Adhyaya 29

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं शृणुध्वं हि लोहासुरविचेष्टितम् । बलेः पुत्रशतस्यापि कथयिष्यामि विश्रुतम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏହାପରେ ଲୋହାସୁରଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୃତ୍ୟ ଶୁଣ। ବଳିଙ୍କ ଶତ ପୁତ୍ରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବିଖ୍ୟାତ କଥା ମୁଁ କହିବି।

Verse 2

यथा तौ भ्रातरौ वृद्धौ प्रापतुः स्थानमुत्तमम् । तदा प्रभृति वैराग्यं दैत्यो लोहासुरे दधौ

ସେଇ ଦୁଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଦୈତ୍ୟ ଲୋହାସୁରଙ୍କ ମନେ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 3

किं करोमि क्व गच्छामि तपसे स्थानमुत्तमम् । यस्य पारं न जानंति देवता मुनयो नराः

“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କେଉଁଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ—ଯାହାର ପାର ଦେବତା, ମୁନି ଓ ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ?”

Verse 4

को मयाऽराध्यतां देवो हृदि चिंतयते भृशम् । इति चिंतयतस्तस्य मतिर्जाता महात्मनः

“ମୁଁ କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବି?”—ଏଭଳି ସେ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କଲା। ଚିନ୍ତନ କରୁ କରୁ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 5

दधौ गंगां स्वशीर्षेण पुष्पवंतौ च नेत्रयोः । हृदा नारायणं देवं ब्रह्माणं कटिमंडले

ସେ ନିଜ ଶିରରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲା, ଏବଂ ନେତ୍ରଦ୍ୱୟରେ ପୁଷ୍ପଶୋଭା ସ୍ଥାପନ କଲା। ହୃଦୟରେ ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା, ଏବଂ କଟିମଣ୍ଡଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଣ୍ଡଳବତ୍ ସ୍ଥାପିତ କଲା।

Verse 6

इंद्राद्या देवताः सर्वे यद्देहे प्रतिबिंबिताः । प्रपश्यंति तदात्मानं भास्करः सलिले यथा

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାହାର ଦେହରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ନିଜ-ନିଜ ରୂପକୁ ଦେଖିଲେ; ଯେପରି ଜଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦିଶେ।

Verse 7

तमेवाराधयिष्यामि निरंजनमकल्मषः । एवं कृत्वा मतिं दैत्य स्तपस्तेपे सुदुष्करम् । भीतो जन्मभयाद्घोराद्दुष्करं यन्महात्मभिः

“ମୁଁ ସେଇ ନିରଞ୍ଜନ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଆରାଧନା କରିବି।” ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଦୈତ୍ୟ ଘୋର ପୁନର୍ଜନ୍ମଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲା—ଯାହା ମହାତ୍ମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଠିନ।

Verse 8

अंबुभक्षो वायुभक्षः शीर्णपर्णाशनस्तथा । दिव्यं वर्षशतं साग्रं यदा तेपे महत्तपः । ततस्तुतोष भगवांस्त्रिशूलवरधारकः

କେବେ ଜଳାହାରୀ, କେବେ ବାୟୁଭକ୍ଷ, ଏବଂ କେବେ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରି ସେ ଶତାଧିକ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ମହାତପ କଲା। ତାପରେ ଉତ୍ତମ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 9

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यदभीप्सितम् । लोहासुर मया देयं तव नास्ति तपोबलात्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ବର ଚୟନ କର; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମନରେ ଯାହା ଅଭୀଷ୍ଟ ସେହି। ହେ ଲୋହାସୁର, ତୋର ତପୋବଳରେ ମୋ ପାଇଁ ତୋତେ ଦେବାକୁ ଅସମ୍ଭବ କିଛି ନାହିଁ।”

Verse 10

इत्युक्तो दानवस्तत्र शंकराग्रे वचोऽब्रवीत्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେ ଦାନବ ସେଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ କଥା କହିଲା।

Verse 11

लोहासुर उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश वरमेकं वृणोम्यहम् । शरीरस्याजरत्वं च मा मृत्योरपि मे भयम्

ଲୋହାସୁର କହିଲା—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୁଁ ଗୋଟିଏ ବର ଚାହୁଁଛି। ମୋ ଶରୀର ଅଜର ହେଉ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭୟ ନ ହେଉ।

