Adhyaya 33

Verse 1

राम उवाच । जीर्णोद्धारं करिष्यामि श्रीमातुर्वचनादहम् । आज्ञा प्रदीयतां मह्यं यथादानं ददामि वः

ରାମ କହିଲେ—ପୂଜ୍ୟ ମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ମୁଁ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର କରିବି। ମୋତେ ଆପଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିଧିମତେ ଯଥୋଚିତ ଦାନ ଦେଇପାରିବି।

Verse 2

पात्रे दानं प्रदातव्यं कृत्वा यज्ञवरं द्विजाः । नापात्रे दीयते किंचिद्दत्तं न तु सुखावहम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କରି ପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଅପାତ୍ରକୁ କିଛି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ; ସେହି ଦାନ ସୁଖଦ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ।

Verse 3

सुपात्रं नौरिव सदा तारयेदुभयोरपि । लोहपिंडोपमं ज्ञेयं कुपात्रं भञ्जनात्मकम्

ସୁପାତ୍ର ସଦା ନୌକା ପରି—ଦାତା ଓ ଗ୍ରାହକ ଉଭୟଙ୍କୁ ପାର କରାଏ। କୁପାତ୍ରକୁ ଲୋହପିଣ୍ଡ ସମାନ ଜାଣ; ସେ ଭଙ୍ଗକାରୀ, ବିନାଶକ।

Verse 4

जातिमात्रेण विप्रत्वं जायते न हि भो द्विजाः । क्रिया बलवती लोके क्रियाहीने कुतः फलम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କେବଳ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ବିପ୍ରତ୍ୱ ହୁଏ ନାହିଁ। ଲୋକରେ କ୍ରିୟା-ଆଚରଣ ହିଁ ବଳବତୀ; କ୍ରିୟା ନଥିଲେ ଫଳ କେଉଁଠୁ?

Verse 5

पूज्यास्तस्मात्पूज्यतमा ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । यज्ञकार्ये समुत्पन्ने कृपां कुर्वंतु सर्वदा

ଏହେତୁ ସତ୍ୟବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜ୍ୟ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟ। ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ସେମାନେ ସଦା କୃପା କରି ସହାୟତା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । ततस्तु मिलिताः सर्वे विमृश्य च परस्परम् । केचिदूचुस्तदा रामं वयं शिलोंछजीविकाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ପରସ୍ପର ଆଲୋଚନା କଲେ। ତାହାପରେ କେତେକେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—ଆମେ ଶିଲୋଞ୍ଚ-ବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା କରୁ, ଅତ୍ୟଲ୍ପ ସାଧନରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁ।

Verse 7

संतोषं परमास्थाय स्थिता धर्मपरायणाः । प्रतिग्रहप्रयोगेण न चास्माकं प्रयोजनम्

ଆମେ ପରମ ସନ୍ତୋଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପ୍ରଥାରେ ଆମର କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ।

Verse 8

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजः । दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

ଚକ୍ରଧାରୀ ଦଶ ସୂନା (ବଧଗୃହ) ସମ; ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଦଶ ଚକ୍ରଧାରୀ ସମ; ବେଶ୍ୟା ଦଶ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ସମ; ଏବଂ ନୃପ ଦଶ ବେଶ୍ୟା ସମ (ପାପ/ହିଂସାଦୋଷରେ)।

Verse 9

राजप्रतिग्रहो घोरो राम सत्यं न संशयः । तस्माद्वयं न चेच्छामः प्रतिग्रहं भया वहम्

ହେ ରାମ! ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର—ଏହା ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଭୟ ଓ ବିପଦ ବହନ କରୁଥିବା ସେହି ପ୍ରତିଗ୍ରହକୁ ଆମେ ଚାହୁଁନାହିଁ।

Verse 10

एकाहिका द्विजाः केचित्केचित्स्वामृतवृत्तयः । कुम्भीधान्या द्विजाः केचित्केचित्षट्कर्मतत्पराः

କେତେକ ଦ୍ୱିଜ ଦିନକୁ ଦିନ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି; କେତେକେ ସ୍ୱୟଂ ଲଭ୍ୟ ଅନ୍ନରେ (ସ୍ୱାମୃତ-ବୃତ୍ତିରେ) ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। କେତେକ ଦ୍ୱିଜ କୁମ୍ଭରେ ଧାନ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି; ଆଉ କେତେକେ ଷଟ୍କର୍ମରେ ତତ୍ପର ରହନ୍ତି।

