ୍ଷ ସହ ସମର କଲେ—ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା।

Verse 24

मांसप्रियो मद्यसेवी क्रूरदृष्टिर्भयावहः । चत्वार एते विक्रांताः कपालाभरणानुजाः

ମାଂସପ୍ରିୟ, ମଦ୍ୟସେବୀ, କ୍ରୂରଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୟାବହ—ଏହି ଚାରିଜଣ ପରାକ୍ରମୀ କପାଳାଭରଣଙ୍କ ଅନୁଜ ଥିଲେ।

Verse 25

अश्विभ्यामग्निवायुभ्यां युद्धे युयुधिरे मिथः । ततो यमो महावीर्यः कालदण्डेन वेगवान्

ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ସହ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ମହାବୀର୍ୟବାନ୍ ଯମ କାଳଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ବେଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 26

शवभक्षं निहत्याजावनयद्यमसादनम् । तस्य चाक्षौहिणीस्त्रिंशन्निजघ्ने समरे यमः

ରଣଭୂମିରେ ଶବଭକ୍ଷକୁ ବଧ କରି ଯମ ତାକୁ ଯମସଦନକୁ ପଠାଇଲେ। ସେହି ସମରରେ ଯମ ତାଙ୍କ ସେନାର ତିରିଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କଲେ।

Verse 27

वरुणः कौशिकस्याजौ प्रासेन प्राहरच्छिरः । कुबेरो रुधिराक्षस्य कुन्तेनाभ्यहरच्छिरः

ଯୁଦ୍ଧରେ ବରୁଣ ପ୍ରାସଦ୍ୱାରା କୌଶିକର ଶିର କାଟିଦେଲେ। କୁବେର ମଧ୍ୟ କୁନ୍ତଦ୍ୱାରା ରୁଧିରାକ୍ଷର ଶିର ଛେଦ କଲେ।

Verse 28

अश्विभ्यामग्निवायुभ्यां कपालाभरणानुजाः । निहताः समरे विप्राः प्रययुर्यमसादनम्

ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ଅଗ୍ନି-ବାୟୁ କପାଳାଭରଣର କନିଷ୍ଠ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେମାନେ ଯମସଦନକୁ ଗଲେ।

Verse 29

अक्षौहिणीशतं चापि देवेन्द्रेण मृधे द्विजाः । यामार्द्धेन हतं युद्धे प्रययौ यमसादनम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଶତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀକୁ ନାଶ କଲେ। ସେହି ମହାବଳୀଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତମାନେ ଯମସଦନକୁ ଗଲେ।

Verse 30

ततः कपालाभरणः प्रेक्ष्य सेनां निजां हताम् । चापमादाय निशिताञ्छरांश्चापि महाजवान्

ତାପରେ କପାଳାଭରଣ ନିଜ ସେନା ହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଧନୁଷ ଧରିଲା, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମହାବେଗୀ ଶରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 31

अभ्ययात्समरे शक्रं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । ततः शक्रस्य शिरसि व्यधमच्छरपंचकैः

ସେ ସମରରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଇ— “ଠିଆ ହେ, ଠିଆ ହେ!” ବୋଲି କହିଲା। ପରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 32

तानप्राप्तान्प्रचिच्छेद शरैर्युद्धे स वृत्रहा । ततः शूलं समादाय कपालाभरणो मृधे

ସେ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିପଡ଼ିଲା, ବୃତ୍ରହା (ଇନ୍ଦ୍ର) ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ବାଣଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ସମରରେ କପାଳାଭରଣ ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇଲା।

Verse 33

देवेंद्राय प्रचिक्षेप तं शक्त्या निजघान सः । ततः कपालाभरणः शतहस्तायतां गदाम्

ସେ ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳକୁ ଦେବେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ଶକ୍ର ନିଜ ଶକ୍ତି (ଭାଲ) ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ନିହତ କଲେ। ତାପରେ କପାଳାଭରଣ ଶତହସ୍ତ ପରିମାଣ ଲମ୍ବା ଗଦା ଧରିଲା।

Verse 34

आयसीं पंचसाहस्रतुलाभारेणनिर्मिताम् । आददे समरे शक्रं वक्षोदेशे जघान च

ସେ ପାଞ୍ଚହଜାର ତୁଳା ଭାରରେ ନିର୍ମିତ ଲୋହାର ଗଦା ଧରି, ସମରରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ବକ୍ଷଦେଶରେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 35

ततः स मूर्च्छितः शक्रो रथोपस्थ उपाविशत् । मृतसंजीविनीं विद्यां जपित्वाथ बृहस्पतिः

ତେବେ ମୂର୍ଛିତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ରଥାସନରେ ବସିପଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ‘ମୃତସଂଜୀବିନୀ’ ନାମକ ଜୀବନଦାୟିନୀ ବିଦ୍ୟାମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।