Verse 12

जन्मन्यस्मिन्प्रभो भूयात्स्थातव्यं हृदये मम । एवमस्तु शिवः प्राह तत्र तं दानवेश्वरम्

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ଜନ୍ମରେ ହିଁ ତାହା ହେଉ, ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟରେ ତାହା ଅଚଳ ରହୁ। ତେବେ ସେଠାରେ ଶିବ ସେଇ ଦାନବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ, ତଥାସ୍ତୁ।”

Verse 13

शर्वलब्धवरो दैवात्पुनस्तेपे महत्तपः । रम्ये सरस्वतीतीरे तरणाय भवार्णवात्

ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କଠାରୁ ଦୈବଯୋଗେ ବର ପାଇ ସେ ପୁନଃ ମହାତପ କଲା। ଭବସାଗର ତରିବାକୁ ରମ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ସେ ତପସ୍ୟାରତ ହେଲା।

Verse 14

वत्सराणां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । शंकते भगवानिंद्रो भीतस्तस्य तपोबलात्

ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ—ପ୍ରୟୁତ ଓ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ସେ ତପ କରିଚାଲିଲା। ତାହାର ତପୋବଳରେ ଭୀତ ହୋଇ ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଶଙ୍କିତ ହେଲେ।

Verse 15

मा मे पदच्युतिर्भूयाद्दैत्यल्लोहासुरात्क्वचित् । मघवान्गुप्तरूपेण समेत्याश्रमकाननम्

ଇନ୍ଦ୍ର ମନେ ଭାବିଲେ—“ଦୈତ୍ୟ ଲୋହାସୁର ଦ୍ୱାରା କେବେ ମୋର ପଦଚ୍ୟୁତି ନ ହେଉ।” ଏହିଭାବେ ମଘବାନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଗୁପ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆଶ୍ରମ-କାନନକୁ ଗଲେ।

Verse 16

तपोभंगं प्रकुरुते कंपयित्वा महासुरम् । ताडयंति शरीरे तं मुष्टिभिस्तीक्ष्णकर्कशैः

ସେମାନେ ମହାସୁରକୁ କମ୍ପିତ କରି ତାହାର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କଲେ; ପରେ କଠୋର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କର୍କଶ ମୁଷ୍ଟିଘାତରେ ତାହାର ଦେହକୁ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 17

अथ तेन च दैत्येन ध्यानमुत्सृज्य वीक्षितम् । इंद्रेण तत्कृतं सर्वं तपोबलविनाशनम्

ତେବେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାହିଁଲା ଏବଂ ବୁଝିଲା—ତାହାର ତପୋବଳର ଏହି ସମସ୍ତ ବିନାଶ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।

Verse 18

तस्य तैरभवद्युद्धमिंद्राद्यैरथ कर्क्कशैः । एकस्य बहुभिः सार्द्धं देवास्ते तेन संयुगे

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି କର୍କଶ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ତାହାର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସେହି ସଂଗ୍ରାମରେ ଏକଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅନେକ ଦେବ ଏକତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 19

रुधिराक्लिन्नदेहा वै प्रहारैर्जर्जरीकृताः । केशवं शरणं प्राप्ता त्राहि त्राहीति भाषिणः

ପ୍ରହାରରେ ଜର୍ଜରିତ ଓ ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ଦେହ ନେଇ ସେମାନେ ‘ତ୍ରାହି, ତ୍ରାହି’ ବୋଲି କହି କେଶବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 20

सूत उवाच । देवानां वाक्यमाकर्ण्य वासुदेवो जनार्दनः । युयुधे केशवस्तेन युद्धे वर्षशतं किल

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବାସୁଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କେଶବ ତାହା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; କୁହାଯାଏ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଲା।

Verse 21

ततो नारायणं तत्र जिगाय स वरोर्जितः । अथ नारायणो देवो जितो लोहासुरेण तु

ତେବେ ବରବଳେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ସେ ସେଠାରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଜୟ କଲା; ଏହିପରି ଲୋହାସୁର ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କଲା।

Verse 22

मंत्रयामास रुद्रेण ब्रह्मणा च पुनःपुनः । मीमांसित्वा त्रयो देवाः पुनर्युद्धसमुद्यमम्