Verse 11

त्रिमूर्तिस्थापिताः सर्वे पृथग्भावाः पृथग्गुणाः । केचिदेवं वदंति स्म त्रिमूर्त्याज्ञां विना वयम्

ଆମେ ସମସ୍ତେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ଭିନ୍ନ ସ୍ୱଭାବ, ଭିନ୍ନ ଗୁଣ। କେହି କେହି କହନ୍ତି: ‘ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ଆମେ କିଛି କରୁନାହିଁ।’

Verse 12

प्रतिग्रहस्य स्वीकारं कथं कुर्याम ह द्विजाः । न तांबूलं स्त्रीकृतं नो ह्यद्मो दानेन भषितम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆମେ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ) କିପରି କରିବୁ? ସ୍ତ୍ରୀକୃତ ତାମ୍ବୂଳ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଖାଉନାହିଁ, ଏବଂ ଦାନଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଭୋଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭୁଞ୍ଜୁନାହିଁ।

Verse 13

रामेण ते यथान्यायं पूजिताः परया मुदा

ରାମ ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି, ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କରି ସମ୍ମାନିତ କଲେ।

Verse 14

विमृश्य स तदा रामो वसिष्ठेन महात्मना । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सस्मार गुरुणा सह । स्मृतमात्रास्ततो देवास्तं देशं समुपागमन् । सूर्यकोटिप्रतीकाशीवमानावलिसंवृताः

ତେବେ ରାମ ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ବିଚାର କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସେ ଦେବମାନେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳମାନ ପ୍ରଭାମୟ ପରିବାରରେ ଘେରା ହୋଇ।

Verse 15

निवेदितं तु तत्सर्वं रामेणातिसुबुद्धिना

ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଅତି ସୁବୁଦ୍ଧି ରାମ ଯଥାବିଧି ନିବେଦନ (ସମର୍ପଣ) କଲେ।

Verse 16

अधिदेव्या वचनतो जीर्णोद्धारं करोम्यहम् । धर्मारण्ये हरिक्षेत्रे धर्मकूपसमीपतः

ଅଧିଦେବୀଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ମୁଁ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର କରିବି—ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ହରିକ୍ଷେତ୍ରେ, ଧର୍ମକୂପ ନାମକ ପବିତ୍ର କୂପର ସମୀପରେ।

Verse 17

ततस्ते वाडवाः सर्वे त्रिमूर्त्तीः प्रणिपत्य च । महता हर्षवृंदेन पूर्णाः प्राप्तमनोरथाः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବାଡବ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମହା ହର୍ଷସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ—ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧି ପାଇ।

Verse 18

अर्घ्यपाद्यादिविधिना श्रद्धया तानपूजयन् । क्षणं विश्रम्य ते देवा ब्रह्मविष्णुशिवादयः

ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଆଦି ବିଧିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦି ଦେବମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ସେଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।

Verse 19

ऊचू रामं महाशक्तिं विनयात्कृतसंपुटम्

ବିନୟରେ କରଯୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ସେମାନେ କହିଲେ।

Verse 20

देवा ऊचुः । देवद्रुहस्त्वया राम ये हता रावणादयः । तेन तुष्टा वयं सर्वे भानुवंशविभूषण

ଦେବମାନେ କହିଲେ: ହେ ରାମ! ତୁମେ ଦେବଦ୍ରୋହୀ ରାବଣ ଆଦିଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ; ତେଣୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଭାନୁବଂଶବିଭୂଷଣ।

Verse 21

उद्धरस्व महास्थानं महतीं कीर्तिमाप्नुहि

ଏହି ମହାପବିତ୍ର ମହାସ୍ଥାନକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କର; ତେବେ ତୁମେ ବିଶାଳ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 22

लब्ध्वा स तेषामाज्ञां तु प्रीतो दशरथात्मजः । जीर्णोद्धारेऽनंतगुणं फलमिच्छन्निलापतिः

ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଭୂପତି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାରର ଅନନ୍ତଗୁଣ ଫଳ ଆଶା କରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 23

देवानां संनिधौ तेषां कार्यारंभमथाकरोत् । स्थंडिलं पूर्वतः कृत्वा महागिरि समं शुभम्

ସେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭ କଲେ; ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବଦିଗରେ ମହାଗିରି ସମ ଶୁଭ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲ ତିଆରି କଲେ।

Verse 24

तस्योपरि बहिःशाला गृहशाला ह्यनेकशः । ब्रह्मशालाश्च बहुशो निर्ममे शोभनाकृतीः

ତାହାର ଉପରେ ସେ ଅନେକ ବହିଃଶାଳା ଓ ବହୁ ଗୃହଶାଳା ନିର୍ମାଣ କଲେ; ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଶୋଭନାକୃତି ବ୍ରହ୍ମଶାଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।

Verse 25

निधानैश्च समायुक्ता गृहोपकरणै र्वृताः । सुवर्णकोटिसंपूर्णा रसवस्त्रादिपूरिताः

ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଧିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଗୃହୋପକରଣରେ ଘେରା ଥିଲା; ସୁବର୍ଣ୍ଣର କୋଟିକୋଟି ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରସଦ୍ରବ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 26

धनधान्यसमृद्धाश्च सर्वधातुयुतास्तथा । एतत्सर्वं कारयित्वा ब्राह्मणेभ्यस्तदा ददौ

ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ସବୁକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରି, ସେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 27

एकैकशो दशदश ददौ धेनूः पयस्विनीः । चत्वारिंशच्छतं प्रादाद्ग्रामाणां चतुराधिकम्

ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ସେ ଦଶଦଶ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଧେନୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ଚାରିଶେ ଚାରି ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 28

त्रैविद्यद्विजविप्रेभ्यो रामो दशरथात्मजः । काजेशेन त्रयेणैव स्थापिता द्विजसत्तमाः

ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ତ୍ରୈବିଦ୍ୟ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଦାନ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଜୀବିକା-ଉପକରଣରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 29

तस्मात्त्रयीविद्य इति ख्यातिर्लोके बभूव ह । एवंविधं द्विजेभ्यः स दत्त्वा दानं महाद्भुतम्

ଏହି କାରଣରୁ ‘ତ୍ରୟୀବିଦ୍ୟା’ ନାମ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦାନ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ସେ ମହାଦାନ କଲେ।

Verse 30

आत्मानं चापि मेने स कृतकृत्यं नरेश्वरः । ब्रह्मणा स्थापिताः पूर्वं विष्णुना शंकरेण ये

ନରେଶ୍ୱର ସେ ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ମନେ କଲେ—କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କର ପୂର୍ବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଧର୍ମ-ଆଧାରଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 31

ते पूजिता राघवेण जीर्णोद्धारे कृते सति । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि गोभुजा ये वणिग्वराः

ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲାପରେ ରାଘବ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଣିକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଗୋ-ଧନଭୋଗୀ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଛତ୍ତିଶ ହଜାର ଥିଲା।

Verse 32

शुश्रूषार्थं प्रदत्ता वै देवैर्हरिहरादिभिः । संतुष्टेन तु शर्वेण तेभ्यो दत्तं तु चेत नम्

ଶୁଶ୍ରୂଷା-ସେବାର ନିମିତ୍ତେ ହରି-ହର ଆଦି ଦେବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ। ଶର୍ବ (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁମୋଦିତ ଦାନରୂପେ ଦିଆଗଲା।

Verse 33

श्वेताश्वचामरौ दत्तौ खङ्गं दत्तं सुनिर्मलम् । तदा प्रबोधितास्ते च द्विजशुश्रूषणाय वै

ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱ, ଚାମରର ଯୁଗଳ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ଖଡ୍ଗ ଦିଆଗଲା। ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ) ଶୁଶ୍ରୂଷା-ସେବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଗଲା।

Verse 34

विवाहादौ सदा भाव्यं चामरै मंगलं वरम् । खङ्गं शुभं तदा धार्य्यं मम चिह्नं करे स्थितम्

ବିବାହ ଆଦି ଶୁଭ ଆରମ୍ଭରେ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ସଦା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଶୁଭ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରିବା—ଏହା ମୋର ଚିହ୍ନ, ହାତରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 35

गुरुपूजा सदा कार्या कुलदेव्याः पुनःपुनः । वृद्ध्यागमेषु प्राप्तेषु वृद्धि दायकदक्षिणा

ଗୁରୁପୂଜା ସଦା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କୁଳଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଅବସର ଆସିଲେ ବୃଦ୍ଧିଦାୟିନୀ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 36

एकादश्यां शनेर्वारे दानं देयं द्विजन्मने । प्रदेयं बालवृद्धेभ्यो मम रामस्य शासनात्

ଏକାଦଶୀ ଯଦି ଶନିବାର ପଡ଼େ, ତେବେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ମୋ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 37

मंडलेषु च ये शुद्धा वणिग्वृत्तिरताः पराः । सपादलक्षास्ते दत्ता रामशासनपालकाः

ନିଜ ନିଜ ମଣ୍ଡଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବଣିକବୃତ୍ତିରେ ରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କୁ—ସପାଦଲକ୍ଷ ଜନକୁ—ରାମଶାସନର ପାଳକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।

Verse 38

मांडलीकास्तु ते ज्ञेया राजानो मंडलेश्वराः । द्विज शुश्रूषणे दत्ता रामेण वणिजां वराः

ସେମାନେ ‘ମାଣ୍ଡଳୀକ’ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ—ରାଜାମାନେ, ମଣ୍ଡଳେଶ୍ୱରମାନେ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା ପାଇଁ ରାମ ବଣିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 39

चामरद्वितयं रामो दत्तवान्खड्गमेव च । कुलस्य स्वामिनं सूर्यं प्रतिष्ठाविधिपूर्वकम्

ରାମ ଦୁଇଟି ଚାମର ଓ ଏକ ଖଡ୍ଗ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ କୁଳସ୍ୱାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରତିଷ୍ଠାବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 40

ब्रह्माणं स्थापयामास चतुर्वेदसमन्वितम् । श्रीमातरं महाशक्तिं शून्यस्वामिहरिं तथा

ସେ ଚତୁର୍ବେଦସମନ୍ୱିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏବଂ ଶ୍ରୀମାତୃ, ମହାଶକ୍ତି ଓ ଶୂନ୍ୟସ୍ୱାମୀ-ହରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 41

विघ्नापध्वंसनार्थाय दक्षिणद्वारसंस्थितम् । गणं संस्थापयामास तथान्याश्चैव देवताः

ବିଘ୍ନନାଶ ନିମିତ୍ତେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଣଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 42

कारितास्तेन वीरेण प्रासादाः सप्तभूमिकाः । यत्किं चित्कुरुते कार्यं शुभं मांगल्यरूपकम्

ସେହି ବୀରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଭୂମିକ (ସାତ ତଳ) ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ଶୁଭ, ମାଙ୍ଗଳ୍ୟମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—

Verse 43

पुत्रे जाते जातके वान्नाशने मुंडनेऽपि वा । लक्षहोमे कोटिहोमे तथा यज्ञक्रियासु च

ପୁତ୍ର ଜନ୍ମେ, ଜାତକର୍ମରେ, ଅନ୍ନପ୍ରାଶନରେ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡନରେ ମଧ୍ୟ; ଲକ୍ଷହୋମ, କୋଟିହୋମ ଓ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ—

Verse 44

वास्तुपूजाग्रहशांत्योः प्राप्ते चैव महोत्सवे । यत्किंचित्कुरुते दानं द्रव्यं वा धान्यमुत्तमम्

ବାସ୍ତୁପୂଜା ଓ ଗ୍ରହଶାନ୍ତି କାଳେ, ଏବଂ ମହୋତ୍ସବ ଆସିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ଦାନ କରେ, ଧନ ହେଉ କି ଉତ୍ତମ ଧାନ୍ୟ—

Verse 45

वस्त्रं वा धेनवो नाथ हेम रूप्यं तथैव च । विप्राणामथ शूद्राणां दीनानाथांधकेषु च

ହେ ନାଥ! ବସ୍ତ୍ର ହେଉ କି ଧେନୁ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରୌପ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଦୀନ, ଅନାଥ ଓ ଅନ୍ଧମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ଦାନରୂପେ)।

Verse 46

प्रथमं बकुलार्कस्य श्रीमातुश्चैव मानवः । भागं दद्याच्च निर्विघ्नकार्यसिद्ध्यै निरन्तरम्

ପ୍ରଥମେ ମନୁଷ୍ୟ ବକୁଲାର୍କ ଓ ଶ୍ରୀମାତୃଦେବୀଙ୍କୁ ଏକ ଅଂଶ ଅର୍ପଣ କରୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ନିରନ୍ତର ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେବ।