Verse 36

पुलोमजापतिं युद्धे समजीवयदद्भुतम् । ऐरावतं तदारुह्य कपालाभरणांतिकम्

ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ପୁଲୋମଜାଙ୍କ ପତି (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲା। ପରେ ଐରାବତ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି କପାଳାଭରଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 37

आजगाम शचीभर्ता प्रहर्तुं कुलिशेन तम् । एकप्रहारेण तदा महेंद्रः पाकशासनः

ତେବେ ଶଚୀପତି ତାକୁ ବଜ୍ରରେ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ତାପରେ ପାକଶାସନ ମହେନ୍ଦ୍ର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରହାରରେ—

Verse 38

कपालाभरणं युद्धे वज्रेण सरथाश्वकम् । सचापं सध्वजं चैव सतूणीरं सवर्मकम्

ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା କପାଳାଭରଣଙ୍କୁ ରଥ-ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ—ଧନୁ, ଧ୍ୱଜ, ତୂଣୀର ଓ କବଚ ସହିତ।

Verse 39

चूर्णयामास कुपितस्तिलशः कणशस्तथा । हते तस्मिन्महावीरे कपालाभरणे रणे

କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ତାକୁ ତିଳତିଳ ଓ କଣକଣ କରି ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସେହି ରଣରେ ମହାବୀର କପାଳାଭରଣ ହତ ହେଲେ,

Verse 40

सुखं सर्वस्य लोकस्य बभूव चिरदुःखिनः । राक्षसस्य वधोत्पन्ना ब्रह्महत्या पुरंदरम् । अन्वधावत्तदा भीमा नादयंती दिशो दश

ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଃଖିତ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳିଲା। କିନ୍ତୁ ସେଇ ରାକ୍ଷସବଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଅନୁଧାବନ କଲା—ଭୟଙ୍କର, ଗର୍ଜନ କରି, ଦଶଦିଗକୁ ନାଦିତ କରୁଥିଲା।

Verse 41

ऋषय ऊचुः । न विप्रो राक्षसः सूत कपालाभरणो मुने । तत्कथं ब्रह्महत्येंद्रं तद्वधात्समुपाद्रवत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ହେ ମୁନେ! କପାଳକୁ ଆଭୂଷଣରୂପେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନ ରାକ୍ଷସ। ତେବେ ତାହାକୁ ବଧ କରିବାରୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାପାପ କିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇ ଆସିଲା?

Verse 42

श्रीसूत उवाच । वक्ष्यामि परमं गुह्यं मुनींद्राः परमाद्भुतम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ହେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନେ! ମୁଁ ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଓ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ରହସ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 43

शृणुत श्रद्धया यूयं समाधाय स्वमानसम् । पुरा विंध्यप्रदेशेषु त्रिवक्रो नाम राक्षसः

ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଣ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କର। ପୁରାତନ କାଳରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶମାନେ ତ୍ରିବକ୍ର ନାମରେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲା।

Verse 44

तस्य भार्या गुणोपेता सौंदर्यगुणशालिनी । सुशीला नाम सुश्रोणी सर्वलक्षणलक्षिता

ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ସଦ୍ଗୁଣରେ ଶୋଭିତା ଥିଲା। ତାହାର ନାମ ସୁଶୀଳା; ସେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତା ଥିଲା।

Verse 45

सा कदाचिन्मनोज्ञांगी सुवेषा चारुहासिनी । विंध्यपादवनोद्देशे विचचार विलासिनी

ଏକଦା ସେ ମନୋହରାଙ୍ଗୀ, ସୁବେଷଧାରିଣୀ, ମଧୁରହାସିନୀ ରମଣୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ପାଦବନ ପ୍ରଦେଶରେ କ୍ରୀଡାଭାବେ ବିଚରଣ କଲା।

Verse 46

तस्मिन्वने शुचिर्नाम वर्ततेस्म महामुनिः । तपसमाधिसंयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

ସେହି ଅରଣ୍ୟରେ ‘ଶୁଚି’ ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି ବସୁଥିଲେ। ସେ ତପ ଓ ସମାଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 47

तस्याश्रमसमीपं तु सा ययौ वरवर्णिनी । तां दृष्ट्वा स मुनिर्धैर्यं मुमोचानंगपीडितः । तामासाद्य वरारोहां बभाषे मुनिसत्तमः

ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପକୁ ସେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣା ନାରୀ ଆସିଲା। ତାକୁ ଦେଖି କାମପୀଡିତ ମୁନି ଧୈର୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେହି ସୁଶୋଭିତା ନାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ।

Verse 48

शुचिरुवाच । ललने स्वागतं तेऽस्तु कस्य भार्या शुचिस्मिते

ଶୁଚି କହିଲେ—ହେ ଲଲନେ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ତୁମେ କାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା?