ସେ ରୁଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ପୁନଃପୁନଃ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲା; ବିଚାର କରି ସେଇ ତିନି ଦେବ ପୁନର୍ବାର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 23

लोहासुरस्य दैत्यस्य वपुर्दृष्ट्वा पुनर्नवम् । महदासीत्पुनर्युद्धं दैत्यकेशवयोस्ततः

ଲୋହାସୁର ଦୈତ୍ୟର ଦେହ ପୁନର୍ବାର ନବ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟ ଓ କେଶବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 24

न ममार यदा दैत्यो विष्णुना प्रभविष्णुना । तरसा तं केशवोऽपि पातयामास भूतले

ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ମରିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ କେଶବ ବେଗରେ ତାକୁ ଭୂତଳରେ ପତିତ କରିଦେଲେ।

Verse 25

उत्तानं पतितं दृष्ट्वा पिनाकी परमेश्वरः । दधार हृदये तस्य स्वरूपं रूपवर्जितः

ତାକୁ ଉତ୍ତାନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ପିନାକୀ ପରମେଶ୍ୱର, ରୂପାତୀତ ସେହି ସ୍ୱରୂପତତ୍ତ୍ୱକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 26

कण्ठे तस्थौ ततो ब्रह्मा तस्य लोहासुरस्य च । चरणौ पीडयामास स्वस्थित्या पुरुषोत्तमः

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ଲୋହାସୁରର କଣ୍ଠ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନିଜ ଅଚଳ ସ୍ଥିତିରେ ତାହାର ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଚାପି ଧରିଲେ।

Verse 27

अथ दैत्यः समुत्तस्थौ भृशं बद्धोपि भूतले । दृष्ट्वोत्थितं ततो दैत्यं पातयंतं सुरोत्तमान्

ତାପରେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ଉଠି ସୁରୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ପତିତ କରୁଥିବା ତାହାକୁ ଦେଖି (ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ)।

Verse 28

उवाच दिव्यया वाचा विरंचिः कमलासनः

ତେବେ କମଳାସନ ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଦିବ୍ୟ ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लोहासुर सदा रक्ष वाचोधर्ममभीक्ष्णशः । त्वया यत्प्रार्थितं रुद्रात्तदेव समुपस्थितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଲୋହାସୁର, ତୁମ ବାକ୍ୟଧର୍ମକୁ ସଦା ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା କର। ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତୁମେ ଯେ ଵର ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲ, ସେଇ ଵର ଏବେ ତୁମ ପାଖେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 30

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः । त्वद्देहमुपवेक्ष्यामो यावदाभूतसंप्लवम्

ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର— ଆମେ ତିନିଜଣ ସୁରସତ୍ତମ— ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ତିମ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଦେହକୁ ରକ୍ଷାରୂପେ ଉପବେକ୍ଷା କରିବୁ।

Verse 31

दानवेश शिवप्राप्तिर्भावभक्त्यैव जायते । शिवं चालयितुं बुद्धिः कथं तव भविष्यति

ହେ ଦାନବେଶ! ଶିବପ୍ରାପ୍ତି କେବଳ ଭାବଭକ୍ତିରୁ ହିଁ ହୁଏ; ତେବେ ଶିବଙ୍କୁ ଚଳାଇବାର ଚିନ୍ତା ତୁମରେ କିପରି ହେବ?

Verse 32

अचलांश्चालयेद्यस्तु प्रासादान्ब्राह्मणान्पुरान् । अचिरेणैव कालेन पातकेनैव लिप्यते

ଯେ ଅଚଳକୁ ଚଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ—ମନ୍ଦିର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁଣ୍ୟପୁରୀମାନଙ୍କୁ—ସେ ଶୀଘ୍ରେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 33

श्मशानवत्परित्याज्यः सत्यधर्मबहिष्कृतः । सत्यवागसि भद्रं ते मा विचालय देवताः

ଯେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ, ସେ ଶ୍ମଶାନ ପରି ପରିତ୍ୟାଜ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରନି।

Verse 34

येन यातास्तु पितरो येन याताः पितामहाः । तेन मार्गेण गंतव्यं न चोल्लंघ्या सतां गतिः