Verse 47

वचनं मे समुल्लंघ्य कुरुते योऽन्यथा नरः । तस्य तत्कर्मणो विघ्नं भविष्यति न संशयः

ଯେ ନର ମୋ ବଚନକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଅନ୍ୟଥା କରେ, ତାହାର ସେହି କର୍ମରେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଘ୍ନ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 48

एवमुक्त्वा ततो रामः प्रहृष्टेनांतरात्मना । देवानामथ वापीश्च प्राकारांस्तु सुशोभनान्

ଏଭଳି କହି, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ରାମ ଦେବତାମାନଙ୍କ (ଆଳୟ) ଏବଂ ବାପୀ/କୂପ, ସୁଶୋଭିତ ପ୍ରାକାରମାନେ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 49

दुर्गोपकरणैर्युक्तान्प्रतोलीश्च सुविस्तृताः । निर्ममे चैव कुंडानि सरांसि सरसीस्तथा

ଦୁର୍ଗୋପକରଣରେ ସଜ୍ଜିତ ସୁବିସ୍ତୃତ ପ୍ରତୋଳୀ (ଦ୍ୱାର) ସେ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ଏବଂ କୁଣ୍ଡ, ସରୋବର, ସରସୀ (ପୋଖରୀ) ମଧ୍ୟ କରାଇଲେ।

Verse 50

धर्मवापीश्च कूपांश्च तथान्यान्देवनिर्मितान् । एतत्सर्वं च विस्तार्य धर्मारण्ये मनोरमे

ମନୋରମ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ସେ ଧର୍ମବାପୀ, କୂପ ଏବଂ ଦେବନିର୍ମିତ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ—ଏସବୁକୁ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରାଇଲେ।

Verse 51

ददौ त्रैविद्यमुख्येभ्यः श्रद्धया परया पुनः । ताम्रपट्टस्थितं रामशासनं लोपयेत्तु यः

ସେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୁନଃ ତ୍ରିବେଦଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ। ଯେ ତାମ୍ରପଟରେ ଲିଖିତ ରାମଶାସନକୁ ମିଟାଏ କିମ୍ବା ଲୋପ କରେ, ସେ ମହାପାପୀ ହୁଏ।

Verse 52

पूर्वजास्तस्य नरके पतंत्यग्रे न संततिः । वायुपुत्रं समाहूय ततो रामोऽब्रवीद्वचः

ତାହାର ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରଥମେ ନରକକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ତାହାର ସନ୍ତାନ ରହେ ନାହିଁ। ତାପରେ ରାମ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 53

वायुपुत्र महावीर तव पूजा भविष्यति । अस्य क्षेत्रस्य रक्षायै त्वमत्र स्थितिमाचर

ହେ ବାୟୁପୁତ୍ର ମହାବୀର! ତୁମ ପୂଜା ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ। ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ଏଠାରେ ନିବାସ କରି ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।

Verse 54

आंजनेयस्तु तद्वाक्यं प्रणम्य शिरसादधौ । जीर्णोद्धारं तदा कृत्वा कृतकृत्यो बभूव ह

ଆଞ୍ଜନେୟ ପ୍ରଣାମ କରି ସେହି ବଚନକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର କରି ସେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 55

श्रीमातरं तदाभ्यर्च्य प्रसन्नेनांतरात्मना । श्रीमातरं नमस्कृत्य तीर्थान्यन्यानि राघवः

ତାପରେ ରାଘବ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ରଖି ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ। ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।

Verse 56

तेऽपि देवाः स्वकं स्थानं ययुर्बह्मपुरोगमाः

ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ, ସେହି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 57

दत्त्वाशिषं तु रामाय वांछितं ते भविष्यति । रम्यं कृतं त्वया राम विप्राणां स्थापनादिकम्

ଦେବମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ କହିଲେ—“ତୁମ ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ହେ ରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସ୍ଥାପନା ଓ ତାଙ୍କ ପୋଷଣାର୍ଥ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଦି କରି ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।”

Verse 58

अस्माकमपि वात्सल्यं कृतं पुण्यवता त्वया । इति स्तुवंतस्ते देवाः स्वानि स्थानानि भेजिरे

“ହେ ପୁଣ୍ୟବାନ, ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବାତ୍ସଲ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କୃପା କରିଛ।” ଏମିତି ସ୍ତୁତି କରି ସେ ଦେବମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।