Verse 49

किमागमनकृत्यं ते वनेऽस्मिन्नतिभीषणे । श्रांतासि त्वं वरारोहे वसास्मिन्नुटजे मम

ଏହି ଅତିଭୀଷଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ହେ ବରାରୋହେ, ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ—ମୋର ଏହି କୁଟୀରରେ ରୁହ।

Verse 51

पुष्पावचयकामेन वनमेतत्समागता । अपुत्राहं मुने भर्त्रा प्रेरिता पुत्रमिच्छता

ପୁଷ୍ପ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛି। ହେ ମୁନେ, ମୁଁ ନିଃସନ୍ତାନ; ପୁତ୍ରକାମୀ ମୋର ପତି ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି।

Verse 52

शुचिं मुनिं समाराध्य तस्मात्पुत्रमवाप्नुहि । इति प्रतिसमादिष्टा पतिना त्वां समागता

“ମୁନି ଶୁଚିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କର।” ଏପରି ପତିଙ୍କର ପୁନଃପୁନଃ ଆଦେଶରେ ସେ ତୁମ ପାଖକୁ (ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ) ଆସିଲା।

Verse 53

पुत्रमुत्पादय त्वं मे कृपां कुरु मुने मयि । एवमुक्तः स तु शुचिः सुशीलां तामभाषत

“ମୋ ପାଇଁ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ; ହେ ମୁନି, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି କହିଲେ ମୁନି ଶୁଚି ସେହି ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ସୁଶୀଳାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 54

शुचिरुवाच । त्वां दृष्ट्वा मम च प्रीतिः सुशीले विद्यतेऽधुना । मनोरथमहांभोधिं त्वमापूरय मामकम्

ଶୁଚି କହିଲେ—“ହେ ସୁଶୀଳେ, ତୁମକୁ ଦେଖି ଏବେ ମୋ ହୃଦୟରେ ପ୍ରୀତି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି। ମୋ ମନୋରଥ-ରୂପ ମହାସାଗରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର (ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର)।

Verse 55

इत्युक्त्वा स मुनिस्तत्र तया रेमे दिनत्रयम् । तामुवाच मुनिः प्रीतः सुशालां सुन्दराकृतिम्

ଏପରି କହି ସେ ମୁନି ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ତିନି ଦିନ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ। ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିଧାରିଣୀ ସେହି ସୁଶାଳାଙ୍କୁ ମୁନି କହିଲେ।

Verse 56

तवोदरे महावीर्यः कपालाभरणाभिधः । भविष्यति चिरं राज्यं पालयिष्यति मेदिनीम्

“ତୁମ ଗର୍ଭରେ ମହାବୀର୍ୟବାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ; ତାହାର ନାମ କପାଳାଭରଣ ହେବ। ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବ।”

Verse 57

सहस्रं वत्सरान्वत्सस्तपसा प्रीणयन्विधिम् । पुरंदरं विनान्येभ्यो देवेभ्यो नास्य वध्यता

ସହସ୍ର ବର୍ଷ ସେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା। ତେଣୁ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ବଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 58

ईदृशस्ते सुतो भूयादिंद्रतुल्यपराक्रमः । इत्युक्त्वा स मुनिर्नारीं काशीं शिवपुरीं ययौ

“ତୋର ଏପରି ପୁତ୍ର ହେଉ, ଯେ ପରାକ୍ରମରେ ଇନ୍ଦ୍ରସମ।” ଏହିପରି କହି ସେ ମୁନି ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଶିବପୁରୀ କାଶୀକୁ ଗଲେ।

Verse 59

सुशीला सापि सुषुवे कपालाभरणं सुतम् । तं जघान मृधे शक्रो वज्रेण मुनिपुंगवाः

ସୁଶୀଳା ମଧ୍ୟ କପାଳାଭରଣ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 60

शुचेर्बीजसमुद्भूतं तमिंद्रो न्यवधीद्यतः । ततः पुरंदरः शक्रो जगृहे ब्रह्महत्यया

ଶୁଚିଙ୍କ ବୀଜରୁ ଜନ୍ମିତ ତାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବଧ କରିଥିବାରୁ, ପୁରନ୍ଦର ଶକ୍ର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 61

धावति स्म तदा शक्रः सर्वांल्लोकान्भयाकुलः । धावंतमनुधावंती ब्रह्महत्या तमन्वगात्

ତେବେ ଭୟାକୁଳ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଧାଉଥିଲେ। ସେ ଧାଉଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଧାଉଥିବା ଭାବେ ନିକଟରୁ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 62