ଯେ ମାର୍ଗରେ ପିତୃମାନେ ଓ ପିତାମହମାନେ ଗଲେ, ସେହି ମାର୍ଗରେ ହିଁ ଯିବା ଉଚିତ; ସତ୍ଜନଙ୍କ ଗତି ଉଲ୍ଲଂଘନୀୟ ନୁହେଁ।

Verse 35

दानवेश पिता ते हि ददौ लोकत्रयं हरेः । वाक्पाशबद्धः पाताले राज्यं चक्रे महीपतिः

ହେ ଦାନବେଶ! ତୁମ ପିତା ହରିଙ୍କ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦାନ କରିଦେଲେ; ନିଜ ବଚନ-ପାଶରେ ବଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ନୃପତି ପାତାଳରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।

Verse 36

तथा त्वमसि वाक्पाशाच्छिवभक्तिसमन्वितः । भूतले तिष्ठ दैत्येंद्र मा वाग्वैकल्प्यमाप्नुहि

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବାକ୍ୟ-ପାଶରେ ବଦ୍ଧ ଓ ଶିବଭକ୍ତିସହିତ ଯୁକ୍ତ। ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଭୂତଳରେ ରୁହ; ବାଣୀରେ ଦ୍ୱିଧା କିମ୍ବା ବିରୋଧ ନ ପାଅ।

Verse 37

वरांस्ते च प्रदास्यामो मा विचाल्या हि देवताः

ଆମେ ତୁମକୁ ବର ମଧ୍ୟ ଦେବୁ; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରନି।

Verse 38

व्यास उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं संतुष्टो दानवेश्वरः । प्राह प्रसन्नया वाचा ब्रह्माणं केशवं हरम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦାନବେଶ୍ୱର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ବାଣୀରେ ବ୍ରହ୍ମା, କେଶବ ଓ ହରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 39

लोहासुर उवाच । वाक्पाशबद्धस्तिष्ठामि न पुनर्भवतां बले । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः

ଲୋହାସୁର କହିଲା—ମୁଁ ନିଜ ବାକ୍ୟ-ପାଶରେ ବଦ୍ଧ ହୋଇ ଏଠି ରହିବି; ଆଉ ତୁମ ବଳରେ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର—ଏହି ତିନିଜଣ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 40

स्थास्यंति चेच्छरीरे मे किं न लब्धं मया ततः । इदं कलेवरं मे हि समारूढं त्रिभिः सुरैः

ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଶରୀରରେ ହିଁ ବସିବ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ ଅପ୍ରାପ୍ତ ରହିବ? କାରଣ ମୋର ଏହି କଲେବର ତିନି ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ—ସମାରୂଢ—ହୋଇଛି।

Verse 41

भूम्यां भवतु विख्यातं मत्प्रभावात्सुरोत्तमाः

ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ, ମୋ ପ୍ରଭାବରେ ଏହା ପୃଥିବୀରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଉ।

Verse 42

लोहासुरस्य वाक्येन हर्षिता स्त्रिदशास्त्रयः । ददुः प्रत्युत्तरं तस्मै ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ଲୋହାସୁରର ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବତ୍ରୟ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ତାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 43

सत्यवाक्पाशतो दैत्यो न सत्याच्चलितो यतः । तेन सत्येन संतुष्टा दास्या मस्ते मनीप्सितम्

ହେ ଦୈତ୍ୟ, ସତ୍ୟବାକ୍ୟର ପାଶରେ ବଦ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ସତ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲ ନାହିଁ; ସେହି ସତ୍ୟରେ ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ଦେବୁ।

Verse 44

ब्रह्मोवाच । यथा स्नानं ब्रह्मज्ञानं देहत्यागो गयातले । धर्मारण्ये तथा दैत्य धर्म्मेश्वरपुरः स्थिते

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଗୟାତଳେ ସ୍ନାନ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଦେହତ୍ୟାଗ ଯେପରି ପରମ ଫଳଦାୟକ, ସେପରି ହେ ଦୈତ୍ୟ, ଧର୍ମ୍ମେଶ୍ୱରପୁର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଥିବା ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ (କ୍ରିୟା) ତଥାଇବ।

Verse 45

कूपे तर्प्पणकं श्राद्धं शंसंति पितरो दिवि । संतुष्टा पिंडदानेन गयायां पितरो यथा

ପବିତ୍ର କୂପରେ ତର୍ପଣସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଦିବ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡଦାନରେ ପିତୃମାନେ ଯେପରି ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ସେପରି।

Verse 46

वांछंति तर्प्पणं कूपे धर्मारण्ये विशुद्धये । दानवेन्द्र शरीरं तु तीर्थं तव भविष्यति

ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଲୋକେ ସେଇ କୂପରେ ତର୍ପଣ କରିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବେ। ହେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ଦେହ ହିଁ ଆଗାମୀରେ ତୀର୍ଥ ହେବ।

Verse 47

एकविंशतिवारांस्तु गयायां तर्प्पणे कृते । पितॄणां या परा तृप्तिर्जायते दानवाधिप

ହେ ଦାନବାଧିପ, ଗୟାରେ ଏକୋଇଶିଥର ତର୍ପଣ କଲେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯେ ପରମ ତୃପ୍ତି ଜନ୍ମେ—

Verse 48

धर्मेश्वर पुरस्तात्सा त्वेकदा पितृतर्पणात् । स्याद्वै दशगुणा तृप्तिः सत्यमेव न संशयः

—ସେଇ ତୃପ୍ତି ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକଥର ପିତୃ-ତର୍ପଣ କଲେ ଦଶଗୁଣ ହୁଏ। ଏହା ସତ୍ୟ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 49

पितॄणां पिंडदानेन अक्षय्या तृप्तिरस्त्विह । शिवरूपांतराले वै धर्मारण्ये धरातले

ଏଠି ଧରାତଳର ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ—ଶିବଙ୍କ ପ୍ରାକଟ୍ୟର ପବିତ୍ର ଅନ୍ତରାଳ ମଧ୍ୟରେ—ପିଣ୍ଡଦାନ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ହେଉ।

Verse 50

श्रद्धयैव हि कर्त्तव्याः श्राद्धपिंडोदकक्रियाः । तथांतराले चास्माकं श्राद्धपिंडौ विशेषतः

ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପିଣ୍ଡ ଓ ଉଦକ-କ୍ରିୟା ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଏଠି ସେଇ ପବିତ୍ର ଅନ୍ତରାଳରେ ଆମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ।

Verse 51

तथा शरीरे क्वापिस्तांचिंता सत्योऽसि सुव्रत । त्रिषु लोकेषु दुष्प्रापं सत्यं ते दिवि संस्थितम्

ସେହିପରି, ହେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ସୁବ୍ରତ, ତୁମ ଶରୀରରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ଚିନ୍ତା ନ ରହୁ। ତ୍ରିଲୋକରେ ସତ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; ତୁମ ସତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 52

अस्मद्वाक्येन सत्येन तत्तथाऽसुरसत्तम । गयासमधिकं तीर्थं तव जातं धरातले

ଆମ ବାକ୍ୟର ସତ୍ୟବଳରେ ସେହିପରି ହେଉ, ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧରାତଳରେ ତୁମ ପାଇଁ ଗୟାସମ—କିମ୍ବା ଅଧିକ—ଏକ ତୀର୍ଥ ଉଦ୍ଭବିଛି।

Verse 53

अस्माकं स्थितिरव्यग्रा तव देहे न संशयः । सत्यपाशेन बद्धाः स्म दृढमेव त्वयाऽनघ

ତୁମ ଦେହରେ ଆମର ସ୍ଥିତି ଅବ୍ୟଗ୍ର ଓ ଅଚଳ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଅନଘ, ସତ୍ୟପାଶରେ ତୁମେ ଆମକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧିଛ।

Verse 54

विष्णुरुवाच । गयाप्रयाग कस्याऽपि फलं समधिकं स्मृतम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां लोहयष्ट्यां पिंडदानतः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଗୟା ଓ ପ୍ରୟାଗର ଫଳ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନଠାରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି; ବିଶେଷକରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଲୋହୟଷ୍ଟୀରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ।

Verse 55

बलिपुत्रस्य सत्येन महती तृप्तिरत्र हि । मा कुरुष्वात्र संदेहं तव देहे स्थिता स्वयम्

ବଲିପୁତ୍ରର ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାନ ତୃପ୍ତି (ପିତୃମାନଙ୍କର) ହୁଏ। ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରନି; ସେହି ପୁଣ୍ୟଶକ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 56

सरस्वती पुण्यतोया ब्रह्मलोकात्प्रयात्युत । प्लावयिष्यंति देहांगं मया सह सुसंगता

ପୁଣ୍ୟଜଳମୟୀ ସରସ୍ୱତୀ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିବେ। ମୋ ସହ ସୁସଙ୍ଗତ ହୋଇ ସେ ଦେହାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ଲାବିତ କରିବେ।

Verse 57

यथो वै द्वारका वासो देवस्तत्र महेश्वरः । विरंचिर्यत्र तीर्थानि त्रीण्येतानि धरातले

ଦ୍ୱାରକା ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ନିବାସ ଓ ସେଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ବିରାଜିତ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ସନ୍ନିହିତ—ଧରାତଳରେ ଏହି ତିନିଟି ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 58

भविष्यति च पाताले स्वर्गलोके यमक्षये । विख्यातान्यसुरश्रेष्ठ पि तॄणां तृप्तिहेतवे

ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ପାତାଳରେ, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଏବଂ ଯମଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ—ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତିର ହେତୁ ଭାବେ।

Verse 59

अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि गाथां पितृकृतां पराम् । आज्ञारूपां हि पुत्राणां तां शृणुष्व ममानघ

ଏବେ ମୁଁ ପିତୃମାନେ ରଚିଥିବା ଆଉ ଗୋଟିଏ ପରମ ଗାଥା କହିବି; ଏହା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଜ୍ଞାରୂପ ଉପଦେଶ। ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ଏହା ଶୁଣ।

Verse 60

पितर ऊचुः । शंकरस्याग्रतः स्थानं रुद्रलोकप्रदं नृणाम् । पापदेहविशुद्ध्यर्थं पापेनोपहतात्मनाम्

ପିତୃମାନେ କହିଲେ: ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ; ପାପରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାପମୟ ଦେହଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 61

तस्मिंस्तिलोदकेनापि सद्गतिं यांति तर्पिताः । पितरो नरकाद्वा पि सुपुत्रेण सुमेधसा

ସେଠାରେ ତିଳୋଦକ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପିତ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦ୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସୁମେଧାବାନ ସତ୍ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନରକରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 62

गोप्रदानं प्रशंसंति तत्तत्र पितृमुक्तये । पित्रादिकान्समुद्दिश्य दृष्ट्वा रुद्रं च केशवम्

ସେଠାରେ ପିତୃମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗୋପ୍ରଦାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ପିତୃଆଦିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଆହ୍ୱାନ କରି ରୁଦ୍ର ଓ କେଶବ—ଉଭୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ-ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

तिलपिण्याकपिंडेन तृप्तिं यास्यामहे पराम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां तथा च पितृतर्पणम्

ତିଳପିଣ୍ୟାକ ପିଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପରମ ତୃପ୍ତି ଦେବୁ। ଏହିପରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

अज्ञातगोत्रजन्मानस्तेभ्यः पिंडांस्तु निर्वपेत् । तेऽपि यांति दिवं सर्वे ये दत्त इति श्रुतिः

ଯାହାଙ୍କର ଗୋତ୍ର ଅଜ୍ଞାତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୁତି କହେ—‘ଯେମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଗଲା’—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 65

सर्वकार्याणि संत्यज्य मानवैः पुण्यमीप्सुभिः । प्राप्ते भाद्रपदे मासे गंतव्या लोहयिष्टका । अज्ञातगोत्रनाम्ना तु पिंड मंत्रमिमं शृणु

ପୁଣ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭାଦ୍ରପଦ ମାସ ଆସିଲେ ଲୋହୟିଷ୍ଟକାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଅଜ୍ଞାତ ଗୋତ୍ର-ନାମ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ପିଣ୍ଡମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ।

Verse 66

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । अतीतगोत्रजास्तेभ्यः पिंडोऽयमुपतिष्ठतु

ପିତୃବଂଶରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ମାତୃବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ମୃତ, ତଥା ଅତୀତ ଓ ବିସ୍ମୃତ ଗୋତ୍ରଜମାନଙ୍କୁ—ଏହି ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପିତ ହେଉ।

Verse 67

विष्णुरुवाच । अनेनैव तु मंत्रेण ममाग्रे सुरसत्तम । क्षीणे चंद्रे चतुर्द्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଏକେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ, ନଭସ୍ୟ ମାସର କ୍ଷୀଣଚନ୍ଦ୍ର ଥିବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः । तिलपिण्याकपिंडेन पितरो मोक्षमाप्नुयुः

ପିତୃମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତିଳ-ପିଣ୍ୟାକର ପିଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 69

क्षणत्रयविनिर्मुक्ता मानवा जगतीतले । भविष्यंति न संदेहो लोहयष्ट्या तिलतर्पणे

ଜଗତୀତଳରେ ମାନବମାନେ ତିନି କ୍ଷଣରେ (ପାପଭାରରୁ) ମୁକ୍ତ ହେବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଲୋହୟଷ୍ଟୀରେ କରାଯାଇଥିବା ତିଳତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା।

Verse 70

स्नात्वा यः कुरुते चात्र पितृपिंडोदकक्रियाः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावद्ब्रह्मदिवानिशम्

ଯେ ସ୍ନାନ କରି ଏଠାରେ ପିତୃପିଣ୍ଡ ଓ ଉଦକକ୍ରିୟା କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ-ରାତି ଯେତେଦିନ ରହେ, ସେତେକାଳ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 71

अमावास्यादिनं प्राप्य मासि भाद्रपदे सरः । ब्रह्मणो यष्टिकायां तु यः कुर्यात्पितृतर्पणम्

ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଷ୍ଟିକା ନାମକ ପବିତ୍ର ସରୋବରେ ଯେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ସେହି ତୀର୍ଥର ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 72

पितरस्तस्य तृप्ताः स्युर्यावदाभूतसंप्लवम् । तेषां प्रसन्नो भगवानादिदेवो महेश्वरः

ତାହାର ପିତୃମାନେ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଆଦିଦେବ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 73

अस्य तीर्थस्य यात्रायां मतिर्येषां भविष्यति । गोक्षीरेण तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले

ଯେମାନଙ୍କ ମନ ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଲାଗେ, ସେମାନେ ଗୋକ୍ଷୀର ଓ ଶ୍ୱେତ ତିଳ ସହିତ ସରସ୍ୱତୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 74

तर्पयेदक्षया तृप्तिः पितॄणां तस्य जायते । श्राद्धं चैव प्रकु र्वीत सक्तुभिः पयसा सह

ସେ ତର୍ପଣ କରୁ; ତାହାରେ ତାଙ୍କ ପିତୃମାନଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ଜନ୍ମେ। ଏବଂ ସକ୍ତୁ (ଭଜା ଯବ ଚୁଣା) କ୍ଷୀର ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ କରୁ।

Verse 75

अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोदमिच्छुकः । रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दयाद्वस्त्राणि यमतीर्थके

ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥରେ ଧେନୁ ଦାନ କରୁ, ଏବଂ ଯମତୀର୍ଥରେ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରୁ।

Verse 76

विष्णुतीर्थे हिरण्यं च पितॄणां मोक्षमिच्छुकः । विनाक्षतैर्विना दर्भैर्विना चासनमेव च । वारिमात्राल्लोहयष्ट्यां गयाश्राद्धफलं लभेत्

ଯେ ପିତୃମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁତୀର୍ଥରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ କରୁ। ଲୋହୟଷ୍ଟୀରେ କେବଳ ଜଳମାତ୍ରରେ—ଅକ୍ଷତ, ଦର୍ଭ ଓ ଆସନ ବିନା ମଧ୍ୟ—ଗୟାଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 77

सूत उवाच । एतद्वः कथितं विप्रा लोहासुरविचेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଲୋହାସୁର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଚରିତ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଲି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 78

एकविंशतिवारन्तु गयायां पिंड पातने । तत्फलं समवाप्नोति सकृदस्मिञ्छ्रुते सति

ଗୟାରେ ଏକୋଇଶିଥର ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି କଥା ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 79

चतुःष्कोटि द्विलक्षं च सहस्रं शतमेव च । धेनवस्तेन दत्ताः स्युर्माहात्म्यं शृणु यात्तु यः

ଯେ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣେ, ସେ ଚାରି କୋଟି, ଦୁଇ ଲକ୍ଷ, ଏକ ହଜାର ଓ ଏକ ଶତ—ଏତେ ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।