अनुद्रुतो हि विप्रेंद्राः शक्रोऽयं ब्रह्महत्यया । पितामहसदः प्राप संतप्तहृदयो भृशम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦଗ୍ଧହୃଦୟ ହୋଇ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 63

न्यवेदयद्ब्रह्महत्यां ब्रह्मणे स पुरंदरः । भगवंल्लोकनाथेयं ब्रह्महत्याति भीषणा

ସେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିଜ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କଥା ନିବେଦନ କରି କହିଲେ—“ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଲୋକନାଥ! ଏହି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।”

Verse 64

बाधते मां प्रजानाथ तस्या नाशं ब्रवीहि मे । पुरंदरेणैवमुक्तो ब्रह्मा प्राह दिवस्पतिम्

“ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ଏହା ମୋତେ ପୀଡା ଦେଉଛି; ଏହାର ନାଶ ଉପାୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ପୁରନ୍ଦର ଏଭଳି କହିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 65

ब्रह्मोवाच । सीताकुण्डं प्रयाहींद्र गंधमादनपर्वते । सीताकुण्डस्य तीरे त्वं इष्ट्वा यागैः सदाशिवम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ସୀତାକୁଣ୍ଡକୁ ଯାଅ। ସୀତାକୁଣ୍ଡର ତଟରେ ଯାଗ-ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର।”

Verse 66

तस्मिन्सरसि च स्नायाः सर्वपापहरे शुभे । ततः पूतो भवेश्शक्र बह्महत्याविमोचितः

“ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣକାରୀ ସେଇ ଶୁଭ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କର। ତାପରେ, ହେ ଶକ୍ର! ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।”

Verse 67

देवलोकं पुनर्यायाः सर्वदुःखविवर्जितः । सर्वपापहरं पुण्यं सीताकुण्डं विमुक्तिदम्

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ପୁଣ୍ୟମୟ ସୀତାକୁଣ୍ଡ ସର୍ବପାପହର ଏବଂ ମୋକ୍ଷଦାୟକ।

Verse 69

महापातकसंघानां नाशकं परमामृतम् । सर्वदुःखप्रशमनं सर्वदारिद्र्यनाशनम्

ଏହା ମହାପାତକମାନଙ୍କ ସମୂହକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ପରମ ଅମୃତ। ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରଶମିତ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 70

इत्युक्तः सुरराजोऽसौ प्रययौ गंधमादनम् । प्राप्य सीतासरो विप्राः स्नात्वेष्ट्वा च तदंतिके

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ସୁରରାଜ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ସୀତାସରୋବରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ସ୍ନାନ କରି ତାହାର ତଟରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 71

प्रययौ स्वपुरीं भूयो ब्रह्महत्याविमोचितः । एवं प्रभावं तत्तीर्थं सीतायाः कुण्डमुत्तमम्

ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ପୁରୀକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି ହେଉଛି ସେ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ—ସୀତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ କୁଣ୍ଡ।

Verse 72

राघवप्रत्ययार्थं हि प्रविश्य हुतवाहनम् । संनिधौ सर्वदेवानां मैथिली जनकात्मजा

ରାଘବଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦେବା ପାଇଁ ଜନକାତ୍ମଜା ମୈଥିଲୀ ସୀତା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 73

विनिर्गता पुनर्वह्नेः स्थिता सर्वांगशोभना । निर्ममे लोकरक्षार्थं स्वनाम्ना तीर्थमुत्तमम्

ଅଗ୍ନିରୁ ପୁନର୍ବାର ବାହାରି ସୀତା ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଲୋକର ରକ୍ଷା ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ନାମରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 74

तत्र सस्नौ स्वयं सीता तेन सीतासरः स्मृतम् । तत्र यो मानवः स्नाति सर्वान्कामांल्लभेत सः

ସେଠାରେ ସୀତା ସ୍ୱୟଂ ସ୍ନାନ କଲେ; ତେଣୁ ତାହା ‘ସୀତାସର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେଠାରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ଲଭେ।

Verse 75

तस्मिन्नुपस्पृश्य नरो द्विजेंद्रा दत्त्वा च दानानि पृथग्विधानि । कृत्वा च यज्ञान्बहुदक्षिणाभिर्लोकं प्रयायात्परमेश्वरस्य

ହେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଇ, ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ, ସେ ନର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 76

युष्माकमेवं प्रथितं मुनींद्राः सीतासरो वैभवमेतदुक्तम् । शृण्वन्पठन्वै तदिहैव भोगान्भुक्त्वा परत्रापि सुखं लभेत

ହେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଏହିପରି ତୁମମାନଙ୍କୁ ସୀତାସରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଭବ କୁହାଗଲା। ଯେ ଏହାକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ଇହଲୋକରେ ଭୋଗ-ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗି ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଲଭେ।